عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، اعلام کرد علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل مذاکره «غیرمستقیم» با آمریکا را تایید کرده است.
خسروپناه دوشنبه ۱۰ شهریور در نشستی گفت شرایط کنونی به معنای «تعطیلی دیپلماسی» نیست و «ابدا» نباید کار دیپلماتیک را تعطیل کرد.
او افزود: «باید با کشورها و سازمانهای بینالمللی گفتوگو کنیم و ارتباطات قوی داشته باشیم... اصل مذاکره حتی به صورت غیرمستقیم با آمریکا، پس از جنگ مورد تایید رهبری بوده است.»
پیش از این در ۲۱ مرداد، محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، اعلام کرده بود جمهوری اسلامی آماده است در «شرایط مناسب»، حتی بهصورت مستقیم با آمریکا مذاکره کند.
خامنهای دوم شهریور این موضوع را بار دیگر رد کرد و با انتقاد از مدافعان گفتوگو با واشینگتن هشدار داد «باطن قضیه دشمنی آمریکا» با مسائلی چون مذاکره مستقیم «حلنشدنی» است.
ایراناینترنشنال ۹ شهریور در گزارشی اختصاصی نوشت مقامهای ارشد وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در جلسات خصوصی از بیاعتنایی مقامهای کاخ سفید به پیامهای تهران برای از سرگیری مذاکرات خبر دادهاند.
خسروپناه در بخش دیگری از سخنرانی خود، رافائل گروسی، دبیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، را متهم کرد که اطلاعات دستاندرکاران برنامه اتمی جمهوری اسلامی را به اسرائیل داده است.
پیشتر روزنامه کیهان، رسانه زیر نظر نماینده خامنهای، نیز خواستار بازداشت و اعدام گروسی در ایران شده بود.
موج متهم کردن افراد و کشورها به همکاری با اسرائیل، از جنگ ۱۲ روزه آغاز شد و همچنان ادامه دارد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس ۳۱ مرداد گزارش داد تهدید مقامهای جمهوری اسلامی به بازداشت گروسی، به «پیچیدهتر شدن» مذاکرات تهران و آژانس انجامیده است.
رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس: اسرائیل از مرز آذربایجان به ایران حمله کرد
ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس، به نقل از مرزبانان فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی گفت اسرائیل از مرز آذربایجان برای نفوذ پهپادها به خاک ایران استفاده کرده است.
او افزود مسعود پزشکیان و وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی این موضوع را با الهام علیاف، رییسجمهوری آذربایجان، مطرح کردهاند و علیاف از آنها «درخواست مدارک و مستندات» کرده است.
عزیزی ادامه داد: «حالا اینکه ما مدارک ارائه کنیم یک موضوع است، اما خود واقعیت قابل انکار نیست.»
رسانههای ایران پیشتر گزارش داده بودند پزشکیان پنجم تیر در گفتوگوی تلفنی با علیاف، خواستار «بررسی و راستیآزمایی برخی اخبار درباره تعرض پهپادها و ریزپرندههای اسرائیل از طریق فضای سرزمینی آذربایجان» شده بود.
احسان موحدیان، استاد روابط بینالملل دانشگاه علامه، ۱۱ تیر گفت در این تماس تلفنی، «علیاف در کمال وقاحت سخنان پزشکیان را جفنگیات نامید».
موحدیان افزود اینکه ریزپرندهها و پهپادهای اسرائیل از جمهوری آذربایجان به ایران نفوذ کردهاند، «یک موضوع ثابتشده برای همه» است.
به گفته او، جمهوری آذربایجان قبل از حمله اسرائیل «مرخصی سربازانش را در مرز ایران لغو و نیروهایش را در مرز جمع کرد».
رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس در ادامه مصاحبه خود تاکید کرد: «مرزبانان ما بهوضوح و قاطعیت گفتند ما آنجا بودیم و با چشمان خود دیدیم که پهپادهای اسرائیلی از مسیر آذربایجان وارد ایران شدند.»
روزنامه کیهان پیشتر در مطلبی نوشته بود «اکثر قریب به اتفاق» حملات به تهران و کرج از سمت دریای خزر و با استفاده از حریم هوایی جمهوری آذربایجان بوده است.
روزنامه فرهیختگان نیز گزارش داده بود لاشه پهپادهای منهدمشده در مرزهای شمال غرب کشور، کشف سه مخزن سوخت خارجی در سواحل مازندران و ردیابی مسیرهای پروازی پهپادهای تهاجمی، همگی «قرائن و شواهدی از نقش احتمالی جمهوری آذربایجان در تسهیل این حملات» به دست میدهند.
