شماری از رسانههای حکومتی در ایران در روزهای گذشته به این موضوع پرداختند که بیشترین حملات اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه، از جمهوری آذربایجان انجام شده است. یک مدرس دانشگاه گفت رییسجمهوری آذربایجان در تماس تلفنی با مسعود پزشکیان، این اتهام را «جفنگیات» خوانده است.
رسانهها در ایران گزارش دادند که رییس دولت جمهوری اسلامی، پنجم تیر در گفتوگوی تلفنی با الهام علیاف، رییسجمهوری آذربایجان، خواستار «بررسی و راستیآزمایی برخی اخبار درباره تعرض پهپادها و ریزپرندههای اسرائیل از طریق فضای سرزمینی آذربایجان» شده است.
چهارشنبه ۱۱ تیر مصاحبهای ویدیویی از احسان موحدیان، استاد روابط بینالملل دانشگاه علامه، در رسانههای داخلی منتشر شد که او در آن میگوید در این تماس تلفنی، «علیاف در کمال وقاحت سخنان پزشکیان را جفنگیات نامید».
موحدیان در بخش دیگری از این مصاحبه گفت اینکه ریزپرندهها و پهپادهای اسرائیل از جمهوری آذربایجان به ایران آمدهاند «یک موضوع ثابت شده برای همه» است.
این مدرس دانشگاه در راستای اثبات حرفش افزود: «پهپادهای اسرائیل که در ایران سقوط کرده، دقیقا عین پهپادهای آذربایجان در جنگ قرهباغ است؛ یعنی تولید مشترک این دو کشور در باکو است. از طرفی، پهپادهای اسرائیل نهایتا هزار کیلومتر بُرد دارند و بنابراین این پهپادها از جمهوری آذربایجان به سمت ایران آمدهاند.»
روزنامه کیهان، زیر نظر نماینده علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، پیشتر در مطلبی نوشت اکثر قریب به اتفاق حملات به تهران و کرج از سمت دریای خزر و با استفاده از حریم هوایی جمهوری آذربایجان بوده است.
کیهان تاکید کرد: «این نشان میدهد باید فکری برای این کشور همسایه شمالی کرد تا در آینده با وضعیت مشابه روبهرو نشویم.»
موحدیان در مصاحبه خود تاکید کرد که جمهوری آذربایجان قبل از حمله اسرائیل «مرخصی سربازانش را در مرز ایران لغو و نیروهایش را در مرز جمع کرد».
او همچنین به «نفوذ بسیار زیاد اسرائیل در مراکز اقتصادی و سیاسی جمهوری آذربایجان» و پیوندهای «خاندان الهام علیاف در باکو با اسرائیل» اشاره کرد.
جیحون بایراموف، وزیر خارجه جمهوری آذربایجان، یک روز پس از حمله اسرائیل، در تماس تلفنی با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، تاکید کرده بود باکو «به هیچ عنوان اجازه نخواهد داد از حریم هوایی یا خاک این کشور برای حمله به ایران یا سایر کشورها استفاده شود».
روزنامه فرهیختگان در مطلبی نوشت با وجود این تماس زودهنگام، «تهران اینبار میتواند با صراحت بیشتری خواستار راستیآزمایی عملی شود».
این روزنامه نوشت لاشه پهپادهای منهدم شده در مرزهای شمال غرب کشور، کشف سه مخزن سوخت خارجی در سواحل مازندران و ردیابی مسیرهای پروازی پهپادهای تهاجمی، همگی «قرائن و شواهدی از نقش احتمالی جمهوری آذربایجان در تسهیل این حملات» به دست میدهند.
مهدی سبحانی، سفیر جمهوری اسلامی در ارمنستان، هفتم تیر گفته بود تهران منتظر نتایج تحقیقات طرف آذربایجانی است و انتظار دارد باکو پاسخ رسمی و شفاف ارائه دهد.
او گفته بود جمهوری اسلامی پس از مشخص شدن ابعاد موضوع، «درباره نحوه واکنش تصمیمگیری خواهد کرد».
برخی از این کاربران حامی حکومت، علت غیبت رهبر جمهوری اسلامی را توجه به «توصیههای حفاظتی» عنوان کردهاند.
صادق نیکو، فعال سیاسی نزدیک به محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، در این باره نوشت: «او ۴۰ سال است مسائل حفاظتی را رعایت کرده و به دیگران نیز توصیه میکند.»
امید نریمانی، از فعالان سایبری نزدیک به سپاه پاسداران نیز علت عدم حضور خامنهای را «توجه به مسائل امنیتی و حفاظتی» عنوان کرد.
علی چاهخوزاده، خبرنگار نزدیک به قاسم سلیمانی در شبکه ایکس نوشت که خامنهای «بنا به توصیههای حفاظتی و عقلانی» در این برنامه حضور پیدا نکرد.
محمد محمدیتبار، آخوند نزدیک به سعید جلیلی نیز از تیم حفاظت خامنهای بهخاطر غیبت او در مراسم عزاداری دفتر خودش، تشکر کرد.
