برنامه دفاع موشکی «گنبد طلایی» ترامپ از اسپیسایکس فاصله میگیرد
دولت دونالد ترامپ در راستای توسعه پروژه دفاع موشکی «گنبد طلایی»، بهدنبال کاهش وابستگی به شرکت اسپیسایکس متعلق به ایلان ماسک و یافتن شرکای جدیدی در میان شرکتهای فناوری و دفاعی است.
دولت دونالد ترامپ در راستای توسعه پروژه دفاع موشکی «گنبد طلایی»، بهدنبال کاهش وابستگی به شرکت اسپیسایکس متعلق به ایلان ماسک و یافتن شرکای جدیدی در میان شرکتهای فناوری و دفاعی است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، این تغییر راهبردی در بحبوحه تنشهای رو به افزایش میان ترامپ و ماسک رخ میدهد که با یک درگیری علنی در پنجم ژوئن به اوج خود رسید.
بر اساس این گزارش، پنتاگون اخیراً مذاکراتی با پروژه کوایپر (Kuiper) شرکت آمازون داشته و از شرکتهایی همچون نورثروپ گرومن، لاکهید مارتین و ال۳هریس نیز برای پیوستن به این برنامه دعوت کرده است. «گنبد طلایی» با الهام از سامانه دفاعی «گنبد آهنین» اسرائیل طراحی شده، اما در مقیاسی بسیار وسیعتر و با اتکا به شبکهای از هزاران ماهواره مداری قرار است امنیت هوایی آمریکا را تضمین کند.
وابستگی کمتر به اسپیسایکس
هرچند اسپیسایکس همچنان با سابقه پرتاب بیش از ۹ هزار ماهواره استارلینک و تجربه در قراردادهای دولتی، یکی از اصلیترین گزینهها برای اجرای مأموریتهای پرتابی پروژه محسوب میشود، اما مسئولان آمریکایی اعلام کردهاند در ادامه توسعه این طرح، مناقصات به شرکتهای جدیدی مانند راکتلب و استوک اسپیس نیز سپرده خواهد شد. یک مقام پنتاگون در این رابطه گفت: «هر پرتاب بهصورت جداگانه به مناقصه گذاشته میشود و این تنها مختص اسپیسایکس نخواهد بود.»
نقش پروژه کوایپر
پروژه کوایپر، تلاش ۱۰ میلیارد دلاری آمازون برای ساخت منظومهای متشکل از ۳۰۰۰ ماهواره در مدار پایین زمین، گرچه تاکنون تنها ۷۸ ماهواره پرتاب کرده، اما با استقبال پنتاگون برای مشارکت در گنبد طلایی مواجه شده است. جف بزوس، رئیس هیئت مدیره آمازون، پیشتر گفته بود که این پروژه ماهیتی «عمدتاً تجاری» دارد، اما کاربردهای دفاعی آن نیز انکارناپذیر است.
سرعت عملیاتی و هدفگذاری کلان
به گفته منابع آگاه، ترامپ این برنامه را تنها یک هفته پس از آغاز دور دوم ریاستجمهوریاش کلید زده و ژنرال مایکل گتلاین که اخیراً توسط سنا تأیید شده، با اختیارات گسترده هدایت آن را بر عهده دارد. طبق دستور وزیر دفاع، گتلاین موظف است ظرف ۳۰ روز تیم خود را تشکیل دهد، طی ۶۰ روز طرح اولیه را ارائه دهد و حداکثر تا ۱۲۰ روز نقشه اجرایی کامل، شامل جزئیات ماهوارهها و ایستگاههای زمینی را تحویل دهد.
چالشهای امنیتی و فضای رقابتی جدید
ادغام پلتفرمهایی مانند کوایپر با پروژههای دفاعی، نگرانیهایی درباره امنیت سایبری ایجاد کرده است. تجربه حملات سایبری به شبکه استارلینک نشان میدهد که این نوع زیرساختها هدفی حساس برای بازیگران دشمن مانند روسیه محسوب میشوند.
در همین حال، شکلگیری حزب جدیدی توسط ایلان ماسک با عنوان «حزب آمریکا» که گرایشهای میانهرو و فناورمحور دارد، چالشی سیاسی برای ترامپ و جمهوریخواهان سنتی محسوب میشود. این تحولات باعث شدهاند فضای رقابتی اجرای پروژه «گنبد طلایی» نیز دگرگون شود و ترکیب پیمانکاران آینده آن در هالهای از ابهام قرار گیرد.