پزشکیان دوشنبه ۱۰ شهریور در شهر تیانجین چین اعلام کرد جمهوری اسلامی ابتکاری سهمحوری با عنوان «حسابها و تسویههای ویژه سازمان همکاری شانگهای» تدوین کرده که هدف آن «تقویت همکاریهای مالی برای کاهش آثار تحریمهای غیرقانونی در تعاملات اقتصادی اعضا» است.
او سه محور این طرح را «گسترش تسویه با ارزهای ملی و کاهش وابستگی به دلار در مبادلات اعضا»، «راهاندازی زیرساختهای دیجیتال مشترک و استفاده از ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی برای پرداختهای امن و سریع» و «ایجاد صندوق سوآپ ارزی چندجانبه بهمنظور حمایت از کشورهایی که در معرض فشارهای تحریمی یا بحرانهای نقدینگی قرار دارند» عنوان کرد.
رییس دولت جمهوری اسلامی افزود این طرح قادر خواهد بود «تابآوری اقتصادی» کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای را افزایش دهد و این سازمان را به «الگویی موفق در ایجاد یک نظم مالی چندقطبی، عادلانه و مقاوم در برابر فشارهای خارجی» تبدیل کند.
پزشکیان همچنین در حاشیه اجلاس شانگهای با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان و آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، دیدار کرد.
این نخستین بار نیست که پزشکیان بر لزوم کاهش وابستگی به دلار در معاملات بینالمللی تاکید میکند.
او آبان ۱۴۰۳ نیز در نشست بریکس در تاتارستان روسیه گفت دنیا این بلوک اقتصادی را با هدف تلاش برای کاستن از قدرت دلار و افزایش مبادلات با پولهای ملی میشناسد.
در آن زمان، تصویری از یک اسکناس با نشان بریکس در دستان پوتین در اجلاس این سازمان در تاتارستان مورد توجه رسانهها قرار گرفت و گمانهزنیهایی در خصوص احتمال استفاده اعضای آن از یک واحد پولی مشترک مطرح شد.
دونالد ترامپ آذرماه ۱۴۰۳ پیش از آغاز به کار رسمی بهعنوان رییسجمهوری آمریکا به اعضای بریکس هشدار داد در صورت استفاده از ارزی بهجز «دلار قدرتمند آمریکا»، با تعرفه ۱۰۰ درصدی مواجه خواهند شد.
پزشکیان: به پروژه بندر چابهار ملحق شوید
رییس دولت جمهوری اسلامی در ادامه سخنرانی خود در تیانجین، اجرای راهبرد ۱۰ ساله توسعه سازمان همکاری شانگهای را «فرصتی تاریخی برای گسترش همکاریها و سرمایهگذاریها» میان اعضا در حوزههای مختلف خواند و از آمادگی تهران برای ایفای نقشی «فعال» در این زمینه خبر داد.
پزشکیان گفت: «با تلاشهای صورتگرفته، بندر چابهار در اقیانوس هند بهزودی به شبکه ریلی سراسری جمهوری اسلامی ایران متصل خواهد شد و تحول مهمی را در اتصال چین، کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان به اقیانوس هند ایجاد خواهد نمود.»
او افزود: «سرمایهگذاران میتوانند برای توسعه و نیز ایجاد مراکز لجستیک در این بندر از تسهیلات و تخفیفات مختلف استفاده کنند.»
این اظهارات در شرایطی بیان میشود که آینده بندر چابهار بهواسطه تشدید چالشهای ساختاری و محدودیتهای ناشی از بحرانهای اقتصادی و سیاسی جمهوری اسلامی در هالهای از ابهام قرار گرفته است.
اسفند ۱۴۰۳، مسعود دانشمند، عضو هیاتمدیره کانون موسسات حملونقل ایران، با اشاره به برخی گمانهزنیها در خصوص خروج هند از پروژه بندر چابهار بهدلیل فشارهای آمریکا گفت دهلینو «به هر دلیلی» با تهران به تفاهم نرسید و «هندیها اصلا نیامدهاند که بخواهند بروند».
پیشتر در تیر ۱۴۰۳، اندیشکده استیمسون سِنتِر تیر در گزارشی نوشت قرارداد اخیر تهران و دهلی نو برای توسعه بندر چابهار با چالشهایی از جمله تحریمهای آمریکا، ضعف زیرساختها در ایران و مخالفت احتمالی چین روبهرو است.
در این برنامه درسی که ایراناینترنشنال آن را مشاهده کرده، کتابها و مقالاتی از محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین، و حسین موسویان، دیپلمات پیشین جمهوری اسلامی، و تحلیلگرانی همسو با آنها از جمله نرگس باجغلی، ولی نصر، جواد صالحیاصفهانی، علی واعظ، اسفندیار باتمانقلیچ و تریتا پارسی گنجانده شده است.
