همزمان با تشدید گرانی مواد غذایی و هشدار وزارت بهداشت درباره دشوار شدن دسترسی دهکهای پایین به اقلام اساسی، گزارشها نشان میدهند بیش از ۴۳۸ هزار نفر دیگر در آبانماه از فهرست یارانهبگیران حذف شدهاند. این روند نگرانیها در زمینه تعمیق فقر غذایی در کشور را افزایش داده است.
احمد اسماعیلزاده، مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، جمعه ۳۰ آبان در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا گفت افزایش چشمگیر قیمت مواد غذایی بهحدی است که دسترسی دهکهای یک تا پنج به کالاهای خوراکی ضروری «محدود و سخت» شده است.
اسماعیلزاده در این خصوص گفت حدود ۳۵ تا ۴۵ درصد خانوارها برخی اقلام غذایی مانند سبزیجات و لبنیات را کمتر از مقادیر لازم مصرف میکنند و بخشی از این وضعیت به گفته او «مستقیما ناشی از افزایش قیمتها» است.
او با اشاره به اینکه وزارت بهداشت نقشی در کنترل قیمتها ندارد، افزود دستگاههای مسئول از جمله وزارت جهاد کشاورزی و وزارت صنعت، معدن و تجارت، باید با «نظارت بر بازار» و «مقابله با اخلالگران» اقلام غذایی مورد نیاز مردم را با دسترسپذیری بیشتر فراهم کنند.
این نگرانیها تنها به حوزه سلامت غذایی محدود نیست و نمایندگان کارگری نیز از فشار شدید معیشتی خانوارها سخن گفتهاند.
۲۸ آبان، شماری از مسئولان تشکلهای کارگری به رسمیت شناخته شده از سوی جمهوری اسلامی، در مراسمی از شرایط معیشتی کارگران از جمله دستمزد پایینتر از خط فقر انتقاد کردند.
علی خدایی، عضو شورای عالی کار، در این مراسم گفت هزینههای زندگی در کشور سر به فلک کشیده و نرخ تورم مواد غذایی به ۶۴ درصد رسیده و دستمزد کنونی کارگران پاسخگوی ۱۰ روز هم نیست.
درخواست برای بازگشت کالابرگ
اسماعیلزاده در بخشی از صحبتهای خود گفت تدوین برنامههای حمایت غذایی، از جمله اجرای کالابرگ الکترونیک، برای جبران محدودیتهای دهکهای پایین ضروری است.
او تاکید کرد با اجرای این برنامه، وزارت بهداشت فهرست کالاهای اساسی دارای ارزش تغذیهای مانند برنج ایرانی، لبنیات و منابع پروتئینی را در اختیار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی قرار خواهد داد تا نیازهای غذایی مردم بهتر تامین شود.
او با اشاره به گران شدن شدید پروتئین، گفت که مصرف دو وعده گوشت قرمز در هفته ضروری است اما در شرایط فعلی، جایگزینهایی مانند مرغ، ماهی، تخممرغ و حبوبات باید در الگوی تغذیهای خانوادهها قرار گیرد؛ هرچند قیمت برخی حبوبات مانند لوبیا نیز «به شدت افزایش یافته» و دسترسی به آجیلها تقریبا غیرممکن شده است.
مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه درباره خطر کمبود لبنیات نیز هشدار داد و گفت مصرف محصولات محلی تنها در صورت جوشاندن مناسب قابل توصیه است.
پیشتر در ۲۰ آبان و همزمان با تشدید بحران اقتصادی در ایران، حسین راغفر، اقتصاددان، با ابراز نگرانی از گسترش فقر در کشور گفت حدود ۴۰ درصد جامعه در فقر مطلق به سر میبرند و هفت میلیون نفر نیز زیر خط گرسنگی قرار دارند و با سوءتغذیه مواجهاند.
حذف یارانه، تشدید فشار بر سفره خانوادهها
در حالی که کارشناسان درباره گسترش ناامنی غذایی در دهکهای پایین هشدار دادهاند، روند حذف شهروندان از فهرست یارانهبگیران ادامه دارد.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، جمعه ۳۰ آبان گزارش داد در آبانماه سال جاری ۴۳۸ هزار نفر دیگر از فهرست یارانه نقدی کنار گذاشته شدهاند.
