هشت ماه بعد از فروپاشی حکومت بشار اسد، بریتانیا اعلام کرد روابط دیپلماتیک خود با سوریه را پس از ۱۴ سال از سر گرفته است. این تصمیم در سفر دیوید لمی، وزیر امور خارجه بریتانیا، به دمشق اعلام شد.
لمی شنبه ۱۴ تیر با صدور بیانیهای اعلام کرد: «امیدی تازه برای مردم سوریه پدید آمده است.»
او افزود: «بریتانیا روابط دیپلماتیک خود را از سر میگیرد، زیرا در راستای منافع ماست که از دولت جدید سوریه در مسیر تحقق تعهداتش برای ساختن آیندهای باثبات، امنتر و برخوردارتر برای همه مردم سوریه حمایت کنیم.»
سفر لمی به سوریه نخستین سفر یک وزیر بریتانیایی به این کشور در ۱۴ سال گذشته است و بهعنوان نقطه آغاز احیای روابط دیپلماتیک میان لندن و دمشق ارزیابی میشود.
وزارت خارجه بریتانیا در بیانیهای اعلام کرد این کشور متعهد شده که از دولت جدید سوریه در مسیر بازسازی اقتصاد، گذار سیاسی فراگیر و ایجاد عدالت برای قربانیان حکومت اسد حمایت کند.
کمکهای مالی جدید بریتانیا به سوریه با هدف نابودی تسلیحات شیمیایی بهجامانده از دوران اسد و ارائه کمکهای فوری بشردوستانه اعلام شده است؛ اقدامی که در راستای تقویت امنیت بریتانیا و خاورمیانه، مقابله با مهاجرت غیرقانونی و حمایت از اجرای «برنامه تغییر» دولت جدید دمشق صورت میگیرد.
لمی در جریان سفر خود به دمشق با احمد الشرع، رییسجمهور دولت انتقالی و اسعد الشیبانی، وزیر خارجه سوریه، دیدار کرد.
او در این دیدارها بر لزوم شکلگیری یک گذار سیاسی فراگیر که نماینده همه گروههای سوری باشد، تاکید کرد.
وزارت خارجه بریتانیا در ادامه بیانیه خود نوشت: «یک سوریه باثبات در راستای منافع بریتانیاست. ما مصمم هستیم از پایداری شکست داعش اطمینان حاصل کنیم تا این گروه هرگز فرصت بازگشت نیابد و همچنین میخواهیم مانع از آن شویم که سوریهای آسیبپذیر قربانی شبکههای قاچاق انسان در اروپا شوند.»
بسته کمکهای مالی بریتانیا به سوریه
لمی در دمشق گفت: «بهعنوان نخستین وزیر بریتانیایی که پس از سقوط رژیم بیرحم اسد به سوریه سفر کرده، از نزدیک شاهد پیشرفت چشمگیر سوریها در بازسازی زندگی و کشورشان بودهام.»
وزیر خارجه بریتانیا همچنین با داوطلبان دفاع مدنی سوریه (کلاهسفیدها) دیدار کرد تا درباره اقدامات حیاتی آنها در سراسر کشور از جمله خنثیسازی بمبهای منفجرنشده و امدادرسانی پزشکی فوری آگاهی یابد.
سقوط اسد فرصتی فراهم آورده تا دولت جدید سوریه بهطور کامل برنامه تسلیحات شیمیایی حکومت سابق را افشا و نابود کند.
وزیر خارجه سوریه ۱۵ اسفند سال گذشته در نشست سازمان منع سلاحهای شیمیایی در لاهه هلند گفت: «سوریه آماده است تا این مشکل چند دههای را که از سوی رژیم قبلی بر ما تحمیل شده، حل و فصل کند.»
لمی در جریان سفر خود به سوریه، از اختصاص کمک مالی جدیدی به مبلغ دو میلیون پوند به سازمان منع سلاحهای شیمیایی خبر داد؛ اقدامی که با هدف حمایت از فعالیتهای حیاتی این نهاد در زمینه مقابله با بقایای سلاحهای شیمیایی حکومت اسد در سوریه صورت میگیرد.
بریتانیا همچنین بستهای به ارزش ۹۴.۵ میلیون پوند برای ارائه کمکهای فوری بشردوستانه به مردم سوریه، حمایت از روند بازسازی بلندمدت این کشور از طریق آموزش و ایجاد فرصتهای شغلی، و پشتیبانی از کشورهای میزبان پناهجویان سوری در منطقه در نظر گرفته است.
