افزایش قیمت نفت پس از گزارش‌هایی مبنی بر احتمال حمله اسرائیل به ایران

مقام‌های آمریکایی به شبکه سی‌ان‌ان گفتند که اطلاعات تازه‌ای در اختیار دارند که نشان می‌دهد اسرائیل در حال تدارک برای حمله به تاسیسات هسته‌ای ایران است؛ اقدامی که به باور برخی از تحلیل‌گران نه‌تنها شکافی علنی با دولت ترامپ ایجاد می‌کند، بلکه خطر آغاز درگیری گسترده‌تری در منطقه را نیز در پی دارد.

اظهارات مقامات آمریکایی ساعاتی پس از سخنان روز سه‌شنبه علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، عنوان شده است.

او در این سخنرانی گفت که انتظار ندارد مذاکرات با آمریکا به نتیجه برسد. علی خامنه‌ای درخواست واشینگتن برای توقف کامل غنی‌سازی اورانیوم را «یاوه‌گویی و غلط زیادی» توصیف کرد. او بار دیگر تاکید کرد که حکومت ایران بر حق خود در غنی‌سازی مطابق با معاهده منع گسترش تسلیحات هسته‌ای (NPT) پافشاری خواهد کرد.

بیشتر بخوانید:

شورای عالی امنیت ملی انتشار اخبار خارجی و تحلیل درباره مذاکرات ایران و آمریکا را ممنوع کرد

نشنال به‌نقل از دو مقام جمهوری اسلامی: مذاکرات بر سر غنی‌سازی اورانیوم به بن‌بست رسیده است

به‌گزارش شبکه سی‌ان‌ان، مقامات آمریکایی گفته‌اند که هنوز مشخص نیست رهبران اسرائیل تصمیم نهایی را برای این اقدام گرفته‌اند یا خیر، اما احتمال چنین حمله‌ای در ماه‌های اخیر «به‌طور محسوسی» افزایش یافته است؛ به‌ویژه اگر مذاکرات آمریکا و حکومت ایران به توافقی ختم شود که از نگاه اسرائیل «ضعیف» یا «غیرقابل قبول» باشد.

سی‌ان‌ان در گزارش خود تاکید کرده است که این نگرانی‌ها نه تنها به پیام‌های علنی مقامات اسرائیلی بازمی‌گردد، بلکه بر اساس شنود مکالمات داخلی اسرائیل و رصد تحرکات نظامی مانند جابه‌جایی مهمات هوایی و انجام تمرین‌های رزمی در نیروی هوایی اسرائیل نیز تقویت شده‌اند.

از سوی دیگر، مقام‌های اسرائیلی از پیش اعلام کرده‌اند که در صورت نهایی شدن توافقی که به نظر آن‌ها امنیت اسرائیل را تضمین نکند، آماده‌اند به‌تنهایی وارد اقدام نظامی شوند.

یکی از منابع اسرائیلی به سی‌ان‌ان گفته است: «اگر آمریکا توافقی بد با ایران امضا کند، اسرائیل آماده است به‌تنهایی وارد عمل شود.»

ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا نیز حاکی از آن است که اسرائیل بدون کمک نظامی و لجستیکی آمریکا، از جمله در زمینه سوخت‌گیری هوایی و تسلیحات سنگرشکن، قادر به نابودی کامل برنامه هسته‌ای حکومت ایران نیست، اما تحلیل‌گران هشدار داده‌اند که حتی در صورت حمله، این عملیات تنها می‌تواند برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی را به‌طور موقت به تاخیر بیندازد، نه اینکه آن را از بین ببرد.

در همین حال، دولت ترامپ همچنان در ظاهر به مسیر دیپلماسی پایبند است. اما به گفته منابع آگاه، ترامپ در نامه‌ای به رهبر جمهوری اسلامی در اواخر اسفند سال گذشته ضرب‌الاجل ۶۰ روزه‌ای برای موفقیت مذاکرات تعیین کرده بود. اکنون این مهلت سپری شده و نشانه‌ای از حصول توافق دیده نمی‌شود.