طبق اعلام وزارت کار، یارانه آبان برای ۴۱ میلیون و ۸۷۴ هزار و ۸۱۷ نفر از دهکهای چهارم تا نهم پرداخت شده، در حالی که این رقم در دوره قبل ۴۲ میلیون و ۳۱۳ هزار و ۳۹ نفر بود.
کارشناسان هشدار دادهاند ادامه این روند میتواند دسترسی اقشار کمدرآمد به مواد غذایی پایه را بیش از پیش دشوار کند و سفره خانوارهای دهکهای پایین را خالیتر سازد.
در چنین وضعیتی، حذف صدها هزار نفر از فهرست یارانهبگیران، همزمان با جهش قیمت مواد غذایی، برای بسیاری از خانوادهها به معنای کوچکتر شدن سفره، حذف گوشت و لبنیات و عمیقتر شدن زخم فقر غذایی در زندگی روزمره آنهاست.
در سالهای گذشته، در سایه ناکارآمدی جمهوری اسلامی در اداره اقتصادی کشور، گزارشهای بسیاری از افزایش شدید فقر و وضع اقتصادی نامناسب مردم در ایران منتشر شد.
در این مطلب که جمعه ۳۰ آبان منتشر شد، آمده است: «پلاژ ویژه برای امام جمعه و دوستان یعنی چه؟ علاقه به سهمیه ویژه برای دانشگاه و عبور از خط ویژه کم بود، حال پلاژ ویژه هم میخواهند؟ با سهمیه به دانشگاه بروی، با سهمیه استخدام شوی، از خط سفید اینترنتی استفاده کنی و به کیش هم بروی در پلاژ ویژه مستقر شوی؟»
عصر ایران افزود: «کار امام جمعهها مشخص است: جمعهها نماز جمعه بخوانند و رابط مردم و حکومت باشند و موارد استراتژیک و سیاستهای رسمی را برای مردم توضیح دهند. اصلا خود کلمه پلاژ چه نسبتی با امامت جمعه دارد؟»
پیشتر در فضای مجازی نامهای از علیرضا بینیاز، امام جمعه کیش، خطاب به محمدجعفر کبیری، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش، منتشر شد که تاریخ آن به ۲۷ آبان بازمیگشت.
بینیاز در این نامه نوشت پیش از این در جلسهای با حضور وزیر اقتصاد، دبیر شورای عالی مناطق آزاد و مدیرعامل منطقه آزاد کیش، در خصوص «احداث و بهرهبرداری» از یک «پلاژ ویژه» برای نهاد امامت جمعه توافق شده است.
او همچنین خواستار «تسریع و نهاییسازی فرآیند واگذاری» این پلاژ شد تا زمینه برای «حضور و بهرهمندی متدینین و افراد ملتزم، همچنین مسئولان و مهمانان خاص جزیره»، فراهم آید.
امکانات کیش حق همه مردم ایران است
عصر ایران در ادامه مطلب خود، با انتقاد از رویکرد امام جمعه کیش نوشت: «چه اصراری دارند جامعه را به متدین و غیرمتدین تقسیم کنند؟ حق همه مردم ایران است که از امکانات و مواهب استفاده کنند. ضمن اینکه تشخیص میزان تدین با امام جمعه کیش و غیرکیش نیست.»
این پایگاه خبری چنین رویکردی را در میان امامان جمعه مسبوق به سابقه دانست و از مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، خواست درباره صحت و سقم این نامه یا موافقت احتمالی وزیر اقتصاد با آن بررسیهای لازم را صورت دهد و با متخلفان برخورد کند.
عصر ایران با اشاره به فاصله گرفتن مردم از روحانیت و ادامه «تبعیض و ویژهخواری» در کشور افزود: «اگر خبر راست باشد، سکوت آقای رییسجمهور و موافقت او قابل تامل است ... نه جامعه را میتوان به متدین و غیرمتدین تقسیم کرد و نه روحانیون بر دیگر اصناف برتری دارند.»