وزیر خارجه بریتانیا پس از سفر به سوریه، عازم کویت خواهد شد و در آنجا با ولیعهد، نخستوزیر و وزیر خارجه این کشور دیدار خواهد کرد.
تقویت امنیت منطقهای و گسترش روابط دوجانبه از محورهای اصلی گفتوگوهای لمی در کویت خواهد بود.
همچنین قرار است بریتانیا از آغاز همکاری جدید با کویت برای مقابله با بحران انسانی در سودان خبر دهد.
کمک مالی برای تامین مواد غذایی و بازسازی منابع آب آشامیدنی سالم در سودان در حالی ارائه میشود که این کشور با قحطی گسترده و شیوع ویرانگر بیماری وبا مواجه است.
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، دوشنبه ۹ تیر گفت: «تحریمها علیه همپیمانان اسد، ناقضان حقوق بشر، قاچاقچیان مواد مخدر، افراد مرتبط با فعالیتهای تسلیحات شیمیایی، داعش و گروههای وابسته به ایران همچنان پابرجا خواهد بود.»
ترامپ در اردیبهشت ماه و در سفر به عربستان سعودی اعلام کرد با هدف کمک به بازسازی سوریه پس از جنگ داخلی، قصد دارد بخشی از تحریمهای واشینگتن علیه این کشور را بردارد.
ساعاتی پس از آنکه او اعلام کرد قصد لغو این تحریمها را دارد، شماری از شهروندان سوری در شهرهای مختلف به خیابانها آمدند و با سردادن شعار و نورافشانی، به جشن و شادی پرداختند.
خبرگزاری رویترز به نقل از لویت نوشت: «رییسجمهور ترامپ متعهد است از سوریهای حمایت کند که باثبات، یکپارچه و در صلح با خود و همسایگانش باشد.»
او همچنین به دیدار ترامپ با احمد الشرع، رییسجمهوری سوریه در دوره انتقال قدرت، در جریان سفر اخیرش به خاورمیانه اشاره کرد و گفت: «این اقدام یکی دیگر از وعدههای عملیشده رییسجمهوری برای ترویج صلح و ثبات در منطقه بوده است.»
یک مقام کاخ سفید به رویترز گفت ترکیه و عربستان سعودی از ترامپ خواسته بودند تحریمها را لغو و با الشرع دیدار کند.
ترامپ نیز در سخنرانی خود اعلام کرد هدف از تصمیم برای لغو تحریمهای سوریه، فراهم کردن فرصت آیندهای بهتر برای این کشور است.
لغو تحریمها معمولا فرآیندی دشوار و زمانبر است که نیاز به هماهنگی میان چند نهاد دولتی و کنگره دارد.
در مورد سوریه، این روند حتی پیچیدهتر است. این کشور سالهاست تحت مجموعهای از تحریمها قرار دارد که آن را از نظام مالی بینالمللی جدا و واردات بسیاری از کالاهای خارجی به آن را ممنوع کرده است.
اولین تحریمهای آمریکا علیه سوریه به سال ۱۹۷۹ بازمیگردد؛ زمانی که این کشور در فهرست دولتهای حامی تروریسم قرار گرفت. در طول دههها، بهویژه پس از قیام سال ۲۰۱۱ علیه اسد، چندین دور تحریم دیگر نیز علیه دمشق اعمال شده است.
یکی از پیچیدگیهای اصلی، تحریمهایی است که تحت قانون «قیصر» (قانون حمایت غیرنظامیان سوریه)، در سال ۲۰۱۹ تصویب و در اواخر سال گذشته تمدید شد؛ یعنی پس از سقوط دولت سوریه.
این قانون نه فقط حکومت اسد، بلکه شرکتها و دولتهای خارجی همکار با آن را نیز هدف قرار داده است.
لغو این قانون نیازمند اقدام کنگره آمریکاست اما بندی در آن وجود دارد که به رییسجمهوری اجازه میدهد به دلایل امنیت ملی، تحریمها را به حالت تعلیق درآورد.
ترامپ همچنین میتواند از طریق صدور یک مجوز عمومی (general license)، برخی یا همه تحریمها را بهطور موقت تعلیق کند.
بر اساس این گزارش که دوشنبه ۹ تیر منتشر شد، سوریه در مذاکرات از اسرائیل خواسته است حکومت کنونی این کشور به رهبری احمد الشرع را به رسمیت بشناسد.