این در حالی است که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا سه‌شنبه ۳۰ اردیبهشت در جلسه استماع کمیته روابط خارجی سنا تاکید کرد دولت ترامپ برای دستیابی به توافقی با ایران تلاش می‌کند که به تهران اجازه استفاده غیرنظامی از انرژی هسته‌ای را بدهد، بدون این‌که غنی‌سازی اورانیوم انجام دهد.

مارکو روبیو، گفت دستیابی به توافق هسته‌ای با ایران آسان نخواهد بود اما دولت دونالد ترامپ همچنان در مسیر مذاکره قرار دارد.

او تاکید کرد هدف واشینگتن، ارائه یک «مسیر خروج» به ایران است تا به‌جای تقابل، مسیر صلح و رفاه را در پیش بگیرد.

روبیو گفت: «اگر ایران صرفا به‌دنبال انرژی هسته‌ای غیرنظامی باشد، الگوهایی بین‌المللی وجود دارد که کشورهای بسیاری از آن پیروی می‌کنند. در این الگوها، کشورها راکتور می‌سازند اما سوخت هسته‌ای را از منابع خارجی وارد می‌کنند.»

استیو ویتکاف، نماینده ویژه دولت ترامپ در مذاکرات، نیز در گفت‌وگویی با شبکه ای‌بی‌سی اعلام کرد که ایالات متحده «حتی یک درصد ظرفیت غنی‌سازی» را نیز در توافق نمی‌پذیرد. او افزود که پیشنهادی به حکومت ایران ارائه شده که به گفته او «هم عزت ایران را حفظ می‌کند و هم به نگرانی‌های امنیتی ما را پاسخ می‌دهد.»

با وجود گذشت بیش از یک ماه از آغاز مذاکرات با میانجی‌گری عمان، هنوز هیچ متن نهایی از سوی دولت آمریکا به تایید دونالد ترامپ نرسیده است.

در همین حال، تحلیل‌گران از پیچیدگی موقعیت نخست‌وزیر اسرائیل نیز سخن گفته‌اند. بنیامین نتانیاهو از سویی با فشاری فزاینده برای ممانعت از توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن مواجه است و از سوی دیگر باید از تخریب کامل روابط خود با دولت ترامپ که برخی مواضع امنیتی‌اش با اسرائیل هم‌خوان نیست، پرهیز کند.

با افزایش تنش‌ها، ایالات متحده سطح جمع‌آوری اطلاعات نظامی را نیز بالا برده است تا در صورت وقوع حمله، توان واکنش و مدیریت پیامدها را داشته باشد. اما به گفته منابع مطلع، در شرایط کنونی واشینگتن قصدی برای مشارکت مستقیم در عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی ندارد، مگر آنکه تهران دست به اقدام تحریک‌آمیز بزرگی بزند.

این گزارش شبکه سی‌ان‌ان در حالی منتشر شده که منطقه همچنان از پیامدهای جنگ غزه متاثر است و بسیاری از تحلیل‌گران نگرانند که هرگونه اقدام نظامی جدید، ممکن است آتش بحران‌های منطقه‌ای را بیش از پیش شعله‌ور سازد.

با این جمله، در عمل، سرنوشت تیم مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی، بیش از پیش بی‌اهمیت جلوه داده شد؛ سخنی که هم فصل‌الخطاب است و هم خنثی‌کننده هرگونه تلاش دیپلماتیکی که تاکنون جریان داشته است.

واقعیت روی زمین چیست؟

همین اظهارنظر رهبر جمهوری اسلامی بلافاصله بر بازار ارز اثر گذاشت؛ نرخ دلار در بازار آزاد افزایش یافت و به بالای ۸۵ هزار تومان رسید. اما این تنها پیامد اقتصادی نبود. موضع خامنه‌ای بار دیگر نشان داد که سیاست‌های نظام در زمینه مذاکرات، بیش از آن‌که بر اساس منافع ملی یا عقلانیت سیاسی تنظیم شود، تابع نوسانات درونی و نگاه ایدئولوژیک رهبر حکومت است.

