دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، در پاسخ به خبرنگاران در واشینگتن، با اشاره به دیدار آتی که روز جمعه با ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه در آلاسکا خواهد داشت، هشدار داد اگر روسیه با پایان بخشیدن به جنگ اوکراین موافقت نکند، با عواقب بسیار شدیدی روبهرو میشود.
او که چهارشنبه پس از سخنرانیاش در مرکز کندی با خبرنگاران صحبت میکرد گفت این احتمال وجود دارد که دیدار دومی با پوتین و ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهور اوکراین برگزار شود، دیداری که به گفته او «سودمندتر» از دیدار برنامهریزیشده برای روز جمعه در آلاسکا خواهد بود.
او درباره دیدار نخست گفت: «میخواهم بفهمم کجا هستیم و چه میکنیم. البته دوست دارم تقریبا بلافاصله این کار را انجام دهم و یک دیدار دوم سریع بین رییسجمهور پوتین و رییسجمهور زلنسکی و خودم برگزار کنیم، اگر آنها بخواهند من آنجا باشم.»
ترامپ و پوتین قرار است روز جمعه در آلاسکا دیدار کنند تا درباره پایان دادن به جنگ سهونیمسالهای گفتوگو کنند که بزرگترین درگیری اروپا از زمان جنگ جهانی دوم به شمار میرود. ترامپ پیشتر گفته بود دو طرف باید برای پایان دادن به این نبرد که دهها هزار کشته برجای گذاشته و میلیونها نفر را آواره کرده است، بر سر مبادله اراضی به توافق برسند.
او در ادامه تاکید کرد که پس از گفتوگوهای روز جمعه، قصد دارد با زلنسکی و دیگر رهبران اروپایی تماس بگیرد.
ترامپ با اشاره به اینکه با پوتین هم «گفتوگوهای خوبی» داشته است، اما وقتی «به خانه میرود، میبیند یک موشک به خانه سالمندان یا به یک مجتمع مسکونی اصابت کرده و مردم کشتهشدهاند.»
خبرنگار دیگری از او درباره گزارشهایی مبنی بر نفوذ روسیه به سامانههای رایانهای که اسناد دادگاههای فدرال آمریکا را مدیریت میکنند، پرسید. ترامپ گفت حاضر است این موضوع را در نشست روز جمعه با پوتین مطرح کند. او ادامه داد: «تعجب کردید؟ آنها هک میکنند.»
ترامپ: رهبران اروپایی «افراد فوقالعادهای» هستند
ترامپ با اشاره به تماسش با رهبران اروپایی و رئیسجمهور اوکراین گفت که این گفتوگوها «بسیار خوب» بوده است.
به گفته رئیسجمهور آمریکا: «اگر بخواهم نمره بدهم، ۱۰ میدهم، بسیار دوستانه.»
او پیش از آغاز گفتوگوهای چهارشنبه که به ابتکار دولت آلمان برگزار شد، رهبران اروپایی را «افرادی فوقالعاده» خواند و گفت آنها خواهان دستیابی به یک توافق هستند.
زلنسکی: به ترامپ هشدار دادم پوتین درباره پایان جنگ «بلوف میزند»
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، پس از نشست مجازی با ترامپ که رهبران اروپایی نیز حضور داشتند، گفت امیدوار است نشست روز جمعه ترامپ و ولادیمیر پوتین بر آتشبس متمرکز باشد و افزود که به ترامپ هشدار داده پوتین درباره تمایلش به پایان جنگ «بلوف میزند».
او در نشست خبری مشترک در برلین با صدراعظم آلمان گفت: «به رییسجمهوری آمریکا و همه همتایان اروپاییمان گفتم که پوتین بلوف میزند.»
زلنسکی افزود: «او تلاش میکند پیش از نشست آلاسکا در تمام جبهه اوکراین فشار وارد کند. روسیه میخواهد نشان دهد که میتواند تمام اوکراین را اشغال کند.»
