کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با اشاره به تصاویر منتشر شده از گروگانهای اسرائیلی در غزه، در شبکه ایکس نوشت تصاویر این گروگانها «وحشتناک» است و «وحشیگری حماس» را آشکار میکند.
او ادامه داد: «همه گروگانها باید فورا و بدون قید و شرط آزاد شوند. حماس باید خلع سلاح شود و به حکومت خود در غزه پایان دهد. در عین حال، باید اجازه داده شود کمکهای بشردوستانه در مقیاس بزرگ به نیازمندان برسد.»
حماس دومین ویدیوی خود را طی روزهای گذشته از اویاتار داوید، گروگان اسرائیلی، منتشر کرد. انتشار این ویدیو موجی از واکنشها را در اسرائیل برانگیخت.
در این ویدیو که شنبه ۱۱ مرداد منتشر شد، داوید که به شدت لاغر شده، در یک تونل زیرزمینی نشان داده میشود که در حال کندن گودالی است و به گفته خودش در ویدیو، این گودال، برای قبر خودش است.
برادر او، ایلای داوید، در تجمعی در حمایت از گروگانها در تلآویو گفت: «آنها در آستانه مرگ مطلق هستند.»
تظاهرات بزرگ حمایت از فلسطین در سیدنی
همزمان هزاران تظاهراتکننده روز یکشنبه ۱۲ مرداد در حالی که باران شدیدی میبارید، از روی پل نمادین هاربر سیدنی عبور کردند و خواستار صلح و کمکرسانی به نوار غزه شدند.
نزدیک به دو سال از جنگی میگذرد که به گفته مقامات فلسطینی بیش از ۶۰ هزار نفر را در غزه کشته است. دولتها و سازمانهای بشردوستانه میگویند کمبود غذا منجر به گرسنگی گسترده در غزه شده است.
برخی از شرکتکنندگان در این راهپیمایی که از جانب برگزارکنندگان آن «راهپیمایی برای بشریت» نامیده شد، قابلمه و ماهیتابه را به عنوان نمادی از گرسنگی حمل میکردند.
راهپیمایان از سالمندان گرفته تا خانوادههایی با کودکان خردسال بودند. در میان آنها جولیان آسانژ، بنیانگذار ویکیلیکس هم حضور داشت. بسیاری چتر حمل میکردند و برخی پرچمهای فلسطین را تکان میدادند و شعار میدادند: «همه ما فلسطینی هستیم.»
جرمی لیبلر، رییس فدراسیون صهیونیست استرالیا با انتشار تصویری از علی خامنهای در صف اول تظاهرات حامیان فلسطین در سیدنی نوشت: «خامنه ای، دیکتاتوری که زنان را زندانی میکند، همجنسگرایان را اعدام میکند، به تروریسم پول میدهد و خواستار نابودی اسرائیل است.»
پلیس نیو ساوت ولز و نخست وزیر این ایالت هفته گذشته تلاش کردند مانع از برگزاری راهپیمایی روی پل شوند و گفتند که این مسیر میتواند خطرات ایمنی و اختلال در حمل و نقل را ایجاد کند. دیوان عالی ایالت روز شنبه حکم داد که میتواند برگزار شود.
فشار دیپلماتیک بر اسرائیل در هفتههای اخیر افزایش یافته است. فرانسه و کانادا اعلام کردهاند که کشور فلسطین را به رسمیت خواهند شناخت و بریتانیا میگوید که اگر اسرائیل به بحران انسانی رسیدگی نکند و به آتشبس نرسد، از این رویه پیروی خواهد کرد.
اسرائیل این تصمیم را به عنوان پاداشی برای حماس که غزه را اداره میکند محکوم کرده است. اسرائیل همچنین اجرای سیاست گرسنگی را انکار کرده و حماس را به سرقت کمکها متهم کرده است.
روزنامه هاآرتص که رویکردی انتقادی به دولت اسرائیل دارد در سرمقالهای نوشت که ویدیوهای منتشرشده از سوی حماس و جهاد اسلامی، نشان میدهد فرصت برای نجات گروگانها رو به پایان است. در یکی از این ویدیوها، «اویاتار دیوید» در وضعیتی بهشدت نحیف و بیمار به تصویر کشیده شده و جهاد اسلامی نیز از قطع کامل ارتباط با «روم براسلاوسکی» دو روز پس از ضبط ویدیوی او خبر داده است.