سوریه همچنین خواستار خروج اسرائیل از مناطقی در جنوب سوریه است که پس از سرنگونی حکومت بشار اسد، نیروهای اسرائیلی در آن مستقر شدهاند.
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، اسفند ۱۴۰۳ از حضور نظامی در جنوب سوریه دفاع کرد و گفت اسرائیل اجازه نخواهد داد «جنوب سوریه به جنوب لبنان تبدیل شود».
اسرائیل بلندیهای جولان را در جریان جنگ شش روزه سال ۱۹۶۷ به تصرف درآورد و در سال ۱۹۸۱ بهصورت رسمی آن را ضمیمه خاک خود کرد.
این اقدام با مخالفت جامعه جهانی روبهرو شده و تنها ایالات متحده آمریکا آن را به رسمیت شناخته است.
در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره احتمال پیوستن دمشق به پیمان ابراهیم شدت گرفته است.
دادگاه منطقهای اورشلیم هشتم تیر اعلام کرد جلسه ادای شهادت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، که قرار بود این هفته در چارچوب محاکمه کیفریاش برگزار شود، لغو شده است.
کان، رسانه دولتی اسرائیل، در همین رابطه گزارش داد تصمیم دادگاه پس از آن اتخاذ شد که مقامهای امنیتی اسرائیل در جلسهای غیرعلنی به قضات گفتند فرصتی برای تغییر چهره خاورمیانه و گسترش توافقات صلح میان اسرائیل و کشورهای منطقه، از جمله سوریه، به وجود آمده است.
سوریه بهدنبال تضمینهای امنیتی در مرز با اسرائیل و اردن
شبکه البیسیآی لبنان در ادامه گزارش داد سوریه در مذاکرات صلح، خواهان تدوین ساز و کارهای امنیتی شفاف در جنوب این کشور و در نقطه اتصال مرزهای سوریه، اردن و اسرائیل شده است.
بر اساس این گزارش، دمشق همچنین از واشینگتن درخواست حمایت کرده، اما ماهیت این حمایت هنوز روشن نیست.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، هشتم تیر اعلام کرد برخی کشورها تمایل خود را برای پیوستن به پیمان ابراهیم و عادیسازی روابط با اسرائیل ابراز کردهاند.
کارولین لویت، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، نیز بهتازگی خبر داد سوریه از جمله کشورهایی است که ترامپ تمایل دارد به پیمان ابراهیم بپیوندد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پنجم تیر اعلام کرد موفقیت کارزار نظامی این کشور علیه جمهوری اسلامی، زمینه را برای عادیسازی روابط اسرائیل با سایر کشورها فراهم آورده است.
اسرائیل ابتدا در سپتامبر ۲۰۲۰ در چارچوب پیمان ابراهیم با دو کشور امارات متحده عربی و بحرین روابط سیاسی و دیپلماتیک برقرار کرد و سپس در اکتبر همان سال با مراکش و در دسامبر ۲۰۲۲ با سودان پیمان عادیسازی روابط به امضا رساند.
تهران همواره از مخالفان سرسخت عادیسازی روابط اسرائیل با کشورهای منطقه بوده است.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، مهرماه ۱۴۰۲ عادیسازی روابط اسرائیل و کشورهای منطقه را به «شرطبندی روی اسب بازنده» تشبیه کرد و آن را قماری «محکوم به باخت» خواند.
جروزالم پست نوشت درگیری میان جمهوری اسلامی و اسرائیل بهسرعت به یک رویارویی تمامعیار همراه با تبادل موشکهای دوربرد تبدیل شده است.
با عبور مکرر موشکهای دو طرف از حریم هوایی سوریه و نزدیکی دمشق، سکوت دولت سوریه گمانهزنیهایی را درباره محاسبات سیاسی و نظامی این کشور ایجاد کرده است.
جروزالم پست افزود دمشق تاکنون هیچ بیانیه رسمیای درباره این مناقشه صادر نکرده است. رسانههای دولتی سوریه نیز با اظهاراتی مبهم، صرفا بر «اهمیت حاکمیت سوریه» تاکید کردهاند، بیآنکه موضع صریح دمشق در قبال جنگ جمهوری اسلامی و اسرائیل را بیان کنند.
