دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ماه گذشته در تماسی غیرمنتظره با وزیر دارایی نروژ خواستار دریافت جایزه صلح نوبل شد؛ اقدامی که اکنون بازتاب گستردهای در رسانههای نروژی و بینالمللی داشته است.
روزنامه گاردین بهنقل از نشریه اقتصادی داگنز نیرینگزلیو نروژ نوشت، ترامپ این تماس را زمانی برقرار کرد که ینس استولتنبرگ، دبیرکل پیشین ناتو و وزیر کنونی دارایی نروژ، در حال پیادهروی در خیابانهای اسلو بود.
بهگزارش این رسانه نروژی، منابع ناشناس گفتهاند که «تماس ترامپ کاملاً بیمقدمه و بدون هماهنگی قبلی بود» و رئیسجمهوری آمریکا «خواستار دریافت جایزه نوبل» و در عین حال گفتوگو درباره «مسائل تعرفهای» شده بود. این تماس بهویژه بهدلیل ماهیت غیررسمی و محتوای شخصی آن، تعجب ناظران را برانگیخته است.
بر اساس گزارش گاردین، این نخستینبار نیست که دونالد ترامپ در مکالمه با مقامات نروژی، خواسته خود برای دریافت جایزه صلح نوبل را مطرح میکند. وزیر دارایی نروژ در پاسخ به درخواست رسانهها برای شفافسازی درباره محتوای تماس، تنها به صدور بیانیهای رسمی برای خبرگزاری رویترز بسنده کرد و گفت: «گفتوگو عمدتاً پیرامون تعرفهها و همکاریهای اقتصادی میان دو کشور بود و در آستانه تماس آقای ترامپ با یوناس گار استوره، نخستوزیر نروژ انجام شد.»
استولتنبرگ از بیان جزئیات بیشتر خودداری کرد اما تایید کرد که چند تن از مقامهای ارشد دولت آمریکا از جمله اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، و جمیسون گریر، نماینده تجاری ایالات متحده، در این تماس حضور داشتند.
در چارچوب ساختار اعطای جایزه نوبل صلح، کمیتهای پنجنفره که بر اساس وصیتنامه آلفرد نوبل، صنعتگر سوئدی قرن نوزدهم، توسط پارلمان نروژ منصوب میشود، هر سال صدها نامزد را بررسی کرده و در ماه اکتبر برندگان را اعلام میکند.
ترامپ که پیش از این بارها از اینکه برخلاف چهار رئیسجمهوری پیشین آمریکا – از جمله باراک اوباما – موفق به دریافت این جایزه نشده، گلایه کرده، پیشتر در ماه ژوئن نیز در پلتفرم «تروث سوشال» به این موضوع پرداخته و نوشته بود: «نه، من هرگز جایزه صلح نوبل را نخواهم گرفت، فرقی نمیکند در پروندههایی مثل روسیه/اوکراین یا اسرائیل/ایران چه نتیجهای حاصل شود، اما مردم میدانند، و فقط همین برای من مهم است!»
ترامپ در گذشته نیز بارها ادعا کرده بود که اقداماتش در زمینه مصالحه میان کره شمالی و کره جنوبی، امضای توافقهای عادیسازی روابط میان اسرائیل و کشورهای عربی در قالب «پیمان ابراهیم»، و فشارهای دیپلماتیک بر حکومت ایران برای محدودسازی برنامه هستهای، باید او را به یکی از گزینههای اصلی دریافت جایزه صلح نوبل بدل میکرد.
با این حال، تاکنون هیچکدام از این پروندهها به نتیجهای منجر نشده که از دیدگاه کمیته نروژی، شایسته دریافت این جایزه باشد.
اظهارات اخیر ترامپ بار دیگر بحثها درباره انگیزههای سیاسی پشت تلاشهای او برای دریافت این جایزه معتبر را زنده کرده است. ناظران میگویند تماس مستقیم با یک مقام دولتی نروژ برای طرح چنین درخواستی، اقدامی غیرمعمول و خارج از پروتکلهای دیپلماتیک است و نشاندهنده نگاه شخصی ترامپ به موضوعاتی است که معمولاً جنبه جهانی و بشردوستانه دارند.
