در بحبوحه تشدید جنگهای تعرفهای واشینگتن، چین میزبان بزرگترین نشست سازمان همکاری شانگهای از زمان تاسیس آن است. تحلیلگران این رویداد را نشانهای از صفآرایی چین، روسیه و هند در برابر ایالات متحده و مجالی برای طرح نظم و ثباتِ نوینِ جهانی به روایت چین ارزیابی میکنند.
شی جینپینگ، رهبر چین، یکشنبه نهم شهریور، با استقبال از رهبرانی چون نارندرا مودی، نخستوزیر هند، و ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، تلاش کرد این گردهمایی را به نمایشی از همگرایی غیرهمسو با غرب بدل کند.
نیویورکتایمز این نشست را که با حضور بیش از ۲۰ رهبر جهانی آغاز شد، فرصتی برای شی میداند تا «کشورهای متحد را از آمریکا دور کند» و با فراخواندن کشورهایی چون هند که در جنگ تعرفهای با ایالات متحده است، در کنار کشورهایی مانند ترکیه و مصر که شریک آمریکا به شمار میآیند، به واشینگتن بگوید: «دیگر شما تصمیمگیرنده نیستید.»
دیوید پیِرسون، خبرنگار نیویورکتایمز، که برای پوشش این رویداد مهم به تیانجین رفته، با اشاره به اینکه سیاستهای اخیر ایالات متحده در تعامل با دیگر کشورها «سیستم اتحاد آمریکا را بر هم زده است»، این تغییر را «فرصتی باورنکردنی» برای چین میداند تا «دوستان را از ایالات متحده دور کند.»
مجله تایم نیز در تحلیلی مشابه نوشته است که هرچند آمریکا سالها با این امید که هند بتواند سدی در برابر قدرت فزاینده اقتصادی و نظامی چین شود، میکوشید روابط خود با هند را بهبود دهد، اما اعمال تعرفههای سختگیرانه دونالد ترامپ علیه دهلینو، احتمال نزدیک شدن بیشتر هند به چین را افزایش داده است.
دیدار شی با مودی؛ دیدار دو شریک، نه رقیب
شی در حاشیه نخستین روز از نشست شانگهای با نارندرا مودی دیدار کرد و گفت که دو کشور پرجمعیت جهان باید یکدیگر را «شریک بدانند نه رقیب».
او بر «تقویت اعتماد متقابل» تاکید کرد و افزود: «ما نباید تهدیدی برای هم باشیم، بلکه باید فرصتهایی برای توسعه یکدیگر بیافرینیم.»
مجله تایم این اظهارات را اشارهای ظریف به تعرفههای سختگیرانه ترامپ علیه هند میداند. بهویژه که مودی در واکنش به این اظهارات شی گفت که هند و چین «باید به دنبال خودمختاری راهبردی باشند و روابطشان نباید از دریچه کشور ثالثی دیده شود.»
تعرفه ۵۰ درصدی ترامپ بر کالاهای هندی خشم گستردهای در این کشور ایجاد کرده است. پیوُش گویال، وزیر تجارت هند، جمعه هفتم شهریور، در نخستین اظهارنظر خود پس از اعمال تعرفههای ۵۰ درصدی گفت: «هند نه هرگز تسلیم خواهد شد و نه هرگز ضعیف به نظر خواهد رسید.»
به گزارش رویترز، مودی در دیدار با شی بر تعهد کشورش به بهبود روابط با چین و ضرورت حفظ صلح و ثبات در مرز مورد مناقشه دو کشور تاکید کرد.
از سوی دیگر، شی گفت: «ما نباید اجازه دهیم موضوع مرزی، کلیت روابط چین و هند را تعریف کند.»
وزارت امور خارجه هند نیز بهتازگی اعلام کرد که «وضعیت در مرز به سمت عادیسازی حرکت میکند.»
تمایل دو کشور به حل مناقشه مرزی که حدود ۷۰ سال ادامه داشته است، نشانه دیگری از قصد آنها بر صفآرایی در برابر ایالات متحده است.
جینپینگ در برابر دونالد؛ چه کسی رهبر جهان است؟
به نقل از مجله تایم، هرچند گرایش مودی به سوی چین میتواند ضربهای راهبردی به ایالات متحده تلقی شود؛ اما چین از برگزاری این نشست هدف بزرگتری را دنبال میکند: «تقویت جایگاه شی بهعنوان یک رهبر جهانی و مقابله با نفوذ غرب در امور جهانی».
