سه کشور اروپایی بریتانیا، فرانسه و آلمان در بیانیهای مشترک در نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی با ابراز نگرانی عمیق از وضعیت برنامه هستهای جمهوری اسلامی، هشدار دادند که تهران همین حالا باید از خود آمادگی دیپماتیک نشان دهد و از دادن وعده بپرهیزد.
این سه کشور در بیانیهای که چهارشنبه ۱۹ شهریور منتشر شد، تاکید کردند: «ما در مقطع حساسی قرار داریم. بر عهده ایران است که هرچه سریعتر گامهای ملموسی برای نشان دادن جدیت خود در یافتن راهحل دیپلماتیک بردارد و به شکلی معنادار با پیشنهاد ما در این مدت تعامل کند. وعدههای آینده کافی نیست، ما نیازمند شواهدی از امروز هستیم که نشان دهد ایران آماده راهحل دیپلماتیک است.»
این کشورها با هشدار نسبت به کاهش شدید سطح نظارت آژانس، اضافه کردند: «در حال حاضر نظارت آژانس بر برنامه هستهای ایران تقریبا به صفر رسیده و هزاران کیلوگرم اورانیوم غنیشده در ایران وجود دارد که آژانس نزدیک سه ماه است نتوانسته آن را راستیآزمایی کند.»
در این بیانیه همچنین تاکید شده که از خردادماه امسال تاکنون هیچ حسابرسی و ردیابی برای ذخایر اورانیوم جمهوری اسلامی وجود نداشته و مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی گزارش داده که پیوستگی دانش آژانس درباره موجودی فعلی مواد هستهای از دست رفته است.
ساعاتی پیش از این و پس از آنکه رافائل گروسی اعلام کرد توافق آژانس با وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی مبتنی بر بازگشت بازرسان به همه تاسیسات اتمی و گزارش درباره مراکز مورد حمله خواهد بود، عباس عراقچی گفت که همکاریها دیگر نمیتواند مانند گذشته ادامه یابد و باید چارچوب جدیدی برای آن تعریف شود.
این در حالی است که گروسی پیشتر گفته بود که این توافق شامل همه تاسیسات و مراکز در ایران میشود و همچنین گزارشدهی الزامی درباره همه تاسیسات مورد حمله قرار گرفته، از جمله مواد هستهای موجود در آنها را نیز در نظر میگیرد.
تاسیسات اصفهان بدون بازرسی و انباشت بیسابقه اورانیوم
بریتانیا، فرانسه و آلمان در بخش دیگری از بیانیه خود با اشاره به گزارش جمهوری اسلامی مبنی بر ایجاد تاسیسات جدید غنیسازی در اصفهان یادآور شدند که به دلیل عدم همکاری تهران، آژانس حتی قادر به بازرسی این مرکز نبوده است.
این سه کشور اروپایی بار دیگر تاکید کردند جمهوری اسلامی تنها کشوری است که بدون داشتن سلاح هستهای اورانیوم را تا این سطح غنیسازی کرده و هیچ توجیه غیرنظامی معتبری برای آن وجود ندارد.
آنها خواستار ارسال «پیامی واحد و روشن» از سوی شورای حکام شدند و تاکید کردند: «ایران باید فورا به اجرای کامل توافق پادمان و دسترسی آژانس بازگردد. ما همراه با مدیرکل از ایران میخواهیم گفتوگوهای خود را با آژانس نهایی کند تا اجرای کامل بازرسیها بدون تاخیر از سر گرفته شود.»
سه کشور با استناد به گزارش مدیرکل آژانش یادآور شدند چند تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در ژوئن ۲۰۲۵ هدف حمله قرار گرفت و تاکید کردند فرانسه، آلمان و بریتانیا در این حملات نقشی نداشتهاند.
بهگفته آنها، تنشزایی هستهای جمهوری اسلامی به سطحی «بیسابقه» رسیده و تا ۱۳ ژوئن، کل ذخیره اورانیوم غنیشده ایران ۴۸ برابر سقف برجام بوده، ذخیره اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد به بیش از ۴۴۰ کیلوگرم رسیده و ایران اکنون بیش از ده برابر حد معیاری آژانس (موسوم به «مقدار قابلتوجه») از اورانیوم با غنای بالا در اختیار دارد.