به نوشته گاردین با نزدیک شدن به زمان اعلام اسامی برندگان جایزه نوبل در اکتبر، مشخص نیست که آیا ترامپ بهطور رسمی در فهرست نامزدها قرار دارد یا نه. اما آنچه مسلم است، این است که او بار دیگر نشان داده که برای دیدهشدن در عرصه جهانی، از ابزارهای غیرمتعارف نیز استفاده میکند؛ حتی اگر آن ابزار، تماس بیمقدمه با وزیر دارایی یک کشور اروپایی برای دریافت جایزهای باشد که دیگران بهخاطر تلاشهای صلحطلبانهشان دریافت کردهاند.
ترامپ پنجشنبه در گفتوگو با خبرنگاران در دفتر بیضی کاخ سفید گفت: «دوست دارم این اتفاق بیفتد. حتما. من کاملا موافقم که خبرنگاران بروند.»
او افزود: «همانطور که میدانید، اگر شما یک خبرنگار باشید این موقعیت بسیار خطرناکی است، اما دوست دارم این اتفاق بیفتد.»
اسرائیل در جریان جنگ غزه که پس از حمله حماس به اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، تاکنون اجازه ورود خبرنگاران خارجی به غزه را نداده، مگر آنکه تحت همراهی نظامی اسرائیل باشند.
پیشتر در ۲۰ مرداد، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، از «نگرانی شدید» خود در مورد هدف قرار گرفتن مکرر خبرنگاران در غزه خبر داد.
این اظهارات پس از آن بیان شد که پنج خبرنگار از جمله انس الشریف، خبرنگار الجزیره که اسرائیل میگوید از فرماندهان حماس بود، در یک حمله هوایی به غزه کشته شدند.
ارتش اسرائیل تایید کرد در این حمله، الشریف، هدف قرار گرفته و کشته شد اما افزود که او فرماندهی یک هسته نظامی حماس را بر عهده داشته و در حملات راکتی به اسرائیل نقش داشته است.
همچنین کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، دوشنبه گفت که اتحادیه اروپا این حمله هوایی اسرائیل را محکوم میکند.
او در بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما به ادعای اسرائیل مبنی به این موضوع که این گروه از اعضای حماس بودهاند، توجه داریم، اما در چنین مواردی باید برای احترام به حاکمیت قانون، شواهد روشن ارائه شود تا از هدف قرار دادن خبرنگاران جلوگیری شود.»
سپاه پاسداران نیز در حمایت از خبرنگاران و آزادی بیان در غزه بیانیهای صادر و نسبت به کشتهشدن خبرنگاران شبکه الجزیره اعتراض کرد.
این در حالی است که افیخای ادرعی، سخنگوی عربزبان ارتش اسرائیل، با انتشار تصویری از انس الشریف، خبرنگار شبکه الجزیره در آغوش یحیی سنوار، رهبر کشتهشده حماس، در شبکه ایکس نوشت: «همانطور که از ابتدا گفتیم و برخی باور نکردند؛ فقط یک تروریست در جمع تروریستها مینشیند.»
همزمان صفحه فارسی وزارت خارجه اسرائیل در شبکه ایکس با انتشار همان تصویر نوشت: «کبوتر با کبوتر باز با باز، کند همجنس با همجنس پرواز.»
صفحه فارسی این وزارتخانه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این اقدام تلاش آشکار جهت ساکت کردن مخالفان و منع جهانیان از مشاهده تاکتیکهای سرکوبگرانه رژیم است.»
وزارت خارجه آمریکا اضافه کرد: «هدف قرار دادن کسانی که به دنبال افشای حقیقت هستند، یکی از نشانههای اقتدارگرایی است و ایالات متحده آمریکا قاطعانه در کنار روزنامهنگاران و رسانههایی که برای تقویت صدای مردم ایران تلاش می کنند، ایستاده است.»
این نهاد از حکومت ایران خواست فورا این اقدامات تهدیدآمیز را متوقف کرده و به حق اساسی آزادی بیان احترام بگذارد.
پیش از این نیز آمریکا، کانادا و ۱۲ کشور اروپایی ۹ مرداد در بیانیه مشترکی افزایش تهدیدات از سوی سرویسهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی را محکوم کردند و این تهدیدات را «نقض آشکار حاکمیت ملی» خود دانستند.
پیام جدید وزارت خارجه آمریکا پس از آن منتشر شده که سرویس اطلاعات امنیتی کانادا اعلام کرد تهران همچنان از اعضای باندهای جنایتکار برای هدف قرار دادن منتقدانش در کانادا استفاده میکند.
