محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، روز شنبه در یک گردهمایی عشایری به مناسبت سالگرد انقلاب ۱۹۲۰ علیه حاکمیت بریتانیا، با تاکید بر بهبود شرایط امنیتی کشور، اعلام کرد که هیچ توجیهی برای وجود سلاح خارج از نهادهای رسمی وجود ندارد.
او محدود کردن سلاح به اختیار دولت، اجرای قانون و مبارزه با فساد را از مطالبات مراجع دینی و جامعه مدنی دانست و تاکید کرد که این اقدامات «هدفگیری هیچ گروه یا فرد خاصی» نیست.
هرچند السودانی بهطور مستقیم نامی از گروهی نبرد، تحلیلگران اظهارات او را پیامی آشکار به گروههای مسلح غیردولتی، از جمله حشد الشعبی، دانستند؛ نیرویی شبهنظامی که در سالهای اخیر نقش مهمی در صحنه امنیتی و نظامی عراق داشته و تحت نفوذ قابلتوجهی از سوی جمهوری اسلامی ایران قرار دارد. بغداد در ماههای گذشته با فشار فزاینده داخلی و خارجی برای محدود کردن فعالیت این گروهها و ادغام آنها در ساختار رسمی نیروهای مسلح مواجه بوده است.
این موضع نخستوزیر عراق همزمان با تحولات مشابه در لبنان مطرح میشود، جایی که دولت نواف سلام و رئیسجمهوری جوزف عون طرحی را برای محدود کردن کلیه سلاحها به ارتش ملی تا پایان سال ارائه کردهاند؛ اقدامی که حزبالله آن را «گناه نابخشودنی» خوانده و بهشدت رد کرده است. این گروه، مانند حشد الشعبی، از مهمترین نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه محسوب میشود و بهطور مستقیم از تهران پشتیبانی نظامی و مالی دریافت میکند.
جمهوری اسلامی ایران بارها در واکنش به تلاشهای دولتهای عراق و لبنان برای خلع سلاح این گروهها، این اقدامات را تحت فشار آمریکا و اسرائیل توصیف کرده و آن را «تهدیدی برای مقاومت» دانسته است. تهران معتقد است که این نیروها «بازوی بازدارنده» در برابر تهدیدات خارجی هستند و خلع سلاح آنها، به تضعیف موقعیت محور موسوم به «مقاومت» منجر میشود. با این حال، تحلیلگران منطقهای هشدار میدهند که ادامه فعالیت گروههای مسلح خارج از کنترل دولت، مانع اصلی در مسیر تثبیت حاکمیت ملی و پیشبرد اصلاحات امنیتی در عراق و لبنان است.
این همزمانی در سیاستهای بغداد و بیروت، که هر دو با معضل گروههای مسلح غیردولتی روبهرو هستند، نشان میدهد که موضوع انحصار سلاح در دست دولت به یکی از محورهای جدی کشمکش میان دولتهای مرکزی و جمهوری اسلامی در خاورمیانه بدل شده است.
او همچنین به الهام علیاف، رئیسجمهوری آذربایجان، نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، و مردم دو کشور به مناسبت امضای «این توافق تاریخی» تبریک گفت و ابراز امیدواری کرد که دو ملت وارد «دورانی تازه از آشتی و شکوفایی مشترک» شوند.
این توافق با میانجیگری آمریکا و نقشآفرینی مستقیم ترامپ در کاخ سفید، شامل بازگشایی کریدور زنگزور و اتصال جمهوری آذربایجان به نخجوان از طریق خاک ارمنستان است؛ مسیری که قرار است به مدت ۹۹ سال تحت اجاره آمریکا قرار گیرد و با عنوان «مسیر ترانزیتی دونالد ترامپ برای صلح و شکوفایی بینالمللی» شناخته شود.
جمهوری اسلامی ایران با این توافق مخالفت کرده و آن را تهدیدی علیه امنیت منطقه و منافع خود در قفقاز جنوبی خوانده است. مقامهای تهران، از جمله علیاکبر ولایتی، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، هشدار دادهاند که احداث این مسیر میتواند مرزهای ایران را تغییر دهد و راههای ارتباطی شمالی کشور را محدود کند.
اسرائیل طی سالهای اخیر روابط سیاسی، امنیتی و نظامی نزدیکی با جمهوری آذربایجان برقرار کرده و با فروش تجهیزات پیشرفته دفاعی و همکاری اطلاعاتی، این روابط را گسترش داده است؛ امری که همواره با حساسیت و واکنش منفی تهران مواجه بوده است.
یک مقام ارشد آمریکایی و سه فرد آگاه از مذاکرات داخلی گفتهاند که هنوز این سفر قطعی نشده و مشخص نیست زلنسکی در نهایت برای این نشستها به آلاسکا برود یا خیر. با این حال، یک مقام ارشد دولت آمریکا تاکید کرده که این امر «کاملاً ممکن» است و «همه بسیار امیدوارند» که رخ دهد.