نیویورکتایمز از زاویهای دیگر به این رویارویی میپردازد و رویکرد «فرش قرمز برای پوتین، تعرفهها برای مودی» را شگفتانگیز و آن را «به نفع چین» میداند.
به باور دیوید پیِرسون، چین به دلیل پایبندیاش به پوتین پس از جنگ اوکراین تحت فشار آمریکا بود،اما با حضور یافتن پوتین در خاک آمریکا و قدم گذاشتنش بر فرش قرمزی که ترامپ برای او گشود، دیگر از سوی ایالات متحده احساس فشاری نمیکند.
به گفته او، زمانی بود که ایالات متحده و اروپا عرضهکننده ثبات در جهان بودند، اما حالا، در سایه سیاستهای دولت جدید آمریکا «ثباتِ جهانی دیگر امری بدیهی نیست» و به همین دلیل، ثباتی که چین در سایه رهبری شی عرضه میکند «ارزش بالایی پیدا کرده است.»
شی در مراسم خوشامدگویی به رهبران ۲۰ کشور حاضر در نشست شانگهای به نقش چین تحت رهبری خود در ایجاد ثبات جهانی نوین اشاره کرد.
او گفت که در قرن گذشته «بیثباتی، عدم قطعیت و عوامل غیرقابل پیشبینی در جهان به شکل چشمگیری افزایش یافته» و به همین دلیل سازمان همکاری شانگهای به «نیروی مهمی در پیشبرد ساخت نوعی جدید از روابط بینالملل و جامعهای با آیندهای مشترک برای بشریت» تبدیل شده است.
محور مسکو-پکن؛ نمایش همگرایی
نمایش استقبال شی از پوتین در رسانههای دولتی روسیه و چین با نمایش خوشامدگویی به دیگر رهبران دنیا متفاوت بود.
گاردین در این باره نوشته است: «شی و پوتین، که با کاروانی از سیاستمداران بلندپایه و نمایندگان تجاری وارد تیانجین شد، یکدیگر را بهگرمی در برابر دوربینها در آغوش کشیدند و سپس با کمک مترجم وارد گفتوگویی طولانی و پُر حرارت شدند.
لیم چوآنتیونگ، پژوهشگر موسسه مطالعات پیشرفته آسیا در دانشگاه توکیو، در گفتوگو با این رسانه، این صحنهآرایی را نشانهای از تداوم مشارکت «نامحدود» شی و پوتین میداند و اینکه دو کشور هنگام مقابله با دشمن مشترک، یعنی ایالات متحده، صفوف خود را به هم نزدیکتر کردهاند.
او گفت: «تا زمانی که دشمن مشترک [ایالات متحده] شکست نخورده باشد، همکاریِ نامحدود چین و روسیه ادامه خواهد یافت. این همکاری همچنین نظمی جهانی را برجسته میکند که فراتر از ایالات متحده وجود دارد.»
سخنگوی نظامی حوثیها دوشنبه ۱۰ شهریور گفت این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی یک نفتکش را در دریای سرخ هدف حمله موشکی قرار داده است.
شرکت امنیت دریایی امبری بریتانیا شامگاه یکشنبه ۹ شهریور از وقوع انفجاری در نزدیکی این کشتی خبر داد و نوشت در این حادثه آسیبی به اسکارلت ری یا سرنشینان آن وارد نشد و کشتی به مسیر خود ادامه داد.
مرکز عملیات تجاری دریایی بریتانیا نیز اعلام کرد این حادثه در حدود ۶۴ کیلومتری جنوبغربی بندر ینبع عربستان سعودی رخ داد.
بر اساس این گزارش، در نزدیکی محل حادثه جسمی ناشناس به آب افتاد و صدای انفجار مهیبی شنیده شد.
شرکت امبری همان زمان ارزیابی کرد کشتی حادثهدیده با «الگوی اهداف مورد نظر حوثیهای یمن» مطابقت دارد.
از سال ۲۰۲۳، حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی در یمن اقدام به حمله به کشتیهایی در دریای سرخ کردهاند که آنها را وابسته به اسرائیل میدانند. حوثیها دلیل این حملات را حمایت از فلسطینیها در غزه عنوان کردهاند.
رهبر حوثیها ۹ شهریور اعلام کرد این گروه به حملات خود علیه اسرائیل ادامه خواهد داد.
عبدالملک الحوثی وعده داد این گروه «اسرائیل را با موشکها و پهپادها هدف قرار خواهند داد» و این حملات را تشدید خواهند کرد.
او افزود حملات اخیر اسرائیل به تضعیف حوثیها منجر نمیشود و جنگجویان آن را «دلسرد نخواهد کرد».
