مایکل اورِن، نویسنده و سفیر پیشین اسرائیل در واشینگتن، در گفتوگو با ایراناینترنشنال هشدار داد که هرچند جمهوری اسلامی اکنون منزوی و تحت فشار است، اما احتمال دارد «ضدحملههای قاطع» این حکومت در جنگ ۱۲ روزه او را «برای ورود به یک نبرد مرگبار دیگر» جسورتر کرده باشد.
او در مصاحبه با پادکست انگلیسی ایراناینترنشنال افزود: «خاورمیانه در یک نقطه عطف تاریخی قرار دارد. جمهوری اسلامی اکنون احساس میکند به حاشیه رانده شده و درست در چنین لحظاتی است که حکومتها خطرناکتر از همیشه میشوند.»
به باور اورن احتمال دارد که حاکمیت ایران اکنون تصور کند که چیز چندانی برای از دست دادن ندارد، پس میتواند خصومتها را از سر بگیرد.
یادگیری در میدان آتش
به گفته اورن، تهران معتقد نیست در جنگ اخیر شکست خورده است و همین تصور، دستکم گرفتن هزینههای آغاز دوباره جنگ را برایش آسانتر کرده است. او یادآوری کرد: «در روزهای پایانی جنگ ۱۲ روزه ، کارایی سامانههای رهگیری [در اسرائیل] کاهش یافته بود. موشکهای شهاب دیگر فقط یک اتاق را ویران نمیکردند، بلکه یک محله را نابود میکردند. نمیدانم اسرائیل چند شب دیگر میتوانست دوام بیاورد.»
از نظر او، توانایی جمهوری اسلامی در انطباق سریع با سازوکار دفاع موشکی اسرائیل، یکی از دلایلی بود که تلآویو را به پذیرش زودهنگام آتشبس واداشت.
اورن تاکید کرد: «آنها یاد گرفته بودند چگونه از سپر دفاعی ما عبور کنند و خسارتهای سنگینی به بار آورند.»
بازترسیم نقشه خاورمیانه
این دیپلمات پیشین بر این باور است که پیامدهای جنگ اخیر، خاورمیانه را دستخوش تغییراتی کرده است که شاید حتی از تحولات پس از جنگ ششروزه در سال ۱۹۶۷ هم عمیقتر باشد.او گفت: «امروز منطقه به گونهای دگرگون شده که هیچ شباهتی به گذشته ندارد. حتی کشورهایی که در جریان جنگ، آشکارا از اسرائیل انتقاد میکردند، اکنون در خفا با آن وارد گفتوگو شدهاند؛ چراکه نگرانی مشترکی به نام جمهوری اسلامی دارند.» اورن تاکید کرد: «صلح در خاورمیانه تنها از مسیر قدرت حاصل میشود؛ قدرت نرم بهتنهایی هرگز کارگر نبوده است.»
پرونده هستهای و شکافهای تازه در گسل
اظهارات اورن در حالی مطرح میشود که تنشها درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی دوباره بالا گرفته است. تهران با پشتیبانی روسیه و چین، تلاشهای اروپا برای بازگرداندن تحریمها را «غیرقانونی» میداند و استدلال میکند که قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت منقضی شده است.
در همین حال، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، در سفر به اورشلیم تاکید کرد واشینگتن همچنان مسیر دیپلماسی را دنبال میکند تا مانع دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای شود: «رییسجمهوری ترامپ واقعا خواهان شکوفایی ایران است، اما این کشور هرگز نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد.»
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، جمهوری اسلامی حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد؛ میزانی که در صورت غنیسازی بیشتر، برای ساخت حدود ۱۰ بمب کافی است.
هرچند آژانس تاکید میکند شواهدی از قصد جمهوری اسلامی برای ساخت سلاح وجود ندارد، اما رافائل گروسی هشدار داده است که «اگر دیپلماسی شکست بخورد، بازگشت به گزینه نظامی منتفی نیست.»
در داخل ایران، خطبههای نماز جمعه اخیر لحنی تند و سرسختانه داشتند. روحانیون ارشد نظام، آمریکا را محکوم کردند و از آنچه «ایستادگی کشور» نامیدند، تمجید کردند.
