اسرائیل: حمله به نزدیکی کاخ ریاست‌جمهوری سوریه هشداری به الشرع برای محافظت از دروزی‌ها بود

یک منبع در وزارت امور خارجه ترکیه پنج‌شنبه ۱۱ اردیبهشت به خبرگزاری رویترز گفت: «ترکیه هرگونه ابتکاری را که تمامیت ارضی سوریه را هدف قرار دهد، حاکمیت آن را تضعیف کند، یا به گروه‌هایی غیر از دولت مرکزی سوریه اجازه حمل سلاح بدهد، مخالف است.»

او افزود ترکیه «فضای لازم» را در اختیار حکومت سوریه قرار داده تا به نگرانی‌های آنکارا درباره فعالیت گروه‌های مسلح کُرد در این کشور رسیدگی کند.

ترکیه پیش‌تر هشدار داده بود در صورت رفع ‌نشدن این نگرانی‌ها، ممکن است علیه گروه‌های کُرد سوریه دست به اقدام نظامی بزند.

پیش از این در ششم اردیبهشت، احزاب کُرد سوریه در نشستی در شهر قامشلی بر سر یک چشم‌انداز سیاسی مشترک برای آینده‌ کُردها در این کشور به توافق رسیدند. این نشست با حضور مقام‌های آمریکایی برگزار شد.

در بیانیه پایانی این نشست آمده است: «چشم‌انداز سیاسی مشترکی تدوین شده که اراده‌ جمعی کُردها و طرح آنان را برای یک راه‌حل عادلانه درباره‌ مساله کُردها در سوریه، به‌عنوان کشوری دموکراتیک و غیرمتمرکز، بیان می‌کند.»

احمد الشرع، رییس‌جمهوری دوره انتقالی سوریه، هفتم اردیبهشت اعلام کرد هرگونه تلاش برای «تحمیل تجزیه یا ایجاد مناطق جدایی‌طلب تحت عناوین فدرالیسم یا خودمختاری» را نخواهد پذیرفت.

اردوغان: طرح گروه‌های کُرد برای فدرالیسم در سوریه «خیال خام» است

رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه، ۱۰ اردیبهشت طرح کُرد‌ها برای تمرکززدایی از قدرت در سوریه را رد کرد و گفت این طرح «چیزی فراتر از یک خیال خام نیست».

یک منبع در وزارت دفاع ترکیه نیز هشدار داد تلاش‌ها برای برقراری خودمختاری در سوریه به حاکمیت این کشور و همچنین ثبات منطقه آسیب خواهد زد.

او تاکید کرد: «ما تحت هیچ عنوانی نمی‌توانیم با تجزیه تمامیت ارضی سوریه و تضعیف ساختار واحد آن موافقت کنیم. همان‌گونه که دولت جدید سوریه نیز مخالف است، ما نیز با هرگونه گفتمان یا اقدام در جهت ایجاد مناطق خودمختار یا ساختار غیرمتمرکز مخالفیم.»

این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه و الشرع ۲۰ اسفند ۱۴۰۳ با یکدیگر در دمشق دیدار کردند و توافقی را به امضا رساندند.

بر اساس این توافق، نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار حکومت مرکزی این کشور ادغام خواهند شد.

نیروهای دموکراتیک سوریه که با نام اختصاری «قسد» نیز شناخته می‌شود، از قومیت‌های مختلف از جمله کُردها، عرب‌ها، آشوری‌ها و ترکمن‌ها تشکیل شده است، اما رهبری نظامی آن را گروه کُردی یگان‌های مدافع خلق (ی‌پ‌گ) بر عهده دارد.

ترکیه که یکی از حامیان اصلی حکومت جدید سوریه به شمار می‌رود، قسد را گروهی تروریستی می‌داند.

آنکارا پیش‌تر از توافق قسد و حکومت سوریه استقبال کرده و در عین حال گفته بود باید از فروپاشی زنجیره فرماندهی قسد و ی‌پ‌گ اطمینان حاصل کند.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر و یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، چهارشنبه ۱۰ اردیبهشت در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند در عملیاتی «هشدارآمیز» مواضع «یک گروه افراطی» را در سوریه هدف قرار داده‌اند.