عومر ونکرت، یکی از گروگانهای آزادشده، در پستی اینستاگرامی نوشت که ۲۵۰ روز با دیوید در تونلهای حماس بوده است: «حالا شما هم دیدید. تونلها تنگ و خفهکننده بودند. گرسنگی، ضعف جسمی... شما هم نگرانید، درست مثل من.»
با وجود این شواهد، به نوشته هاآرتص، بیتفاوتی دولت نتانیاهو نسبت به وضعیت گروگانها و خانوادههای آنها تنها بیشتر شده است. مادر سرباز ربودهشده «ماتان انگرست» در گفتوگو با گال هیرش، هماهنگکننده امور گروگانها در دفتر نخستوزیری، از وضعیت اسفبار جسمی فرزندش گفت و هشدار داد که او به «کیسهای از پوست و استخوان» تبدیل شده، اما هیرش این سخنان را «تبلیغات حماس» خواند.
هاآرتص مینویسد: «نه، آقای هیرش، این تبلیغات نیست. این اسناد دردناک از بیکفایتی کشوری است که حتی تلاشی برای نجات شهروندانش نمیکند، پس از نزدیک به دو سال جنگی که ادعا میکرد برای نجات آنها آغاز شده است.»
همزمان، صدها نفر روز شنبه در میدان گروگانها در تلآویو تجمع کردند. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رییسجمهوری آمریکا، برای سومین بار از این میدان بازدید کرد و در دیدار با خانوادهها گفت: «اکثریت اسرائیلیها خواهان بازگشت گروگانها هستند، و اکثریت مردم غزه نیز همین را میخواهند، چون خواهان بازسازی غزهاند.»
او تاکید کرد: «برنامه ما گسترش جنگ نیست، بلکه پایان آن است.» اما به گزارش هاآرتص، هیچیک از مقامات دولت اسرائیل، و بهویژه بنیامین نتانیاهو، در این میدان حاضر نشدند. نتانیاهو که بارها برای شهادت دادن در دادگاه نزدیکی همین میدان حضور یافته، هنوز حتی یکبار هم به دیدار خانوادههای گروگانها نرفته است.
در عوض، مقامات دولتی از بهکار بردن واژه «ربودهشده» نیز پرهیز میکنند و ترجیح میدهند آنها را «اسیر جنگی» بنامند. به گفته امیخای الیاهو، وزیر میراث، «اسرا پس از پیروزی آزاد میشوند». هاآرتص میپرسد: «کدام پیروزی؟ اگر هدف، نابودی حماس است، که در تفسیر اسرائیل یعنی کشتار یا تبعید کل جمعیت غزه، پس قرار است در پایان این جنگ با چه کسی معامله تبادل گروگان صورت گیرد؟»
بهجای پیشبرد توافقی که میتواند گروگانها را آزاد و جنگ را متوقف کند، دولت اسرائیل همچنان روایتسازی میکند. سه هفته پیش، نتانیاهو در واشینگتن به خانوادهها گفت رسیدن به توافق جامع ممکن نیست. اما بهطور ناگهانی، اکنون از همان توافق صحبت میکند. هاآرتص این چرخش را «تلاش مضحک دیگری برای خریدن زمان، به بهای جان گروگانها» مینامد.
در پایان این یادداشت، هاآرتص هشدار میدهد: «ویتکاف و ترامپ باید بدانند تا زمانیکه منتظر نتانیاهو بمانند، هیچچیز تغییر نخواهد کرد. تنها فشار مستقیم و قاطع از سوی ترامپ است که میتواند یخ سکوت نتانیاهو را بشکند و گروگانها را از تونلهای حماس بیرون آورد.»
در این ویدیو که شنبه منتشر شد، داوید که به شدت لاغر شده، در یک تونل زیرزمینی نشان داده میشود که در حال کندن گودالی است و به گفته خودش در ویدیو، این گودال، برای قبر خودش است.
برادر او، ایلای داوید، در تجمعی در حمایت از گروگانها در تلآویو گفت: «آنها در آستانه مرگ مطلق هستند.»