زلنسکی همچنین تاکید کرد که خواهان برگزاری یک نشست سهجانبه رهبران است و گفت هیچ مذاکرهای درباره اوکراین نباید بدون حضور کییف انجام شود.
تاکید ترامپ بر مشارکت اوکراین در مذاکرات صلح
اندکی پیش از اظهارات زلنسکی، امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه گفت که ترامپ گفته است که اوکراین باید در هرگونه مذاکرات مربوط به قلمرو در توافق آتشبس با روسیه حضور داشته باشد.
این اظهارات نخستین نشانه از محتوای گفتوگوهای ترامپ با رهبران اروپایی و ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، است که با هدف آمادهسازی دیدار ترامپ و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، در آلاسکا برگزار شد.
اصرار ترامپ بر مشارکت اوکراین ــ در صورت تایید ــ میتواند تا حدی خیال کییف و متحدانش را راحت کند؛ چرا که بیم آن میرفت ترامپ و پوتین به توافقی دست یابند که امنیت اروپا و اوکراین را نادیده بگیرد و به تجزیه قلمرو اوکراین منجر شود.
نشست برلین دربار اوکراین
در روزی پرکار از نظر دیپلماسی، زلنسکی وارد برلین شد و در نشستهای مجازی به میزبانی آلمان با رهبران اروپایی و سپس با ترامپ گفتوگو کرد. اروپاییها نگرانند که هرگونه مبادله ارضی، نزدیک به یکپنجم خاک اوکراین را به روسیه واگذار و پوتین را به گسترش نفوذ بیشتر در غرب اروپا جسورتر کند.
در همین حال، سازمان ملل چهارشنبه ۲۲ مرداد خبر داد که تلفات غیرنظامیان اوکراین به بالاترین حد در سه سال اخیر رسیده است.
هیئت ناظران سازمان ملل در اوکراین اعلام کرد که در ماه ژوئیه، ۲۸۶ غیرنظامی کشته و هزار و ۳۸۸ نفر زخمی شدهاند که این بالاترین آمار از مه ۲۰۲۲ تاکنون است.
واکنش رهبران اروپایی
رهبران اروپایی پس از گفتوگو با ترامپ درباره این نشست اظهار نظر کردهاند.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در کنفرانس خبری بعد از نشست امروز گفت: «ما چند نکته مهم را برای مذاکرات روشن کردهایم: «اول، اوکراین باید به محض برگزاری نشستهای بعدی بر سر میز حضور داشته باشد. دوم، مذاکرات باید با یک آتشبس آغاز شود و سپس عناصر اصلی در یک توافق چارچوبی تنظیم گردد.»
او افزود: « نکته سوم این است که اگر قرار است درباره مسائل سرزمینی مذاکره شود، خط تماس باید مبنا باشد و هیچگونه به رسمیت شناختن حقوقی اشغالگریهای روسیه مطرح نیست. اصل عدم تغییر مرزها با زور باید حفظ شود.»
صدراعظم آلمان گفت که نکته چهارم این است که مذاکرات باید شامل تضمینهای امنیتی قوی برای کییف باشد. نیروهای مسلح اوکراین باید توانایی دفاع موثر از حاکمیت کشور خود را داشته باشند و این توانایی باید با کمکهای بلندمدت غرب حفظ شود.»
او افزود: «پنجمین نکته هم این است که مذاکرات باید بخشی از یک استراتژی مشترک فراآتلانتیک باشد، که همچنان بر حمایت قوی از اوکراین و فشار لازم بر روسیه تاکید داشته باشد. اگر در آلاسکا از سوی روسیه حرکتی صورت نگیرد، ایالات متحده و ما اروپاییها باید فشار را حفظ کنیم و حتی آن را افزایش دهیم.»
