چوی سونهوی، وزیر امور خارجه کره شمالی، در کرملین با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، دیدار کرد. خبرگزاری رسمی کره شمالی گزارش داد که دو طرف درباره «پروژههای آینده برای تقویت و توسعه مداوم روابط دوجانبه» گفتوگو کردند.
به گزارش خبرگزاری رویترز، چوی دوشنبه پنج آبان پیام «احترام برادرانه» کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، را به پوتین منتقل کرد و دو طرف بر اراده مشترک برای تعمیق همکاریهای سیاسی و نظامی تاکید کردند.
این دیدار در حالی انجام شد که نگرانیهای بینالمللی از گسترش همکاریهای نظامی مسکو و پیونگیانگ رو به افزایش است.
هر چند دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا شنبه سوم آبان درباره از احتمال دیدار با کیم در منطقه غیرنظامی بین دو کره خبرداده بود، اما گزارشها حاکی است که این دیدار برگزار نخواهد شد.
کشورهای غربی میگویند کره شمالی در ازای دریافت فناوریهای نظامی از روسیه، نیروی انسانی و مهمات توپخانهای در اختیار مسکو قرار میدهد تا از آنها در جنگ اوکراین استفاده شود.
بنا بر ارزیابی سازمان اطلاعاتی کره جنوبی، تاکنون حدود دو هزار سرباز کره شمالی که برای کمک به روسیه در تهاجم علیه اوکراین اعزام شده بودند، کشته شدهاند.
لی سونگ-کئون یکی از نمایندگان مجلس کره جنوبی، سهشنبه ۱۱ شهریور و پس از جلسه توجیهی با سازمان اطلاعات ملی این کشور گفت: «در ماه آوریل، سازمان اطلاعات ملی سئول اعلام کرده بود شمار کشتهشدگان دستکم ۶۰۰ نفر است.»
مسکو و پیونگیانگ تاکنون این گزارشها را بهطور رسمی تایید نکردهاند، اما دیدارهای مکرر مقامهای دو کشور طی ماههای اخیر نشانهای از نزدیکتر شدن روابط آنها تلقی میشود.
حمایت متقابل در مناقشات بینالمللی
خبرگزاری رسمی کره شمالی اعلام کرد چوی همچنین با سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، دیدار کرده و دو طرف در گفتوگوهای راهبردی خود بر سر «همه موضوعات جهانی» به توافق رسیدند.
بر اساس این گزارش، در این دیدار، هیات کره شمالی از «اقدامات روسیه برای از بین بردن ریشههای درگیری اوکراین» حمایت و طرف روس نیز از «تلاشهای کره شمالی برای حفاظت از منافع امنیتی و حقوق حاکمیتی خود» پشتیبانی کرد.
نگاه مشترک مسکو و پیونگیانگ به غرب
تحلیلگران در سئول میگویند این دیدار تازهترین نشانه از شکلگیری محور سیاسی و نظامی میان روسیه و کره شمالی است؛ محوری که هر دو کشور آن را «پاسخ به تهدیدهای مشترک غرب» میدانند.
پوتین و کیم در ماههای گذشته چندین بار از طریق نمایندگان ارشد درباره همکاریهای دفاعی، تبادلات فناوری موشکی و آموزش نظامی گفتوگو کردهاند.
ترامپ دوشنبه پنج آبان در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاستجمهوری هنگام سفر از مالزی به توکیو گفت ایده نامزدی برای معاونت ریاستجمهوری را «بیش از حد حقهآمیز» میداند.
او گفت: «میتوانم این کار را بکنم، اما نمیکنم. فکر میکنم مردم خوششان نیاید. این کار درست نیست.»
با این حال، او درباره احتمال شرکت در انتخابات برای سومین دوره ریاستجمهوری گفت: «دوست دارم انجامش دهم. الان بهترین آمار محبوبیت را دارم.»
وقتی خبرنگاری پرسید آیا این یعنی احتمال دوره سوم را رد نمیکند، پاسخ داد: «شما باید بگویید که من رد کردهام یا نه.»
دور زدن محدودیت قانون اساسی؟
متمم بیستودوم قانون اساسی آمریکا تصریح میکند که هیچ فردی بیش از دو بار نمیتواند به ریاستجمهوری انتخاب شود. با این حال، برخی از حامیان ترامپ بهدنبال یافتن راههایی برای دور زدن این محدودیت هستند.