در پی حمله هوایی اخیر ارتش اسرائیل به صنعا، پایتخت یمن، تنها چهار وزیر از کابینه تحتحمایت حوثیها زنده ماندند.
این عملیات که یکی از مرگبارترین حملات اسرائیل علیه رهبری حوثیها عنوان شده، منجر به کشته شدن اکثر مقامهای ارشد دولت حوثیها شد.
حوثیهای یمن تایید کردند احمد غالب الرهوی، نخستوزیر، و چند وزیر این گروه در حمله اخیر اسرائیل به ساختمانی در صنعا جان باختند.
ینبع یک شهر بندری در ساحل غربی عربستان سعودی در دریای سرخ است.
ریاض رهبری ائتلافی را بر عهده داشت که از اوایل سال ۲۰۱۵ یک کارزار نظامی در یمن برای دفاع از دولت مورد حمایت جامعه بینالمللی در برابر حوثیها که پایتخت صنعا را در سال ۲۰۱۴ تصرف کرده بودند، آغاز کرد و این کارزار نظامی پس از اعلام آتشبس با حوثیها پایان یافت.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۶ اردیبهشت اعلام کرد ایالات متحده بمباران مواضع حوثیهای یمن را متوقف میکند.
به گفته او، این تصمیم در پی موافقت حوثیها با توقف حملات به کشتیهای آمریکایی گرفته شده است.
به گفته ارتش اسرائیل، این ساختمان همچنین محل سکونت یکی از اعضای حزبالله به نام محمد حسین قاسم بود که حدود یک هفته پیش کشته شد.
نیروهای اسرائیلی او را در حال بازسازی زیرساختهای حزبالله در این منطقه شناسایی کرده بودند.
ارتش اسرائیل میگوید تمامی فعالیتهای حزبالله در این منطقه نقض توافقی است که در ماه نوامبر میان اسرائیل و لبنان حاصل شده بود.
۷ شهریور نیز ارتش اسرائیل اعلام کرد احمد نعیم معتوق، از فرماندهان ارشد نیروی «نخبه رضوان» حزبالله لبنان، در حملهای هوایی به منطقه صیر الغربیه در جنوب این کشور کشته شد.
ارتش اسرائیل این عملیات را نیز بخشی از مجموعهای از اقدامات علیه حزبالله و در واکنش به نقض توافقات آتشبس از سوی این گروه توصیف کرد.
دولت لبنان اوایل ماه جاری با طرح تحت حمایت آمریکا برای خلع سلاح حزبالله از سوی ارتش لبنان موافقت کرد، هرچند این گروه اعلام کرده که در برابر آن مقاومت خواهد کرد.
دولت لبنان اوایل ماه اوت از ارتش خواسته بود تا پایان همان ماه طرحی برای خلعسلاح حزبالله، و همچنین سلاحهای موجود در اردوگاههای فلسطینی، تهیه کند.
دفتر نخستوزیر لبنان اعلام کرده که هیات دولت در روز ۵ سپتامبر برای بررسی این طرح تشکیل جلسه خواهد داد.
فرمانده ارتش لبنان، رودولف هیکل، جمعه اعلام کرد که ارتش این کشور بهزودی «ماموریتهای حساسی» را آغاز خواهد کرد؛ ماموریتهایی که بهگفته ناظران، در راستای اجرای برنامه دولت لبنان برای خلعسلاح گروه حزبالله تا پایان سال جاری و با حمایت آمریکا انجام میشود.
ژنرال هیکل در بیانیهای تاکید کرد که ارتش تمام اقدامات لازم را برای موفقیت این ماموریتها اتخاذ خواهد کرد، در حالیکه حفظ صلح داخلی و امنیت غیرنظامیان نیز در اولویت قرار دارد.
او این اظهارات را در جریان نشستی با فرماندهان ارشد ارتش بیان کرد و افزود: «ارتش در آستانه مرحلهای حساس قرار دارد که در آن ماموریتهایی مهم و تأثیرگذار انجام خواهد داد.»
فون در لاین یکشنبه ۹ شهریور در گفتوگو با روزنامه فایننشالتایمز، ارائه تضمینهای امنیتی به اوکراین را «بسیار مهم و کاملا حیاتی» توصیف کرد.
او گفت: «دونالد ترامپ به ما اطمینان داده که آمریکا بخشی از پشتوانه امنیتی اوکراین خواهد بود و این تعهد بارها مورد تاکید قرار گرفته است.»