اورسولا فوندرلاین، رییس کمیسیون اروپا، نیز درباره گفتوگوی رهبران اروپایی با دونالد ترامپ گفت: «به همراه رییسجمهوری آمریکا، رییسجمهوری اوکراین و دیگر رهبران اروپایی، گفتوگوی بسیار خوبی داشتیم. درباره نشست دوجانبه آتی در آلاسکا تبادل نظر کردیم. امروز اروپا، آمریکا و ناتو موضع مشترک خود را درباره اوکراین تقویت کردهاند. ما هماهنگی نزدیک خود را ادامه خواهیم داد. هیچکس بیش از ما خواهان صلح نیست؛ صلحی عادلانه و پایدار.»
مارک روته، دبیر کل ناتو، نیز گفت: «گفتوگویی عالی با رییسجمهوری آمریکا، زلنسکی و رهبران اروپایی پیش از دیدار ترامپ با پوتین در آلاسکا داشتیم. ما متحد هستیم تا به این جنگ وحشتناک علیه اوکراین را پایان دهیم و به صلحی عادلانه و پایدار برسیم. از رهبری ترامپ و هماهنگی نزدیک با متحدان قدردانی میکنیم. اکنون توپ در زمین پوتین است.»
وزیر خزانهداری آمریکا روسیه را به تحریم یا تعرفه تهدید کرد
همزمان با این تحولات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، هشدار داد که اگر دیدار ترامپ با پوتین نتیجه مطلوبی نداشته باشد، ممکن است تحریمها یا تعرفههای جدیدی علیه روسیه اعمال شود.
او در گفتوگو با شبکه بلومبرگ از رهبران اروپایی نیز خواست به سمت تحریمها بروند و گفت: «رییسجمهوری ترامپ برای پوتین روشن خواهد کرد که همه گزینهها روی میز است.»
روسیه: گفتوگو با آمریکا شامل مسائل دوجانبه هم میشود
آلکسی فادیف، معاون سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، این نشست را برای صلح و ثبات بینالمللی بسیار مهم خواند و گفت نشست پوتین با ترامپ علاوه بر جنگ اوکراین، به تمام موضوعات انباشتهشده در روابط دوجانبه خواهد پرداخت؛ از موانع موجود بر سر گفتوگوی عادی بین دو کشور گرفته تا موضوعات امنیت جهانی.
موسوی چهارشنبه ۲۲ مرداد درباره دالان زنگزور گفت: «باید در توافق ارمنستان و آذربایجان بازنگری صورت گیرد و فکر نکنند که همه چیز به آخر رسیده است. ضمن اینکه هماکنون مسیر جایگزین را داریم.»
او که سفیر پیشین جمهوری اسلامی در باکو است، افزود ایران «بازی خرابکن نبوده» و مخالف رفع انسداد راههای مواصلاتی نیست.
موسوی در ادامه گفت تهران نباید اجازه دهد و «اجازه هم نمیدهد» کشورهای منطقه منافع خودشان را به گونهای تعریف کنند که خلاف منافع جمهوری اسلامی باشد.
کاخ سفید ۱۷ مرداد میزبان الهام علیاف، رییسجمهوری آذربایجان و نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، برای امضای پیمان صلح بود تا به گفته دونالد ترامپ، دو طرف به تمام درگیریها پایان دهند، تجارت، سفر و روابط دیپلماتیک را آغاز کنند و به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند.
بر اساس این توافق، نام دالان زنگزور به «مسیر ترانزیتی دونالد ترامپ برای صلح و شکوفایی بینالمللی» تغییر مییابد و آمریکا بهمدت ۹۹ سال آن را اجاره خواهد کرد.
موسوی در واکنش به این تفاهم گفت این جمهوری اسلامی است که «امکان داشتن» این مسیر ترانزیتی را به دو طرف داده است.
او افزود: «لذا این مسیر میتواند تقویت شود و گسترش و تنوع یابد؛ از جمله آنکه مسیر ریلی به آن اضافه و جاده تعریض شود.»
علی باقری کنی، عضو شورای راهبردی روابط خارجی نیز پیشتر در مصاحبه با صدا و سیما تهدید کرده بود جمهوری اسلامی بهراحتی از موضوع زنگزور نمیگذرد.