احمد الشرع، رییسجمهوری سوریه در دوره انتقال قدرت، ۱۶ بهمن ۱۴۰۳ از سیاستهای تهران در قبال حکومت بشار اسد انتقاد کرد و گفت حضور شبهنظامیان جمهوری اسلامی در سوریه تهدیدی برای کل منطقه بود.
الشرع پیشتر و در ۳۰ آذر نیز گفته بود مخالفان با ساقط کردن اسد، پروژه جمهوری اسلامی در منطقه را ۴۰ سال به عقب بازگرداندند.
سکوت تحمیلی سوریه
جروزالم پست در ادامه گزارش خود نوشت برخی ناظران بر این باورند که سکوت سوریه بیش از آنکه نتیجه یک راهبرد سیاسی سنجیده باشد، حاصل اجبار و شرایط تحمیلی است.
سمیر عبدالله، تحلیلگر سیاسی و استاد روابط بینالملل در دانشگاه دمشق، در همین رابطه گفت: «اقتصاد شکننده و ظرفیت نظامی تحلیلرفته سوریه پس از بیش از یک دهه جنگ داخلی، به این کشور اجازه ورود به هیچ ماجراجویی سیاسی یا نظامی جدیدی را نمیدهد؛ حتی اگر از سوی متحدانش تحت فشار قرار گیرد.»
عبدالله شرایط کنونی سوریه را «حرکت بر روی لبه تیغ» توصیف کرد و افزود: «از یک سو، سوریه نمیتواند اتحاد سنتی خود را با ایران کنار بگذارد و از سوی دیگر، بهخوبی آگاه است که ورود مستقیم یا حتی موضعگیری شفاهی در این درگیری، میتواند این کشور را در معرض حملات گستردهتر از سوی اسرائیل قرار دهد.»
فشار مسکو بر دمشق برای اتخاذ موضع بیطرف
یک منبع دیپلماتیک غربی در بیروت در مصاحبه با رسانه «مدیا لاین» گفت روسیه در حال اعمال فشار بر سوریه است تا در قبال درگیری جمهوری اسلامی و اسرائیل بیطرف بماند.
این منبع که نخواست نامش فاش شود، افزود: «مسکو به دمشق هشدار داده از ورود علنی به درگیری یا فراهم کردن امکان استفاده علنی از خاک این کشور علیه اسرائیل خودداری کند، چرا که چنین اقدامی ممکن است به تنشی مهارناپذیر منجر شود و حضور نظامی روسیه در سوریه را نیز در معرض خطر قرار دهد.»
روسیه همچنان حضور نظامی قابل توجهی در پایگاه هوایی حمیمیم در استان لاذقیه سوریه دارد.
حکومت سوریه نگران شعلهور شدن نارضایتی مردمی
برخی ناظران معتقدند حکومت سوریه از بیم واکنشهای داخلی، از ورود به مناقشه حکومت ایران و اسرائیل پرهیز میکند.
در شرایطی که اقتصاد سوریه بهشدت آسیب دیده، حتی حمایت نمادین دمشق از یکی از طرفها میتواند به نارضایتی عمومی دامن بزند، بهویژه در مناطق جنوبی و غربی که پیش از این نیز صحنه اعتراضات بودهاند.
جروزالم پست نوشت: «این موضعگیری نشان میدهد دمشق در تلاش است مسیر دیپلماتیک محتاطانهای را طی کند؛ بدون محکوم کردن ایران یا تحریک اسرائیل، بر اصل حاکمیت ملی تاکید دارد و همزمان از هرگونه درگیری مستقیم فاصله میگیرد.»
احتمال توافق سوریه و اسرائیل؟
جروزالم پست در ادامه گزارش خود نوشت برخی رسانههای غربی احتمال شکلگیری نوعی تفاهم میان سوریه و اسرائیل با میانجیگری روسیه برای مهار دامنه درگیریها را مطرح کردهاند. با این حال، این گزارشها تاکنون بهصورت رسمی تایید نشدهاند.
این رسانه افزود: «دمشق بهخوبی آگاه است این جنگ، جنگ او نیست و هرگونه اشتباه محاسباتی میتواند با توجه به وضعیت شکننده اقتصادی و سیاسی کشور، پیامدهای فاجعهباری بههمراه داشته باشد.»
یک مقام پیشین وزارت دفاع سوریه در همین رابطه گفت: «این جنگ، جنگ ما نیست ... اما هر شب از بالای سر ما عبور میکند.»
