دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در دیدار با رهبران کشورهای آسیای مرکزی گفت جمهوری اسلامی از کاخ سفید پرسیده است که آیا ممکن است تحریمها برداشته شود یا نه. او افزود که مایل است که به این تقاضاها گوش دهد و بهگفته او امکان رفع این تحریمها وجود دارد.
او پنجشنبه ۱۵ آبان در دیدار با روسای جمهوری تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، قرقیزستان و قزاقستان گفت تهران تحت تحریمهای بسیار سنگین آمریکا قرار دارد و این امر باعث شده است انجام کارهایی که میخواهد، برایش بسیار دشوار شود.
ترامپ گفت: «وقتی که جمهوری اسلامی امکان دسترسی به سلاح هستهای داشت که اکنون ندارد و وقتی ایران قلدر خاورمیانه بود که دیگر نیست، کشورهایی که واقعا میخواستند به پیمان ابراهیم ملحق شوند، به دلیل وضعیت ایران نمیتوانستند.»
قزاقستان پنجشنبه اعلام کرد که آماده پیوستن به توافقهای ابراهیم است.
ترامپ با استقبال از تصمیم قزاقستان گفت:« قزاقستان نخستین کشوری است که در دوره دوم ریاستجمهوری من به پیمان ابراهیم میپیوندد.»
ترامپ در ادامه گفت: «بهدلیل اقداماتی که ما با آن بمبافکنهای زیبای بی–۲ انجام دادیم، اکنون میدانم که جمهوری اسلامی از نظر هستهای و همچنین از نظر توان نظامی متعارف بهشدت تضعیف شده است.»
ترامپ با اشاره به اینکه مایل است تقاضاها برای رفع تحریمهای ایران را بشنود،گفت: «از نظر من امکانش وجود دارد.»
پیشتر نیز ترامپ اعلام کرده بود در صورتی که جمهوری اسلامی رفتار صلحجویانه نشان دهد و از اقدامات تهدیدآمیز دست بردارد، آماده لغو تحریمهای تهران است.
او در مصاحبهای با فاکسنیوز گفت «اگر ایران کار درست را انجام دهد، تحریمها را لغو خواهم کرد.» این سخنان که جمعه ششم تیر ضبط و هشتم تیر منتشر شد، در حالی بیان شد که ترامپ طی ماههای اخیر مواضعی متناقض درباره رفع تحریمها اتخاذ کرده است؛ از یک سو پس از آتشبس ایران و اسرائیل گفت چین میتواند نفت ایران را بخرد، اما چند روز بعد در واکنش به پیام علی خامنهای اعلام کرد لغو تحریمها را متوقف کرده است.
بهگزارش بلومبرگ، پس از حملات آمریکا به تاسیسات اتمی ایران، ترامپ رویکردی ترکیبی از «تهدید و دیپلماسی» را در برابر تهران دنبال میکند.
در تاریخ ۱۱ خرداد، روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داد که کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، دستور توقف همه تحریمهای تازه علیه جمهوری اسلامی ایران را صادر کرده است؛ تصمیمی که بهگفته منابع نزدیک به کاخ سفید، بهمنزله تعلیق موقت کارزار «فشار حداکثری» دولت دونالد ترامپ بود.
این دستور ابتدا به شورای امنیت ملی، وزارت خزانهداری و وزارت خارجه ابلاغ شد و از ۳۱ اردیبهشت هیچ تحریم جدیدی علیه ایران اعلام نگردید. اما تنها چند روز بعد، با مخالفت ترامپ این تصمیم لغو شد و روند اعمال فشار اقتصادی دوباره از سر گرفته شد.
گزارش والاستریت ژورنال تاکید داشت که تصمیم اولیه برای تعلیق، تلاشی برای ایجاد فضای تنفس پیش از آغاز گفتوگوهای هستهای بود، اما واکنش تند ترامپ نشان داد اختلافنظرهایی جدی در درون دولت او درباره سیاست ایران وجود دارد.
ماه گذشته، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، مذاکره با آمریکا را «بیفایده و زیانبار» دانست و هرگونه گفتوگو با واشینگتن را ممنوع اعلام کرد. او گفت مذاکرات اتمی به «بنبست کامل» رسیده و تاکید کرد مذاکره با آمریکا به نفع ایران نخواهد بود.