این نخستین بار نیست که امامان جمعه و وابستگان به علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، امتیازاتی ویژه برای خود قائل میشوند و نام آنها در پروندههای فساد اقتصادی و مواردی از این دست به چشم میخورد.
یاشار سلطانی، روزنامهنگار، اسفند ۱۴۰۲ اسناد فساد مالی کاظم صدیقی، امام جمعه وقت تهران، را در پرونده باغ ازگل به مساحت ۴۲۰۰ مترمربع و ارزش هزار میلیارد تومان افشا کرد.
باغ ازگل که تحت تصرف حوزه علمیهای به مدیریت صدیقی قرار داشت، با قیمت تنها ۶.۶ میلیارد تومان معامله شده بود.
پس از انتقادات گسترده و واکنش شدید افکار عمومی، صدیقی در نهایت مردادماه سال جاری در نامهای به خامنهای خواستار «معاف شدن از اقامه نماز جمعه به سبب تمایل برای تمرکز بر کارهای علمی و تدریسی و تبلیغی» شد و رهبر جمهوری اسلامی با درخواست او موافقت کرد.
حسین ظفری، جمعه ۳۰ آبان در گفتوگو با خبرگزاری ایسنا گفت که استانهای خراسان رضوی، فارس، کرمان، خوزستان و اصفهان بیشترین وسعت پهنه فرونشست را در کشور دارند.
ظفری اضافه کرد که از نظر تعداد شهرهای در معرض فرونشست، استانهای اصفهان، خراسان رضوی، فارس و تهران در صدر قرار دارند.
او همچنین گفت برای کاهش پیامدهای فرونشست، تجهیز چاههای مجاز به سیستم هوشمند، مسدود کردن چاههای غیرمجاز و اجرای پروژههای آبخیزداری در جریان است.
در سالهای گذشته گزارشهای زیادی در خصوص بحران فرونشست در شهرهای ایران منتشر شده است.
۲۶ آبان، رضا صالحی امیری، وزیر گردشگری و میراث فرهنگی، گفت: «در ۳۰ استان کشور بهجز گیلان با مشکل فرونشست مواجه هستیم و در چند استان وضعیت بحرانی است.»
علی بیتاللهی، رییس بخش زلزلهشناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نیز ۲۶ مهر گفت ۷۵۰ شهر ایران در معرض فرونشست زمین قرار دارند.
این مقام وزارت راه و شهرسازی اول شهریور هم هشدار داده بود ایران از نظر گستردگی فرونشست زمین در رتبه سوم جهان قرار دارد.
ظفری در بخش دیگری از صحبتهای خود به نقش مستقیم برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی در ایجاد فرونشست اشاره کرد و گفت: «از اوایل دهه ۱۳۵۰ برداشت آب زیرزمینی شدت گرفت و توجه کشاورزان و سایر بهرهبرداران به منابع زیرزمینی افزایش یافت. به تدریج با این برداشتها و تشدید خشکسالیها، فرونشست زمین در برخی مناطق کشور شدت گرفت و این روند تاکنون ادامه دارد.»
او درباره اقدامات انجامشده برای کنترل بحران گفت: «طی چند سال گذشته بیش از ۱۰۰ هزار حلقه چاه مجاز به سیستم کنترل هوشمند مجهز شده و تنها در سال گذشته حدود ۲۰ هزار چاه غیرمجاز مسدود شده است.»
بهگفته ظفری، نقشه پهنههای فرونشست اکنون تهیه شده و ضوابط فنی برای اجرای پروژههای عمرانی در مناطق پرخطر تدوین شده است.
سخنگوی مدیریت بحران کشور در پایان تاکید کرد که اصلاح الگوی کشت، اجرای پروژههای آبخیزداری و مدیریت پایدار منابع آب، از جمله اقداماتی است که پیامدهای فرونشست را کاهش خواهد داد.