احمد خاتمی وعده داد «شاخ این گاو وحشی را میشکنیم»، و محمد سعیدی در قم از علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، بابت «درهم شکستن غرور رییسجمهوری آمریکا» قدردانی کرد.
آیندهای نامعلوم
هرچند گمانهزنیها از احتمال حمله دوباره اسرائیل حکایت دارد، اورن تاکید کرد که رهبران اسرائیل بهخوبی از هزینههای چنین اقدامی آگاهند.
او گفت: «ایران منزوی است و ممکن است احساس کند چیزی برای از دست دادن ندارد جز آغاز دور دوم درگیری. اما در اسرائیل کمتر کسی تمایل دارد بار دیگر تا مرز فاجعه پیش برود.»
با این حال، او با اندکی خوشبینی محتاطانه افزود: «اگر ورقها درست بازی شوند، ممکن است تا دو سال دیگر خاورمیانه بهکلی چهرهای دیگر پیدا کند.»
او گفت که این نامه پس از نامه مشترک روسیه، چین و جمهوری اسلامی به دبیرکل سازمان ملل و رییس شورای امنیت مبنی بر اعلام پایان قطعنامه ٢٢٣١ از ١٨ اکتبر، ۲۶ مهر، از سوی سفرا و نمایندگان دائم سه کشور در آژانس بینالمللی انرژی اتمی به رافائل گروسی ارسال شده است.
به گفته غزیبآبادی، اقدام بریتانیا، فرانسه و آلمان در بازگشت مکانیسم ماشه و در نتیجه فعالسازی دوباره تحریمها «غیرقانونی» اعلام شده است.
بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد علیه جمهوری اسلامی، پس از آن صورت گرفت که فرانسه، آلمان و بریتانیا روند مکانیسم ماشه را که در برجام پیشبینی شده بود، فعال کردند.
غریبآبادی همچنین گفت که جمهوری اسلامی، روسیه و چین در نامه خود به آنچه «پایان گزارشدهی مدیرکل آژانس در مورد راستیآزمایی و نظارت» بر فعالیت هستهای جمهوری اسلامی نامیدند، اشاره کردهاند.
پیش از این، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی سه کشور اروپایی را فاقد وجاهت خوانده و از پایان همکاری با آژانس در صورت بازگشت تحریمهای شورای امنیت خبر داده بود.
رافائل گروسی اول مهر در گفتوگو با بیبیسی جهانی تاکید کرد که تعهدات جمهوری اسلامی در قبال آژانس دائمی است و فراتر از موضوع «مکانیسم ماشه» میرود.
او هشدار داد که اگر تهران مانع بازرسیها شود، بحران تازه و بزرگتری شکل خواهد گرفت.
به گفته گروسی، جمهوری اسلامی تعهدات و الزامات مشخصی در چارچوب معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) دارد و این تعهدات فراتر از موضوع مکانیسم بازگشت خودکار تحریمها (مکانیسم ماشه) است.
مقامهای جمهوری اسلامی پیشتر تهدید کرده بودند که در صورت بازگشت تحریمها، سطح همکاری با آژانس کاهش خواهد یافت و محدودیتها بر بازرسیها بیشتر میشود.
جمهوری اسلامی تاکنون تلاش برای ساخت بمب اتمی را رد کرده است، اما گروسی یکشنبه ۲۷ مهر در مصاحبه با روزنامه سوئیسی «نویه زوریخر سایتونگ» تاکید کرد نگرانیها درباره احتمال دستیابی حکومت ایران به چنین سلاحی «بهطور کامل برطرف نشده است».
او همچنین از راهحل صلحآمیز برای حل مناقشه هستهای جمهوری اسلامی حمایت کرد و گفت: «نشستن بر سر یک میز میتواند ما را از خطر دور تازهای از بمبارانها و حملات نجات دهد.»
گروسی سخنان اخیر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، را که از امکان دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک با تهران سخن گفته بود، «نشانهای دلگرمکننده» توصیف کرد.
این نهاد از همه کشورها خواست به اقدامات خود برای مقابله موثر با تهران ادامه دهند.