بنا بر گزارشها، خامنهای از ابتدای جنگ ۱۲ روزه به مخفیگاهی زیرزمینی منتقل شده و همچنان از مخفیگاهش خارج نشده است.
بر اساس گزارشی که وبسایت خامنهای چهارشنبه ۱۱ تیر منتشر کرد، اولین شب از مجموعه شبهای مراسم عزاداری محرم در حسینه خمینی بدون حضور او برگزار شد.
تصاویر منتشرشده از این مراسم نشان میدهد که اغلب مقامهای ارشد جمهوری اسلامی، از جمله مسعود پزشکیان، غلامحسین محسنی اژهای، حسن خمینی، سعید جلیلی و شماری از فرماندهان نظامی در آن حضور داشتهاند.
این غیبت در حالی رخ داد که رسانههای داخلی تا ساعاتی پیش از برگزاری مراسم، بر اهمیت آن تاکید کرده بودند.
همشهری آنلاین در همین باره در گزارشی با عنوان «رهبر حسینی در کنار عزاداران حسینی» به بررسی زوایای اهمیت حضور خامنهای در مراسم روضه محرم پرداخته بود.
این رسانه با اشاره به تهدیدها علیه رهبر جمهوری اسلامی در گزارش دیگری نوشت برگزاری مراسم عزای حسینی با حضور علی خامنهای آنهم به روال سالهای گذشته را «باید رویدادی فراتر از یک مراسم مذهبی بهحساب آورد.»
فرار به اعماق زمین
ایراناینترنشنال ۲۵ خرداد در خبری اختصاصی به نقل از دو منبع آگاه اعلام کرد ساعاتی پس از آغاز حملات اسرائیل به تهران در بامداد جمعه، خامنهای به همراه همه اعضای خانواده به پناهگاهی زیرزمینی در لویزان، واقع در شمال شرق تهران، منتقل شده است.
از آن زمان تا کنون به غیر از سه پیام ویدیویی ضبط شده اثری از رهبر جمهوری اسلامی بر روی زمین دیده نشده است.
پیش از این محمد حسن پویانفر از مداحان نزدیک به خامنهای وعده داده بود مراسم عزاداری به میزبانی دفتر خامنهای، مانند هر سال از چهارشنبه برگزار خواهد شد.
غیبت خامنهای از عرصه عمومی در حالی ادامه دارد که حسن حسنزاده، فرمانده سپاه «محمد رسولالله» تهران بزرگ، در واکنش به اظهارات تهدیدآمیز علیه علی خامنهای گفت: «ما به مرگ نزدیکتر از شهادت و به مردم نزدیکتر از خانواده خود هستیم. اجازه نمیدهیم حتی یک مو از سر رهبر عزیزمان کم شود.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا شش تیر در پستی در شبکه اجتماعی تروث نوشته بود که خامنهای را از مرگ نجات داده است.
او با اشاره به ویدیو سوم خامنهای در پایان جنگ ۱۲ روزه، تاکید کرد که مشغول کار روی احتمال لغو تحریمهای ایران بوده اما پس از «بیانیهی پر از خشم، نفرت و انزجار» خامنهای فورا همه تلاشهایش در این باره را متوقف کرده است.
رییسجمهوری آمریکا افزود: «من دقیقا میدانستم او در کجا پنهان شده بود، و اجازه ندادم که اسرائیل یا نیروهای مسلح ایالات متحده – که بیهیچ شکی بزرگترین و نیرومندترین ارتش جهان هستند – جان او را بگیرند.»
ترامپ در ادامه به طعنه افزوده که «من او را از مرگی بسیار زشت و خفتبار نجات دادم، آیا او لازم نیست بگوید: متشکرم، رییسجمهور ترامپ!»؟
بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل ۲۹ خرداد در پاسخ به سوالی در مورد هدف قرار دادن خامنهای گفته بود: «هیچ کس از مصونیت برخوردار نیست. همه گزینهها روی میز است و بهتر است در رسانهها در مورد آن صحبت نشود.» او تاکید کرد سرنگونی جمهوری اسلامی هدف حملات اسرائیل نیست و ممکن است نتیجه آن باشد.
تلاش برای مقابله به مثل
ناصر مکارم شیرازی و حسین نوری همدانی، دو مرجع تقلید شیعه در قم، هشتم تیر بدون اشاره مستقیم به ترامپ و نتانیاهو، تهدیدکنندگان علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، را «محارب» خواندند.
یک روز بعد علیرضا پناهیان، سخنران دفتر خامنهای با اشاره به محارب شناخته شدن ترامپ و نتانیاهو، گفت طبق این حکم «هر مسلمانی در هر جای دنیا باید از جان خود بگذرد و به قتل او اقدام کند.»
پناهیان افزود: «دیگر هیچکس در نابود کردن اینها، صبر و تعلل نخواهد کرد. حکم محاربه خیلی باعظمت است.»
بهدنبال حملات سنگین اسرائیل و آمریکا به سه مرکز کلیدی هستهای ایران، نگرانیها درباره ماهیت تهدید هستهای جمهوری اسلامی وارد مرحله تازهای شده است.