به گفته دانشگاه ییل، این دوره شامل سخنرانان مهمان خواهد بود، گرچه سایت این دانشگاه آنها را معرفی نکرده است. با این حال، در مقاله دانشجویی از دانشگاه ییل که جمعه در جوییش نیوز سیندیکیت منتشر شد، از ظریف به عنوان یکی از سخنرانان دعوتشده نام برده شده است.
مالی در دولت جو بایدن بهعنوان نماینده ویژه آمریکا در امور ایران فعالیت داشت و یکی از معماران اصلی توافق هستهای، موسوم به برجام در دوره اوباما بود. او در سال ۲۰۲۳ به اتهام «سوءمدیریت اطلاعات طبقهبندیشده» از کار معلق شد و دسترسی امنیتی او نیز به حالت تعلیق درآمد.
این دوره درسی با عنوان «دشمنیِ طراحیشده: واکاوی رابطه ایران و ایالات متحده» ارائه میشود و روابط تهران و واشینگتن را از انقلاب ۱۳۵۷ تا امروز بررسی خواهد کرد.
در سرفصلهای برنامه درسی رابرت مالی آمده است که دانشجویان باید هر دو منظر آمریکایی و ایرانی را «درونیسازی» کنند. همچنین بخشی از تکالیف کلاسی شامل بازیهای نقشآفرینی در قالب مذاکرات شبیهسازیشده میان دو دولت خواهد بود.
با این حال، فهرست نویسندگانی که آثارشان بهعنوان منبع درسی معرفی شده، عمدتاً شامل مقامهای پیشین جمهوری اسلامی یا تحلیلگران نزدیک به خط فکری آنان است.
از جمله منابع اصلی این دوره، مقاله «ایران مسیر صلح را چگونه میبیند» است؛ یادداشتی از محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین جمهوری اسلامی، که دسامبر ۲۰۲۴ در نشریه فارین افرز منتشر شد و برای هفته یازدهم کلاس در نظر گرفته شده است. ظریف که از سال ۲۰۱۹ تحت تحریمهای ایالات متحده قرار دارد، در این مقاله دیدگاه خود را درباره روابط جمهوری اسلامی و غرب تشریح کرده است.
وبسایت ییل اعلام کرده این دوره میزبان سخنرانان مهمان خواهد بود اما نامی از آنها نبرده است. با این حال، یک دانشجوی ییل در یادداشتی که جمعه گذشته در وبسایت سندیکای اخبار یهودیان (Jewish News Syndicate) منتشر شد، ظریف را یکی از مدعوین معرفی کرده است.
در بخش دیگری از برنامه درسی، مقالهای از حسین موسویان، دیپلمات پیشین و عضو تیم مذاکرهکننده هستهای جمهوری اسلامی در سال ۲۰۱۹ با عنوان «ایران چگونه به تقابل خود با ایالات متحده مینگرد» برای هفته هشتم گنجانده شده است؛ موضوعی که به فروپاشی برجام میپردازد.
موسویان بهتازگی پس از ۱۵ سال همکاری با دانشگاه پرینستون بازنشسته شد. هرچند دانشگاه از «بازنشستگی» سخن گفت، اما فعالان سیاسی این اقدام را نتیجه فشارها بر سر ارتباط احتمالی او با پروندههای ترور و فعالیتهای تبلیغاتی وابسته به حکومت ایران دانستند، بهویژه در دورهای که او سفیر جمهوری اسلامی در آلمان بود و در دوران ماموریت او تهران دست به ترورهایی خونین در برلین زد.
از دیگر نویسندگانی که آثارشان در فهرست منابع آمده میتوان به نرگس باجغلی، ولی نصر، جواد صالحیاصفهانی، علی واعظ، اسفندیار باتمانقلیچ و تریتا پارسی اشاره کرد؛ چهرههایی که عمدتاً با سیاست تحریم و فشار بر جمهوری اسلامی مخالفند و از عادیسازی روابط تهران و واشینگتن حمایت میکنند.
این آثار که برای هفتههای مربوط به تحریم و دیپلماسی تعیین شده، استدلال میکنند تحریمهای آمریکا نهتنها ناکارآمد بوده بلکه آسیب اصلی را متوجه مردم عادی ایران کرده و در مقابل، مسیرهای دیپلماتیک را بهعنوان راهحل ممکن بررسی میکنند.
از جمله منابع اصلی این دوره کتاب « تحریمها چگونه کار میکنند: ایران و پیامدهای جنگ اقتصادی» نوشته باجغلی، نصر، صالحیاصفهانی و واعظ است؛ همچنین مقاله باتمانقلیچ با عنوان «چگونه تحریمها به معترضان ایرانی آسیب میزند» و یادداشت پارسی با عنوان «خیر، تحریمها ایران را پای میز توافق نیاورد» هم در فهرست منابع الزامی برای این درس گنجانده شده است.