همزمان، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز گفت هیچ مذاکرهای میان تهران و واشینگتن صورت نگرفته و جمهوری اسلامی تنها درباره موضوع هستهای گفتوگو میکند. او افزود ایران هرگز درباره مسائل غیرهستهای، از جمله محور مقاومت — عنوانی که تهران برای گروههای مسلح مورد حمایت خود در منطقه بهکار میبرد — با آمریکا یا هیچ کشور دیگری مذاکره نکرده است.
امکان پیوستن ایران به توافق ابراهیم
ترامپ در مصاحبه با برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سیبیاس، توافق با جمهوری اسلامی را «کلید صلح در خاورمیانه» خواند و گفت حکومت ایران «خواهان توافق است، هرچند این را نمیگوید؛ احتمالا نباید هم بگوید، چون هیچ مذاکرهکننده خوبی چنین حرفی نمیزند.»
او در این گفتوگو که شامگاه یکشنبه یازده آبان به وقت محلی پخش شد بار دیگر دستیابی خود به «پایان جنگ غزه و برقراری صلح»، آزادی گروگانهای اسرائیلی و صدور دستور حمله به زیرساختهای هستهای ایران را برجسته کرد.
ترامپ همچنین دوشنبه هفتم مهرماه در کنفرانس خبری مشترک با بنیامین نتانیاهو گفت: «شاید روزی ایران هم به توافقهای صلح در خاورمیانه و حتی پیمان ابراهیم ملحق شود؛ امیدوارم آن روز فرا برسد و ایران بتواند با اسرائیل به دوستی و سازش دست یابد.»
رییسجمهوری ایالات متحده توافقهای ابراهیم را ستود و از نقش جرد کوشنر و تیمش در پیشبرد این ابتکار قدردانی کرد. او گفت فکر میکند روند الحاق کشورها به این توافقها ممکن است به پاکستان و حتی روزی به ایران هم برسد و افزود «امیدواریم بتوانیم با ایران کنار بیاییم و روزی ایران عضو این توافق باشد زیرا به نفع آنها خواهد بود.»
از سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پیوستن تهران به پیمان ابراهیم را «سازگار با آرمانهای حکومت ایران» ندانست و گفت تهران هرگز به توافقات صلح با اسرائیل نخواهد پیوست.
عراقچی شامگاه شنبه ۱۹ مهر در مصاحبه با شبکه خبر جمهوری اسلامی گفت: «ترامپ معمولا آنچه را که به آن علاقه دارد، در قالبهای مختلف بیان میکند.»
او توافقات ابراهیم را «خائنانه» توصیف کرد و تاکید کرد مقامات جمهوری اسلامی پیشتر نیز این پیمان را رد کردهاند.
کامران حکمتی که در ماه مه برای دیداری کوتاه به ایران سفر کرده بود، از تیرماه، پس از پایان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی در زندان اوین تهران نگهداری میشود.
به گفته خانواده حکمتی، دادگاه انقلاب در اواخر ماه اوت حکمتی را بر اساس قانونی که سفر ایرانیان به اسرائیل را ممنوع میکند، به چهار سال زندان محکوم کرد.
طبق این گزارش، دستگاه قضایی جمهوری اسلامی در سپتامبر مجازات حکمتی برای سفر به اسرائیل را به دو سال کاهش و سپس حکم او را به یک سال تقلیل داد.
بهنوشته نیویورکتایمز کامران حکمتی بهدلیل سفر ۱۳ سال پیش خود به اسرائیل برای شرکت در مراسم برمیتصوا (بلوغ مذهبی پسرش) بازداشت شده است.
حکمتـی که تابعیت دوگانه دارد، در ایران متولد شده اما از ۱۳ سالگی به ایالات متحده مهاجرت کرده است. او برای دیدار خانوادهاش با گذرنامه ایرانی خود سفر کرده، زیرا ایران تابعیت دوگانه را به رسمیت نمیشناسد و اتباعش را ملزم به استفاده از گذرنامه ایرانی در سفر میداند.
نیویورکتایمز افزود که اعضای خانواده حکمتی بهدلیل نگرانی از واکنش و انتقامجویی حکومت ایران نخواستهاند نامشان فاش شود.
بهنوشته نیویورکتایمز، وکیل خانواده درخواست تجدیدنظر ارائه کرده، اما هنوز تاریخ رسیدگی دادگاه تجدیدنظر مشخص نیست. خانواده حکمتی ابراز امیدواری کرده که جمهوری اسلامی او را به دلایل انساندوستانه آزاد کند، زیرا کامران حکمتی هیچ فعالیت سیاسی نداشته، سفرش شخصی بوده و از سرطان تهاجمی مثانه رنج میبرد.
نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل از اظهار نظر درباره این پرونده خودداری کرده است.
به گفته نهادهای حقوق بشری، بستگان و وکیل یکی از زنان بازداشتشده، در حال حاضر دستکم چهار شهروند آمریکایی در ایران در زندان به سر میبرند: کامران حکمتی، رضا ولیزاده روزنامهنگار، و دو زن دیگر که نامشان اعلام نشده است.
وزارت امور خارجه آمریکا با استناد به ملاحظات امنیتی و حریم خصوصی، از اظهارنظر درباره جزئیات پروندهها خودداری کرد اما در بیانیهای گفت که واشینگتن همچنان با متحدان خود درباره «این مسئله و به طور کلی بازداشتهای ناعادلانه در ایران» در ارتباط است.
در بیانیه وزارت خارجه آمده است: «رژیم ایران سابقهای طولانی در بازداشت ناعادلانه و غیرقانونی اتباع کشورهای دیگر دارد. ایران باید فوراً این افراد را آزاد کند.»
جمهوری اسلامی سابقه استفاده از شهروندان دو تابعیتی بهعنوان اهرم سیاسی برای مبادله زندانیان یا آزادسازی داراییهای بلوکهشده را دارد، اما حکمتی نخستین مورد شناختهشده در سالهای اخیر است که فقط بهدلیل سفر شخصی به اسرائیل هدف قرار گرفته است.
سیامک نمازی، شهروند ایرانی-آمریکایی و زندانی سابق در ایران که در سال ۲۰۲۳ در قالب توافقی با دولت بایدن آزاد شد، گفت: «با بازداشت غیرقانونی حکمتی و دیگران، تهران بار دیگر بیدلیل به افزایش تنش با ایالات متحده و اسرائیل دامن میزند.»
حکمتـی مالک یک کارگاه جواهرسازی در منطقه الماس نیویورک است و در منطقه گریتنک (Great Neck) در لانگ آیلند زندگی میکند؛ منطقهای که جمعیت قابلتوجهی از یهودیان ایرانی-آمریکایی دارد. خانوادهاش میگویند او عاشق خانوادهاش، فعال در کنیسه محلی و دلبسته فرهنگ ایرانی است.
شهره نوفَر، یکی از بستگان او در کالیفرنیا، گفت:«کامران همیشه کسی بود که خانواده را به هم پیوند میداد. همیشه برای همه بود؛ برای همسرش، فرزندانش، اقوامش، و هر کسی که در ایران ملاقات میکرد. عجیب و دردناک است که همان کشوری که عاشقش بود و به آن کمک میکرد، حالا او را زندانی کرده است.»
به گفته خانواده، حکمتی در سالهای گذشته بارها با خانواده یا بهتنهایی به ایران سفر کرده بود و هرگز مشکلی نداشت تا اینکه در ماه مه امسال، در بحبوحه تشدید تنشها میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، به تهران رفت.
نیروهای امنیتی او را هنگام خروج از فرودگاه بینالمللی تهران بازداشت و گذرنامهاش را ضبط کردند و خواستار دسترسی به تلفن همراه و حسابهای شبکههای اجتماعی او شدند.
بهنوشته نیویورکتایمز ماموران امنیتی از ماه مه تا اوایل ژوییه، چندین بار حکمتی را بازجویی کردند. در آن زمان او در منزل یکی از بستگان در تهران در وضعیت ممنوعالخروجی به سر میبرد. اوایل جولای، اندکی پس از برقراری آتشبس میان جمهوری اسلامی و اسرائیل که با میانجیگری آمریکا حاصل شد، ماموران امنیتی به خانه یورش بردند و او را بازداشت کردند.
براساس این گزارش، حکمتی در اواخر ماه مه بدون حضور وکیل محاکمه و محکوم شد و خانوادهاش تنها پس از صدور حکم توانستند وکیلی برایش استخدام کنند.
مقامات جمهوری اسلامی از جمله مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی بارها از ایرانیان مقیم خارج، از جمله اقلیتهای مذهبی و قومی، دعوت کردهاند تا بدون ترس به کشور سفر کنند. پزشکیان در نشست مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر بار دیگر همین پیام را تکرار کرده بود.