تغییر در میدان رقابت
در ابتدا شرکتهایی مانند «پالانتیر» و «آندوریل» که روابط نزدیکی با ترامپ داشتند، گزینههای اصلی برای گرفتن بخشهایی از این پروژه ۱۷۵ میلیارد دلاری بودند. اما تنش میان ترامپ و ماسک باعث شده موازنه قدرت در میان پیمانکاران احتمالی به هم بخورد.
آینده گنبد طلایی و نظامیسازی فضا
در حالی که هنوز طراحی معماری کامل پروژه نهایی نشده، تحلیلگران هشدار میدهند که شکلگیری یک سپر دفاعی فضامحور ممکن است رقبا را به تولید سلاحهای جدید یا تشدید رقابت فضایی سوق دهد. با این حال، شرکتهای تثبیتشدهای مانند لاکهید مارتین و RTX (ریتیون سابق) همچنان در اول صف قراردادها قرار دارند.
به گفته مدیران آرتیاکس، اگر آمریکا در دو تا سه سال آینده بهدنبال ایجاد تحول واقعی در امنیت دفاع موشکی باشد، این پروژه «نقش حیاتی» خواهد داشت.
ایالات متحده روز سهشنبه ۳۱ تیرماه، مجموعهای از تحریمهای جدید را علیه شبکهای از افراد و شرکتهایی اعمال کرد که متهم به همکاری با گروه حوثی یمن در قاچاق نفت و دور زدن تحریمها هستند. وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرد که این اقدام در راستای تضعیف منابع مالی حوثیها و جلوگیری از دسترسی این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران به نظام مالی بینالمللی صورت گرفته است.
بر اساس بیانیه دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری (OFAC)، در این دور از تحریمها دو فرد و پنج نهاد که در یمن و امارات متحده عربی مستقر هستند، هدف قرار گرفتهاند. این افراد و نهادها از جمله واردکنندگان اصلی فرآوردههای نفتی به مناطق تحت کنترل حوثیها در یمن هستند و نقش مهمی در انتقال منابع مالی به این گروه ایفا میکنند.
در مرکز این شبکه فردی به نام محمد السُنَیدر قرار دارد که مدیریت چند شرکت نفتی را برعهده دارد، از جمله شرکت نفتی آرکان مارس که با حوثیها توافقنامهای برای واردات نفت و گاز از جمله نفت ایران به بنادر الحدیده و رأس عیسی امضا کرده است.
وزارت خزانهداری همچنین اعلام کرد که دو شرکت ثبتشده در امارات به نامهای آرکان مارس پترولیوم دیامسیسی (Arkan Mars Petroleum DMCC) و آرکان مارس پترولیوم افزدئی (Arkan Mars Petroleum FZE) با این شبکه همکاری دارند و در صادرات فرآوردههای نفتی به مناطق تحت کنترل حوثیها مشارکت میکنند. طبق گزارش وزارت خزانهداری، این سه شرکت با همکاری شرکت بازرگانی صنایع پتروشیمی خلیج فارس متعلق به جمهوری اسلامی ایران، حدود ۱۲ میلیون دلار فرآورده نفتی را از طریق بندر رأس عیسی به یمن منتقل کردهاند.
این شرکت ایرانی پیشتر به دلیل وابستگی به هلدینگ صنایع پتروشیمی خلیج فارس – که از سوی آمریکا به تأمین مالی قرارگاه سازندگی خاتمالانبیا، بازوی اقتصادی سپاه پاسداران متهم شده – در فهرست تحریمها قرار گرفته بود.
مایکل فالکندر، معاون وزیر خزانهداری آمریکا، گفت: «حوثیها با بازرگانان فرصتطلب همکاری میکنند تا از واردات فرآوردههای نفتی سودهای کلان کسب کنند و دسترسی این گروه به نظام مالی جهانی را ممکن سازند. این شبکههای تجاری مشکوک، ستون فقرات ماشین ترور حوثیها را تشکیل میدهند و ما با استفاده از تمام ابزارهای موجود، این ساختارها را مختل خواهیم کرد.»
این اقدام تازه در ادامه تحریمهایی است که در سالهای اخیر علیه شبکههای مالی وابسته به جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن، بهویژه در یمن، اعمال شدهاند. کارشناسان میگویند این تحریمها میتواند مسیرهای تأمین مالی حوثیها را محدود و صادرات غیرقانونی نفت ایران را با اختلال مواجه کند.
تامی بروس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، سهشنبه ۳۱ تیرماه در بیانیهای گفت: «یونسکو در جهت پیشبرد مسائل تفرقهبرانگیز فرهنگی و اجتماعی عمل میکند و تمرکز بیش از حدی بر اهداف توسعه پایدار سازمان ملل دارد.»