او افزود: «با توجه به شرایط غیرقابل تصور فعلی، ممکن است تنها چند روز دیگر زنده بمانند.»
در این تجمع، هزاران نفر پوسترهایی از گروگانها را در دست داشتند و خواهان آزادی فوری آنها شدند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، شنبهشب با خانوادههای دو گروگان، روم براسلاوسکی و اویاتار دیوید، بهطور مفصل گفتوگو کرد. نتانیاهو با ابراز شوک شدید از تصاویر منتشرشده توسط گروههای تروریستی حماس و جهاد اسلامی، به خانوادهها اطمینان داد که تلاشها برای بازگرداندن تمام گروگانها همچنان بهطور مداوم و بیوقفه ادامه دارد.
نتانیاهو در این دیدار تأکید کرد: «بیرحمی حماس حد و مرزی ندارد. در حالیکه دولت اسرائیل اجازه ورود کمکهای بشردوستانه به ساکنان غزه را داده، تروریستهای حماس بهطور عامدانه گروگانهای ما را در وضعیت گرسنگی نگه میدارند و بهشکل شرورانه و تبلیغاتی از آنان فیلمبرداری میکنند.»
نتانیاهو همچنین افزود: «تروریستهای حماس نه تنها گروگانها، بلکه ساکنان نوار غزه را نیز عمداً در گرسنگی نگه میدارند، مانع از رسیدن کمکهای انسانی به آنان میشوند و در عین حال با راهاندازی کارزار تبلیغاتی دروغین علیه اسرائیل، افکار عمومی جهان را گمراه میکنند.» او در پایان تأکید کرد: «تمام جهان باید موضعی قاطع اتخاذ کند و پیامی روشن علیه سوءاستفاده جنایتکارانه و نازیوار سازمان تروریستی حماس صادر کند.»
در همین رابطه، گیدون سعار، وزیر خارجه اسرائیل نیز گفت: «جهان نمیتواند در برابر این تصاویر دردناک که نتیجه آزار و شکنجه عمدی و بیرحمانه گروگانها، از جمله گرسنگی دادن آنهاست، سکوت کند.»
پیشتر حماس و جهاد اسلامی فلسطین ویدیوی از روم براسلاوسکی منتشر کرده بودند که او نیز بهشدت لاغر و نحیف دیده میشد.
وزارت خارجه اسرائیل به نقل از سعار افزود که همتایانش در سراسر جهان «موضعی اخلاقی و انسانی بهصورت علنی اتخاذ کنند و از تمام نفوذ و قدرت خود برای پایان دادن به رنجهای وحشتناک گروگانهای اسرائیلی استفاده کنند.»
وزیر خارجه اسرائیل در حال برگزاری یک نشست ویژه در شورای امنیت سازمان ملل درباره موضوع گروگانهای اسرائیلی است.
همچنین بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل اعلام کرد این کشور تسلیم تلاشهای «متقلبانه» حماس نخواهد شد و در عوض، «با تمام قدرت» به جنگ ادامه خواهد داد.
این سیاستمدار اسرائیل افزود: «هدف حماس از انتشار ویدیوهای گروگانها، البته نشانهای از حیات نیست، بلکه برای بازی دادن احساسی، آزار خانوادهها، پارهکردن دلهای ما، و ایجاد فشار از طریق ترور روانی برای وادار کردن ما به تسلیم شدن و توقف جنگ پیش از نابودی آنهاست.»
او تاکید کرد: «بدیهی است که این اتفاق نخواهد افتاد. پاسخ به این آزار بیرحمانه گروگانها باید نابودی کامل این شر مطلق از روی زمین و بازگشت بیقید و شرط گروگانها باشد.»
همزمان ژان-نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه نیز انتشار تصاویر «نفرتانگیز و غیرقابلتحمل» گروگانهای اسرائیلی در دست حماس و دیگر گروههای تروریستی مستقر در غزه را به شدت محکوم کرد و خواستار آزادی بیقید و شرط آنها شد.