در پاسخ به پرسشی درباره دعوت رسمی، یک مقام کاخ سفید اعلام کرد که رئیسجمهوری آمریکا همچنان برای برگزاری نشست سهجانبه با حضور ترامپ، پوتین و زلنسکی باز است، اما در حال حاضر تمرکز بر دیدار دوجانبه با پوتین است.
ترامپ روز جمعه تایید کرد که در تاریخ ۱۵ اوت (۲۴ مرداد) در آلاسکا با پوتین دیدار خواهد کرد تا برای آتشبس در اوکراین تلاش کند. این در حالی است که پیشتر، کاخ سفید برگزاری نشست میان پوتین و زلنسکی را پیششرط دیدار ترامپ با رهبر روسیه اعلام کرده بود، اما ترامپ چند بعد این شرط را برداشت.
گزارشها حاکی است که حتی در صورت سفر زلنسکی به آلاسکا، هنوز مشخص نیست که او و پوتین در یک نشست مشترک حضور پیدا کنند. این تحرکات دیپلماتیک پس از آن شدت گرفته که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، هفته گذشته با پوتین در مسکو دیدار کرد.
پوتین تاکنون با آتشبس موافقت نکرده، اما پیشنهادی برای پایان جنگ ارائه داده که بر اساس آن روسیه بخشهای گستردهای از خاک اوکراین را حفظ میکند. زلنسکی روز شنبه تاکید کرد که «اوکراینیها زمین خود را به اشغالگران واگذار نخواهند کرد.»
ترامپ نیز روز جمعه گفته بود که میان روسیه و اوکراین «مبادلهای از مناطق» صورت خواهد گرفت که به نفع هر دو طرف باشد. به گفته مقامهای دولت آمریکا، تلاشها برای جلب حمایت دولت اوکراین و رهبران اروپایی از این آتشبس احتمالی ادامه دارد.
الهجری شنبه ۱۸ مرداد در یک سخنرانی تلویزیونی، خواستار انجام تحقیقات بینالمللی و مستقل درباره درگیریهای اواخر تیر در جنوب سوریه شد و تاکید کرد عاملان آن باید به دادگاه کیفری بینالمللی معرفی شوند.
رهبر معنوی دروزیهای سوریه همچنین خواستار اعزام هیاتهای ناظر بینالمللی برای حفاظت از غیرنظامیان در این منطقه شد.
او که نیروهایش در استان سویدا با افراد مسلح طرفدار دولت سوریه درگیر شده بودند، از کشورهای عرب حوزه خلیج فارس بهدلیل تلاشهایشان برای پایان دادن به خشونتها قدردانی کرد.
الهجری همچنین از دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بهدلیل حمایت از اقلیتها و از اسرائیل بهخاطر آنچه «مداخله انسانی» خواند، تشکر کرد و گفت حملات اسرائیل موجب شد ابعاد کشتار دروزیها محدود شود.
او افزود: «سپاس از کسانی که در کنار حق ایستادند.»
این درگیریها بهدنبال موجی از آدمرباییها، از جمله ربوده شدن یک بازرگان دروزی در ۲۰ تیر در بزرگراه دمشق ـ سویدا آغاز شد و چندین روز میان شبهنظامیان دروزی و قبایل محلی بادیهنشین اهل سنت ادامه داشت.
در ادامه درگیریها، نیروهای دولت انتقالی سوریه با هدف برقراری نظم مداخله کردند، اما بر اساس برخی گزارشها، در عمل جانب بادیهنشینان را مقابل دروزیها گرفتند.
در سوی مقابل، اسرائیل در دفاع از دروزیها وارد عمل شد و دهها حمله هوایی علیه کاروانهای نیروهای دولتی انجام داد و حتی به ساختمان وزارت دفاع سوریه در مرکز دمشق حمله کرد.
دروزیها در اسرائیل جامعهای قابل توجه را تشکیل میدهند و بهعنوان اقلیتی وفادار شناخته میشوند که بسیاری از آنان در ارتش این کشور خدمت میکنند.
باوجود فروکش کردن درگیریها، تلویزیون دولتی اخباریه ۱۲ مرداد گزارش داد گروههای مسلح به پرسنل نیروهای امنیت داخلی سوریه در سویدا حمله کردند، یک نفر را کشتند و چند نفر دیگر را زخمی کردند.
اظهارات الهجری یک روز پس از آن مطرح شد که او بهصورت مجازی در کنفرانسی با حضور نمایندگان اقوام و گروههای مذهبی مختلف سوریه سخنرانی کرد.
شرکتکنندگان در این کنفرانس خواستار تشکیل یک دولت غیرمتمرکز و تدوین قانون اساسی جدیدی شدند که تنوع دینی، فرهنگی و قومی را تضمین کند.