توافق در مورد کریدور زنگزور با وجود تلاش مسعود پزشکیان برای کوچکنمایی اهمیت آن، همچنان با واکنشهای تند مقامهای جمهوری اسلامی و رسانههای حکومتی در ایران مواجه است.
در نمونههایی از این واکنشهای ادامهدار، روزنامه کیهان ۲۰ مرداد از موضع پزشکیان انتقاد کرد و محسن رضایی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، دست به تهدید «ذینفعان» این مسیر زد.
رهبران آذربایجان و ارمنستان قرار است در اجلاسی دو روزه که از ۲۳ مرداد آغاز میشود، درباره این توافق و جزییات آن صحبت کنند.
عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس: ایران و روسیه بازنده این توافقاند
احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، ۲۲ مرداد در گفتوگو با وبسایت دیدهبان ایران از «ضعف دولتهای ایران و روسیه» انتقاد کرد و آن را عامل «وارد شدن پای آمریکا» به گذرگاه زنگزور خواند.
او روسیه، ایران و خود ارمنستان را بازندههای این قرارداد و ترکیه، آمریکا و آذربایجان را برنده خواند.
به گفته این نماینده مجلس، آمریکا از «ضعف و غفلت ایران و روسیه» در حل معضل بین آذربایجان و ارمنستان «سوءاستفاده» کرد، در حالی که تهران میتوانست پیش از حضور واشینگتن، تفاهمی سهجانبه با باکو و ایروان امضا کند.
بخشایش اردستانی گفت: «ارمنستان وقتی روسها در جنگ قرهباغ به این کشور کمک نکردند، خیلی احساس تنهایی کرد و بنابراین به دامن آمریکا بازگشت.»
او همچنین نزدیک شدن ناتو به مرزهای ایران و روسیه، طرح خلع سلاح حزبالله و انحلال حشدالشعبی را از جمله عوامل کاهش نفوذ جمهوری اسلامی خواند.
دالان زنگزور جمهوری آذربایجان را از طریق خاک ارمنستان به منطقه خودمختار نخجوان متصل میکند و مرز مشترک ایران و ارمنستان را از بین میبرد.
به همین دلیل، جمهوری اسلامی در ماههای گذشته بهشدت با ساخت چنین کریدوری مخالفت کرده است.
رضا رستمی، رییس کمیسیون حمل و نقل اتاق بازرگانی ایران، اعلام کرد در صورت عملی شدن کریدور زنگزور، ترانزیت کالا در ایران ضعیف خواهد شد.
او این پروژه را «کار خطرناکی» دانست که میتواند ارتباط زمینی ایران با اروپا را دچار مشکل کند.
به گفته رستمی، راهاندازی این کریدور به نفع رقبای جمهوری اسلامی، به ویژه ترکیه و آذربایجان است و باعث افزایش هزینههای ترانزیتی برای صادرکنندگان ایرانی میشود.
علی باقری، پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه «امام صادق»، نیز ۲۲ مرداد با انتشار یادداشتی در روزنامه فرهیختگان، پیشنهاد داد «نهادی پرقدرت تحت عنوان اتاق جنگ اقتصادی» از سوی شورای عالی امنیت ملی برای حل این موضوع شکل بگیرد.
به گفته او، جمهوری اسلامی با تشکیل این نهاد میتواند با «تجمیع قدرت» به جای توزیعیافتگی بیش از حد کنونی قدرت و تعامل و ارتباط موثر و مستمر با «خبرگان و نخبگان»، طرحها را به سرعت ارزیابی کند و با طرفهای خارجی به توافق برسد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، کنفرانس ویدیویی میان رییسجمهوری آمریکا و ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، چهارشنبه ۲۲ مرداد با شرکت رهبران آلمان، ایتالیا، بریتانیا، فرانسه، فنلاند، لهستان و سازمان پیمان نظامی آتلانتیک شمالی (ناتو)، برگزار میشود.