فون در لاین با اشاره به توافق اتحادیه اروپا و واشینگتن درباره چارچوب تضمینهای امنیتی افزود کمیسیون اروپا در حال بررسی اختصاص منابع مالی جدید برای حمایت پایدار از نیروهای مسلح اوکراین است.
روسیه عملیات نظامی خود را علیه اوکراین اسفند ۱۴۰۰ کلید زد و از آن زمان تاکنون، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است. از زمان آغاز جنگ کنونی، روسیه حدود یک پنجم از خاک اوکراین را به تصرف خود درآورده است.
رییس کمیسیون اروپا همچنین گفت: «ما نیاز داریم معماری صلح برای همه روشن باشد. سپس میخواهیم با رییسجمهور ترامپ در یک نشست دیدار کنیم و به او بگوییم این وضعیت را چگونه میبینیم.»
پیشتر در هفتم شهریور، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، تاکید کرد گفتوگوهای شرکای کییف پیرامون تضمینهای امنیتی این کشور باید بهسرعت به سطح رهبران کشورها ارتقا یابد و رییسجمهوری آمریکا نیز در آن مشارکت داشته باشد.
زلنسکی افزود انتظار دارد در روزهای آینده گفتوگوهای خود با رهبران اروپایی را درباره تعهداتی مشابه آنچه در چارچوب ناتو تعریف میشود، ادامه دهد.
حمایت اروپا از اوکراین پس از جنگ هم ادامه دارد
رییس کمیسیون اروپا در ادامه مصاحبه خود با فایننشالتایمز گفت حمایتهای مالی اتحادیه اروپا از اوکراین، از جمله کمکهای بودجهای، باید «حتی در دوران صلح نیز ادامه یابد».
فون در لاین اضافه کرد اتحادیه اروپا پس از پایان جنگ نیز به تامین مالی آموزش سربازان اوکراینی ادامه خواهد داد.
وزیران دفاع اتحادیه اروپا پیشتر در هفتم شهریور اعلام کردند در صورت برقراری آتشبس، ماموریت آموزشی نظامی این اتحادیه میتواند در داخل خاک اوکراین ادامه یابد.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، پس از نشست این وزیران در کپنهاگ گفت: «خوشحالم که امروز حمایت گستردهای برای گسترش ماموریت نظامی اتحادیه اروپا بهمنظور ارائه آموزش و مشاوره در داخل اوکراین پس از هرگونه آتشبس وجود دارد.»
پوتین به گفتههای خود پایبند نیست
رییس کمیسیون اروپا در ادامه مصاحبه خود از مواضع ولادیمیر پوتین در خصوص مناقشه اوکراین انتقاد کرد.
فون در لاین در این رابطه گفت: «ترامپ خواهان صلح است، اما پوتین حاضر به مذاکره نیست و به گفتههای خود پایبند نمیماند.»
پایگاه خبری اکسیوس هشتم شهریور به نقل از منابع آگاه در کاخ سفید گزارش داد ترامپ بهطور جدی در حال بررسی تعلیق تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین است.
بر اساس این گزارش، کاخ سفید از عدم پیشرفت روند صلح پس از نشست ترامپ با پوتین در آلاسکا ناراضی است و کشورهای اروپایی را مسئول بنبست موجود میداند.
عبیر عاطفه، سخنگوی سازمان برنامه جهانی غذا، یکشنبه ۹ شهریور در مصاحبه با خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: «بازداشت خودسرانه کارکنان مراکز بشردوستانه غیرقابلقبول است.»
یک مقام سازمان ملل و یک مقام حوثی نیز تایید کردند که دفاتر یونیسف هدف عملیات این گروه قرار گرفتهاند.
عمار عمار، سخنگوی یونیسف، گفت «وضعیت کنونی» دفاتر این سازمان در صنعا همچنان تداوم دارد. او جزییات بیشتری در این خصوص ارائه نکرد.
یک مقام سازمان ملل نیز از قطع ارتباط با چند کارمند دیگر برنامه جهانی غذا و یونیسف خبر داد و گفت احتمال بازداشت آنان وجود دارد.
طی سالهای اخیر، حوثیها دهها کارمند سازمان ملل، فعالان نهادهای بشردوستانه و مدنی، و همچنین کارکنان سفارت تعطیلشده آمریکا در صنعا را بازداشت کردهاند.
پیشتر در ژانویه سال جاری میلادی، سازمان ملل در پی بازداشت هشت کارمند خود، فعالیتهایش در شهر صعده یمن را به حالت تعلیق درآورد.
اذعان به «رخنه داخلی»
عبدالملک الحوثی، رهبر حوثیها، در نخستین سخنرانی خود پس از حملات اخیر اسرائیل، از وجود یک «رخنه در جبهه داخلی» این گروه خبر داد.