به گفته نتانیاهو و کاتز، اعضای این گروه در حال آماده‌سازی برای حمله به جامعه دروزی سوریه در منطقه صحنایا بودند.

آن‌ها همچنین از حکومت سوریه خواستند برای جلوگیری از صدمه دیدن جامعه دروز‌ی در این کشور اقدام کند.

در پی بالا گرفتن تنش‌ها و حمله افراد مسلح به جامعه دروزی، نیروهای امنیتی سوریه به صحنایا اعزام شدند تا کنترل این منطقه را به دست بگیرند.

دیده‌بان حقوق بشر سوریه ۱۰ اردیبهشت گزارش داد ۱۶ نیروی امنیتی و شش فرد مسلح دروزی در درگیری‌ها در صحنایا کشته شدند. همچنین یکی از نیروهای امنیتی سوریه در حمله اسرائیل به این منطقه جان خود را از دست داد.

با شدت گرفتن خشونت‌ها، اداره امنیت عمومی سوریه از غیرنظامیان در صحنایا خواست از خانه‌های خود خارج نشوند.

وزارت امور خارجه سوریه نیز بدون اشاره به حملات اسرائیل، «هرگونه مداخله خارجی» در امور داخلی این کشور را رد کرد و در عین حال گفت حکومت سوریه خود را به محافظت از همه شهروندان، از جمله «طایفه شریف دروزی»، متعهد می‌داند.

پیشتر در پنجم اسفند ۱۴۰۳، نتانیاهو بر لزوم رعایت حقوق اقلیت دروزی از سوی حکومت سوریه تاکید کرده و هشدار داده بود: «ما هیچ تهدیدی علیه دروزی‌ها در جنوب سوریه را تحمل نخواهیم کرد.»

دروزی‌ها هم در سوریه و هم در اسرائیل یک اقلیت مذهبی به شمار می‌روند. پس از سقوط حکومت اسد و قدرت گرفتن گروه تحریر الشام، نگرانی‌هایی در خصوص سرنوشت اقلیت‌های دینی سوریه، از جمله دروزی‌ها، مطرح شده است.

صدها نفر از شهروندان دروزی سوری در روستاهای هم‌مرز با اسرائیل ۲۳ آذر سال گذشته در تجمعی خواهان الحاق این روستاها به اسرائیل شدند.

رسانه‌های اسرائیل ۱۰ اردیبهشت خبر دادند ده‌ها نفر از دروزی‌ها در شمال اسرائیل جاده‌ها را مسدود کردند و خواستار مداخله این کشور برای حمایت از دروزی‌ها در درگیری‌های دمشق شدند.

ارتش اسرائیل نیز اعلام کرد سه دروزی سوری که در درگیری‌های صحنایا زخمی شده بودند، برای دریافت مراقبت‌های پزشکی به اسرائیل منتقل شده‎اند.

درگیری‌های فرقه‌ای ۹ اردیبهشت با تبادل آتش میان افراد مسلح دروزی و سنی در منطقه دروزی‌نشین جرمانا آغاز شد. منشا تنش‌ها یک فایل صوتی توهین‌آمیز نسبت به پیامبر اسلام بود که شبه‌نظامیان سنی گمان می‌بردند توسط یکی از اعضای جامعه دروزی ضبط شده است.

منابع محلی از کشته شدن بیش از دوازده نفر در همان روز خبر دادند. این درگیری‌ها ۱۰ اردیبهشت به منطقه صحنايا کشیده شد.

پیش‌تر در اسفندماه ۱۴۰۳ نیز حملات برخی عوامل رژیم بشار اسد به نیروهای حکومت جدید سوریه به خشونت‌های مرگباری انجامید. ارتش سوریه در پاسخ، عملیاتی گسترده را علیه مواضع نیروهای وابسته به اسد در غرب این کشور کلید زد.

بر اساس آمار دیده‌بان حقوق بشر سوریه، بیش از هزار نفر در جریان این درگیری‌ها جان خود را از دست دادند که اکثر آن‌ها از شیعیان علوی بودند.