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۲۲ خرداد در گزارشی به نقل از بیش از ۲۰ منبع از جمله مقامهای امنیتی و سیاسی از سوریه، عراق، ایالات متحده و اروپا و همچنین دیپلماتهای منطقهای نوشت که داعش بار دیگر در حال فعالسازی نیروهایش در عراق و سوریه است و با شناسایی اهداف بالقوه و توزیع سلاح، روند جذب نیرو و تبلیغات خود را افزایش داده است.
به نظر میرسد نتایج این تلاشها تاکنون محدود بوده. نیروهای امنیتی در سوریه و عراق که سالهاست فعالیتهای داعش را زیر نظر دارند، به رویترز گفتهاند دستکم ۱۲ طرح عمده این گروه در سال جاری خنثی شده است.
یکی از نمونهها مربوط به دسامبر گذشته است؛ زمانی که حکومت اسد سقوط کرد.
همزمان با پیشروی نیروهای شورشی به سمت دمشق، فرماندهان داعش که در نزدیکی رقه، پایتخت سابق خلافت خودخواندهشان، پنهان شده بودند، دو فرستاده به عراق اعزام کردند.
پنج مقام ضدتروریسم عراق به رویترز گفتهاند این فرستادهها حامل دستوراتی شفاهی برای آغاز حملات بودند اما در دوم دسامبر در ایست بازرسیای در شمال عراق بازداشت شدند.
۱۱ روز بعد، نیروهای امنیتی عراق با تکیه بر اطلاعات بهدستآمده از این افراد، یک بمبگذار انتحاری مظنون را از طریق تلفن همراهش در رستورانی شلوغ در شهر داقوق در شمال عراق ردگیری کردند.
این فرد پیش از آنکه بتواند کمربند انفجاری خود را منفجر کند، هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد.
عبدالامیر البیاتی، سرهنگ لشکر هشتم ارتش عراق که در آن منطقه مستقر است، گفت: «عناصر داعش پس از سالها انفعال، حالا دوباره در حال فعال شدن هستند. آنها جسور شدهاند چون اوضاع سوریه آشفته شده.»
با این حال، تعداد حملاتی که داعش مسئولیت آنها را برعهده گرفته، از زمان سقوط اسد کاهش یافته است.
بر اساس دادههای گروه اطلاعاتی اسایتیآی که فعالیتهای شبهنظامیان را در فضای مجازی دنبال میکند، داعش در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۵ مسئولیت ۳۸ حمله را در سوریه پذیرفته که اگر این روند ادامه یابد، شمار کل حملات امسال به حدود ۹۰ میرسد؛ یعنی تقریبا یکسوم موارد سال گذشته.
در عراق، جایی که داعش از آن برخاسته، این گروه در پنج ماه نخست ۲۰۲۵ تنها مسئولیت چهار حمله را پذیرفته است، در حالی که در سال گذشته در مجموع از ۶۱ حمله خبر داده بود.
دولت جدید سوریه که اکنون تحت رهبری احمد الشرع، اسلامگرای سابق، اداره میشود، به سوالات درباره فعالیتهای داعش پاسخی نداده است.
مرهف ابوقصره، وزیر دفاع سوریه، در ژانویه به رویترز گفته بود دولت در حال توسعه تلاشهای اطلاعاتی است و نهادهای امنیتی تهدیدها را کنترل خواهند کرد.
یک مقام دفاعی آمریکا و صباح النعمان، سخنگوی نخستوزیر عراق، اعلام کردهاند بقایای داعش در سوریه و عراق بهشدت تضعیف شدهاند و از سال ۲۰۱۹ تاکنون، پس از بیرون رانده شدن از آخرین سنگرشان از سوی ائتلاف تحت رهبری آمریکا و متحدان محلیاش، دیگر کنترلی بر هیچ منطقهای ندارند.
النعمان گفت عملیاتهای پیشدستانه عامل اصلی مهار این گروه بودهاند.
او افزود که ائتلاف و نیروهای همپیمان با حملات هوایی و عملیاتهای زمینی، مخفیگاههای داعش را هدف قرار دادهاند و از اجرای عملیاتهای جدید از سوی آنها جلوگیری کردهاند.
عملیاتهای اطلاعاتی عراق نیز با بهرهگیری از پهپادها و دیگر فناوریها، دقیقتر شده است.