سمیه رفیعی، رییس فراکسیون محیط زیست مجلس، ۱۶ اردیبهشت هشدار داد برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی باعث فرونشست زمین در ۳۰ استان شده و ۶۶ درصد تالابهای کشور به کانون گرد و غبار تبدیل شدهاند.
کارشناسان هشدار دادهاند ادامه برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی میتواند زیرساختهای حیاتی، خطوط ریلی، فرودگاهها و بناهای تاریخی را با خطر تخریب غیرقابلجبران روبهرو کند و به یکی از پرهزینهترین پیامدهای پدیده فرونشست بدل شود.
شرکت کنترل کیفیت هوای تهران جمعه ۳۰ آبان اعلام کرد میانگین کیفیت هوای تهران طی ۲۴ ساعت گذشته با شاخص آلودگی هوا بر اساس اندازهگیری ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون روی عدد ۱۰۳ و در وضعیت ناسالم برای گروههای حساس قرار گرفت.
همچنین میانگین کیفیت هوا در صبح جمعه بر اساس این شاخص ۱۳۳ و در شرایط ناسالم برای گروههای حساس است.
شاخص کیفیت هوا (AQI) به پنج دسته اصلی تقسیم میشود: از صفر تا ۵۰، هوا پاک، از ۵۱ تا ۱۰۰ قابل قبول، از ۱۰۱ تا ۱۵۰ ناسالم برای گروههای حساس، از ۱۵۱ تا ۲۰۰ ناسالم برای همه گروهها، از ۲۰۱ تا ۳۰۰ بسیار ناسالم و از ۳۰۱ تا ۵۰۰، خطرناک است.
افزایش آلودگی در هفته آینده
سازمان هواشناسی ایران با صدور هشدار نارنجی اعلام کرد طی روزهای آینده در بیشتر مناطق کشور جو پایدار و آسمان صاف خواهد بود؛ وضعیتی که در کلانشهرهای صنعتی و پرجمعیت باعث افزایش شدید غلظت آلایندهها میشود.
بر اساس این هشدار، در صورت کنترل نشدن منابع آلاینده ثابت و متحرک، بهویژه در مناطق پرتردد و صنعتی، شاخص آلودگی هوا میتواند به مرحله خطرناک برای همه گروههای سنی برسد.
تهران، اصفهان، تبریز، کرج، اهواز و مشهد در فهرست شهرهایی قرار دارند که احتمال تشدید آلودگی در آنها بیش از سایر مناطق است.
صادق ضیاییان، رییس مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا، گفت که الگوی پایدار جوی تا پایان هفته آینده ادامه خواهد داشت و «افزایش غلظت آلایندهها در کلانشهرها قطعی است».
به گفته او، وزش باد فقط در بخشهایی از نوار شرقی کشور رخ خواهد داد و تاثیری بر پراکندگی آلودگی در شهرهای بزرگ ندارد.
ضیاییان درباره وضعیت پایتخت نیز اعلام کرد آسمان تهران در روزهای آینده صاف و همراه با غبار محلی خواهد بود و «هوا در سطح ناسالم برای همه گروهها» قرار میگیرد.
او دمای تهران را بین هشت تا ۱۹ درجه پیشبینی کرد.
در همین حال، وضعیت در خلیج فارس برای جمعه مواج گزارش شده و تفاوت دمایی قابل توجه بین شمال و جنوب کشور دیده میشود؛ بندرعباس با ۳۲ درجه گرمترین و شهرکرد با هفت درجه زیر صفر، سردترین مرکز استانهای کشور هستند.
هواشناسی در توصیههایی به مردم و دستگاههای مسئول خواستار کاهش ترددهای غیرضروری، مدیریت مصرف سوخت، کنترل فعالیتهای صنعتی آلاینده و پرهیز از فعالیت ورزشی در فضای باز شد.
این رسانه پنجشنبه ۲۹ آبان نوشت که گسترش جنگ در سودان طی هفتههای اخیر، بهویژه تصرف شهر الفاشر به دست نیروهای پشتیبانی سریع، پای تعدادی از رقبای منطقهای، از جمله «جمهوری اسلامی، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، ترکیه، مصر و اسرائیل» را به یک «رقابت نیابتی» کشانده است.