براساس این گزارش، این اردوگاه‌ها در صحرای الانبار، نزدیک مرز سوریه، میزبان افسران و نیروهای وفادار به رژیم سابق بشار اسد هستند که پس از سقوط نظام او از سوریه گریخته‌اند.

آموزش نظامی با نظارت سپاه پاسداران و حشد الشعبی

بر پایه این گزارش، نیروهای شیعه تحت حمایت حکومت ایران، از جمله گروه‌هایی مانند حزب‌الله عراق، در انتقال و آموزش این نیروها نقش دارند. اردوگاه‌های مذکور زیر نظر مستقیم افسران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی قدس اداره می‌شوند. یکی از منابع نزدیک به دولت عراق تایید کرده که اردوگاه بزرگی در نزدیکی شهر مرزی القائم ساخته شده که در منطقه «جرف‌الصخر» (جنوب بغداد) – مرکز عملیات سپاه در عراق – پشتیبانی می‌شود.

شاهدان عینی نیز دیده‌اند که صدها سرباز سوری با خودروهای نظامی با لوگوی شبه‌نظامیان به اردوگاه‌های صحرایی منتقل شده‌اند. برخی از این افراد در طول سفر مورد بازجویی قرار گرفته‌اند و از حضور غیرنظامیان در اطراف اردوگاه‌ها جلوگیری شده است.

حمایت از «نیروهای نخبه» مورد حمایت رامی مخلوف

در همین راستا، رامی مخلوف، بازرگان نزدیک به اسد، یک‌شنبه هفت اردیبهشت اعلام کرد که با همکاری «سهیل الحسن» ملقب به «ببر» و فرمانده سابق نیروهای ویژه رژیم سوریه، در حال تشکیل نیرویی به نام «نیروهای نخبه» است. او مدعی شد که این نیروها برای حفاظت از مردم مناطق ساحلی سوریه، نه انتقام‌جویی، سازماندهی شده‌اند.

به گفته مخلوف، این نیروها شامل ۱۵۰ هزار نیروی ویژه، ۱۵۰ هزار نیروی ذخیره و یک میلیون نفر از اعضای «کمیته‌های مردمی» هستند. او دولت جدید سوریه را به ناتوانی در محافظت از مردم متهم کرد و خواستار همکاری آن برای «نجات کشور» شد.

هدف جمهوری اسلامی: بازیابی نفوذ در سوریه پس از اسد

تحلیلگران سیاسی معتقدند تهران پس از از دست دادن جایگاه رسمی خود در سوریه، اکنون در تلاش است با تکیه بر اقلیت علوی، قبایل مسلح وفادار و نیروهای نیابتی جدید، نفوذ خود را در سوریه پس از اسد احیا کند.

احمد عون، تحلیلگر سیاسی سوری، به مدیا لاین گفت: «حکومت ایران پس از سقوط بشار اسد نفوذ رسمی خود را از دست داد، اما همچنان روابطی با اقلیت علوی و نیروهای قبایلی دارد که برای حفاظت از منافع ایران آموزش دیده‌اند.»

عون همچنین گفت که حزب‌الله لبنان، متحد کلیدی حکومت ایران، در پی جنگ اخیر با اسرائیل بسیاری از رهبران و تسلیحات خود را از دست داده است و اکنون بیش از گذشته به حمایت مستقیم تهران نیاز دارد. بی‌ثباتی سیاسی در سوریه فرصتی استثنایی برای بازیابی نفوذ تهران فراهم کرده است.

سکوت دولت عراق و گسترش نفوذ سپاه در جرف‌الصخر

با وجود حضور فیزیکی سپاه پاسداران و ساخت اردوگاه‌های نظامی در خاک عراق، دولت بغداد سکوت اختیار کرده است و به‌دلیل حساسیت سیاسی موضوع، آن را انکار می‌کند. عمر کربولی، افسر بازنشسته عراقی، فعالیت‌های نزدیک مرز سوریه را «غیرعادی» توصیف و تاکید کرده که دولت عراق تاکنون حتی حضور آشکار سپاه در منطقه استراتژیک جرف‌الصخر را نیز رسما تایید نکرده است.

