روزنامه هممیهن در گزارشی درباره خشک شدن دریاچه ارومیه نوشت: «مهمترین خطر خشکشدن دریاچه برای سلامتی مردم، بروز بیماریهای ناشناختهای است که بر اثر توفانهای نمک ایجاد میشود و چون جهت باد به سمت داخل کشور است، اگر این گردوخاک بلند شود، میتواند حدود ۱۲ استان را درگیر کند.»
این روزنامه به نقل از فعالان محلی و پژوهشگران اشاره کرد که این بحران به همراه مهاجرت مردان از مناطق اطرافش موجب افزایش بیماریهای روانی و خشونت شده است. هممیهن نوشت: «مهاجرت، موجب پراکندهشدن خانوادهها شده است، پدر دیگر وجود ندارد و همه این عوامل علت افزایش بیماریهای روحی، استرس، اضطراب و افسردگی است.»
در جریان رایگیری سهشنبه ۲۲ مهر در صحن علنی مجلس برای بررسی تقاضای دوفوریت در مورد طرح الزام دولت جمهوری اسلامی به خودداری از تحویل اسناد پذیرش معاهده مقابله با تامین مالی تروریسم (سیافتی)، از مجموع ۲۳۲ نماینده حاضر، ۱۵۰ نماینده رای موافق، ۷۳ نماینده رای مخالف و ۹ نماینده رای ممتنع دادند.
از آن جا که بر اساس ماده ۱۲۰ آییننامه داخلی مجلس شورای اسلامی، تصویب تقاضای دو و سه فوریت طرحها و لوایح منوط به موافقت اکثریت دو-سوم حاضران در جلسه است، دوفوریت طرح الزام دولت جمهوری اسلامی به خودداری از تحویل اسناد پذیرش معاهده مقابله با تامین مالی تروریسم (سیافتی) پذیرفته نشد.
پس از انجام رایگیری، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، اعلام کرد که این طرح را برای بررسی به صورت عادی به کمیسیون مربوطه ارجاع میدهد.
۹ مهر، مجمع تشخیص مصلحت نظام با پیوستن ایران به کنوانسیون مقابله با تامین مالی تروریسم بهصورت مشروط موافقت کرد.
بر اساس مصوبه مجمع، الحاق ایران به این کنوانسیون تنها در صورتی امکانپذیر خواهد بود که «مغایرتی با قانون اساسی و قوانین داخلی کشور» نداشته باشد.
این تصمیم پس از ماهها بحث و بررسی و در فضایی متفاوت از زمان طرح اولیه لایحه اتخاذ شد.
مخالفتها با اجرای سیافتی در ایران
۱۸ مهر، مجتبی ذوالنوری، نماینده قم در مجلس، از تلاشها برای جلوگیری از اجرای سیافتی خبر داد و گفت: «تا زمانی که ما تحت تحریم هستیم و مجبوریم برای تامین نیازهای کشور تحریمها را دور بزنیم، عضویت در سیافتی به منزله انداختن طناب به گردن خودمان است.»
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران نیز ضمن انتقاد از «تصویب مشروط» پیوستن به سیافتی در مجمع تشخیص مصلحت نظام، نوشت که این اقدام، جمهوری اسلامی را در مسیری تاریخی اما پر از ابهام قرار داده است.
این رسانه نوشت که منتقدان پیامدهای این تصمیم را برای «امنیت ملی و حاکمیت کشور بسیار سنگین و جبرانناپذیر» میدانند.
فارس نگرانی اصلی پیوستن به این کنوانسیون را حمایت از گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه دانست و نوشت: «نگرانی اصلی این است که گروههای مقاومت منطقهای، در نگاه برخی کشورهای غربی مصداق تروریسم قلمداد شوند و این تعارض در تعریف، یک مشکل حقوقی صرف نیست، بلکه میتواند به یک چالش راهبردی برای دیپلماسی و منافع ملی ایران تبدیل شود.»