خامنه‌ای در سال‌های گذشته بارها مواضع متناقضی اتخاذ کرده؛ زمانی مذاکره را «سم» خوانده و زمانی دیگر آن را «نرمش قهرمانانه» دانسته است. در فروردین‌ماه امسال نیز او تاکید کرد که اگر هم مذاکراتی باشد، مسئله‌ای فرعی برای وزارت امور خارجه است، نه امری اصلی.

خامنه‌ای در گذشته نیز، برای توجیه عقب‌نشینی از مواضع پیشین، بارها به «صلح امام حسن» متوسل شده بود؛ نمونه‌ای از مشروع‌سازی ایدئولوژیک برای انعطاف سیاسی.

طرف‌های دیگر چه می‌گویند؟

در صحنه بین‌الملل، موضع‌گیری‌ها صریح‌تر شده‌اند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا گفت: «غنی‌سازی حتی در درصدهای پایین هم راه را برای ساخت سلاح باز می‌گذارد.» 

استیو ویتکاف، مذاکره‌کننده ارشد آمریکا، نیز تاکید کرد که «غنی‌سازی حتی یک درصد هم پذیرفتنی نیست.» از نظر واشینگتن، خط قرمز کاملا روشن است.

در همین حال، روزنامهه نشنال چاپ امارات گزارش داده که جمهوری اسلامی دعوت عمان برای دور پنجم مذاکرات در رم را نپذیرفته است. به نظر می‌رسد مذاکرات بار دیگر در آستانه شکست است.

عباس عراقچی پس از سخنان خامنه‌ای فضای مذاکرات را «تمام‌شده» توصیف کرد و جواد لاریجانی با کنایه گفته است: «اگر غنی‌سازی نکنیم، فردا می‌گویند فیزیک هم نخوانید!»

روزنامهه کیهان نیز، به شکلی معنادار، تحلیل کرد که سخنان خامنه‌ای بیش از تهدید ترامپ در افزایش نرخ دلار تاثیرگذار بوده است.

یک حکومت، چند روایت

واقعیت این است که جمهوری اسلامی، با مواضع چندگانه و متغیر خود، مردم ایران را در بلاتکلیفی دائم نگه داشته است؛ سیاست‌هایی که یک روز استکبارستیزند، روز بعد به نام «مصلحت» یا «نرمش» تغییر ماهیت می‌دهند و روز دیگر، ناگهان بی‌اهمیت جلوه داده می‌شوند.

در این فضای غبارآلود، نقش رییس‌جمهوری نیز بیش از پیش به «تدارکاتچی» نظام تقلیل یافته است؛ مقامی که بیش از آن‌که سیاست‌گذار باشد، تنها برای پذیرش هزینه تصمیم‌های کلان آماده نگه داشته می‌شود.

امروز، جمهوری اسلامی در وضعیت اقتصادی شکننده‌ای قرار دارد؛ جامعه با بحران‌های معیشتی، آب، دارو و انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند و هم‌زمان، سیاست خارجی در بن‌بست مزمنی گرفتار شده است که هزینه آن به‌طور مستقیم بر دوش مردم ایران سنگینی می‌کند.

این‌بار اما، به نظر می‌رسد نه «نرمش قهرمانانه» جواب خواهد داد، نه «غرش دلیرانه».

ما در «برنامه با کامبیز حسینی» از شما پرسیدیم: آیا شکست احتمالی مذاکرات، تغییری در زندگی شما ایجاد خواهد کرد؟

نسخه کامل این برنامه با حضور علی‌حسین قاضی‌زاده را این پایین می‌توانید ببینید.

این منابع به رویتزر گفتند که با بن‌بست مذاکرات و تقابل خطوط قرمز طرفین، جمهوری اسلامی ممکن است به چین و روسیه به‌عنوان «طرح جایگزین» روی آورد، اما با توجه به جنگ تجاری چین با آمریکا و درگیری نظامی روسیه در اوکراین، این مسیر جایگزین نیز پایه‌ای لرزان دارد.