کربولی هشدار داده که جمهوری اسلامی ممکن است از وحشت اقلیت علوی در سوریه برای تشدید شکاف میان این اقلیت و دولت جدید استفاده کند. او همچنین گفت که برخی از کشتارهای اخیر در سوریه احتمالا به‌دست شبه‌نظامیان تحت حمایت حکومت ایران انجام شده تا دولت جدید سوریه بی‌ثبات و منزوی شود.

الشیبانی به‌منظور شرکت در جلسات سازمان ملل متحد به ایالات متحده سفر کرده است و این دیدار، نخستین ملاقات رسمی او و مقام‌های آمریکایی در خاک ایالات متحده محسوب می‌شود.

این دیدار سه‌شنبه ۹ اردیبهشت و پس از آن صورت گرفت که سوریه اوایل ماه جاری به فهرستی از شروط آمریکا برای کاهش بخشی از تحریم‌ها پاسخ مثبت داد.

رویترز در گزارش خود نوشت که هنوز مشخص نیست که وزیر امور خارجه سوریه با کدام‌یک از مقام‌های وزارت امور خارجه آمریکا دیدار کرده است، اما یکی از منابع پیش‌تر به رویترز گفته بود که انتظار می‌رود او با گروهی از مقام‌های آمریکایی، از جمله «دوروتی شی»، سفیر موقت آمریکا در سازمان ملل، دیدار کند.

تامی بروس، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، حضور «برخی نمایندگان دولت موقت سوریه» در نیویورک را برای شرکت در نشست‌های سازمان ملل تایید کرد، اما از اظهار نظر درباره برنامه‌ریزی برای دیدار با مقام‌های آمریکایی خودداری کرد.

او گفت: «ما همچنان با احتیاط در حال ارزیابی سیاست خود در قبال سوریه هستیم و قضاوت‌مان بر اساس عملکرد مقامات موقت خواهد بود. در حال حاضر قصدی برای عادی‌سازی روابط دیپلماتیک با سوریه نداریم و نمی‌توانم درباره هیچ دیداری پیشاپیش چیزی بگویم.»

به گفته یکی از منابع آگاه، دولت دمشق علاقه‌مند است یک مسیر واقع‌گرایانه از سوی آمریکا برای لغو دائمی تحریم‌ها دریافت کند و در عین حال جدول زمانی مشخصی را برای عمل به خواسته‌های واشینگتن ارائه دهد.

ایالات متحده ماه گذشته فهرستی شامل هشت شرط را به سوریه ارائه کرد؛ از جمله نابودی کامل باقی‌مانده زرادخانه‌های سلاح‌های شیمیایی و اطمینان از این‌که افراد خارجی به مناصب عالی‌رتبه حکومتی گماشته نخواهند شد.

خبرگزاری رویترز نخستین رسانه‌ای بود که فاش کرد «ناتاشا فرانچسکی»، معاون دستیار وزیر امور خارجه در دفتر امور خاور نزدیک، این فهرست را در تاریخ ۱۸ مارس، در دیداری حضوری در حاشیه کنفرانس کمک به سوریه در بروکسل، به الشیبانی تحویل داده است.

سوریه به‌شدت نیازمند کاهش تحریم‌هاست تا بتواند اقتصادی را که در اثر سال‌ها جنگ ویران شده، دوباره احیا کند. در طول این سال‌ها، آمریکا، بریتانیا و اروپا تحریم‌های سختی را برای اعمال فشار بر رژیم اسد وضع کرده‌اند.

در ماه ژانویه، واشینگتن معافیت شش‌ماهه‌ای برای برخی تحریم‌ها صادر کرد تا کمک‌های بشردوستانه تسهیل شود؛ اما این معافیت تاثیر محدودی داشته است. بر اساس گزارش رویترز در ماه مارس، در صورت اجرای کامل خواسته‌های آمریکا، این معافیت برای دو سال تمدید می‌شود و احتمال دارد معافیت‌های جدیدی نیز صادر شود.