یکی از پیشنهادهای مطرحشده این است که ترامپ در انتخابات آینده بهعنوان معاون رییسجمهوری نامزد شود و پس از پیروزی، رییسجمهوری منتخب کنارهگیری کند تا ترامپ دوباره به قدرت برسد.
اما حقوقدانان میگویند چنین اقدامی نیز مغایر قانون اساسی است، زیرا طبق متمم دوازدهم، هر کس که واجد شرایط لازم برای ریاستجمهوری واجد نباشد، نمیتواند معاون رییسجمهوری شود.
اشارات مبهم به برنامه ۲۰۲۸
ترامپ که در زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری بعدی۸۲ سال خواهد داشت، بارها در تجمعات خود به شوخی از شعار «ترامپ ۲۰۲۸» استفاده کرده و کلاههایی با همین عبارت بین هواداران توزیع کرده است.
در همین حال، استیو بنن، مشاور سابق ترامپ و از چهرههای نزدیک به او، هفته گذشته در گفتوگو با نشریه اکونومیست گفت: «برنامهای برای دور زدن متمم بیستودوم در دست تدوین است.»
او تاکید کرد: «ترامپ در سال ۲۰۲۸ رییسجمهوری خواهد بود، و مردم باید خود را با این واقعیت تطبیق دهند.»
او افزود که ترامپ را «ابزار اراده الهی» میداند؛ عبارتی که خود ترامپ نیز گاهی در سخنانش از آن استفاده کرده است.
تمجید از تیم معاون و وزیر امور خارجه
ترامپ در همین پرواز از معاون خود جیدی ونس و مارکو روبیو، وزیر امور خارجهاش بهعنوان «دو فرد بزرگ» نام برد و گفت اگر آن دو در انتخابات ۲۰۲۸ با هم متحد شوند، «تیمی غیرقابلتوقف» خواهند بود.
به گفته خبرنگاران همراه، روبیو هنگام این سخنان در کابین هواپیما پشت ترامپ ایستاده بود و با لبخند سرش را پایین انداخت.
سن و قدرت سیاسی
ترامپ ۷۹ ساله در حالی بحث دوره سوم را باز گذاشته است که در کارزار انتخاباتی ۲۰۲۴، سن بالای جو بایدن را محور حملات خود قرار داده و او را برای رهبری کشور «بیش از حد سالخورده» توصیف کرده بود.
با این حال، او همچنان برنامه فشردهای از دیدارها و سفرهای بینالمللی دارد و در گفتگوهای روزانه با خبرنگاران حاضر میشود.
اظهارات تازه ترامپ بار دیگر آینده سیاسی حزب جمهوریخواه را در هالهای از ابهام فرو برده است.
در حالی که برخی از متحدان ترامپ از ماندن طولانیتر او در قدرت حمایت میکنند، دیگر چهرههای حزب در تلاشاند برای دوران پس از ترامپ آماده شوند.
نشریه آمریکایی «امنیت ملی»، دوشنبه پنجم آبان در گزارشی نوشت جنگنده اف-۳۵آی که در جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل وارد خاک ایران شد، مجهز به یک سیستم نرمافزاری هوشمند است که از دادههای هر ماموریت برای بهبود عملکرد خود استفاده میکند.
این فناوری که در اسرائیل توسعه یافته، مجموعهای از «پروندههای داده پروازی میدانی» ایجاد میکند و نتایج هر عملیات را در سیستم ذخیره میسازد. سپس نرمافزار بر اساس تجربیات قبلی، تصمیمهای پروازی، مسیرهای نفوذ و الگوهای حمله را بهینهسازی میکند.
به بیان ساده، اف-۳۵آی با هر پرواز «باهوشتر» میشود. قابلیتی که تاکنون در هیچ جنگنده دیگری دیده نشده است.
غلاف جنگ الکترونیک «پرش فرکانسی»
یکی از اصلیترین تفاوتهای فنی میان اف-۳۵آی اسرائیل و نسخههای دیگر، نصب غلاف جنگ الکترونیک بومی با قابلیت پرش فرکانسی (Frequency Hopping) است.