در اوج قدرت بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷، داعش حدود یکسوم خاک سوریه و عراق را در کنترل داشت و با اعمال تفسیر افراطی خود از شریعت اسلام، به دلیل خشونتهای بیسابقهاش بدنام شد.
هیچیک از مقاماتی که با رویترز صحبت کردهاند، احتمال تکرار چنین قدرتگیریای را محتمل نمیدانند اما هشدار دادهاند که نباید این گروه را دستکم گرفت، چرا که دشمنی انعطافپذیر است و در بهرهگیری از خلأهای قدرت، مهارت دارد.
برخی مقامات محلی و اروپایی، نگراناند که جنگجویان خارجی در حال سفر به سوریه برای پیوستن به گروههای جهادی باشند.
دو مقام اروپایی گفتهاند که برای نخستین بار در چند سال اخیر، آژانسهای اطلاعاتی تعداد محدودی جنگجوی خارجی مظنون را که از اروپا وارد سوریه شدهاند، رهگیری کردهاند؛ اگرچه مشخص نیست که این افراد به داعش پیوستهاند یا گروهی دیگر.
داعش در نشریه اینترنتی خود، «النباء»، دیدار الشرع با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا را محکوم کرده و از جنگجویان خارجی خواسته است به صفوف این گروه بپیوندند.
در نشست ۱۴ می در عربستان سعودی، ترامپ از الشرع خواست تا از بازگشت داعش جلوگیری کند، همزمان با آنکه آمریکا در حال کاهش نیروهایش در سوریه است. اقدامی که ممکن است شمار دو هزار سرباز آمریکایی را به نصف برساند.
این کاهش نیروها نگرانیهایی در میان متحدان آمریکا ایجاد کرده؛ از جمله احتمال فرار حدود ۹ هزار جنگجوی داعش و اعضای خانواده آنها که در زندانها و اردوگاههای تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه، نگهداری میشوند.
به گفته این نیروها، از زمان سقوط اسد تاکنون، دستکم دو تلاش برای فرار از این تاسیسات صورت گرفته است.
ترامپ و رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، خواستار آن شدهاند که دولت سوریه مسئولیت این زندانها را برعهده بگیرد اما برخی تحلیلگران منطقهای تردید دارند که دمشق منابع انسانی لازم را برای انجام این کار داشته باشد.
مقامات سوری، درگیر حملات عوامل وفادار به اسد، خشونتهای فرقهای مرگبار، حملات هوایی اسرائیل و درگیری میان گروههای مورد حمایت ترکیه و نیروهای دموکراتیک سوریه هستند که حدود یکچهارم خاک کشور را در اختیار دارند.
چارلز لیستر، رییس برنامه سوریه در اندیشکده خاورمیانه در آمریکا، گفت: «دولت موقت از منظر امنیتی تحت فشار شدید است. آنها نیروی کافی برای تثبیت کنترل بر تمام کشور ندارند.»
در پاسخ به پرسش رویترز، یک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفت که بازگرداندن اتباع زندانیشده از سوریه و مشارکت بیشتر کشورها در تامین امنیت و هزینههای اداره اردوگاهها، اهمیت حیاتی دارد.
یک مقام دفاعی ایالات متحده نیز گفت واشینگتن همچنان متعهد به جلوگیری از بازگشت داعش است و شرکای مورد تایید آمریکا در سوریه، هنوز در میدان حاضرند.
این مقام افزود که دولت آمریکا «بهدقت» عملکرد دولت الشرع را زیر نظر دارد و تاکنون «اقدامات و اظهارات مناسبی» از او دیده است.
سه روز پس از دیدار ترامپ و الشرع، دولت سوریه اعلام کرد در عملیاتی در شهر حلب، سه عضو داعش را کشته، چهار نفر را بازداشت کرده و مقادیری سلاح و لباس نظامی توقیف کرده است.
یک مقام دفاعی دیگر آمریکا و دو مقام سوری به رویترز گفتهاند که ایالات متحده در موارد محدودی اطلاعاتی با دمشق تبادل کرده است.
رویترز نتوانسته تایید کند که آیا در عملیات حلب نیز چنین تبادلی صورت گرفته است یا نه.
قرار است عملیاتهای ائتلاف در عراق تا سپتامبر پایان یابد اما یک مقام دیگر آمریکایی گفت که بغداد بهطور خصوصی تمایل خود را به کند کردن روند خروج دو هزار و ۵۰۰ نیروی آمریکایی اعلام کرده؛ پس از آنکه مشخص شد اسد سقوط خواهد کرد.