رهبران احزاب اپوزیسیون اسرائیل نیز با انتشار بیانیههایی به زبان انگلیسی، از جامعه جهانی خواستند که رفتار غیرانسانی حماس با گروگانها را بهطور قاطع محکوم کند. یائیر لاپید با انتشار تصاویری از تغییر چهره یکی از گروگانها، حماس را به گرسنگی دادن عامدانه متهم کرد و خواستار آزادی فوری تمامی گروگانها شد. آویگدور لیبرمن نیز در واکنشی تند، حماس را «تجسم شیطان» نامید و تاکید کرد که آزادی گروگانها باید اولویت اصلی باشد تا دست ارتش برای مقابله باز شود.
در همین حال، بنی گانتز نیز با اشاره به ویدیوهای تبلیغاتی اخیر حماس، از کشورهای غربی خواست در تصمیم خود برای به رسمیت شناختن دولت فلسطینی تجدیدنظر کنند. او تاکید کرد که پیش از هرگونه اقدام دیپلماتیک، باید به واقعیتهایی چون گروگانگیری و استفاده ابزاری از انسانها توسط حماس توجه کرد.
این موضعگیریها بازتابی از نگرانی و فشار سیاسی فزاینده در داخل اسرائیل برای اقدام مؤثرتر جهت آزادی گروگانها و جلوگیری از مشروعیتبخشی به حماس است.
حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که توسط گروه حماس علیه اسرائیل انجام شد، یکی از خونبارترین و بیسابقهترین حملات علیه این کشور از زمان تاسیس آن در سال ۱۹۴۸ بود.
در جریان این حمله، بیش از ۱۲۰۰ نفر، عمدتا غیرنظامی اسرائیلی کشته و ۲۵۱ نفر به گروگان گرفته و به داخل غزه منتقل شدند.
از آن زمان، تعدادی از گروگانها همچنان در غزه نگهداری میشوند اما گمان میرود که برخی از آنان جان خود را از دست دادهاند.
خانوادههای گروگانها از دولت اسرائیل و رهبران جهان بهویژه دونالد ترامپ رییسجمهوری آمریکا میخواهند تا به هر وسیلهای که لازم است برای آزادی گروگانها اقدام کنند.
این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی شنبه ۱۱ مرداد در بیانیهای نوشت تا پایان «اشغال» و تشکیل کشور مستقل فلسطین، خلع سلاح را نخواهد پذیرفت.
در این بیانیه آمده است: «مقاومت مسلحانه ما تنها در صورت احقاق کامل حقوق ملیمان کنار گذاشته خواهد شد. در صدر این حقوق، تشکیل یک دولت مستقل و دارای حاکمیت کامل فلسطینی به پایتختی بیتالمقدس قرار دارد.»
پیشتر برخی رسانهها گزارش دادند ویتکاف با حضور در جمع خانوادههای گروگانهای اسرائیلی، از آمادگی حماس برای خلع سلاح خبر داده است.
۱۱ مرداد، صدها نفر از اعضای خانوادههای گروگانهای اسرائیلی اسیر در غزه بهطور نمادین در میان سیمهای خاردار دست به اعتراض زدند.
ویتکاف که ۱۰ مرداد برای نظارت بر توزیع کمکهای بشردوستانه به نوار غزه سفر کرده بود، در این تجمع حضور یافت.
او پیش از ورود به جلسه با نمایندگان خانوادهها، با تشویق بسیاری از حاضران مواجه شد.
انتقاد حماس از سفر ویتکاف به غزه
حماس در ادامه بیانیه خود تاکید کرد بازدید ویتکاف را «چیزی جز یک نمایش از پیش طراحیشده برای فریب افکار عمومی، زیباسازی چهره اشغال، فراهم آوردن پوشش سیاسی برای مدیریت گرسنگی و ادامه کشتار سیستماتیک کودکان و غیرنظامیان بیدفاع ما در نوار غزه» نمیداند.
در این بیانیه آمده است: «اظهارات گمراهکننده ویتکاف همراه با پخش تصاویر تبلیغاتی که سعی دارند توزیع کمکها را صلحآمیز نشان دهند، با واقعیتهای موجود در همان محلی که او ایستاده بود، در تضاد است.»