در مهرماه ۱۴۰۲، یک گزارش تحقیقی مشترک ایران اینترنشنال و سمافور، که با بررسی هزاران ایمیل دیپلماتهای ایرانی تهیه شده است، شبکهای از دانشگاهیان و تحلیلگران اندیشکدهها را افشا کرد که از سوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی برای گسترش قدرت نرم تهران ایجاد شده بود.
این شبکه زیر نظر ظریف شکل گرفت تا سیاست خارجی و راهبرد هستهای جمهوری اسلامی را از طریق دانشگاهیان خارج از کشور ترویج کند. در این گزارش، علی واعظ بهعنوان یکی از اعضای کلیدی این شبکه معرفی شده بود.
حبیبالله عباسی، مدیرکل روابط عمومی دفتر ریاستجمهوری، در واکنش به بازتاب این غیبت در شبکههای اجتماعی و رسانهها با انتشار ویدیویی گفت: «پزشکیان فردا و همزمان با آغاز اجلاس در عکس یادگاری سران کشورها حضور خواهد داشت.»
بعدتر، منابع غیررسمی نزدیک به حکومت ایران اعلام کردند که دلیل غیبت پزشکیان سرو نوشیدنیهای الکلی در میهمانی افتتاحیه اجلاس بود. عکس یادگاری اجلاس معمولا حین یا در پایان میهمانی افتتاحیه برداشته میشود.
در این تصویر، شی جین پینگ، رهبر چین، و ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه در مرکز تصویر ایستادهاند.
با این حال مهدی طباطبایی، معاون دفتر رییس جمهوری در واکنش به خبرهای منتشر شده درباره علت غیبت مسعود پزشکیان در عکس رهبران حاضر در نشست شانگهای در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اجلاس شانگهای فردا رسما آغاز میشود. عکس ضیافت غیررسمی و قبل از ورود هیات ایرانی بوده است. پزشکیان با دست پر از چین باز خواهد گشت.»
او افزود: «ملاقات دکتر پزشکیان با شیجین پینگ از نظر زمانی عینا مشابه بقیه روسای جمهوری حاضر در اجلاس است.»
تعدادی از کاربران شبکههای اجتماعی با انتشار عکسی از اجلاس پیشین شانگهای با حضور ابراهیم رییسی، رییسجمهوری پیشین جمهوری اسلامی، به غیبت پزشکیان در تصویر یادگاری امسال اشاره کردند.
اجلاس شانگهای یکشنبه نهم شهریور در شهر تیانجین آغاز شد. رسانههای داخل ایران اعلام کردند که پزشکیان صبح یکشنبه تهران را به مقصد چین ترک کرده است و به مدت چهار روز برای شرکت در این اجلاس در چین خواهد ماند.
اعلام شده است که پزشکیان در حاشیه این اجلاس با شی جین پینگ، ولادیمیر پوتین و دیگر روسای جمهوری و نخستوزیران عضو سازمان شانگهای دیدار دوجانبه خواهد داشت.
گمانهزنیها از این حکایت دارد که جمهوری اسلامی برای رویارویی با پیامدهای تنشهای کنونیاش با غرب، بهویژه مساله برنامه هستهای، روی نتیجه دیدارهای دوجانبه حین این اجلاس با مقامات کشورهای دیگر، بهخصوص پوتین و شی جین پینگ، حساب ویژهای باز کرده است.
به گزارش رویترز، رهبر چین در مراسم افتتاحیه که عصر یکشنبه به وقت محلی برگزار شد، میزبان حدود ۲۰ رهبر جهان بود.
او در این مراسم گفت که سازمان همکاری شانگهای اکنون «مسئولیت بیشتری» برای حفظ صلح و ثبات منطقهای و همچنین ارتقای توسعه و رفاه کشورهای عضو خود دارد.
رهبر چین در ضیافت خوشامدگویی به رهبران حاضر در این مراسم، گفت ماموریت ایجاد اجماع بین همه طرفها و ترغیب کشورها به همکاری را بر عهده دارد.
اجلاس شانگهای نشست سالانه سازمان همکاری شانگهای است که سال ۲۰۰۱ به دست رهبران چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان پایهگذاری شد.
هدف این سازمان که به «ناتوی شرق» مشهور است، مقابله با نفوذ آمریکا و ناتو در منطقه و اثرگذاری بر موازنه قدرت بود.
این سازمان طی دو دهه گذشته بزرگتر و پرنفوذتر شده است و کشورهای دیگری نیز به آن پیوستهاند. ایران که یکی از ۱۰ عضو دائم این سازمان است، دو سال پیش به آن پیوست.
در سالهای گذشته ۱۶ کشور گفتوگو کننده و ناظر هم به این بلوکِ متمرکز بر امنیت پیوستهاند و حوزه اختیارات آن از امنیت و مبارزه با تروریسم به همکاریهای اقتصادی و نظامی گسترش یافته است.