با این حال، روحالله لک علیآبادی، نماینده دورود در مجلس، ۱۹ مهر گفت: «امروز کشور در شرایط جنگی قرار دارد و پیوستن جمهوری اسلامی به معاهداتی مانند پالمرو و سیافتی ریسک مراودات اقتصادی سایر کشورها با ایران را کم کرده و در نتیجه در گشایشهای بعدی در حوزه اقتصاد تاثیرگذار است.»
دفاع یک عضو مجمع از پذیرش سیافتی
محمدرضا باهنر، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، ۱۲ مهر در دفاع از تصمیم این مجمع در این زمینه گفت که تحریمهای بینالمللی علیه جمهوری اسلامی «اکنون یکسری هزینههای اضافی به ما تحمیل میکند».
او در پاسخ به این سوال که چرا مجمع تشخیص مصلحت نظام پس از سالها، پیوستن ایران به کنوانسیون مقابله با تامین مالی تروریسم را تصویب کرد، گفت: «برخیها میگویند چرا هشت سال قبل آن را تصویب نکردید؟ مخالفان هم میگویند چرا در این شرایط که فشار روی ماست، موافقت شده است؟ ما ادعا نداریم که مشکل تحریمها را حل خواهد کرد اما تحریمها اکنون یکسری هزینههای اضافی به ما تحمیل میکند.»
باهنر تاکید کرد: «اگر به سیافتی بپیوندیم هزینه بین ما و کشورهایی که در این شرایط میخواهند با ما کار اقتصادی کنند کاهش پیدا خواهد کرد.»
بر اساس این گزارش، این راهبرد دوگانه که عبارت است از «اتحاد در بالا و سرکوب در پایین»، برای خرید زمان طراحی شده است.
فارن پالیسی نوشت: «خامنهای سه سال باقیمانده از دولت ترامپ را سالهای سختی میبیند، اما محاسبهاش ساده است: اگر رژیم بتواند ثبات داخلی را حفظ و اعتراضات داخلی را مهار کند، میتواند فشار خارجی را تاب بیاورد تا زمینه ژئوپلیتیکی دستخوش تغییر شود.»
این گزارش به وخامت اوضاع اقتصادی ایران در پی فعال شدن مکانیسم ماشه پرداخت و افزود بازگشت تحریمهای سازمان ملل نهتنها «شکست دیپلماتیک بزرگی» برای تهران بود، بلکه «مشکلات اقتصادی ایران را نیز عمیقتر کرد».
با پایان مهلت ۳۰ روزه تعیینشده در مکانیسم ماشه، همه تحریمهای پیشین سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی از ششم مهر دوباره برقرار شد.
مقامهای حکومت ایران در هفتههای گذشته از «پاسخ سخت» به بازگشت این تحریمها خبر داده و تهدیدهایی مانند خروج از معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) و ساخت بمب هستهای را مطرح کردهاند.
با این حال، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۲۱ مهر اعلام کرد تهران به انپیتی پایبند خواهد بود.
۱۵ مهر، بانک جهانی پیشبینی کرد رشد اقتصادی ایران در سال جاری میلادی نزدیک به دو درصد کاهش پیدا کند و این روند کوچک شدن اقتصاد در سال بعدی هم تداوم داشته باشد.
صبر جمهوری اسلامی، کهنترین راهبرد بقا
فارن پالیسی در ادامه گزارش خود نوشت با وجود تشدید تحریمها، بعید است تهران به تشدید تنش چشمگیر با غرب دست بزند.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی قصد دارد دوران باقیمانده از ریاستجمهوری ترامپ را پشت سر بگذارد و برای تحقق این هدف «احتمالا به کهنترین راهبرد بقای خود متوسل خواهد شد: صبر.»
فارن پالیسی افزود: «جمهوری اسلامی فضای داخلی خود را امنیتی خواهد کرد، قدرت نظامی خود را به رخ خواهد کشید و منتظر انتخابات [آتی] آمریکا خواهد ماند؛ با امید روی کار آمدن رییسجمهوری جدید و سازشپذیرتر در کاخ سفید.»