او گفت این «دستورکار جهانیگرایانه و ایدئولوژیک» با سیاست خارجی دولت ترامپ مبنی بر «اول آمریکا» در تضاد است.
دولت آمریکا همچنین علت این اقدام را مواضع یونسکو علیه اسرائیل و ترویج اهداف تفرقهبرانگیز عنوان کرده است.
آنا کلی، سخنگوی معاون کاخ سفید، نیز در گفتوگو با روزنامه نیویورک پست تاکید کرد این تصمیم به دلیل حمایت یونسکو از «مسائل بیدارگرایانه» (woke) و «موارد تفرقهبرانگیز فرهنگی و اجتماعی» اتخاذ شده است.
به گفته او این مسائل «کاملا مغایر با سیاستهای عقلانی است» که مردم آمریکا با انتخاب دونالد ترامپ به آن رای دادند.
خروج رسمی آمریکا از یونسکو قرار است در پایان دسامبر ۲۰۲۶ (برابر با اواسط دی ۱۴۰۵) اجرایی شود.
سومین خروج آمریکا از یونسکو
یونسکو که مقر آن در پاریس است، پس از جنگ جهانی دوم با هدف ترویج صلح از طریق همکاریهای بینالمللی در حوزه آموزش، علم و فرهنگ تاسیس شد.
آمریکا در حال حاضر حدود هشت درصد از بودجه کل یونسکو را تامین میکند؛ رقمی که در زمان اولین خروج آمریکا در دوره ترامپ حدود ۲۰ درصد بود.
خروج آمریکا از این سازمان، ضربهای سیاسی و مالی برای آن محسوب میشود.
آدری آزوله، مدیرکل یونسکو، سهشنبه ۳۱ تیر ماه گفت این تصمیم آمریکا غافلگیرکننده نبود.
او افزود: «من از تصمیم دوباره رییسجمهوری ترامپ برای خروج آمریکا از یونسکو عمیقا متاسفم. هرچند این تصمیم تاسفبار است، اما انتظار آن را داشتیم و یونسکو خود را برای آن آماده کرده بود.»
این سومین بار به صورت کلی و دومینبار در دولت تحت کنترل ترامپ است که آمریکا از یونسکو خارج میشود.
آمریکا در آغاز تاسیس یونسکو در سال ۱۹۴۵ به آن پیوست اما در سال ۱۹۸۴ در دوران دولت رونالد ریگان از این نهاد خارج شد.
دلیل این خروج در آن سال سوءمدیریت، فساد مالی و ابزاری یونسکو در خدمت منافع اتحاد جماهیر شوروی و «مواضع ضد آمریکایی» این نهاد اعلام شده بود.
آمریکا پس از حدود دو دهه، در سال ۲۰۰۳ و در دوران ریاستجمهوری جورج دبلیو بوش بار دیگر به یونسکو پیوست.
بوش در آن زمان گفت که یونسکو اصلاحات لازم را انجام داده است.
ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود نیز آمریکا را از یونسکو خارج کرده بود. او در سال ۲۰۱۵ از سازمان جهانی بهداشت، شورای حقوق بشر سازمان ملل و توافق جهانی تغییرات اقلیمی نیز کنار کشیده بود.
جو بایدن پس از ورود به کاخ سفید در سال ۲۰۲۱ این تصمیمات را لغو و آمریکا را به یونسکو، سازمان بهداشت جهانی و توافق اقلیمی بازگرداند.
اکنون با بازگشت ترامپ به قدرت، ایالات متحده بار دیگر از این نهادهای بینالمللی کنارهگیری میکند.
یونسکو بیشتر بهخاطر فهرستگذاری میراث جهانی شناخته میشود.
تخت جمشید، چغازنبیل، تخت سلیمان، بازار سرپوشیده تبریز و بیستون از جمله آثار تاریخی و فرهنگی ایران هستند که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند.
متیو ویتاکر ، سفیر آمریکا در ناتو سهشنبه در این زمینه گفت: «یک کلمه از آنچه وزیر خارجه [حکومت] ایران میگوید را باور نمیکنم و مطمئنم دیگران در دولت آمریکا هم همین احساس را دارند.»
او افزود: «جمهوری اسلامی صدای قابلاعتمادی برای صلح ندارد. رییسجمهوری ترامپ خیلی صریح گفته که ایران نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.»