این نهاد هشدار داد تهدیدات جمهوری اسلامی علیه جامعه ایرانی-کانادایی و منتقدان حکومت ممکن است در ماههای آینده افزایش یابد.
روزنامه «گلوب اند میل» چاپ کانادا شنبه ۱۸ مرداد به نقل از سرویس اطلاعات امنیتی این کشور گزارش داد جمهوری اسلامی با استفاده از شبکهای از مجرمان و افراد خطرناک، مخالفان خود در کانادا را هدف قرار میدهد.
۱۷ مرداد، کمیته حمایت از روزنامهنگاران در واکنش به تهدید جمهوری اسلامی علیه خانوادههای روزنامهنگاران شاغل در ایراناینترنشنال، بیبیسی فارسی و رادیو فردا، این اقدام را «گروگانگیری عاطفی» خواند و از حکومت ایران خواست این رفتار خود را متوقف کند.
این نهاد صنفی مستقر در نیویورک جمعه ۱۷ مرداد در حساب خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تهدیدها فراتر از مرزهای ایران است.»
کمیته حمایت از روزنامهنگاران افزود: «خانوادههای خبرنگارانی که برای رسانههایی مانند بیبیسی فارسی، ایران اینترنشنال و رادیو فردا کار میکنند، بهدلیل گزارشگری عزیزانشان از خارج، تحت آزار، احضار و تهدید قرار میگیرند.»
این کمیته با انتقاد از «این گروگانگیری عاطفی»، از حکومت ایران خواست «این روشهای فرامرزی ترس و فشار را متوقف کند.»
ایراناینترنشنال چهاردهم مردادماه در بیانیهای اعلام کرد در واکنش به تهدیدات فزاینده جمهوری اسلامی علیه خبرنگاران این شبکه و خانوادههای آنها، با ارسال درخواستی فوری به کارشناسان سازمان ملل متحد، خواستار اقدام علیه حکومت ایران شده است.
به دنبال تهدیدها و حملات سایبری اخیر جمهوری اسلامی علیه برخی کارکنان ایراناینترنشنال، شهروندان با ارسال پیامهایی از داخل ایران، از این رسانه بهعنوان «صدای آزادیخواهی مردم» یاد و تاکید کردند برای دریافت اخبار واقعی تنها به رسانههای مستقل مثل ایراناینترنشنال اعتماد دارند.
دفتر جامعه بینالمللی بهائی در ژنو، سوییس، پنجشنبه ۲۳ مرداد به آسوشیتدپرس گفت که این حکم چهارشنبه از سوی هیئتی متشکل از سه قاضی شورای عالی قضایی قطر صادر شده است.
رِمی روحانی از ماه آوریل در بازداشت به سر میبرد.
بر اساس این گزارش، قضات درخواست وکلای مدافع این شهروند بهائی برای تخفیف مجازات بهدلیل ابتلای روحانی به بیماری قلبی را رد کردند.
صبا حداد، نماینده دفتر ژنو در سازمان ملل متحد، این حکم را «نقض جدی و آشکار حق آزادی دین یا عقیده و حملهای علیه رِمی روحانی و جامعه بهائی در قطر» توصیف کرد.
دفتر حداد در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس از جامعه بینالمللی خواست «دولت قطر را ترغیب کند که به قوانین بینالمللی پایبند باشد و آزادی فوری آقای روحانی را تضمین کند.»
این حکم تنها دو هفته پس از آن صادر شد که گروهی از کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل «نگرانی جدی» خود را درباره بازداشت و حبس روحانی ابراز و آن را «بخشی از الگو و روندی نگرانکننده در رفتار تبعیضآمیز با اقلیت بهائی در قطر» توصیف کردند.
آنها گفتند: «وجود صرف بهائیان در قطر و حضور بیضرر آنان در شبکه اجتماعی ایکس را نمیتوان بر اساس قوانین بینالمللی جرمانگاری کرد.»
روحانی، رییس پیشین اتاق بازرگانی قطر، پیشتر نیز یکبار بازداشت شده بود و به جرایمی چون جمعآوری کمکهای مالی معمول مرتبط با مسئولیتش در ریاست شورای ملی بهائی قطر متهم شده بود.
در فروردین ۱۴۰۰، جامعه جهانی بهائی نسبت به تلاشهای سازمانیافته مقامهای دولت قطر برای قرار دادن بهائیان در فهرست سیاه و دیپورت آنها از این کشور ابراز نگرانی شدید کرد و آن را معادل «پاکسازی مذهبی» خواند.