این نشریه ادامه داد: «برای خامنهای که اکنون ناتوانتر اما همچنان در قدرت است، خویشتنداری نه نشانه ضعف بلکه ضرورتی حیاتی است. او ترجیح میدهد تاریخ از او بهعنوان نماد ایستادگی و قهرمان ضدآمریکایی یاد کند، نه رهبری شکستخورده و تحقیرشده که تسلیم سیاست "تسلیم بیقید و شرط" [ترامپ] شد.»
اول مهر، خامنهای در سخنانی بار دیگر بر ادامه برنامه هستهای و غنیسازی اورانیوم در داخل ایران تاکید کرد و مذاکره با آمریکا را «ضرر محض» خواند.
فارن پالیسی در پایان چنین نتیجهگیری کرد: «در حالی که تحریمها ایران را در تنگنا نشان میدهند، از دید تهران، وحدت، سرکوب و صبر برای نگه داشتن جمهوری اسلامی در میان طوفان کافی است. از این منظر، خود تابآوردن نوعی پیروزی است.»
در این گزارش آمده است: «حزبالله لبنان، گروههای شبهنظامی شیعه عراق و تیپ فاطمیون افغانستان، همگی در سرکوب جنبشهای ضدحکومتی در درون ایران نقش ایفا کردهاند.»
لانگوار ژورنال سهشنبه ۲۲ مهر تاکید کرد: «نگرانی فزایندهای درباره استفاده از نیروهای خارجی مستقر در ایران در دورههای ناآرامی داخلی برای سرکوب اعتراضها وجود دارد؛ روشی که نخستینبار در جریان موج اعتراضهای سال ۸۸ گزارش شد.»
این نشریه نوشت که در آن زمان، حدود پنج هزار نیروی مسلح حزبالله لبنان برای کمک به سرکوبها به ایران اعزام شدند.
دانشجویان دانشگاه بوعلی همدان، ۱۴ مهر با همراهی گروهی از مردم در اعتراض به «حضور دانشجویان عراقی وابسته به حشد شعبی و مزاحمتهای آنان برای دختران دانشجو» تجمع کردند و خواستار اخراج آنان شدند.
چند روز بعد و در ۱۹ مهر نیز شماری از شهروندان در همدان قصد داشتند در اعتراض به اقدامات یک دانشجوی عراقی مقابل دانشگاه بوعلیسینا تجمع کنند که با واکنش ماموران حکومت مواجه شدند.
به گفته شهروندان، نیروهای امنیتی با استفاده از باتون و تهدید به بازداشت، مردم را متفرق کردند.
پیشتر سایت خبری الجبال عراق در گزارشی تایید کرده بود یک دانشجوی عراقی به نام «سیف صدام حسین»، به یک دانشجوی دختر ایرانی در دانشگاه همدان توهین کرده و او را آزار داده است.
در سالهای اخیر، شمار دانشجویان عراقی در ایران به دهها هزار تن رسیده است.
نیابتیها و حضورشان در سرکوبها در ایران
لانگوار ژورنال همچنین به استفاده از نیروهای نیابتی در دیگر اعتراضات ایران از جمله اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» اشاره کرده است.
بر اساس گزارش این نشریه، در جریان این اعتراضات، اعضای حزبالله و نیروهای شبهنظامی حشد شعبی عراق در سرکوب تظاهرات به نیروهای بسیج ایران کمک کردند و به گفته شاهدان عینی، «مردانی با لباس شخصی و لهجه عربی لبنانی» در چندین شهر به سرکوب معترضان پرداختند.
این اولین بار نیست که گزارشهایی از حضور نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در سرکوب اعتراضات ایران منتشر میشود.
پیشتر میدلایست فوروم در مقالهای نوشت: «نیروی قدس سپاه پاسداران مسئول مهمترین دستاورد سیاست خارجی جمهوری اسلامی، یعنی گروهای سیاسی-نظامی نیابتی در کشورهای همسایه است و در این زمینه از روشی منحصربهفرد در جنگ سیاسی نامتقارن استفاده میکند.»
بر اساس این مقاله، «سرکوب مخالفتهای داخلی به خشنترین شکل ممکن با استفاده از نیروهای بسیج و اعضای گروههای نیابتی عرب»، یکی از کارکردهای این نیروهای نیابتی است.