یک منبع آگاه نیز این درخواست را تایید کرده است.
کاخ سفید و دولتهای بغداد و دمشق به پرسشها درباره برنامههای ترامپ برای نیروهای آمریکایی در عراق و سوریه پاسخی ندادهاند.
سازمان ملل برآورد میکند که داعش (که با نامهای دولت اسلامی یا خلافت اسلامی نیز شناخته میشود) بین هزار و ۵۰۰ تا سه هزار جنگجو در سوریه و عراق دارد.
با این حال، دادهها نشان میدهد که شاخههای فعالتر این گروه اکنون در آفریقا مستقرند.
به گفته یکی از مقامهای ارشد دفاعی ایالات متحده، عبدالقادر مومین، فرمانده شاخه سومالی داعش، رهبر فعلی مخفی این گروه بهشمار میرود.
ریتا کتز، مدیر گروه اسآیتیای، هشدار داده که کاهش حملات داعش در سوریه را نباید نشانه ضعف تلقی کرد.
او گفته است: «بسیار محتملتر است که گروه وارد مرحله بازتنظیم شده باشد.»
سه منبع امنیتی و سه مقام سیاسی سوری گفتهاند از زمان سقوط اسد، داعش هستههای خفته خود را فعال کرده، اهداف را زیر نظر گرفته و سلاح، صداخفهکن و مواد منفجره توزیع کرده است.
به گفته منابع امنیتی، این گروه همچنین برخی از نیروهای خود را از بیابانهای سوریه ـ که تمرکز حملات هوایی ائتلاف بوده ـ به شهرهایی چون حلب، حمص و دمشق منتقل کرده است.
انس خطاب، وزیر کشور سوریه، هفته گذشته به تلویزیون دولتی الاخباریه گفت: «از میان تمام چالشهایی که با آن روبهرو هستیم، داعش در صدر قرار دارد.»
در عراق، منابع اطلاعاتی زمینی و تصاویر هوایی نشان میدهند که فعالیت داعش در کوههای حمرین، پناهگاه دیرینه این گروه و در امتداد جادههای کلیدی، افزایش یافته است.
علی الساعدی، مشاور نیروهای امنیتی عراق، به رویترز گفت مقامات معتقدند داعش مقادیر زیادی از تسلیحات رهاشده از سوی نیروهای اسد را به دست آورده و بیم آن میرود که برخی از این سلاحها به عراق قاچاق شوند.
فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق، گفته است بغداد در زمینه داعش با دمشق در تماس است.
او در ژانویه به رویترز گفته بود این گروه در حال رشد است و به مناطق بیشتری گسترش یافته است.
حسین گفت: «امیدواریم سوریه در وهله نخست به ثبات برسد و تبدیل به پناهگاهی برای تروریستها نشود؛ بهویژه تروریستهای داعش.»
این نماینده جمهوریخواه کنگره، به پادکست انگلیسی ایراناینترنشنال (Eye for Iran) گفت که کلید موفقیت در این مسیر، پشتیبانی از رییسجمهوری موقت سوریه است تا او بتواند بقایای نفوذ حکومت ایران در خاک سوریه را از میان بردارد.
کوری میلز اواخر فروردین ماه امسال به دمشق سفر و بهمدت ۹۰ دقیقه با احمد الشرع دیدار و گفتوگو کرد.
او پس از بازگشت از این سفر به بلومبرگ گفت که حامل نامه شخصی احمد الشرع به دونالد ترامپ است.
این سفر در قالب یک ماموریت حقیقتیاب غیر رسمی انجام شد که به ابتکار گروهی از سوری- آمریکاییهای بانفوذ ترتیب داده شده بود.
میلز در گفتوگو با پادکست انگلیسی ایراناینترنشنال فاش کرد که سفرش به دمشق بیخطر هم نبوده است.
میلز گفت که داعش نقشهای برای ترور او هنگام حضورش در سوریه طراحی کرده بود.
او گفت: «آنها حتی محل انفجار با خودرو بمبگذاریشده را مشخص کرده بودند.»
با وجود این تهدیدات، میلز معتقد است که تغییر آرایش سیاسی در سوریه، به آمریکا فرصتی بیسابقه میدهد تا در شکلدادن به آینده پساجنگ نقش ایفا کند؛ آیندهای که در آن ایران به حاشیه رانده شود، کانالهای دیپلماتیک جدید گشوده شود و ثبات بلندمدت منطقهای تقویت گردد.