رییسجمهوری آمریکا رهبران اروپایی را «انسانهای بزرگی» خواند که میخواهند شاهد حاصل شدن توافق باشند.
زلنسکی چهارشنبه برای مذاکره درباره وضعیت موجود به برلین رفت.
در مقابل، وزارت خارجه روسیه مشورتهای درخواستی اروپا را «بیاهمیت» خواند.
سخنگوی این وزارتخانه، در ارزیابی گفتوگوی برنامهریزیشده ترامپ و پوتین، ضمن گرفتن این موضع گفت که دو رهبر قرار است در دیدار خود در آلاسکا درباره «همه مشکلات انباشتهشده در روابط دوجانبه» گفتوگو کنند.
ترامپ جمعه ۲۴ مرداد با همتای روس خود در آلاسکا دیدار خواهد کرد.
این نخستین دیدار روسایجمهوری دو کشور از سال ۲۰۲۱ است و ترامپ آن را «نشستی برای سنجش شرایط» توصیف کرده است.
رییسجمهوری آمریکا پیشتر اعلام کرد هم کییف و هم مسکو باید برای پایان جنگ، بخشی از سرزمینهایشان را واگذار کنند.
نیروهای روسیه تاکنون حدود یکپنجم خاک اوکراین را اشغال کردهاند.
مخالفت مجارستان با موضع اروپاییها
نخستوزیر مجارستان که از سال ۲۰۱۰ قدرت را در این کشور در دست دارد، تنها رهبر اتحادیه اروپاست که از بیانیه مشترک مبنی بر حق اوکراین برای تعیین سرنوشت خود حمایت نکرد.
اوربان در مصاحبه با کانال یوتیوب «پاتریوت» گفت: «اوکراینیها جنگ را باختهاند. روسیه پیروز جنگ است. پرسش این است که غرب چه زمانی و چگونه این واقعیت را میپذیرد.»
او افزود: «اگر در میز مذاکره نباشی، طرف گفتوگو نیستی. وقتی دو رهبر آمریکا و روسیه برای مذاکره مینشینند و تو دعوت نشدی، نباید دست و پا بزنی.»
اشاره اوربان به عدم حضور اوکراین در نشست میان ترامپ و پوتین است.
مجارستان که بیشتر انرژی خود را از روسیه تامین میکند، از ارسال سلاح به اوکراین خودداری کرده است.
اوربان همچنین با عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا مخالفت میکند.
نگرانی از توافق بدون اوکراین
مقامات اروپایی نگرانند ترامپ و پوتین بدون حضور اوکراین بر سر تقسیم بخشهایی از خاک این کشور توافق کنند.
یک مقام ارشد اروپای شرقی به رویترز گفت: «تمرکز ما بر جلوگیری از چنین اتفاقی است.»
ترامپ ۲۰ مرداد گفت: «احتمالا در دو دقیقه اول متوجه میشوم که آیا ممکن است پیشرفتی حاصل شود یا خیر. قرار است به او (پوتین) بگویم تو باید این جنگ را تمام کنی.»
زلنسکی به تازگی گفته است برای کییف غیرممکن است توافقی را بپذیرد که مستلزم عقبنشینی نیروهایش از منطقه دونباس شرقی باشد که بخش بزرگی از آن به وسیله روسیه اشغال شده است.
افزایش فشار میدانی
بر اساس نظرسنجی اخیر موسسه گالوپ، ۶۹ درصد اوکراینیها طرفدار پایان جنگ از طریق مذاکره هستند.
نظرسنجیها همچنین نشان میدهند آنها صلح به هر قیمتی و همراه با اعطای امتیازات سنگین را نمیپذیرند.
نیروهای روسیه فشار خود را در میدان نبرد افزایش داده و محاصره شهرهای پوکروفسک و کوستیانتینیوکا در شرق اوکراین را تشدید کردهاند.