یک مقام ارشد جمهوری اسلامی در این‌باره گفت: «طرح جایگزین، ادامه همان استراتژی پیش از آغاز مذاکرات است. تهران از افزایش تنش خودداری می‌کند و آماده دفاع از خود است. این استراتژی همچنین شامل تقویت روابط با متحدانی چون روسیه و چین می‌شود.»

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، سه‌شنبه ۳۰ اردیبهشت خواسته‌های آمریکا مبنی بر توقف غنی‌سازی اورانیوم را «یاوه‌گویی و غلط زیادی» خواند و هشدار داد که احتمال موفقیت مذاکرات پایین است.

دو مقام جمهوری اسلامی و یک دیپلمات اروپایی گفتند تهران حاضر نیست تمام ذخایر اورانیوم با غنای بالا را به خارج ارسال کند یا درباره برنامه موشک‌های بالستیک خود وارد گفت‌وگو شود.

رویترز در گزارش خود نوشته است کمبود اعتماد دوطرفه و تصمیم دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، برای خروج از توافق سال ۲۰۱۵ با قدرت‌های جهانی، نیاز ایران به دریافت تضمین‌هایی مبنی بر پایبندی واشینگتن به توافق احتمالی آینده را دوچندان کرده است.

هم‌زمان، حکومت روحانیون در ایران با بحران‌های فزاینده‌ای از جمله کمبود انرژی و آب، سقوط ارزش پول ملی، تلفات نظامی در میان متحدان منطقه‌ای، و افزایش نگرانی‌ها از حمله احتمالی اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای روبه‌رو است. به‌نوشته رویترز همه این مسائل با سیاست‌های سخت‌گیرانه ترامپ تشدید شده‌اند.

به گفته منابع مطلع، با بازگشت سریع ترامپ به سیاست «فشار حداکثری» از فوریه گذشته، از جمله تشدید تحریم‌ها و تهدیدهای نظامی، رهبری ایران «گزینه‌ای بهتر» از توافق جدید برای جلوگیری از فروپاشی اقتصادی در اختیار ندارد؛ بحرانی که می‌تواند بقای رژیم را به خطر اندازد.

اعتراض‌های سراسری در سال‌های اخیر علیه تنگناهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی که با سرکوب شدید مواجه شدند، آسیب‌پذیری جمهوری اسلامی در برابر خشم عمومی را عیان کرده و منجر به اعمال تحریم‌های حقوق بشری جدیدی از سوی غرب شده‌ است.

یکی از مقامات جمهوری اسلامی به رویترز گفت: «بدون لغو تحریم‌ها برای فروش آزاد نفت و دسترسی به منابع مالی، اقتصاد ایران امکان احیا ندارد.»

وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی به درخواست‌ رویترز برای اظهار نظر پاسخ نداده است.

مسیری پرسنگلاخ

وندی شرمن، معاون پیشین وزیر امور خارجه آمریکا که رهبری تیم مذاکره‌کننده آمریکا در توافق ۲۰۱۵ را بر عهده داشت، به رویترز گفت: «متقاعد کردن ایران به کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای و دست کشیدن از غنی‌سازی، هرچند که این هدف ایده‌آل باشد، غیرممکن است.»

او افزود: «به همین دلیل مذاکرات به بن‌بست می‌رسد و ما با خطر جنگ مواجه خواهیم شد، خطری که صادقانه بگویم، ترامپ هم مشتاقش نیست چرا که خودش را رییس‌جمهوری صلح معرفی کرده است.»

به‌نوشته رویترز حتی اگر اختلافات بر سر غنی‌سازی کاهش یابد، مسئله لغو تحریم‌ها همچنان چالش‌برانگیز خواهد بود. آمریکا خواهان لغو تدریجی تحریم‌های مرتبط با هسته‌ای است، در حالی که تهران خواستار رفع فوری همه محدودیت‌هاست.

از سال ۲۰۱۸، ده‌ها نهاد کلیدی اقتصادی ایران، از جمله بانک مرکزی و شرکت ملی نفت، به اتهام «حمایت از تروریسم یا اشاعه تسلیحات» هدف تحریم‌های آمریکا قرار گرفته‌اند.