در پاسخ دمشق به این فهرست، دولت سوریه متعهد شده است تا یک دفتر پیگیری در وزارت امور خارجه برای تعیین سرنوشت روزنامه‌نگار آمریکایی ناپدیدشده، آستین تایس، ایجاد کند. همچنین دمشق وعده داده است که همکاری خود با سازمان‌های بین‌المللی برای مقابله با سلاح‌های شیمیایی را تقویت کند.

با این حال، پاسخ سوریه درباره برخی خواسته‌های کلیدی دیگر، از جمله خروج نیروهای خارجی و اعطای مجوز به ایالات متحده برای انجام عملیات ضدتروریستی، بسیار مبهم و محدود بوده است.

دفتر الشرع شامگاه یک‌شنبه هفتم اردیبهشت با انتشار بیانیه‌ای تاکید کرد: «ما آشکارا هرگونه تلاش برای تحمیل تجزیه یا ایجاد مناطق جدایی‌طلب تحت عناوین فدرالیسم یا خودمختاری بدون اجماع ملی را رد می‌کنیم.»

دفتر الشرع هشدار داد وحدت سرزمین و مردم سوریه «خط قرمز» حکومت این کشور به شمار می‌رود.

پیش از این در ششم اردیبهشت، احزاب کُرد سوریه، از جمله گروه حاکم بر شمال شرق این کشور، در نشستی در شهر قامشلی بر سر یک چشم‌انداز سیاسی مشترک برای آینده‌ کُردهای سوریه به توافق رسیدند. این نشست با حضور مقام‌های آمریکایی برگزار شد.

در بیانیه پایانی این نشست، احزاب کُرد خواستار آن شدند که قانون اساسی آتی سوریه احترام به «حقوق ملی» کُردها در این کشور را تضمین کند.

در این بیانیه آمده است: «چشم‌انداز سیاسی مشترکی تدوین شده که اراده‌ جمعی کُردها و طرح آنان را برای یک راه‌حل عادلانه درباره‌ مساله کُردها در سوریه، به‌عنوان کشوری دموکراتیک و غیرمتمرکز، بیان می‌کند.»

این نشست در شرایطی برگزار شد که مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه و الشرع ۲۰ اسفند ۱۴۰۳ با یکدیگر در دمشق دیدار کردند و توافقی را به امضا رساندند.

بر اساس این توافق، نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار حکومت مرکزی این کشور ادغام خواهند شد.

نیروهای دموکراتیک سوریه که با نام اختصاری «قسد» نیز شناخته می‌شود، از قومیت‌های مختلف از جمله کُردها، عرب‌ها، آشوری‌ها و ترکمن‌ها تشکیل شده است اما رهبری نظامی آن را گروه کُردی یگان‌های مدافع خلق (ی‌پ‌گ) بر عهده دارد.

خبرگزاری رویترز ۲۲ اسفند گزارش داد آمریکا نقش مهمی در نهایی شدن این توافق داشت و متحدان کُرد خود را ترغیب کرده بود تا با حکومت سوریه به توافق برسند.

دفتر الشرع هفتم اردیبهشت در ادامه بیانیه خود تاکید کرد درخواست اخیر گروه‌های کُرد برای برقراری فدرالیسم در سوریه نقض توافق‌نامه دمشق محسوب می‌شود.

پیش‌تر و در ۱۰ فروردین، حکومت محلی گروه‌های کُرد در شمال غرب سوریه با صدور بیانیه‌ای، کابینه جدید این کشور را فاقد مشروعیت خواند و اعلام کرد خود را ملزم به اجرای تصمیمات اتخاذشده از سوی این دولت نمی‌داند.

این گروه‌ها افزودند: «هر دولتی که بازتاب‌دهنده تنوع و گوناگونی جامعه سوریه نباشد، قادر به حکمرانی صحیح بر این کشور نخواهد بود.»

آمریکا و شماری از کشورهای غربی بر این باورند که نیروهای مسلح کُرد سوریه نقشی حیاتی در مقابله با تهدیدات گروه‌های اسلام‌گرای افراطی، از جمله داعش، در این کشور ایفا می‌کنند.