همزمان، کاخ سفید انتظارات از پیشرفت بزرگ در جهت آتشبس را کاهش داده و نشست آلاسکا را «تمرین شنیدن» خوانده است.
تمی بروس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، چهارشنبه ۲۲ مرداد در نشستی خبری به سوالی درباره «نگرانی» واشینگتن از تفاهمنامه امنیتی عراق و جمهوری اسلامی واکنش نشان داد. تفاهمنامهای که ۲۰ مرداد در جریان سفر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، به بغداد امضا شد.
بروس گفت: «همانطور که پیشتر هم گفتهایم، ما با هر قانونی که با اهداف کمکها و همکاریهای امنیتی دوجانبه و شراکت ما ناسازگار باشد و در تضاد با تقویت نهادهای امنیتی موجود عراق عمل کند، مخالفیم.»
او افزود آمریکا از «حاکمیت واقعی» عراق حمایت میکند، نه قوانینی که آن را به یک کشور اقماری و وابسته به ایران تبدیل کند.
سخنگوی وزارت خارجه آمریکا تاکید کرد: «آینده کشورها باید در دست مردم همان کشورها باشد.»
در واکنش به این اظهارات، سفارت عراق در واشینگتن بیانیهای صادر و تاکید کرد این کشور «کاملا مستقل» است.
این سفارتخانه، توافق امنیتی عراق با جمهوری اسلامی را در چارچوب همکاریهای دوجانبه برای حفظ امنیت و کنترل مرزها دانست.
سفارت جمهوری اسلامی در بغداد نیز با انتشار بیانیهای، «موضعگیری مداخلهجویانه آمریکا در مورد روابط دوجانبه ایران-عراق» را محکوم و تاکید کرد اظهارات بروس نشانه تلاش مستمر سیاستگذاران این کشور برای «تفرقهانگیزی میان ملتهای همسایه و مسلمان» است.
به گفته تهران، این واکنش «گواه روشنی بر رویکرد ثباتزدای آمریکا» در قبال کشورهای منطقه و ناقض اصول منشور ملل متحد و حقوق بینالملل مبنی بر همکاری بین دولتهاست.
احتمال تحریمهای فراگیر آمریکا علیه عراق
بر اساس گزارش رسانههای عربی، در صورتی که مقامات عراقی نتوانند پیشرفتی در زمینه خلع سلاح گروههای مسلح، بهویژه حشد شعبی ایجاد کنند، دولت دونالد ترامپ اعمال تحریمهای فراگیر علیه بغداد را دنبال خواهد کرد.
مقامهای وزارت خارجه آمریکا به پایگاه خبری ارمنیوز امارات متحده عربی گفتند ادامه خطر گروههای مسلح برای امنیت کشورهای همسایه میتواند راه را برای حملات اسرائیل به تسلیحات آنها باز کند.
این مقامات با توجه به سفر لاریجانی به بغداد و بیروت گفتند از دید آمریکا، هرگونه تقویت گروههای مسلح، تایید نفوذ جمهوری اسلامی در داخل عراق است.
به گفته آنها، شراکت آینده با بغداد تنها از طریق پایان دادن به فعالیت مسلحانه خارج از اراده دولت امکانپذیر خواهد بود.
بر اساس گزارش ارمنیوز، به باور وزارت خارجه آمریکا، بحران کنونی میتواند شکل روابط عراق و آمریکا را برای دههها تغییر دهد و کلید حل آن، توافق بر سر سرنوشت سلاحهای خارج از کنترل دولت بغداد خواهد بود.
سفر لاریجانی به عراق و لبنان
سفر منطقهای لاریجانی به ویژه به لبنان با انتقادهای گستردهای از سوی رسانهها و چهرههای سیاسی این کشور مواجه شد.
منابع مطلع در عراق نیز گزارش دادند سفر لاریجانی به نگرانی از تسلیم بغداد در برابر فشار آمریکا درباره حشد شعبی ارتباط دارد.