کوری میلز گفت: «با حمایت از احمد الشرع واقعاً چه چیزی را در این میان از دست میدهیم؟ اما این را میدانیم اگر حکومت ایران بار دیگر در سوریه یک دولت نیابتی تشکیل دهد چه چیزی را از دست میدهیم و میدانیم که این برای منطقه و برای متحدان ما چه معنایی دارد.»
به گفته میلز، رهبری جدید سوریه تنها چند ماه پس از آنکه حکومت اسد را سرنگون کرد، اکنون مشغول ریشهکن کردن فعالیتهای وابسته به جمهوری اسلامی در این کشور است.
میلز افزود که دمشق در حال اخراج نیروهای نیابتی، قطع مسیرهای ارسال سلاح به حزبالله، و پیگیری روابط دیپلماتیک تازه در منطقه از جمله روابط بالقوه با اسرائیل است.
او گفت: «احمد الشرع دیگر اجازه نمیدهد نیروهای شبهنظامی نیابتی مثل دوران حکومت اسد در سوریه فعال باشند.»
سوریه برای سوریها
کوری میلز این تغییر جهت را فرصتی دیپلماتیک و اقتصادی برای آمریکا خواند و گفت مهم است که آمریکا اجازه ندهد که روسیه، چین و یا ایران خلاء موجود را پر کنند.
او گفت: «بسیار خوب خواهد بود اگر ما واقعاً درها را برای قراردادها و بازسازی زیرساختها باز کنیم.»
میلز به حوزههایی مثل آب، برق و مخابرات اشاره کرد و افزود: «این یکی از استراتژیکترین موقعیتهای جغرافیایی در کل منطقه است.»
او تاکید کرد که چنین تعاملی نهتنها با شکلگیری استبداد مقابله میکند، بلکه فرصتهایی برای شرکتهای آمریکایی ایجاد میکند و در عین حال باعث تقویت ثبات منطقهای میشود و از بازگشت سوریه به درگیریهای فرقهای جلوگیری میکند.
میلز افزود: «مردم ایران میتوانند از آنچه در سوریه رخ داده، چیزهای زیادی یاد بگیرند. این اتفاق میتواند برای آنها هم بیفتد؛ اما این تغییر باید یک استراتژی ایرانی باشد، نه استراتژی آمریکایی.»
تحریمها و رهبری جدید سوریه
تا همین اواخر احمد الشرع تحت تحریمهای آمریکا قرار داشت و دولت ایالات متحده برای دریافت اطلاعاتی درباره او جایزه تعیین کرده بود زیرا او پیشتر با القاعده همکاری میکرد.
با این حال، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در جریان سفر خود به عربستان سعودی و براساس درخواست محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور نه تنها تحریمها علیه سوریه را لغو کرد بلکه با احمد الشرع هم دیدارکرد.
کوری میلز در گفتوگو با ایراناینترنشنال، با اشاره به ضرورت نگاه واقعبینانه نسبت به تعامل با الشرع گفت: «اعتماد کن، اما راستیآزمایی کن.»
او افزود: «فکر میکنم او میداند چه کارهایی باید انجام دهد. اقداماتش تا اینجا فقط حرف نبوده، بلکه عمل هم کرده است.»
دیپلماسی و ثبات منطقهای
میلز همچنین تاکید کرد که احمد الشرع، هرچند با احتیاز، برای عادیسازی روابط سوریه و اسرائیل ابراز علاقه و آمادگی کرده است.
با وجود انتشار اخباری درباره برخی مذاکرات، هنوز هیچ گفتوگوی رسمی میان سوریه و اسرائیل آغاز نشده، اما همین ابراز آمادگی تغییر جهتی چشمگیر نسبت به دوران اسد به شمار میرود؛ دورانی که با دشمنی با اسرائیل و همپیمانی با ایران و حزبالله تعریف میشد.
میلز گفت: «او واقعاً گفت که به داشتن روابط خوب با اسرائیل فکر میکند و خودش هم میداند که چه ریسکی را دارد میپذیرد.»
این نماینده جمهوریخواه با تاکید بر اینکه هر توافقی در آینده باید به حاکمیت سوریه احترام بگذار، افزود: «من مخالف تجزیه سرزمینهای مستقل هستم. فکر میکنم مرزهای خوب، همسایگان خوب میسازند.»