این سامانه میتواند در لحظه، طیف فرکانسهای راداری دشمن را شناسایی و از طریق تغییر مداوم سیگنالهای خود، مانع قفل شدن رادارها بر جنگنده شود.
به گفته نشریه امنیت ملی، در جنگ ۱۲ روزه، این غلاف نقشی تعیینکننده داشت؛ چرا که رادارهای ایران در تمام مدت نبرد عملا «کور شده بودند» و هیچکدام از جنگندههای اسرائیلی شناسایی نشدند.
پلتفرم چندمنظوره با مغز دیجیتال
اف-۳۵آی تنها یک جنگنده نیست بلکه یک سامانه شبکهای پرنده است. حسگرهای چندطیفی آن بهطور همزمان دادههای جنگ الکترونیک، شناسایی و تصویربرداری فروسرخ را دریافت و با سیستم فرماندهی زمینی و سایر جنگندهها به اشتراک میگذارد.
این پیوند دادهای لحظهای به خلبان تصویری یکپارچه از میدان نبرد میدهد و امکان تصمیمگیری سریع و دقیق را فراهم میکند.
این گزارش تاکید کرد: «اف-۳۵آی بهنوعی هوش مصنوعی تاکتیکی مجهز است که میتواند تهدیدها را پیشبینی کند، اولویت هدفها را تعیین کند و مسیر فرار بهینه را پیشنهاد دهد.»
سلاحها و قابلیت نفوذ
اف-۳۵آی با ترکیبی از موشکها و بمبهای هدایتشونده بومی و آمریکایی تجهیز شده است؛ از جمله بمبهای دقیق ساخت اسرائیل و موشکهای ساخت آمریکا.
ترکیب قدرت پنهانکاری با این تسلیحات موجب میشود جنگنده بتواند در عمق خاک دشمن نفوذ کند، اهداف زیرزمینی را منهدم کند و بدون درگیری مستقیم بازگردد.
اف-۳۵آی در نبرد با جمهوری اسلامی توانست در روشنایی روز از میان یکی از متراکمترین شبکههای پدافندی منطقه عبور کند. امری که نشان از مهندسی پیشرفته سطح مقطع راداری و مواد جاذب امواج در ساختار بدنه دارد.
هماهنگی با سامانههای بدون سرنشین
برنامه بعدی نیروی هوایی اسرائیل، پیوند دادن اف-۳۵آی با پهپادهای هوشمند رزمی موسوم به «بال وفادار» است. این پهپادها که قادرند در کنار جنگنده ماموریت انجام دهند، میتوانند در نقش «جلوبرنده راداری»، «نشانگر هدف» یا «ارزیاب خسارت» عمل کنند.
اف-۳۵آی در آینده میتواند فرماندهی یک اسکادران پهپاد رزمی را در میدان نبرد بر عهده بگیرد. قابلیتی که در آمریکا با عنوان «هواپیمای رزمی مشترک» در حال توسعه است و اسرائیل نیز در مسیر دستیابی به آن قرار دارد.
آیندهای هوشمندتر با هوش مصنوعی و رایانش کوانتومی
این گزارش پیشبینی کرده است که اسرائیل بهزودی فناوری هوش مصنوعی و رایانش کوانتومی را به سیستم تحلیلی اف-۳۵آی اضافه کند تا سرعت پردازش دادههای میدانی چند برابر شود.
بر پایه این ارزیابی، این جنگنده دیگر یک وسیله حمل سلاح نیست، بلکه: «یک مغز پرنده است. هرچه بیشتر پرواز کند، از دادههای بیشتری میآموزد و کارآمدتر میشود.»
به گزارش خبرگزاری رویترز، استارمر دوشنبه پنجم آبان در نخستین سفر رسمی خود به ترکیه از زمان آغاز نخستوزیری، این توافق را «لحظهای تاریخی» توصیف کرد.
اردوغان نیز گفت در آینده «پروژههای مشترک صنعتی و دفاعی جدیدی» میان دو کشور دنبال خواهد شد.
هدف ترکیه از خرید این جنگندهها تقویت توان هوایی و جبران فاصله با رقبای منطقهای از جمله اسرائیل عنوان شده است.