وندی شرمن در پاسخ به پرسشی درباره گزینه‌های جمهوری اسلامی در صورت شکست مذاکرات گفت: «حکومت ایران احتمالا به دور زدن تحریم‌ها و فروش نفت، عمدتا به چین و شاید به هند و برخی دیگر کشورها، ادامه خواهد داد.»

چین، خریدار اصلی نفت ایران علی‌رغم تحریم‌ها، تا حدودی مانع فروپاشی اقتصادی شده اما فشارهای شدید دولت ترامپ بر شرکت‌ها و نفتکش‌های چینی این صادرات را تهدید می‌کند.

تحلیلگران هشدار می‌دهند که حمایت چین و روسیه نیز محدودیت‌های خود را خواهد داشت. چین خواهان تخفیف‌های سنگین برای نفت ایران است و با کاهش تقاضای جهانی نفت، ممکن است فشار بیشتری برای کاهش قیمت وارد کند.

در صورت شکست مذاکرات، سناریویی که به‌نوشته رویترز هم تهران و هم واشینگتن می‌کوشند از آن اجتناب کنند، نه چین و نه روسیه قادر به محافظت از جمهوری اسلامی در برابر تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا و اتحادیه اروپا نخواهند بود.

فرانسه، بریتانیا و آلمان، هرچند به‌طور مستقیم در مذاکرات ایران و آمریکا شرکت ندارند، هشدار داده‌اند در صورت عدم دستیابی به توافق، با فعال کردن مکانیسم ماشه، تحریم‌های سازمان ملل را بازخواهند گرداند.

بر اساس قطعنامه شورای امنیت مرتبط با توافق هسته‌ای ۲۰۱۵، این سه کشور تا ۱۸ اکتبر فرصت دارند تا «مکانیسم ماشه» را فعال کنند.

به گفته دیپلمات‌ها و بر اساس سندی که رویترز مشاهده کرده، این کشورها ممکن است در صورت نبود توافقی ملموس تا آن زمان، این مکانیسم را حتی تا ماه اوت فعال کنند.

یکی از مقامات ارشد اروپایی هشدار داد: «دستیابی به توافق پیش از آن تاریخ، حتی در بهترین سناریو، تنها می‌تواند به چارچوبی سیاسی مانند توافق موقت سال ۲۰۱۳ منجر شود که در آن هر دو طرف امتیازاتی فوری و محدود ارائه دهند تا زمان برای مذاکرات گسترده‌تر فراهم شود.»

او افزود: «هیچ دلیلی وجود ندارد که فکر کنیم این روند کمتر از ۱۸ ماه طول بکشد، به‌ویژه که پارامترها و وضعیت ژئوپولیتیک امروز بسیار پیچیده‌تر از آن زمان است.»

نکته مهمی که در سخنان خامنه‌ای به چشم می‌آید، تمجید او از رئیسی به‌خاطر مقاومت در برابر به گفته وی «تهدید و تطمیع» و خودداری از مذاکره با آمریکا است؛ این تمجید در واقع کنایه‌ای تلویحی به دولت‌های حسن روحانی و مسعود پزشکیان محسوب می‌شود که رویکرد مذاکره‌گرایانه‌تری با ایالات متحده داشته‌اند یا دارند.

خامنه‌ای با این نوع اظهارات سعی دارد پیشاپیش زمینه را برای رفع مسئولیت از خود در صورت شکست مذاکرات فراهم کند. او می‌خواهد در صورت به‌ نتیجه نرسیدن مذاکرات، ادعا کند که از ابتدا با گفت‌وگو با آمریکا مخالف بوده است. این تاکتیکی است که پیش از این نیز در دولت‌های روحانی و خاتمی به کار برد؛ زمانی که توافقی حاصل می‌شد، آن را به خود منتسب می‌کرد و می‌گفت مذاکرات زیر نظر او انجام شده است، اما اگر مذاکرات به شکست می‌انجامید یا توافق به نتیجه نمی‌رسید، مسئولیت را متوجه دولت می‌دانست و از بی‌اعتمادی به آمریکا سخن می‌گفت.