رقابتی که به نوشته این رسانه نزدیک به جریانهای سنتی-مذهبی محافظهکار در آمریکا، میتواند «موازنه قدرت در دریای سرخ را دگرگون کند.»
در بخشی از گزارش واشینگتنتایمز آمده است: «امارات متحده عربی، یکی از متحدان کلیدی آمریکا در خاورمیانه، به حمایت مالی و تسلیحاتی از نیروهای پشتیبانی سریع متهم شده است. ارتش سودان نیز هرچه بیشتر به تسلیحاتی که جمهوری اسلامی در اختیار آن میگذارد متکی شده و این وضعیت یک نبرد نیابتی پیچیده میان جمهوری اسلامی، آمریکا و متحدانش ایجاد کرده است.»
همزمان با گسترش روابط نظامی ایران با ارتش رسمی سودان، نیروهای پشتیبانی سریع هم به تسلیحات پیشرفتهتر اروپایی و روسی دست یافته است.
نیروهای پشتیبانی سریع که از آوریل ۲۰۲۳ در حال نبرد با ارتش سودان هستند، چهارم آبان شهر الفاشر را تصرف کردند و پس از محاصرهای ۱۸ ماهه، ارتش را از آخرین پایگاهش در منطقه دارفور غربی بیرون راندند.
پس از سقوط شهر، گزارشهایی از اعدامهای میدانی، خشونت جنسی، حمله به نیروهای امدادرسان، غارت و آدمربایی منتشر شده است.
نیروهای پشتیبانی سریع یک گروه شبهنظامی است که سال ۲۰۱۳ از باقیمانده شبهنظامیان جَنجَوید تشکیل شد. شبهنظامیان جَنجَوید در جریان نسلکُشی دارفور برای حکومت وقت سودان میجنگیدند و مسئول مستقیم جنایتها علیه غیرنظامیان شناخته شدهاند.
دولت سودان در سال ۲۰۱۳ این گروه را برای مقابله را گروههای شورشی در منطقه دارفور تشکیل داد اما روند تنشها در این کشور به سمتی رفت که نیروهای پشتیبانی سریع از سال ۲۰۲۳ تا کنون با نیروهای مسلح سودان در جنگاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، چهارشنبه اعلام کرد که به درخواست محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان، برای پایان دادن به درگیریهای سودان وارد عمل خواهد شد.
محمدرضا ظفرقندی در توجیه این «ضرورت» گفت: «دیگر نمیتوان تنها به واردات یا کشفیات قاچاق اکتفا کرد؛ بلکه باید در مناطق مناسب و با حساب و کتاب و کنترل دقیق مسئولان انتظامی و قضایی، امکان کشت قانونی تریاک فراهم شود.»
به گزارش خبرآنلاین، او چهارشنبه ۲۸ آبان در سخنرانی خود با اشاره به اینکه بسیاری از داروهای حیاتی وابسته به مشتقات تریاک هستند، افزود: «اگر کشت کنترلشده تریاک نداشته باشیم، مواد اولیه این داروها به کشور وارد نمیشود.»
خبرآنلاین نوشت: «در سالهای اخیر، گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد کشفیات تریاک در کشور کاهش یافته و از سوی دیگر، واردات رسمی نیز به دلایل سیاسی و امنیتی با دشواری مواجه است. همین شرایط باعث شده برخی نمایندگان مجلس نیز از ایده کشت کنترلشده تریاک حمایت کنند و آن را راهکاری برای کاهش هزینههای تامین مواد اولیه دارویی بدانند.»
در این ارتباط، روزنامه اعتماد ۱۵ مرداد با استناد به گزارشهای سالانه پلیس مبارزه با مواد مخدر نوشت: «برای چهارمین سال پیاپی، کشفیات مخدرها (تریاک، مورفین و هرویین) کاهش یافته و از بالای هزار تن در سال ۱۳۹۹ به کمتر از ۳۷۵ تن در سال ۱۴۰۳ رسیده است.»
در این گزارشها به ممنوعیت کشت خشخاش در افغانستان پس از روی کار آمدن دوباره طالبان اشاره شده است.