مقامهای این کشور «اتهامات کیفری و امنیت ملی» را دلیل اخراج بهائیان عنوان میکنند.
پیروان آیین بهائی در چندین کشور خاورمیانه به ویژه یمن و مصر با سرکوب مواجه هستند. همچنین بدرفتاری با بهائیان و اعمال تبعیض علیه آنان در ایران گسترده است و نگرانیهای شدید بینالمللی را به دنبال داشته است.
بر اساس آماری که آسوشیتدپرس ارائه کرده، تعداد بهائیان در سراسر جهان کمتر از ۸ میلیون نفر است که بیشتر آنان در هند زندگی میکنند.
ترامپ پنجشنبه ۲۳ مرداد در گفتوگو با رادیو فاکسنیوز با بیان این که «مذاکره شامل بدهبستان بر سر مرزها و اراضی خواهد بود»، گفت: «فکر میکنم پوتین به دنبال توافق است.»
او با بیان این که این دیدار زمینه را برای دیدار دوم به منظور رسیدن به توافق فراهم میکند، افزود: «اگر نتیجه مثبت باشد، پس از آن با زلنسکی و رهبران اروپایی تماس خواهم گرفت.»
رییسجمهوری آمریکا گفت که در هر صورت یک کنفرانس خبری پس از دیدار با پوتین انجام خواهد شد اما مشخص نیست که این کنفرانس خبری مشترک خواهد بود یا نه.
او ادامه داد: «مطمئن نیستم که بلافاصله آتشبسی حاصل شود. اگر دیدار بدی باشد، با هیچکس تماس نخواهم گرفت.»
ترامپ جمعه در آلاسکا با پوتین دیدار خواهد کرد.
رییسجمهوری آمریکا همچنین گفت که دیدار روز جمعه مهم است اما دیدار بعدیاش با رییسجمهوری روسیه، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین و رهبران اروپایی مهمتر خواهد بود.
ترامپ گفت: او افزود: «فکر میکنم پوتین صلح خواهد کرد. زلنسکی هم صلح خواهد کرد. خواهیم دید که آیا میتوانند با هم کنار بیاید یا نه.»
رییسجمهوری آمریکا گفت: «اگر بتوانند عالی خواهد شد. میدانید من شش جنگ را در شش ماه گذشته حل و فصل کردهام.»
او بار دیگر دوره ریاست جمهوری جو بایدن را بسیار مخرب خواند و گفت که جنگ اوکراین جنگ او نیست.
روبیو نسبت به توقف جنگ ابراز امیدواری کرد
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز پنجشنبه گفت که ترامپ در مذاکرات با پوتین به دنبال توقف درگیریها در جنگ اوکراین خواهد بود، اما رسیدن به یک راهحل جامع برای این مناقشه زمان بیشتری خواهد برد.
روبیو در جمع خبرنگاران در وزارت امور خارجه آمریکا گفت: «برای دستیابی به صلح، فکر میکنم همه ما میدانیم که لازم است گفتوگویی درباره تضمینهای امنیتی صورت بگیرد. باید گفتوگویی درباره اختلافات و ادعاهای ارضی و آنچه بر سر آن میجنگند انجام شود.»
او افزود: «تمام این موارد بخشی از یک بسته جامع خواهند بود. اما من فکر میکنم امید رییسجمهور این است که به نوعی توقف جنگ دست پیدا کنیم تا این گفتوگوها بتوانند آغاز شوند.»
ستایش پوتین از تلاشهای «صادقانه» آمریکا
پوتین پنجشنبه در اظهاراتی که از تلویزیون روسیه پخش شد، گفت ایالات متحده «به نظر من، تلاشهای کاملا پرانرژی و صادقانهای برای توقف خصومتها، پایان بحران و دستیابی به توافقهایی که برای همه طرفهای درگیر در این مناقشه جالب و مفید باشد، انجام میدهد.»
به گفته پوتین، این اقدامات «برای ایجاد شرایط بلندمدت صلح میان دو کشور ما، در اروپا و در کل جهان انجام میشود؛ البته اگر در مراحل بعدی، در زمینه کنترل تسلیحات تهاجمی استراتژیک به توافق برسیم.»