حماس با انتقاد از عملکرد «بنیاد بشردوستانه غزه» و ارتش اسرائیل در توزیع کمکها افزود بیش از هزار و ۳۰۰ فلسطینی «بیگناه و گرسنه» در جریان دریافت کمکها جان خود را از دست دادند.
مذاکرات غیرمستقیم میان حماس و اسرائیل که با هدف دستیابی به آتشبسی ۶۰ روزه در جنگ غزه و آزادی گروگانها در جریان بود، هفته گذشته به بنبست رسید.
سپاه پاسداران: راهحل دو کشوری «توطئهای شیطانی» است
سپاه پاسداران ۱۱ مرداد در بیانیهای به مناسبت اولین سالگرد کشته شدن اسماعیل هنیه، رییس پیشین دفتر سیاسی حماس، به نقل از او نوشت: «نمیشناسیم، نمیشناسیم، اسرائیل را به رسمیت نمیشناسیم.»
این نهاد نظامی همچنین «تجویز نسخه تشکیل دو کشور فلسطینی و اسرائیلی» را «تحرکات و توطئههای شیطانی» توصیف کرد.
سپاه «نسلکشی در غزه و سکوت مجامع و نهادهای بینالمللی در برابر جنایات» در این باریکه را بهشدت محکوم کرد و افزود اسرائیل و آمریکا باید در انتظار «سرنوشت محتوم» خود باشند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیشتر از دخالت جمهوری اسلامی در مذاکرات آتشبس غزه و «دستورات» تهران به حماس در این خصوص انتقاد کرده بود.
شنبه ۱۱ مرداد، صدها نفر از خانوادههای گروگانهای اسرائیلی در دست گروههای فلسطینی به طور نمادین در میان سیمهای خاردار دست به اعتراض زدند.
ویتکاف که برای نظارت بر توزیع کمکها به غزه سفر کرده است، در این تجمع حضور یافت.
او پیش از ورود به جلسه با نمایندگان خانوادهها، با تشویق بسیاری از حاضران مواجه شد
گروه حماس جمعه ویدیویی از گروگان اویاتار داوید منتشر کرد. در این ویدیو، او در حالی دیده شد که در اثر گرسنگی به شدت لاغر شده بود.
گروه جهاد اسلامی فلسطین نیز پنجشنبه ویدیویی مشابه از روم براسلاوسکی منتشر کرد.
به گزارش تایمز اسرائیل، معترضان میگویند ویدیوهایی که این هفته از دو نفر از گروگانها منتشر شده، نشان میدهند که آنها «در اسارت در حال جاندادن هستند».
در بخشی از بیانیه خانواده گروگانها آمده است: «اعضای خانوادهها درون محوطهای محصور در سیمهای خاردار خواهند نشست؛ گویی خود نیز زندانیاند - و فریاد استغاثه عزیزانشان را که در اسارت در حال مرگاند، سر خواهند داد.»
در این بیانیه خطاب به دولت اسرائیل و آمریکا آمده است: «اکنون زمان دستیابی به یک توافق جامع و پایاندادن به جنگ است. ... این کابوس را متوقف کنید!»
مذاکرات آتشبس میان اسرائیل و حماس
مذاکرات آتشبس هفته گذشته عملا به شکست انجامید. دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا که حامی مذاکرات بود، جمعه سوم مرداد با انتقاد از موضع حماس گفت این گروه به دنبال توافق آتشبس نیست.
ترامپ تاکید کرد که حماس خواهان مرگ است و باید کار را به پایان رساند.
همزمان، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نیز اعلام کرد دیگر امیدی به مذاکرات آتشبس با حماس ندارد.
اکنون حماس با انتشار ویدیوی گروگانها، عملا در پی فشار به اسرائیل برای از سرگیری مذاکرات است.
از سوی دیگر، شبکه سیانان هفتم مرداد به نقل از یک منبع نزدیک به حماس خبر داد که این گروه قصد دارد در صورت شروع دوباره مذاکرات، مواضع سختگیرانهتری داشته باشد.