این دیپلمات آمریکا تاکید کرد: «از آنجا که ما برنامه هستهایشان را نابود کردیم، حالا وقت آن است که ایران پای میز مذاکره با ایالات متحده آمریکا بیاید تا درباره مسیری برای صلح و رفاه مردم ایران گفتوگو کنیم.»
او همچنین اضافه کرد: «ایران میتواند عضوی از جامعه جهانیای باشد که ایالات متحده و متحدانش رهبری آن را بر عهده دارند. اما در عین حال، ما با شرایطی روبهرو هستیم که در سیاست آمریکا یکسری اصول سیاه و سفید وجود دارد، و مهمترینِ آن این است که ایران نمیتواند و نباید به سلاح هستهای دست یابد.»
واکنش ترامپ
پیش از سفیر آمریکا در ناتو، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در واکنش به قسمتی از مصاحبه وزیر خارجه جمهوری اسلامی، با فاکس نیوز که در آن به خسارتهای «شدید» وارد شده به تاسیسات هستهای در حملات آمریکا پرداخته بود، گفت: «البته که چنین است، همانطور که گفته بودم، و اگر لازم باشد دوباره این کار را میکنیم.»
عراقچی در بخشی از گفتوگو با برت بِر، مجری برنامه «گزارش ویژه»، خسارتهای وارد آمده به تاسیسات هستهای ایران در اثر حملات ماه گذشته آمریکا را «شدید» توصیف کرد، اما از اظهار نظر درباره سرنوشت اورانیوم غنیشده شانه خالی کرد.
او ادامه داد: «تاسیسات ما آسیب دیدهاند، آسیب جدی. سازمان انرژی اتمی در حال ارزیابی میزان دقیق آسیب است، اما تا آنجا که من اطلاع دارم، این آسیبها جدی بودهاند و باعث توقف کامل فرآیند غنیسازی شدهاند.»
اسرائیل: به غلط کردن افتادهاند
وزارت خارجه اسرائیل نیز در واکنش به سخنان عراقچی، در صفحه فارسی خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «به غلط کردن افتادهاند. ولی بیفایده است.»
عراقچی در بخشی از مصاحبه خود با شبکه فاکسنیوز ضمن تاکید بر ادامه حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی خود در منطقه، گفت که حذف اسرائیل از نقشه جهان هیچگاه سیاست حکومت ایران نبوده است.
سخنان عراقچی در حالی مطرح میشود که علی خامنهای و دیگر مقامهای جمهوری اسلامی بارها بر نابودی اسرائیل تاکید کردهاند.
عراقچی گفت: «ما معتقدیم که این گروهها — حماس، حزبالله و حوثیها — برای یک هدف عادلانه میجنگند. ما همواره از آنها حمایت کردهایم، چه از نظر سیاسی و چه از طرق دیگر.»
واکنش خبرگزاری فارس
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران نیز ضمن انتقاد از گفتوگوی عراقچی با فاکسنیوز، نوشت که او نباید میگفت «ضربه سختی خوردیم و غنیسازی عملا متوقف شده»، چرا که این اغراقآمیز و موضعی از سر ضعف است.
خبرگزاری فارس همچنین افزود: «عراقچی نباید حکم محارب بودن ترامپ و نتانیاهو را به گروههای تندرو منتسب میکرد چرا که طرف مقابل، رهبر جمهوری اسلامی را تهدید به ترور کرده است.»
فارس نوشت: «چنین موضعگیری ممکن است انگیزه دشمن را برای افزایش فشارها و ترورها تقویت کند، زیرا نشان میدهد ایران در سطح دیپلماتیک تمایلی به پاسخ قاطعانه ندارد.»
عراقچی گفته بود منظور از شعار «مرگ بر آمریکا» مردم این کشور نیست و سیاستهای «سلطهجویانه» آمریکاست.
او کارزارها و درخواستها برای کشتن ترامپ در ایران را نیز تبلیغات خواند و رد کرد.
بسِنت در گفتوگو با شبکه سیانبیسی تصریح کرد تجارت آمریکا با چین «در وضعیت مناسبی قرار دارد» اما وقت آن رسیده که مسائل پیچیدهتری بررسی شود: «چین متاسفانه واردکننده عمده نفت تحریمشده از ایران و روسیه است. باید درباره این موضوعات و همچنین معضل مازاد ظرفیت چین صحبت کنیم.»
پیش از این گزارش شده بود در پی افزایش تقاضا در چین، صادرات نفت ایران به این کشور در ماه ژوئن رکورد تازهای ثبت کرده است.
بنا بر گزارش خبرگزاری رویترز، سفارش محمولههای نفتی بهویژه از سوی پالایشگاههای مستقل چین رشد چشمگیری داشتهاند.