«مقدارِ قابلتوجه» در تعریف آژانس، میزانی از ماده است که با آن، امکان ساخت یک وسیله انفجاری هستهای منتفی دانسته نمیشود. سه کشور اروپایی اعلام کردند که ایران تنها کشور فاقد سلاح هستهای است که تا این سطح غنیسازی کرده و توجیه غیرنظامی معتبری برای آن وجود ندارد.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۱ مرداد گفت از سرنوشت و محل نگهداری فعلی ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی حکومت ایران اطلاعی ندارد اما این ذخایر پیشتر در تاسیساتی نگهداری میشد که هدف بمباران آمریکا قرار گرفتند.
در ادامه بیانیه سه کشور اروپایی آمده که آژانس «تداوم دانش» خود را از خردادماه نسبت به موجودی مواد هستهای در ایران از دست داده است؛ این در حالی است که پیشتر نیز پیوستگی دانستهها در حوزه تولید و موجودی سانتریفیوژها، روتورها و بِلوزها، آبِ سنگین و UOC از دست رفته بود.
سه کشور تصریح کردند: نظارت آژانس بر برنامه هستهای ایران «تقریبا به صفر نزدیک شده» و «هزاران کیلوگرم اورانیوم غنیشده» نزدیک سه ماه است که راستیآزمایی نشده باقی مانده است.
واکنش روسیه
سورن آگاجانیان، سخنگوی نمایندگی دائم فدراسیون روسیه نزد سازمانهای بینالمللی در وین با اشاره به نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره ایران، از سه کشور اروپایی به دلیل «لجاجت» آنها بر فشار حداکثری بر جمهوری اسلامی انتقاد کرد.
آگاجانیان گفت این کشورها در ایفای نقش خود در حلوفصل مسائل مربوط به برجام ناتوان بودهاند.
میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه نزد سازمانهای بینالمللی در وین، پیشنهاد داد که طرفهای اولیه توافق هستهای (برجام) در حاشیه این نشست، مشورتهای فوری برگزار کنند تا از افزایش تنشها و بروز بحران جدید جلوگیری شود.
بهگفته نمایندگی روسیه، گزارش نماینده دائم بریتانیا در نشست – به نمایندگی از سه کشور اروپایی – لحنی تند داشت و در آن عملا به محدود بودن نقش اروپا در روندهای سیاسی مربوط به جمهوری اسلامی اذعان شد.
این نمایندگی افزود با توجه به چنین موضعگیریهایی، بعید است از سوی کشورهای اروپایی و آمریکا در مشورتهای احتمالی آینده، رویکردی سازنده ارائه شود.
سه کشور اروپایی در ششم شهریور روند فعال کردن مکانیسم ماشه و بازگشت خودکار تحریمها سازمان ملل متحد علیه جمهوری اسلامی را آغاز کردند.
بر این اساس، یک مهلت ۳۰ روزه آغاز شده که در پایان آن اگر توافقی حاصل نشود، تمامی قطعنامههای تعلیقشده شورای امنیت علیه جمهوری اسلامی بهطور خودکار بازمیگردد.
سه کشور اروپایی تاکید کردهاند مسیر دیپلماتیک زمانی قابل اتکاست که نظارت و راستیآزمایی کامل آژانس فورا احیا شود، جمهوری اسلامی اجرای کامل پادمان را از سر بگیرد و در همین بازه بهطور معنادار با پیشنهاد آنان وارد تعامل شود.
در غیرِ این صورت، روند بازگشت خودکار تحریمهای شورای امنیت طبق قطعنامه ۲۲۳۱ پیش خواهد رفت.
رافائل گروسی چهارشنبه ۱۹ شهریور در این جلسه اعلام کرد این سند فنی شامل همه تاسیسات و مراکز در ایران میشود و همچنین گزارشدهی الزامی درباره همه تاسیسات مورد حمله قرار گرفتهشده، از جمله مواد هستهای موجود در آنها را نیز در نظر میگیرد.
مدیرکل آژانس افزود برای این منظور، ایران از رویههای داخلی تازهتصویبشده خود پیروی خواهد کرد و این راه را برای بازرسیها و دسترسیهای لازم باز خواهد کرد.