اعلام وجود نیروهای نفوذی در این گروه در حالی صورت میگیرد که جمهوری اسلامی نیز کارزاری را علیه آنچه «نفوذ» اسرائیل در سطوح عالی کشور خوانده، آغاز کرده است.
رهبر این گروه تاکید کرد: «رویکرد نظامی ما برای هدف قرار دادن دشمن اسرائیلی، چه با موشک، چه با پهپاد و چه از طریق محاصره دریایی، مستمر، ثابت و رو به گسترش خواهد بود.»
حوثیها تهدید کردهاند حملات خود علیه اسرائیل و کشتیها در دریای سرخ را افزایش خواهند داد.
احمد غالب الرهوی، نخستوزیر، و چند عضو کابینه حوثیها ششم شهریور در حمله هوایی اسرائیل به ساختمانی در صنعا کشته شدند.
۳۱ مرداد، حوثیها یک موشک بالستیک مجهز به کلاهک خوشهای را به سوی اسرائیل شلیک کردند.
پیشتر جمهوری اسلامی در جریان جنگ ۱۲ روزه از این موشکها برای حلمه به اسرائیل استفاده کرده بود.
روزنامه جروزالم پست سوم شهریور گزارش داد استفاده حوثیهای یمن از مهمات خوشهای در حمله موشکی بالستیک به اسرائیل، نشانگر «تحولی مهم و بهشدت نگرانکننده» در درگیریهای منطقهای و توانمندیهای عملیاتی این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی است.
به گزارش کانال ۱۲ اسرائیل، زمیر یکشنبه ۹ شهریور گفت: «ارتش اسرائیل به شکل تهاجمی، با برتری عملیاتی در همه جبههها و در همه زمانها عمل میکند.»
رییس ستاد کل ارتش اسرائیل افزود: «دیروز در غزه ابوعبیده، یکی از رهبران ارشد حماس، را هدف قرار دادیم و این روند ادامه خواهد داشت... ما غافلگیر میکنیم، ابتکار عمل داریم و به همه اهداف خود میرسیم.»
زمیر اضافه کرد این حملات بخشی از سلسله عملیات ارتش اسرائیل در یمن، لبنان، سوریه و جبهههای دیگر است.
ساعاتی پیش، یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، تایید کرد سخنگوی گردانهای عزالدین قسام، شاخه نظامی حماس، در حمله اخیر اسرائیل به نوار غزه کشته شده است.
او نوشت: «ابوعبیده در غزه از پا درآمد و به دیدار همه اعضای ناکام محور شرارت از ایران، غزه، لبنان و یمن در اعماق جهنم فرستاده شد.»
ابوعبیده که نام واقعی او حذیفه سمیر عبدالله الکحلوت بود، همواره در پیامها و اظهارات رسانهای خود با چهرهای پوشیده با چفیه قرمز ظاهر میشد. او پیشتر از چندین حمله ارتش اسرائیل جان سالم به در برده بود.
چهرههای شاخص حماس در خارج از نوار غزه
کانال ۱۲ اسرائیل به نقل از مقامهای امنیتی این کشور گزارش داد در نوار غزه تنها دو فرمانده ارشد حماس باقی ماندهاند و سایر رهبران این گروه عمدتا در قطر و ترکیه فعالیت میکنند.
اسرائیل اسماعیل هنیه، رهبر پیشین حماس، را مرداد ۱۴۰۳ در تهران ترور کرد. از آن زمان تاکنون، شمار قابل توجهی از فرماندهان میدانی این گروه در غزه هدف حملات اسرائیل قرار گرفته و از میان برداشته شدهاند.
نامهایی مانند خالد مشعل، خلیل الحیه، نزار عوضالله، موسی ابو مرزوق، غازی حمد، طاهر النونو، محمد نزال، عزت الرشق، سهیل الهندی و سامی ابو زهری از جمله چهرههای کلیدی حماس در خارج از غزه محسوب میشوند.
منابع نظامی اسرائیل همچنین گفتند عزالدین الحداد، فرمانده تیپ غزه و از رهبران شاخه نظامی حماس، یکی از برجستهترین اهداف در سلسله عملیاتهای آتی ارتش اسرائیل در این باریکه خواهد بود.
پیشتر در هشتم شهریور، حماس مرگ محمد سنوار، فرمانده شاخه نظامی خود در غزه، را تایید کرد. اولین گزارشها از کشته شدن او ۲۸ اردیبهشت منتشر شده بود.