در این نامه که پنجشنبه ۱۵ آبان در رسانههای ایران منتشر شد، آمده که دولت مسعود پزشکیان «در صدد است با حذف نرخ ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، مابهالتفاوت میان نرخ ارز ترجیحی و نرخ ارز توافقی را از طریق بستر کالابرگ به خانوارهای مشمول طرح پرداخت کند.»
نمایندگان امضاکننده این نامه هشدار دادند: «چنین تصمیمی، در صورت اجرا، ضمن آنکه نمیتواند آثار تورمی ناشی از حذف نرخ ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی را برای خانوارها جبران کند، پیامدهایی بسیار وخیم و ناگوار بر معیشت عمومی مردم، بهویژه قشر کمدرآمد، خواهد داشت.»
در ماههای گذشته، برخی از نمایندگان درباره حذف ارز ترجیحی هشدار داده بودند.
در خردادماه، جبار کوچکینژاد، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس گفت: «با حذف ارز ترجیحی، گوشت به قیمت سرسامآوری خواهد رسید که دیگر هیچگاه مردم کمدرآمد نمیتوانند از آن استفاده کنند.»
او ادامه داد: «حذف گوشت از سبد کالاهای اساسی و حمایتی کار درستی نیست چون پروتئین جزو نیازهای ضروری مردم است.»
همزمان با انتشار این نامه نمایندگان، حسین صمصامی یکی از نمایندگان مجلس در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که علاوه بر حذف ارز ۲۸ هزار ۵۰۰ تومانی، بنزین سه نرخی (۱۵۰۰، ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومانی) نیز مصوب شده است.
او افزود: «خوب است دولت محترم بفرمایند اگر چند نرخی، عامل رانت و فساد است، چرا مدام نرخ اضافه میکنند؟!»
«دو مسیر اقتصادی متفاوت»
نمایندگان همچنبن در نامه خود نوشتند که «در شرایط کنونی، دو مسیر اقتصادیِ متمایز پیشروی دولت قرار دارد که مسیر نخست آن، ادامه وضعیت موجود و تکرارِ سیاستهای اقتصادی نادرست و تکراری است که از سال ۱۳۶۹ در چارچوب طرح «تعدیل اقتصادی» آغاز شد.»
آنان به اقدام مشابه دولت ابراهیم رئیسی اشاره کردند و نوشتند: «در خرداد ماه سال ۱۴۰۱، تورم ماهانه رکورد تاریخیِ ۱۲ درصدی را ثبت کرد که دلیل اصلی و تنهای این پدیده هشداردهنده، حذف نرخ ارز ۴۲۰۰ تومانی در آن برهه حساس بود.»
این نمایندگان درباره «مسیر دوم» نوشتند: «تغییر بنیادینِ مسیر اقتصادی و اصلاحِ سیاستهای ارزی است که پیشتر، با جزئیات در نامه جامع ۵۰ صفحهای مورخ مردادماه سال ۱۴۰۳، توسط جمعی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی تقدیم شد که مورد توجه قرار نگرفت.»
در نامه نمایندگان تاکید شده است: «راهحلِ رفع این شکاف، افزایش گاهبهگاه نرخ رسمی نیست، بلکه اقتصاد کشور نیازمند اصلاحات ساختاری جدی، کنترل بازار غیررسمی، سامانبخشی به نظام مالیاتی و مقابله جدی با قاچاق، پولشویی و سوداگری است.»
این نمایندگان راهکارهایی را پیشنهاد کردهاند؛ از جمله «اجرای دقیق قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز و پولشویی و عملیاتی کردن سامانه شناسهگذاری و کد رهگیری کالاهای وارداتی و برخورد شدید و بیامان با عرضه کالاهای قاچاق، از مرز تا سطح فروشگاهها.»
علاوه بر موضوع قیمت ارز، در روزهای اخیر احتمال افزایش قیمت بنزین نیز مطرح شده است.
افزایش قیمت بنزین در ایران در آبان ۱۳۹۸ موجی از اعتراضات گسترده و سراسری را به دنبال داشت که این اعتراضها با سرکوب خونین نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی روبهرو شد.
بنابر گزارشها دستکم هزار و ۵۰۰ نفر در این تجمعات کشته و هزاران تن دیگر بازداشت شدند.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت پزشکیان، ۱۳ آبان در نشست خبری هفتگی خود اعلام کرد دولت هنوز تصمیمی برای افزایش قیمت بنزین سهمیهای نگرفته و این نوع بنزین همچنان با قیمتهای فعلی عرضه خواهد شد.