حتی خامنه ‌ای از اوباما، که از او خوشش نمی‌آید، برای سرکوفت زدن به روحانی استفاده می‌کرد و مدعی بود که رییس‌جمهوری آمریکا از رییس‌جمهوری ایران زرنگ‌تر بوده است.

حالا که استیو ویتکاف، فرستاده ترامپ، اعلام کرده ایالات متحده حتی اجازه غنی‌سازی یک درصدی به جمهوری اسلامی نخواهد داد، اختلافات بین تهران و واشینگتن به اوج رسیده است.

این در حالی است که ایران بر ادامه غنی‌سازی، حتی در سطوح زیر چهار درصد، اصرار دارد. خامنه‌ای روز سه‌شنبه در واکنشی تند، آمریکا را به «یاوه‌گویی» متهم و اعلام کرد که جمهوری اسلامی از غنی‌سازی عقب‌نشینی نخواهد کرد.

این موضع‌گیری نشان می‌دهد دو طرف حاضر به کوتاه‌ آمدن از مواضع خود نیستند. آمریکا غنی‌سازی را خط قرمز خود می‌داند و خواهان توقف کامل آن است، در حالی که خامنه‌ای آن را نه تنها یک حق بلکه یک موضوع حیثیتی می‌داند.

با این حال، تحلیل دقیق‌تر نشان می‌دهد که ماجرای غنی‌سازی برای خامنه‌ای فقط موضوعی حیثیتی نیست. دلیل مهم‌تر این است که او ادامه غنی‌سازی را تنها مسیر باقی‌مانده برای حفظ توان بالقوه ساخت سلاح هسته‌ای می‌داند.

جمهوری اسلامی با غنی‌سازی شدید اورانیوم، به پیشرفت‌هایی در انبار کردن مواد لازم و حتی کوتاه‌تر کردن مسیر ساخت بمب اتمی دست یافته است. خامنه‌ای نگران است که اگر این ظرفیت از بین برود، جمهوری اسلامی در برابر فشارهای آمریکا و اسرائیل کاملا بی‌دفاع شود.

از دید خامنه‌ای، غنی‌سازی، آخرین ابزار بازدارندگی جمهوری اسلامی است، به‌ویژه در شرایطی که گروه‌های نیابتی ضعیف شده‌اند و توان موشکی نیز کارایی مورد انتظار را نداشته است. بنابراین، حفظ امکان ساخت سلاح اتمی برای او به‌نوعی تضمین بقاست و عقب‌نشینی از غنی‌سازی را به‌مثابه خلع سلاح تلقی می‌کند.

خامنه‌ای در سخنانش گفت در آینده درباره دلیل فشار آمریکا برای توقف غنی‌سازی صحبت خواهد کرد. تحلیل این سخنان نشان می‌دهد که او به دنبال حفظ اهرم تهدید در مذاکرات است، حتی اگر فعلا درباره آن شفاف‌تر صحبت نکند.

در همین راستا، پیشنهاد عمان برای برگزاری دور پنجم مذاکرات در رم نیز با مخالفت جمهوری اسلامی مواجه شده است. عباس عراقچی، مذاکره‌کننده ارشد، از سفر به رم امتناع کرده؛ چراکه شرکت در این مذاکرات مستلزم پاسخ‌دادن به پیشنهاد مشخص آمریکا است.

بر اساس گزارش‌ها، این پیشنهاد شامل توقف کامل غنی‌سازی می‌شود و چون جمهوری اسلامی توان پذیرش آن را ندارد، ترجیح داده مذاکرات را به تعویق بیندازد.

از سوی دیگر، ترامپ و دستیارانش مانند مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، با صراحت اعلام کرده‌اند که جمهوری اسلامی می‌تواند راکتور صلح‌آمیز داشته باشد اما حق غنی‌سازی ندارد، چون هر لحظه ممکن است این ظرفیت به‌سرعت به سمت ساخت سلاح سوق پیدا کند.