رویترز نوشت که اظهارات او نشان میدهد روسیه قصد دارد موضوع کنترل تسلیحات هستهای را به عنوان بخشی از مذاکرات گسترده امنیتی مطرح کند؛ مذاکراتی که نخستین نشست روسیه و آمریکا در این زمینه از ژوئن ۲۰۲۱ خواهد بود.
یک مقام ارشد اروپای شرقی که نخواست نامش فاش شود، گفت پوتین تلاش خواهد کرد با پیشنهاد پیشرفت احتمالی در حوزه کنترل تسلیحات هستهای یا موضوعی تجاری، توجه ترامپ را از مسئله اوکراین منحرف کند.
او گفت: «امیدواریم ترامپ فریب روسها را نخورد و همه این خطرات را درک کند.»
این مقام افزود: «تنها هدف استراتژیک روسها این است که تحریمهای جدیدی علیه آنها وضع نشود و تحریمهایی که قبلا توسط آمریکا و دیگران اعمال شده، لغو شود.»
او تاکید کرد: «روسها هدف بزرگی جز این ندارند. آنها فکر میکنند به هر طریقی که شده میتوانند کل اوکراین را تصرف کنند.»
شبکه سیانان، پنجشنبه ۲۳ مرداد نوشت دیدار پیشروی روسایجمهوری آمریکا و روسیه در آلاسکا، از نگاه مسکو یک پیروزی دیپلماتیک برای کرملین به شمار میرود.
تحلیلگران این شبکه میگویند صرف برگزاری این نشست، تصویر «انزوای بینالمللی» روسیه را کمرنگ میکند و پوتین را دوباره در جایگاه یکی از بازیگران اصلی سیاست جهانی نشان میدهد.
مکان برگزاری این نشست نیز برای ملیگرایان روس معنادار است؛ آلاسکا که در سال ۱۸۶۷ از سوی امپراتوری روسیه به آمریکا فروخته شد، هنوز در ادبیات سیاسی برخی رسانههای حامی کرملین «سرزمین ما» خوانده میشود.
در حالی که کاخ سفید تاکید کرده محور اصلی گفتوگو پایان جنگ اوکراین است، نشانهای از تغییر موضع مسکو دیده نمیشود.
پیشتر گزارشهایی از پیشنهاد صلح روسیه به استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا منتشر شده که شامل واگذاری بخشهایی از دونباس به مسکو در ازای آتشبس است؛ پیشنهادی که ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهور اوکراین، قاطعانه رد کرده است.
به نوشته سیانان، ترامپ ایده «زمین در برابر صلح» را قابل بررسی دانسته، موضوعی که میتواند اختلافی جدی میان واشینگتن و کییف ایجاد کند و به پوتین فرصت دهد اوکراین و اروپا را مانع اصلی صلح جلوه دهد.
در صورت کاهش حمایت آمریکا از اوکراین این رویکرد میتواند بر توان کییف برای ادامه جنگ تاثیر بگذارد.
تحلیلگران میگویند کرملین از این نشست بهعنوان فرصتی برای جلوگیری از اعمال تعرفهها و تحریمهای جدید آمریکا استفاده میکند و همزمان به دنبال طرحریزی همکاریهای اقتصادی، فناورانه و فضایی با واشینگتن است.
حضور «کیریل دیمیتریف»، نماینده ارشد اقتصادی روسیه در هیات همراه پوتین، نشانهای از اولویت این محور مذاکرات دانسته شده است.
بر اساس این گزارش، اگر پوتین در آلاسکا به خواستههای خود برسد، پرونده اوکراین ممکن است به یکی از چند موضوع مطرح بین دو کشور تنزل یابد و دیگر اولویت اصلی گفتوگوها نباشد.
به نوشته نشریه فارنپالیسی، ترامپ پس از گفتوگوی تلفنی با پوتین که از آن ابراز «ناامیدی» کرده بود، بهطور بیسابقهای سیاست خود را در قبال جنگ اوکراین تغییر داده و گفته است: «فقط دارم میگم فکر نمیکنم پوتین بخواد متوقف بشه، و این خیلی بده.»
تحلیلگران سیانان میگویند پوتین با طراحی نشست آلاسکا و حذف زلنسکی از این معادله، ترامپ را در مسیری قرار داده که میتواند حمایت آمریکا از اوکراین را تضعیف کند و راه را برای بازگشت کامل واشینگتن به اردوگاه کرملین هموار سازد.