بر اساس دادههای موسسه رهگیری دریایی ورتکسا (Vortexa)، از اول تا بیستم ژوئن ۲۰۲۵، چین هر روز بهطور متوسط بیش از ۱.۸ میلیون بشکه نفت خام ایران را وارد کرده است.
شرکت تحلیل داده کپلر (Kpler) نیز اعلام کرد صادرات نفت خام و میعانات ایران به چین تا تاریخ ۲۷ ژوئن به ۱.۴۶ میلیون بشکه در روز رسیده که نسبت به حدود یک میلیون بشکه در ماه می، افزایش چشمگیری نشان میدهد.
وزیر خزانهداری آمریکا در ادامه مصاحبه با شبکه سیانبیسی تاکید کرد دولت دونالد ترامپ بهجای تمرکز صرف بر ضربالاجل تعیینشده، به کیفیت توافقها اهمیت میدهد: «ما برای رسیدن به توافقهای ضعیف عجله نمیکنیم. آنچه مهم است، کیفیت توافقهاست نه زمانبندی آنها.»
بسِنت: مذاکرات واشینگتن با کشورهای مختلف به خوبی پیش میرود
به گفته بسِنت، مذاکرات با کشورهای مختلف «بهخوبی پیش میرود» و در مورد هرگونه تمدید مهلت اول اوت، تصمیمگیری نهایی با رییسجمهور است.
او هشدار داد اگر مذاکرات به نتیجه نرسد و تعرفههای تعلیقشده دوباره برقرار شود، ممکن است فشارهای اقتصادی بر طرفهای مقابل تشدید شود: «در صورت بازگشت تعرفهها، احتمال اعمال نرخهای بالاتر وجود دارد که کشورهای مقابل را مجبور به ارائه پیشنهادهای بهتر خواهد کرد.»
بسِنت همچنین تصریح کرد که اگر ایالات متحده تصمیم به اعمال تعرفههای ثانویه علیه روسیه بگیرد، تلاش خواهد کرد اروپا را نیز به اتخاذ همین مسیر ترغیب کند.
او درباره موضع آمریکا در قبال ژاپن نیز گفت: «دغدغه ما سیاست داخلی آن کشور نیست؛ بلکه رسیدن به بهترین توافق ممکن برای منافع آمریکاست.»
وزیران تجارت کشورهای عضو اتحادیه اروپا، ۲۳ تیر در بروکسل گرد هم آمدند تا درباره وضع غافلگیرکننده تعرفههای سنگین از سوی دولت ترامپ گفتوگو کنند.
لارس لوکه راسموسن، وزیر خارجه دانمارک، اعلام کرد که کشورهای عضو اتحادیه، تهدید رییسجمهوری ایالات متحده به اعمال تعرفه ۳۰ درصدی بر صادرات کالاهای این کشورها به آمریکا را «کاملا غیرقابلقبول» میدانند.
وضعیت بانک مرکزی آمریکا
در بخش دیگری از گفتوگو، وزیر خزانهداری آمریکا به وضعیت بانک مرکزی این کشور پرداخت و خواستار بازبینی عملکرد فدرالرزرو بهعنوان یک نهاد شد.
او با اشاره به «فضاسازی بیش از حد درباره تورم ناشی از تعرفهها»، تاکید کرد که تاکنون اثر معناداری بر شاخصهای قیمتی دیده نشده است.
بسِنت درباره احتمال برکناری جروم پاول از ریاست فدرالرزرو نیز گفت که در این مورد تصمیم نهایی با ترامپ است.
او اشاره کرد که دوره ریاست پاول در ماه می ۲۰۲۶ به پایان میرسد.
او با اشاره به پروژه پرهزینه بازسازی ساختمان مرکزی فدرالرزرو در واشینگتن و انتقاد اخیر ترامپ از این طرح، گفت که دوشنبهشب در مقر این نهاد سخنرانی خواهد کرد: «اگر این حجم از خطا در اداره هوانوردی رخ میداد، بررسی کامل انجام میشد؛ پس بانک مرکزی نیز باید بازبینی شود.»
بسِنت در پایان، کاهش نرخ بهره را ابزاری برای «آزادسازی بازار وامهای مسکن» دانست و گفت که در مورد احتمال معافیت هواپیماها از تعرفههای آینده، هنوز تصمیمگیری نهایی انجام نشده است.
او تاکید کرد: «تعرفهها میتوانند ابزار مؤثری برای تحقق اهداف سیاسی باشند.»