در این شرایط، بازی دوگانه‌ای که خامنه‌ای سال‌ها دنبال می‌کرد، یعنی «نه جنگ، نه مذاکره»، دیگر پاسخ‌گو نیست. قاسم محبعلی، مدیرکل پیشین خاورمیانه در وزارت امور خارجه نیز در اظهارنظری کم‌سابقه، اعلام کرد جمهوری اسلامی دیگر در موقعیت «نه جنگ و نه صلح» قرار ندارد و باید یکی را انتخاب کند. این اظهارات را می‌توان نقدی مستقیم به سیاست‌های خامنه‌ای تلقی کرد.

محبعلی همچنین گفته غنی‌سازی تا کنون بیش از دو تریلیون دلار برای مردم ایران هزینه داشته، در حالی که خروجی آن تنها تامین یک درصد برق کشور از طریق نیروگاه بوشهر است. این واقعیت اقتصادی نیز موجب شده که حتی در میان بدنه کارگزاران جمهوری اسلامی، صدای مخالفت با ادامه این مسیر بلندتر شود.

در نهایت، بازار هم به بن‌بست مذاکرات واکنش نشان داده است. پس از سخنان اخیر خامنه‌ای، نرخ دلار دو هزار تومان افزایش یافت و به ۸۴ هزار تومان رسید. در حالی که روزنامه کیهان این افزایش قیمت را نشانه تاثیرگذاری سخنان خامنه‌ای دانسته، واقعیت این است که این افزایش نشانه‌ای از نگرانی عمیق بازار نسبت به شکست مذاکرات و تشدید تحریم‌هاست. مقایسه چنین واکنشی با قدرت رهبری، مانند آن است که کسی در دعوا برای ترساندن طرف مقابل، شیشه‌ای بشکند و به خودش آسیب بزند.

در مجموع، به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی اکنون در موقعیتی قرار گرفته که نه می‌تواند از مواضع خود عقب‌نشینی کند و نه توان ادامه مسیر تقابل را دارد. با اصرار آمریکا بر توقف کامل غنی‌سازی و عدم تمایل خامنه‌ای به پذیرش آن، افق توافق بیش از هر زمان دیگری تیره و تار شده و سایه جنگ دوباره بازگشته است.

اسناد رسیده به ایران‌اینترنشال نشان می‌دهد شورای عالی امنیت ملی دستور داده است اطلاعات مرتبط با مذاکرات فقط باید از وزارت امور خارجه دریافت و منتشر شود.

در این ابلاغیه تاکید شده که استفاده از «ترجمه یا بازنشر اخبار مذاکرات از منابع خارجی» اکیدا ممنوع است و «خلاف منافع و امنیت ملی» محسوب می‌شود.

همچنین از رسانه‌ها خواسته شده از هرگونه پیش‌بینی، تحلیل یا تفسیر مستقل درباره جزییات مذاکرات یا مواضع طرف‌های مقابل خودداری کنند.

شورای عالی امنیت ملی هدف از این دستورالعمل را «حفظ آرامش روانی جامعه و تقویت موضع تیم مذاکره‌کننده» عنوان کرده است.

افزایش تنش‌ها میان تهران و واشینگتن

در هفته‌های گذشته مقام‌های آمریکایی بارها تاکید کرده‌اند که خواهان حذف کامل برنامه غنی‌سازی جمهوری اسلامی هستند.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، سه‌شنبه ۳۰ اردیبهشت در جلسه استماع کمیته روابط خارجی سنا گفت رسیدن به توافق هسته‌ای با ایران آسان نخواهد بود و تهران غنی‌سازی را «نه برای انرژی بلکه به‌عنوان ابزاری برای بازدارندگی» دنبال می‌کند.

روبیو تاکید کرد: «ما امیدواریم بتوانیم به توافقی با ایران برسیم، چون از نظر من، گزینه جایگزین بسیار بدتر خواهد بود؛ هر‌چند شاید لازم باشد.»

علی‌ خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی نیز سه‌‌شنبه درباره مذاکرات جاری با آمریکا با تاکید بر این‌که «گمان نمی‌کند این مذاکرات به نتیجه برسد»، به موضع مقام‌های آمریکا مبنی بر حذف کامل غنی‌سازی در خاک ایران واکنش نشان داد و گفت: «سعی کنند یاوه‌گویی نکنند.»