در بیانیه افایتیاف که جمعه دوم آبان منتشر شد، آمده است از فوریه ۲۰۲۰ تاکنون، گزارشهای ارسالی جمهوری اسلامی در ژانویه، اوت و دسامبر ۲۰۲۴ و نیز اوت ۲۰۲۵ تغییری اساسی در وضعیت ایران نشان نداده است.
افایتیاف یادآور شد ایران از سال ۲۰۱۶ متعهد شده بود کاستیهای نظام مقابله با پولشویی و تامین مالی تروریسم خود را برطرف کند، اما این برنامه در ژانویه ۲۰۱۸ منقضی شد و بخش عمده آن هنوز به اجرا درنیامده است.
اکتبر ۲۰۱۹، افایتیاف از اعضای خود خواست برای موسسات مالی ایرانی نظارت مضاعف، گزارشدهی دقیقتر و بازرسیهای مالی گستردهتر اعمال کنند.
مجمع تشخیص مصلحت نظام ۹ مهرماه با پیوستن ایران به کنوانسیون مقابله با تامین مالی تروریسم (سیافتی) بهصورت مشروط موافقت کرد.
بر اساس مصوبه مجمع، الحاق ایران به این کنوانسیون تنها در صورتی امکانپذیر خواهد بود که «مغایرتی با قانون اساسی و قوانین داخلی کشور» نداشته باشد.
قانون الحاق جمهوری اسلامی به معاهده سیافتی، سرانجام ۲۹ مهر ۱۴۰۴ از سوی مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، به دستگاههای اجرایی مرتبط ابلاغ شد.
کنوانسیون سیافتی مکمل کنوانسیون سازمان ملل برای مبارزه با جرایم سازمانیافته فراملی (پالرمو) است که برای جلوگیری از تامین مالی فعالیتهای تروریستی و تسهیل همکاریهای بینالمللی جهت شناسایی و قطع منابع مالی تروریسم به تصویب شده است.
مجمع تشخیص مصلحت نظام اردیبهشتماه نیز با پیوستن مشروط ایران به کنوانسیون پالرمو موافقت کرده بود.
حق تحفظ گسترده جمهوری اسلامی با استانداردهای افایتیاف تطابق ندارد
افایتیاف در ادامه بیانیه خود نوشت هرچند ایران از تصویب کنوانسیون پالرمو خبر داده، اما این اقدام ناکافی است.
به گفته افایتیاف، حقشرطهای گسترده تهران نسبت به مفاد کنوانسیون پالرمو موجب شده اجرای داخلی آن در ایران با استانداردهای این نهاد همخوانی نداشته باشد.
گروه ویژه اقدام مالی با اشاره به قطعنامههای شورای امنیت درباره عدم پایبندی ایران به تعهدات خود در زمینه منع اشاعه هستهای، به همه کشورها یادآوری کرد که مطابق با استانداردهای این نهاد، موظف هستند خطرات ناشی از تامین مالی اشاعه تسلیحات از سوی ایران را شناسایی و مهار کنند.
افایتیاف همچنین با اشاره به تداوم تهدیدهای مربوط به تامین مالی تروریسم از جانب ایران و با توجه به ناتمام ماندن برنامه اقدام تهران، بار دیگر از اعضای خود خواست تا اقداماتی موثر علیه جمهوری اسلامی به کار گیرند.
گروه ویژه اقدام مالی با تاکید بر لزوم همکاری فوری ایران با این نهاد، از تهران خواست هرچه سریعتر در اجرای کامل برنامه اقدام خود پیشرفت کند و کاستیهای باقیمانده را برطرف سازد.
جرمانگاری کامل تامین مالی تروریسم، شناسایی و مسدودسازی داراییهای تروریستی، ایجاد نظام موثر و الزامآور برای شناسایی و احراز هویت مشتریان، و اثبات توانایی نهادهای نظارتی در شناسایی و مجازات ارائهدهندگان غیرمجاز خدمات انتقال پول، از جمله درخواستهای این نهاد از جمهوری اسلامی هستند.
این در حالی است که افایتیاف دوم آبان آفریقای جنوبی، موزامبیک، بورکینافاسو و نیجریه را از فهرست نظارت ویژه خود حذف کرد.