محمدمهدی شهریاری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، از مدافعان کشت خشخاش است. او دهم مهر صدور مجوز دولتی برای کشت خشخاش را «از نظر علمی» ضروری دانست.
شهریاری به سایت دیدهبان ایران گفت: «کشت خشخاش از این منظر مطرح میشود که اعتیاد به مواد صنعتی زیاد شده. بخش کمی از جمعیت معتادان تریاک مصرف میکنند و به دلیل ارزانی مواد مخدر صنعتی، به سمت این مواد رفتهاند.»
در حال حاضر کشت خشخاش بر اساس قوانین جمهوری اسلامی ممنوع است.
به نوشته خبرآنلاین، برخی مقامات ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به نمونههای جایگزین مانند گیاه «شقایق الیفرا» که امکان استخراج ترکیبات مشابه با آلکالوئیدهای دارویی از آن وجود دارد، میگویند: «باید از هرگونه انحراف و نشتی احتمالی به بازار قاچاق جلوگیری شود.»
خبرگزاری تسنیم ۲۴ شهریور با اشاره به «استفاده از زمینهای کشاورزی برای کشت خشخاش و گرایش آرام برخی کشاورزان در استانهایِ مستعد و با پتانسیل» به سمت «کشت غیرقانونی خشخاش» نوشت: «بیتفاوتی، بیتوجهی و ضعف در قلع و قمع اراضی کشت غیرقانونی، در درازمدت میتواند تولید بیشتر مواد مخدر را کمهزینه و کمریسک کند.»
در این گزارش به «تبعات امنیتی و اجتماعی پیچیده» کشت غیرقانونی و «دشوار و پر هزینه شدن کنترل و مبارزه با شبکههای تولیدکننده داخلی» اشاره شده است.
رضا ملکزاده، معاون پیشین وزیر بهداشت، ۱۳ خرداد، ایران را در صدر فهرست مصرفکنندگان تریاک دنیا عنوان کرد و گفت: «حدود ۴۵ درصد از تریاک جهان در ایران مصرف میشود و حدود ۱۰ درصد از افراد بالای ۴۰ سال در ایران به روشهای مختلف تفننی یا اعتیاد از تریاک استفاده میکنند.»
تسنیم ۲۴ شهریور با استناد به سخنان رضا سپهوندی، یکی از نمایندگان استان لرستان در مجلس شورای اسلامی، که «داروسازیهای داخلی برای تولید داروهای موردنظر، نیاز به ۶۰۰ تن تریاک دارد» اضافه کرد: «وقتی بازار داخل (چه نیاز وزارت بهداشت برای تولید دارو و چه نیاز معتادان برای مصرف) اشباع شد، آیا تولیدکنندگان غیرقانونی به فکر صادرات نخواهند افتاد؟»
تسنیم هشدار داد که اگر حکومت برای تولید و قاچاق مواد مخدر از داخل ایران اقدام نکند، «باید خود را در آیندهای که شاید چندان دور نباشد، برای هجمههای حقوقی و سیاسی و امنیتی بینالمللی به بهانه تولید مواد مخدر آماده کنیم.»
این هشدار در شرایطی مطرح شده که در سالیان گذشته بارها گزارشهایی در مورد دست داشتن سپاه پاسداران در قاچاق مواد مخدر منتشر شده است.
به نوشته تسنیم، در حال حاضر کشت غیرقانونی، بیشتر در استانهایی دیده میشود که «برخی معضلات و آسیبها ازجمله طلاق و بیکاری و به طور مشخص، اعتیاد در آنها وضعیت قابل تاملی دارد و همین امر میتواند در نتیجه همزیستی مردم با مراکز کِشت، ناخواسته و در درازمدت آمار مصرفکننده مخدر را هم بالا ببرد.»
تاکنون مقامات جمهوری اسلامی در مورد اینگونه هشدارها واکنش نشان ندادهاند و بهطور رسمی درباره احتمال تغییر قانون برای کشت قانونی خشخاش در مرزهای ایران اظهار نظری نکردهاند.