او افزود: «این‌که بگویند به ایران اجازه غنی‌سازی نمی‌دهیم، غلط زیادی است. جمهوری اسلامی منتظر اجازه این و آن نیست؛ سیاستی دارد، روشی دارد و همان‌ها را تعقیب می‌کند.»

در پی این اظهارات خامنه‌ای قیمت دلار در بازار آزاد ایران با حدود ۲.۵ درصد افزایش به بیش از ۸۴ هزار تومان رسید.

روزنامه اماراتی نشنال، دوشنبه به نقل از دو مقام ایرانی گزارش داد گفت‌وگوهای هسته‌ای آمریکا و جمهوری اسلامی به دلیل اختلاف‌نظر بر سر غنی‌سازی اورانیوم با بن‌بست مواجه شده است.

یک مقام ایرانی به این رسانه گفت: «ایران دعوت مطرح‌شده از سوی عمان برای دور پنجم مذاکرات را که قرار بود جمعه آینده در رم برگزار شود نپذیرفته است زیرا استیو ویتکاف، مذاکره‌کننده آمریکایی، گفته است غنی‌سازی برای ایران در قالب هیچ توافقی مجاز نخواهد بود.»

از سوی دیگر سخنان ۲۳ اردیبهشت دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا در عربستان سعودی به‌ویژه درباره وضعیت ایران بازتاب زیادی در میان شهروندان ایرانی داشت و شماری از کاربران در شبکه‌های اجتماعی، سخنان او را «واقعیتی تلخ» درباره نیم قرن حکمرانی جمهوری‌اسلامی دانستند.

ترامپ در سخنرانی خود در ستایش از عملکرد رهبران کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس، شیوه مدیریت آن‌ها را با رهبران جمهوری اسلامی مقایسه کرد و گفت در حالی که کشورهای عربی بیابان‌ها را به زمین‌های حاصل‌خیز تبدیل می‌کنند، رهبران جمهوری اسلامی، زمین‌های سبز را به بیابان‌های خشک تبدیل کرده‌اند؛ «چون فاسد هستند».

سانسور، ابزار جمهوری اسلامی در مواجهه با ناکامی

این نخستین‌ بار نیست که نهادهای امنیتی و قضایی جمهوری اسلامی برای مدیریت افکار عمومی، روزنامه‌نگاران و رسانه‌ها را تحت فشار قرار می‌دهند.

پیش از این و در ششم اردیبهشت، پس از انفجار مهیب در بندر رجایی بندرعباس، دادستانی کل کشور با صدور اطلاعیه‌ای هشدار داد رسانه‌ها و فعالان فضای مجازی از پرداختن به موضوعاتی که «امنیت روانی جامعه را مخدوش می‌کند» خودداری کنند.

در این اطلاعیه، دادستانی از دادستان‌های سراسر کشور خواست تا با افرادی که درباره این انفجار دست به اطلاع‌رسانی زده‌اند و موجب «تشویش اذهان عمومی» شده‌اند، برخورد «سریع، موثر و بازدارنده» صورت گیرد.

مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم نیز در همین ارتباط دستوری برای اطلاع‌رسانی نکردن درباره انفجار بندر رجایی صادر کرد.

آذر ماه سال گذشته، دادستانی کل کشور پس از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه در ابلاغیه‌ای به رسانه‌ها هشدار داد با توجه به «شرایط حساس داخلی و منطقه‌ای»، از انتشار اخباری که به‌زعم این نهاد باعث ترس عمومی یا خدشه‌دار شدن آرامش جامعه می‌شود، خودداری کنند.

سلسله این دستورالعمل‌ها و تهدیدها که اغلب در دوره‌های بحران‌زا مانند مذاکرات هسته‌ای، اعتراضات داخلی یا فجایع بزرگ صادر می‌شود، نشان‌دهنده آن است که حکومت جمهوری اسلامی به‌جای پاسخ‌گویی و شفاف‌سازی، سانسور و سرکوب روایت‌های مستقل را راهی برای کنترل بحران می‌داند.