این کنفرانس در شهر حسکه در شمالشرق سوریه برگزار شد که تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کردها و با حمایت آمریکا قرار دارد.
دولت انتقالی سوریه از این نشست انتقاد کرد و گفت در میان شرکتکنندگان، افرادی با تمایلات تجزیهطلبانه حضور داشتند.
دمشق اعلام کرد به همین دلیل، دیگر قصد ندارد در گفتوگوهای از پیش برنامهریزیشده با نیروهای دموکراتیک سوریه که بر سر برگزاری آن در پاریس توافق شده بود، شرکت کند.
این حادثه زمانی به وقوع پیوست که نیروهای ارتش لبنان در حال خنثیسازی چند گلوله توپ در تاسیسات حزبالله در منطقه صور بودند.
این منبع امنیتی شنبه ۱۸ مرداد در مصاحبه با بیروتتایم، عامل این حادثه مرگبار را «تلهگذاری» حزبالله دانست و گفت: «احتمال میرود هدف از این کار جلوگیری از رسیدن سربازان اسرائیلی به آن [تاسیسات] بوده باشد.»
او افزود حزبالله «بهدلیل اطلاع ندادن به فرماندهی ارتش در این باره، مسئول شناخته میشود؛ اقدامی که میتوانست از وقوع این کشتار جلوگیری کند».
به گزارش بیروتتایم، این بمب به تله انفجاری مجهز بوده است.
پیشتر العربیه گزارش داد این مهمات از زمان درگیریها میان حزبالله و اسرائیل در منطقه باقی مانده بود.
بر اساس این گزارش، این انفجار مرگبار بین روستاهای مجدل زون و زبقین در جنوب لبنان رخ داد و به مرگ شش تن منجر شد.
در پی این حادثه، نیروهای امدادی در محل حضور یافتند. گزارشها حاکی از آن است که این انفجار تعدادی مجروح نیز بر جای گذاشته است.
العربیه در ادامه گزارش خود نوشت یک واحد از ارتش لبنان و نیروهای حافظ صلح سازمان ملل متحد (یونیفل) نیز در محل انفجار حضور دارند.
لبنان و چالش خلع سلاح حزبالله
در هفتههای اخیر، مساله خلع سلاح گروههای مسلح در لبنان، از جمله حزبالله، به یکی از محورهای اصلی و تاثیرگذار بر فضای سیاسی این کشور تبدیل شده است.
کانال ۱۱ اسرائیل ۱۷ مرداد به نقل از یک منبع غربی گزارش داد ارتش لبنان بهصورت روزانه برای جمعآوری سلاحهای حزبالله و تخریب تاسیسات این گروه، از جمله مجتمعهای زیرزمینی، دستکم در جنوب رود لیتانی اقدام میکند.
دولت لبنان ۱۶ مرداد کلیات طرح آمریکا برای خلع سلاح حزبالله را تصویب کرد. در این طرح، ایالات متحده همچنین خواستار توقف عملیات نظامی اسرائیل در خاک لبنان و عقبنشینی نیروهای اسرائیلی از پنج موضع در جنوب لبنان شده است.
پیشتر در ۱۴ مرداد، نواف سلام، نخستوزیر لبنان، اعلام کرد مهلت خلع سلاح گروههای غیردولتی و تمرکز کامل تسلیحات در اختیار دولت، پایان سال جاری میلادی خواهد بود.
ولایتی: آمریکا و اسرائیل میخواهند «جولانی» دیگری را در لبنان بر سر کار آورند
در روزهای گذشته، شماری از مقامهای جمهوری اسلامی مخالفت علنی خود را با خلع سلاح حزبالله اعلام کردهاند.
علیاکبر ولایتی، مشاور رهبر جمهوری اسلامی در امور بینالملل، ۱۸ مرداد گفت تصمیم «سیاسی» دولت لبنان برای خلع سلاح حزبالله با «هدایت» آمریکا و اسرائیل اتخاذ شده و حکومت ایران «حتما» با این موضوع مخالف است.
او افزود: «این نخستین بار نیست که برخی در لبنان چنین مباحثی را مطرح میکنند؛ اما همچنان که پیشتر نیز این طرحهای ضدلبنانی به نتیجه نرسید، این بار نیز به مقصد نخواهد رسید و مقاومت در برابر این توطئهها ایستادگی خواهد کرد.»
محور مقاومت عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر حماس، جهاد اسلامی، حزبالله، حشد شعبی و حوثیهای یمن، استفاده میکنند.
ولایتی ادامه داد: «آمریکا و اسرائیل گمان میکنند در لبنان هم میتوانند جولانی دیگری بر سر کار بیاورند؛ اما این خواب هرگز تعبیر نخواهد شد.»
احمد الشرع، معروف به محمد جولانی، رییسجمهوری دوره انتقالی سوریه است که پس از سرنگونی حکومت بشار اسد، قدرت را در این کشور به دست گرفت.