گروسی گفت: «بگذارید بگویم که امید صادقانه من این است که از سرگیری فعالیتهای بازرسی ما در ایران بتواند نشانهای مثبت باشد؛ نشانهای که یادآور شود توافقها و تفاهمها ممکن است و اینکه هیچ چیز جایگزین گفتوگو نمیشود، اگر کسی خواهان راهحلهای پایدار و بادوام برای چالشهای بینالمللی همچون این مورد باشد.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ۱۸ شهریور پس از مذاکره با مدیرکل آژانس از رسیدن به توافق با این نهاد خبر داد.
او در یک کنفراس خبری مشترک با گروسی و بدر عبدالاطی، وزیر امور خارجه مصر ، با اشاره به محدودیتهایی که مجلس شورای اسلامی برای همکاری با آژانس مشخص کرده، اعلام کرد: «گامهای عملی توافقشده کاملا با قانون مجلس منطبق است، به نگرانیهای امنیتی ما پاسخ میدهد و چارچوبی برای استمرار همکاری فراهم میکند.»
گروسی چهارشنبه در ادامه سخنانش گفت مشاهده تمایل ایران برای عدم خروج از انپیتی و ادامه همکاری در چارچوب رژیم بینالمللی عدم اشاعه تسلیحات هستهای، برای ما دلگرمکننده بود.
حمید رسایی، نماینده مجلس شورای اسلامی، توافق عراقچی با آژانس را «قاعدتا بر اساس چارچوبهای تعیین شده شورای عالی امنیت ملی» دانست. او نوشت: «پیش ازاین توافق، باید اطلاعرسانی لازم توسط نهادهای داخلی صورت میگرفت تا روایت اول دراختیار دشمنان ما نباشد!»
گروسی ۱۷ شهریور در نشست شورای حکام آژانس هشدار داد وقت زیادی برای همکاری هستهای با تهران باقی نمانده است و در عین حال اظهار امیدواری کرد با از سرگیری بازرسیها از سایتهای اتمی جمهوری اسلامی، امکان حملات نظامی به ایران هم از بین برود.
عراقچی: همکاری با آژانس مثل قبل نیست
رسانههای ایران چهارشنبه گزارش دادند عراقچی در پایان سفر به مصر درباره توافق جدید با آژانس گفت مهمترین مشخصه سند امضا شده با آژانس این است که تایید میکند همکاری تهران مثل سابق نیست و باید در قالبی جدید باشد. همچنین پذیرفته شده که نگرانیهای امنیتی جمهوری اسلامی مشروع است.
او افزود مذاکرات با آژانس و جزئیات آن در شورای عالی امنیت ملی بحث و تصویب شده بود و توافق به طور دقیق در راستای قانون مجلس است.
دیپلمات ارشد جمهوری اسلامی تاکید کرد در توافق جدید هیچگونه دسترسی به بازرسان آژانس داده نمیشود مگر با مصوبه شورای عالی امنیت ملی.
عراقچی گفت ادامه حیات این سند منوط به آن است که هیچ اقدام خصمانهای علیه جمهوری اسلامی صورت نگیرد، اگر مکانیسم ماشه عملیاتی شود، اجرای این سند نیز متوقف خواهد شد و ما واکنشهایی خواهیم داشت
وزیر خاجه جمهوری اسلامی پیشتر اعلام کرده که توافق صورت گرفته با آژانس بینالمللی انرژی اتمی یک «سازوکار عملی» برای همکاری ایجاد میکند که هم شرایط استثنایی امنیتی جمهوری اسلامی و هم الزامات فنی آژانس را بازتاب میدهد اما تاکید کرد که فعالسازی مکانیسم ماشه این توافق را از بین خواهد برد.
در پی تن ندادن جمهوری اسلامی به خواستههای غرب، سه کشور اروپایی بریتانیا، آلمان و فرانسه، با فعال کردن مکانیسم ماشه در پی بازگرداندن تمامی تحریمهای سازمان ملل متحد علیه جمهوری اسلامی هستند.
وزارت امور خارجه چین اعلام کرد که از از سرگیری نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی استقبال میکند. پکن افزود این یک گام مثبت در جهت تسهیل حل و فصل مسئله هستهای ایران است.
عربستان سعودی هم از توافق ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی استقبال کرد.