در روزهای اخیر موضوع خلع سلاح گروههای نیابتی جمهوری اسلامی نه تنها در لبنان، بلکه در منطقه و از جمله عراق، واکنش مقامها را در پی داشته است.
محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، ۱۸ مرداد اعلام کرد «هیچ دلیلی» برای نگهداری سلاح خارج از چارچوب نهادهای دولتی در این کشور وجود ندارد.
او هفتم مرداد نیز گفت برای جلوگیری از ورود گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در عراق به جنگ ۱۲ روزه، از ترکیب فشار سیاسی و نظامی استفاده شد.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد یکی از اهداف اصلی سفر لاریجانی به بغداد، ترغیب جریانهای شیعی عراق به پیگیری «تصویب لایحه حشد شعبی» در پارلمان این کشور بود.
به گزارش نیوزویک، این تصویر که توسط ماهوارههای سنتینل-۲ آژانس فضایی اروپا ثبت شده، در حالی منتشر شد که ژنرال جوزف وتل، فرمانده پیشین ستاد مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، از «افزایش قابل توجه» آمادگی نظامی آمریکا در یک سال گذشته خبر داده است.
او گفت بازگشت گروه ضربتی نیمیتز نشانه ادامه نقش فعال نیروی دریایی آمریکا در منطقه و آمادگی برای مقابله با تهدیدها، حتی پس از آتشبس میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، است.
این ناو هواپیمابر به همراه ناوشکنهای موشکانداز «یواساس گریدلی» و «یواساس لنا ساتکلیف هیگبی» یکشنبه در بحرین پهلو گرفت که به گفته نیروی دریایی آمریکا نخستین پهلوگیری یک ناو هواپیمابر در این کشور از سال ۲۰۲۰ است.
نیمیتز آخرین بار حدود یک سال پیش در خلیج فارس حضور داشت و پس از فعالیت در دریای چین جنوبی، در پی درگیری ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل و حملات آمریکا به تاسیسات هستهای ایران، به خاورمیانه بازگشت.
به نوشته نیوزویک، وتل تاکید کرد که حملات اسرائیل و آمریکا به برنامه هستهای ایران در چارچوب «عملیات چکش نیمهشب» – شامل شلیک بیش از ۲۰ موشک کروز تاماهاوک به سایت هستهای اصفهان – تاثیر قابل توجهی داشته اما «ایران از میدان خارج نشده است».
او هشدار داد جمهوری اسلامی مسیر خود را تغییر نداده و همچنان باید نگران پیگیری برنامه تسلیحاتی آن بود.
نیوزویک میگوید ائتلاف گروههای نیابتی جمهوری اسلامی پس از آغاز جنگ غزه ضربات سنگینی متحمل شده، اما گروههایی مانند حوثیهای یمن به حملات خود ادامه دادهاند و اخیراً حملات به کشتیها در دریای سرخ را از سر گرفتهاند.
گزارش موسسه کوئینسی حاکی است که این اقدامات به اعزام سه گروه ضربتی ناو هواپیمابر دیگر و افزایش نیروهای آمریکایی در منطقه از ۳۵ هزار به نزدیک ۵۰ هزار نفر تا اواخر ۲۰۲۴ منجر شده است؛ سطحی که از اوایل دولت ترامپ بیسابقه است.
سنتکام حوزه عملیاتی خود را در آبهای خلیج فارس، دریای سرخ، دریای عمان و بخشهایی از اقیانوس هند گسترش داده و کنترل گذرگاههای راهبردی مانند تنگه هرمز، کانال سوئز و بابالمندب را در دست دارد.
نیروی دریایی آمریکا در بیانیهای اعلام کرد: «گروه ضربتی نیمیتز متعهد به امنیت دریایی منطقه، آزادی کشتیرانی و حمایت از شرکای منطقهای است.»
وُتل در پایان گفت ارتش آمریکا باید با نوآوریهای نظامی نیروهای مورد حمایت حکومت ایران همگام شود تا بتواند برتری خود را در منطقه حفظ کند.