اسرائیل در ماههای اخیر با حملات هوایی به کشورهای منطقه، از جمله ایران و سوریه، موجب نگرانی آنکارا درباره توازن نظامی در خاورمیانه شده است.
اروپا نیز در شرایطی که جنگ اوکراین همچنان ادامه دارد، نقش ترکیه را در تقویت جناح شرقی ناتو و ثبات پس از جنگ در شرق اروپا حیاتی میداند.
برنامه برای خرید ۲۴ جنگنده دیگر از عمان و قطر
وزارت دفاع ترکیه اعلام کرد علاوه بر قرارداد با بریتانیا، قصد دارد ۱۲ فروند جنگنده تایفون از عمان و ۱۲ فروند دیگر از قطر خریداری کند.
بر اساس گزارش پیشین رویترز، قرار است ترکیه ابتدا ۱۲ جنگنده کارکرده از این دو کشور دریافت کند تا نیازهای فوری خود را برطرف کند و در سالهای آینده جنگندههای جدید را از بریتانیا تحویل بگیرد.
بریتانیا اعلام کرده نخستین محموله از ۲۰ جنگنده جدید در سال ۲۰۳۰ تحویل ترکیه خواهد شد و این قرارداد شامل گزینه خرید تعداد بیشتری از این هواپیماها نیز میشود.
قیمت بالا و انتقاد کارشناسان
برخی تحلیلگران قیمت هشت میلیارد پوندی قرارداد را «غیرعادی و بسیار بالا» توصیف کردهاند.
بوراک ییلدریم، تحلیلگر دفاعی در استانبول، گفت: «هواپیما را به قیمت ناوچه میفروشند. هیچ جنگندهای ۴۰۰ میلیون پوند نمیارزد. این معامله نوعی فریب است.»
او افزود حتی اگر قرارداد شامل قطعات یدکی، آموزش و مهمات باشد، قیمت تعیینشده «بیسابقه» است.
دو طرف درباره جزییات دقیق اقلام همراه هواپیماها توضیحی ندادهاند.
پر کردن کمبود ناوگان هوایی ترکیه
ترکیه و بریتانیا تیرماه گذشته توافق اولیهای برای خرید تا ۴۰ فروند تایفون امضا کرده بودند که با موافقت اعضای کنسرسیوم یوروفایتر شامل آلمان، ایتالیا و اسپانیا انجام شد.
شرکتهای ایرباس، بیایای سیستمز و لئوناردو، سازندگان اصلی این جنگندهها هستند.
اردوغان هفته گذشته در سفر به قطر و عمان بخشی از مذاکرات خود را به همین موضوع اختصاص داده بود.
ترکیه در سالهای اخیر با گرمتر کردن روابط با غرب، تلاش کرده ناوگان هوایی سالخورده خود شامل جنگندههای اف-۱۶ را با یوروفایترها و احتمالا اف-۳۵های آمریکایی جایگزین کند.
آنکارا همچنین در حال توسعه جنگنده بومی خود به نام «قاآن» است اما این پروژه هنوز چند سال تا تکمیل فاصله دارد.
مقامهای ترکیه میگویند این قرارداد بخشی از راهبرد نوسازی هوایی کشور در واکنش به افزایش تنشهای منطقهای است.
آنکارا امیدوار است با دریافت این جنگندهها، جایگاه خود را در میان قدرتهای نظامی خاورمیانه بازیابد و همزمان همکاریهای دفاعی خود را با متحدان ناتو گسترش دهد.
بر اساس ارزیابی کارشناسان این مرکز که دوشنبه پنجم آبان منتشر شد، تصاویر ماهوارهای بین ۳۰ ژوئن تا ۳۰ سپتامبر نشان میدهد حکومت ایران در محدوده کوه کلنگ گزلا، حدود یک مایل جنوب سایت نطنز، ساختوساز را تسریع کرده است.
در دو ورودی شرقی و غربی نشانههایی از پوشاندن دهانهها با خاک و شن مشاهده میشود که به گفته کارشناسان، «تلاشی برای استتار فعالیتها و کاهش رصد ماهوارهای» است.
تحلیلگران میگویند افزایش فعالیت مهندسی در این محل پس از حملات آمریکا و اسرائیل، نشاندهنده کوشش ایران برای انتقال بخشهایی از برنامه هستهای خود به زیر زمین است.