درگیری بر سر توزیع کمکها در غزه
در حالی که عمدتا نیروهای حماس (که در برخی گزارشهای خبری مقامات بهداشتی محلی یا فلسطینی نامیده میشوند) و خبرگزاری وفا، وابسته به تشکیلات خودگردان، منتقد توزیع کمکهای بشردوستانه در غزه به وسیله پایگاههای «بنیاد بشردوستانه غزه» هستند، آمریکا و اسرائیل تاکید دارند کمکها باید از این طریق توزیع شود، چرا که حماس با سرقت کمکهایی که از سوی سازمان ملل توزیع میشدند، در غزه انحصار ایجاد کرده است.
پیشتر کمکها بهوسیله مراکز وابسته به سازمان ملل نظیر انروا (آژانس امدادرسانی و کاریابی برای آوارگان فلسطینی) توزیع میشد. نهادی که همواره از سوی اسرائیل متهم به ارتباط با حماس بوده است.
سازمان ملل این اتهام را نپذیرفته اما پس از آن که اسرائیل در ژانویه ۲۰۲۴ مستندات خود را از ارتباط کارکنان این نهاد با حماس ارائه داد، ۹ کارمند این مجموعه را بلافاصله اخراج کرد.
ارگان خبری تشکیلات خودگردان، گزارشهایی از کشته شدن اهالی غزه در جریان توزیع کمکها منتشر کرده است که از سوی بنیاد بشردوستانه غزه رد شده و آن را «شایعهسازی حماس» توصیف کرده است.
بر اساس این گزارش، ویتکاف به همراه مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، علاوه بر این مرکز، از شماری دیگر از پایگاههای «بنیاد بشردوستانه غزه» بازدید خواهند کرد.
در هفتههای گذشته، عملکرد این بنیاد که زیر نظر آمریکا و اسرائیل فعالیت میکند، بهشدت از سوی سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری مورد انتقاد قرار گرفته است.
در جریان توزیع کمکها بهدست این بنیاد، صدها تن از ساکنان غزه بهدلیل تیراندازی یا ازدحام جمعیت جان خود را از دست دادند یا زخمی شدند.
واشینگتن پیشتر اعلام کرد هیات آمریکایی با هدف فراهمسازی زمینه برای ارسال گستردهتر کمکهای غذایی به غزه سفر میکند.
به گفته کاخ سفید، ویتکاف و هاکبی با شماری از ساکنان غزه دیدار خواهند کرد تا مستقیما در جریان وخامت اوضاع در این منطقه قرار گیرند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ۹ مرداد در مصاحبه با انبیسی نیوز با اشاره به بازدید هیات آمریکایی از غزه گفت: «میخواهیم اطمینان حاصل کنیم که به مردم [غزه] غذا میرسد.»
شبکه خبری الجزیره گزارش داد همزمان با سفر ویتکاف به منطقه، دستکم دو فلسطینی بامداد ۱۰ مرداد در نزدیکی محور موراگ در جنوب خان یونس هنگامی که در صف دریافت غذا بودند، کشته شدند.
این حادثه بیش از ۷۰ مجروح نیز برجای گذاشت.
بنا بر اعلام حماس و منابع بیمارستانی غزه، در روزهای هشتم و نهم مرداد، دستکم ۹۱ فلسطینی در نزدیکی مراکز دریافت غذا در غزه کشته شدند.
سازمان دیدهبان حقوق بشر ۱۰ مرداد در گزارشی اعلام کرد اقدام اسرائیل در «کشتار فلسطینیان» زمانی که بهدنبال دریافت غذا هستند، مصداق «جنایات جنگی» است.
در این گزارش آمده است: «نیروهای اسرائیلی تحت حمایت آمریکا و پیمانکاران خصوصی، نظامی معیوب و امنیتی برای توزیع کمکها [در غزه] به وجود آوردهاند که روند توزیع را به خونریزی مداوم بدل کرده است.»
اعضای حماس ۱۵ مهر ۱۴۰۲ (هفتم اکتبر ۲۰۲۳) با حمله به جنوب اسرائیل حدود هزار و ۲۰۰ نفر را کشتند و بیش از ۲۵۰ تن را گروگان گرفتند.
اسرائیل در واکنش به تهاجم هفتم اکتبر، عملیات نظامی گستردهای را در نوار غزه آغاز کرد که بنا بر اعلام وزارت بهداشت حماس، تاکنون بیش از ۶۰ هزار کشته و ۱۴۶ هزار زخمی بر جای گذاشته است.