این سامانه قرار است چهار لایه شامل یک لایه فضایی و سه لایه زمینی داشته باشد و ۱۱ پایگاه موشکی کوتاهبرد در سراسر خاک اصلی آمریکا، آلاسکا و هاوایی مستقر کند.
برآورد اولیه هزینه این طرح ۱۷۵ میلیارد دلار اعلام شده، اما هنوز تعداد پرتابگرها، موشکهای رهگیر، ایستگاههای زمینی و سایتهای موشکی مشخص نشده است.
قرار است این سامانه تا سال ۲۰۲۸ یا پایان دوره ریاستجمهوری ترامپ در ژانویه ۲۰۲۹، عملیاتی شود.
این طرح که الهامگرفته از «گنبد آهنین» اسرائیل است، به دلیل وسعت جغرافیایی تحت پوشش و تنوع تهدیدها ابعاد و پیچیدگی بیشتری دارد.
اسناد رویترز نشان میدهد چهار لایه دفاعی آن شامل یک لایه فضایی برای شناسایی و رهگیری و سه لایه زمینی متشکل از موشکهای رهگیر، رادارهای آرایهای و احتمالاً لیزرها خواهد بود.
یکی از اجزای مهم این پروژه، ایجاد یک میدان موشکی جدید در منطقه میدوست برای استقرار «رهگیر نسل جدید» ساخت لاکهید مارتین است که همراه با سامانههای «تاد» و «آیجیس» لایه بالایی دفاع را تشکیل میدهد.
این میدان، سومین سایت «دفاع در میانه مسیر زمینی» (جیامدی) خواهد بود که اکنون در کالیفرنیا و آلاسکا فعال است.
بر اساس گزارش رویترز، لایههای پایانی دفاع شامل سامانههای بهروز مانند پاتریوت و یک پرتابگر مشترک خواهد بود که توانایی شلیک رهگیرهای موجود و آینده را علیه انواع تهدیدها دارد.
این سامانهها بهصورت ماژولار و قابل جابهجایی طراحی شدهاند تا امکان استقرار سریع در مناطق مختلف فراهم شود.
پنتاگون اعلام کرده برای اجرای این طرح از ظرفیت صنعت، دانشگاهها، آزمایشگاههای ملی و نهادهای دولتی استفاده خواهد کرد، اما در این مرحله از انتشار جزئیات بیشتر خودداری میکند.
یکی از اهداف اصلی «گنبد طلایی» انهدام موشکها در «مرحله شتاب» با بهرهگیری از رهگیرهای فضایی است.
ژنرال مایکل گوتلاین از نیروی فضایی آمریکا، که ماه گذشته مسئول پروژه شده، بر اساس دستور وزیر دفاع، ۳۰ روز برای تشکیل تیم، ۶۰ روز برای ارائه طرح اولیه و ۱۲۰ روز برای ارائه برنامه کامل اجرایی شامل جزئیات ماهوارهها و ایستگاههای زمینی فرصت دارد.
کارشناسان نظامی میگویند اجرای موفق «گنبد طلایی» میتواند توان بازدارندگی آمریکا را در برابر تهدیدهای موشکی دوربرد و چندگانه به شکل بیسابقهای افزایش دهد، اما پیچیدگی فنی و هزینه سنگین آن، چالشهای جدی پیشرو خواهد بود.
این سامانه با ترکیب رهگیرهای فضایی و زمینی، قصد دارد حلقههای دفاعی متعددی ایجاد کند تا شانس عبور هر تهدیدی به حداقل برسد.
با این حال، منتقدان هشدار میدهند که این پروژه ممکن است رقابت تسلیحاتی جدیدی را در سطح جهانی دامن بزند.
در مقابل، حامیان آن تاکید دارند که چنین سامانهای برای حفظ برتری استراتژیک آمریکا در دهههای آینده ضروری است.