واشینگتنپست چهارم مهر با استناد به تصاویر ماهوارهای و نظرات تحلیلگران گزارش داد جمهوری اسلامی همچنان به ساخت یک تاسیسات نظامی عمیق زیرزمینی در منطقه «کوه کلنگ» در جنوب سایت هستهای نطنز ادامه میدهد.
در بخش جنوبی سایت، تونلی که پیشتر بسته بود، همچنان غیرفعال مانده و خاکریز بزرگی در برابر آن قرار گرفته است.
بر اساس این دادهها، کارشناسان نتیجه گرفتهاند که بخشهای شرقی و غربی در حال استفاده فعال و توسعه هستند.
احتمال تغییر کاربری تاسیسات زیرزمینی
به گفته پژوهشگران مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، سه سناریو برای هدف این ساختوساز قابل تصور است: نخست، جمهوری اسلامی ممکن است در حال تکمیل سالن مونتاژ سانتریفیوژ باشد که پس از آتشسوزی سال ۱۳۹۹ وعده ساخت آن در دل کوه داده شده بود.
دوم، این احتمال وجود دارد که فعالیتهای تخریبشده در اصفهان، از جمله بخش متالورژی و تولید اورانیوم ششفلوراید (UF₆)، به این محل منتقل شده باشد.
سوم و نگرانکنندهتر از بقیه موارد، اینکه کوه کلنگ گزلا به یک مرکز غنیسازی مخفی تبدیل شود. محلی که بتواند اورانیوم ۶۰ درصدی موجود در ایران را تا سطح تسلیحاتی یعنی ۹۰ درصد غنی کند.
نویسندگان گزارش تاکید کردهاند که هیچ یک از این سناریوها هنوز با قطعیت تایید نشده اما ترکیب عمق زیرزمینی، گستردگی ورودیها و گسترش فعالیت در فاصله کوتاه پس از حملات، «نشانهای روشن از تلاش ایران برای بازیابی سریع ظرفیت حساس هستهای» است.
مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در تحلیل خود نوشت که فعالیتهای مشاهده شده در کوه کلنگ گزلا میتواند زمینهساز مرحله تازهای از توسعه زیرساختهای فنی در برنامه هستهای در ایران باشد.
به گفته این مرکز، ساخت تاسیسات در عمق کوه و ایجاد ورودیهای چندگانه میتواند آن را در برابر حملات هوایی بعدی، «تقریبا غیرقابل نفوذ» کند.
همچنین دفن بخشهایی از دهانهها زیر خاک میتواند به کنترل دمای داخلی و جلوگیری از نشت حرارتی کمک کند. روشی که معمولا در مراکز غنیسازی بسیار پیشرفته استفاده میشود.
تحلیلگران یادآور شدند که با وجود تخریب تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان در حملات خردادماه به مواضع جمهوری اسلامی از سوی آمریکا و اسرائیل، حکومت ایران توانسته ظرف سه ماه بخشهایی از برنامه خود را به زیر زمین منتقل کند.
این موضوع نشان میدهد «زیرساخت فنی و ظرفیت مهندسی ایران برای بازسازی سریع هنوز قابلتوجه است».
پیشتر و در اردیبهشتماه، موسسه علوم و امنیت بینالملل گزارش داده بود حکومت ایران در حال احداث یک محوطه امنیتی با حصارهای جدید در اطراف کوه کلنگ گزلا است.
لزوم شفافیت فوری
به باور نویسندگان، فعالیتهای جدید در کوه کلنگ گزلا نیاز به بازگشت فوری بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی و ازسرگیری نظارت بینالمللی را دوچندان کرده است.
در این گزارش آمده است: «اگر جامعه جهانی نتواند درباره ماهیت واقعی این سایت شفافیت ایجاد کند، ایران میتواند بخشهای کلیدی برنامه خود را در تاریکی بازسازی کند.»
مرکز مطالعات راهبردی بینالمللی هشدار داده که ادامه روند فعلی، خطر شکلگیری دوباره یک چرخه پنهان از فعالیتهای هستهای در ایران را افزایش میدهد. چرخهای که میتواند بار دیگر موازنه امنیتی خاورمیانه را بر هم بزند.