روزنامه اسرائیلی «اسرائیل هیوم»، سهشنبه ۱۰ تیر در گزارشی تحلیلی نوشته است که با وجود تخریب گسترده در تاسیسات نطنز، فردو و اصفهان، و از میان رفتن زیرساختهای سانتریفیوژها، بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد از دید بازرسان و سازمانهای اطلاعاتی پنهان مانده و سرنوشت آن مشخص نیست.
آونر ویلان، مقام سابق امنیتی اسرائیل، در این گزارش هشدار داده است که جمهوری اسلامی پساز از دست دادن ظرفیت بازدارندگی متعارف خود، از جمله نیروهای نیابتی و زرادخانه موشکی، اکنون سلاح هستهای را بهعنوان تنها تضمین بقای خود میبیند.
به گفته او، جمهوری اسلامی ممکن است از زیرساختهای کوچکتر، فناوریهای ذخیرهشده و تیمهای موازی مخفی بهره ببرد تا مسیر تسلیحاتی شدن را با سرعت بیشتری پی بگیرد.
بهرغم ادعاهای مقامهای دولت آمریکا مبنی بر «نابودی کامل برنامه هستهای ایران»، گزارشهای ماهوارهای موسسه علم و امنیت بینالملل به ریاست دیوید آلبرایت، همسو با ارزیابیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی و دستگاه اطلاعاتی اسرائیل، از وارد آمدن «خسارات سنگین» به تاسیسات نطنز و فردو حکایت دارد.
در نطنز، جایی که حدود ۱۸ هزار سانتریفیوژ فعال بود، بسیاری از ساختارهای سطحی و زیرزمینی از کار افتادهاند. در فردو نیز، تاسیسات تقویتشده زیرزمینی به احتمال زیاد آسیب جدی دیده است، گرچه رسانههای آمریکایی این ارزیابی را زیر سوال بردهاند.
تاسیسات فرآوری اورانیوم در اصفهان نیز بهشدت تخریب شدهاند؛ از جمله ساختمانهای مرتبط با تبدیل اورانیوم فلزی و تبدیل کیک زرد به گاز، که حلقههای کلیدی در چرخه سوخت هستهای بهویژه برای ساخت بمب محسوب میشوند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارش اخیر خود تایید کرده است که ذخایر اورانیوم غنیشده ۲۰ و ۶۰ درصدی که در انبارهای این سایت نگهداری میشد، احتمالا از بین رفتهاند یا مکان دقیق آنها مشخص نیست.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در گفتوگویی جدید هشدار داد که ایران ظرف چند ماه میتواند دوباره تولید اورانیوم غنیشده را از سر بگیرد.
به گفته او، با وجود خسارات، ایران همچنان دانش، تجربه و نیروی انسانی لازم را برای احیای سریع برنامه هستهای در اختیار دارد.
ویلان نیز در همین راستا گفته است که با وجود ترور دستکم ۱۴ متخصص هستهای ایران در عملیات اخیر، نمیتوان احتمال وجود تیمهای موازی و جوان را که قادر به بازتولید برنامه سلاحسازی باشند، نادیده گرفت.
در گزارش «اسرائیل هیوم» همچنین به نگرانی درباره محل ذخایر ۴۰۰ کیلویی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد اشاره شده است. مقامات آمریکایی میگویند بخشی از این مواد زیر آوار مدفون شده یا اصلا هدف قرار نگرفتهاند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به «اطلاعات قاطع» درباره محل نگهداری آنها اشاره کرده، هرچند ارتش اسرائیل از اظهار نظر رسمی در این زمینه خودداری کرده است.
اسکات ریتر، بازرس پیشین تسلیحاتی سازمان ملل، نیز در مصاحبهای با اسپوتنیک گفته بود که حمله اسرائیل و آمریکا، یک عملیات هماهنگ با هدف به حداکثر رساندن خسارت به تاسیسات و توان نظامی ایران بوده، اما در عمل ممکن است انگیزه تهران برای دستیابی به سلاح هستهای را افزایش داده باشد.»
به گفته او، جمهوری اسلامی اکنون بدون نیروهای نیابتی و زرادخانه موشکی، فقط به گزینه تسلیحات هستهای بهعنوان «سیاست بیمه» نگاه میکند.
تحلیلگر اسرائیلی در پایان تاکید کرده است که اگرچه عملیات علیه تاسیسات هستهای ایران ضروری بوده و موفقیتهای قابل توجهی به همراه داشته، اما تهدید هستهای ایران با توجه به انگیزههای جدید و زیرساختهای باقیمانده، نهتنها رفع نشده بلکه پیچیدهتر شده است.
اکنون، اسرائیل باید برای مرحله بعدی این نبرد آماده شود؛ نبردی که شاید دیگر تنها در سطح زیرساختی نباشد، بلکه شامل درگیری با تیمهای پنهان، ذخایر مخفیشده و دانش فنی نسل جدید خواهد بود.
