دولت ایالات متحده، پس از قطع اینترنت در ایران در پی سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان، هزاران پایانه اینترنت ماهوارهای استارلینک را بهطور مخفیانه به ایران ارسال کرده است.
روزنامه والاستریت ژورنال پنجشنبه ۲۳ بهمن در گزارشی اختصاصی به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت دولت دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، پس از آنکه مقامهای جمهوری اسلامی در دیماه با کشتار هزاران معترض و قطع دسترسی به اینترنت، اعتراضات را سرکوب کردند، حدود شش هزار پایانه اینترنت ماهوارهای استارلینک را مخفیانه به ایران فرستاده است.
انتقال بودجه به خرید استارلینک
مقامهای آمریکایی گفتند وزارت امور خارجه این کشور در ماههای گذشته نزدیک به هفت هزار پایانه استارلینک خریداری کرد تا مخالفان جمهوری اسلامی بتوانند محدودیتهای اینترنتی را دور بزنند.
به گفته آنها، این اقدام پس از آن انجام شد که مقامهای ارشد دولت ترامپ تصمیم گرفتند بخشی از بودجه برنامه مرتبط با آزادی اینترنت در ایران را به خرید پایانههای استارلینک اختصاص دهند.
این مقامها افزودند ترامپ از انتقال این محمولهها به ایران اطلاع داشت، اما مشخص نیست شخص او به طور مستقیم این طرح را تایید کرده است یا خیر.
این در حالی است که همزمان با گسترش اعتراضات، ترامپ از معترضان خواست به تظاهرات ادامه دهند و گفت «کمک در راه است»، اما در عمل هنوز اقدامی در این زمینه صورت نگرفته است.
در ادامه و پس از سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان، ایالات متحده مسیر گفتوگو با تهران درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی را در پیش گرفت. این در حالی است که تهران بارها تاکید کرده است که غنیسازی را برای اهداف غیرنظامی لازم میداند و آن را متوقف نخواهد کرد. در مقابل مقامهای آمریکایی هشدار میدهند شکست مذاکرات میتواند به صدور مجوز حمله نظامی از سوی ترامپ منتهی شود.
در همین چارچوب، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، چهارشنبه ۲۲ بهمن در واشینگتن با ترامپ دیدار کرد تا درباره نحوه مواجهه با جمهوری اسلامی گفتوگو کند.ترامپ پس از این دیدار در پیامی در تروث سوشال نوشت ترجیح میدهد موضوع هستهای از راه دیپلماتیک حل شود و افزود: «اگر نشود، باید دید نتیجه چه خواهد بود.»
خطر استفاده از استارلینک در ایران
والاستریت ژورنال یادآور شد نگهداری و استفاده از پایانههای استارلینک در ایران غیرقانونی است و میتواند چند سال زندان در پی داشته باشد.
با وجود این، به نوشته این روزنامه به نقل از تحلیلگران و فعالان، دهها هزار ایرانی از این تجهیزات برای ارتباطگیری و انتشار اطلاعات خارج از کنترل فیلترینگ حکومت استفاده میکنند و نیروهای حکومتی خانهها و پشتبام افراد مظنون را برای یافتن این پایانهها جستوجو میکنند.
کاخ سفید پیشتر تایید کرده بود ترامپ و ایلان ماسک، مدیر عامل شرکت استارلینک، در ژانویه درباره تضمین دسترسی ایرانیان به استارلینک در جریان اعتراضات گفتوگو کردهاند.
اختلاف نظر بر سر ویپیانها و استارلینک
تصمیم دولت ترامپ برای خرید این سامانهها در حالی اتخاذ شد که در داخل دولت درباره پیامدهای اختصاص بودجه برای خرید استارلینک و تاثیر آن بر دیگر برنامههای مرتبط با دسترسی به اینترنت اختلاف نظر وجود داشت.
با این حال، مقامهای ارشد استارلینک را موثرترین ابزار حمایت از مخالفان در ایران، در کنار یا حتی به جای ویپیانها، میدانستند.
مورا نامدار، که تا دسامبر ریاست دفتر خاورمیانه وزارت خارجه ایالات متحده را بر عهده داشت، در اوت در یادداشتی به مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، خواستار تهیه استارلینک برای ارسال به ایران شد. او نوشت هرچند از ویپیانها حمایت مالی شده است، اما «وقتی اینترنت قطع میشود، بیفایدهاند.»
برخی کارشناسان آزادی اینترنت و شماری از مقامها بر تامین کامل بودجه ویپیانها تاکید میکنند و میگویند این ابزارها امنیت بیشتری برای مخالفان فراهم میکند. آنها از حمایت همزمان استارلینک و ویپیان دفاع میکنند، اما هشدار میدهند کاهش منابع ویپیان میتواند کاربران را در معرض شناسایی قرار دهد و در عین حال این خدمات برای جمعیت گستردهتری در دسترس و ارزانتر است.
بر پایه دادههای داخلی وزارت امور خارجه آمریکا، در اعتراضات سراسری سال ۲۰۲۲ حدود ۳۰ میلیون ایرانی از ویپیانهای تامین مالیشده از سوی واشینگتن استفاده میکنند. مقامهای این وزارتخانه همچنین برآورد میکنند در جریان جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵ و همزمان با قطع تقریبا کامل اینترنت پس از حملات آمریکا و اسرائیل، حدود ۲۰ درصد ایرانیان همچنان از طریق این خدمات دسترسی محدودی داشتند.
فشار بر شرکتهای تامینکننده خدمات ویپیان
بر اساس گزارش وال استریت ژورنال ادامه فعالیت برای برخی از شرکتهایی که با بودجه دولتی خدمات ویپیان ارائه میکنند، برایشان دشوار شده است. شرکت سایفون اکنون حدود ۵.۹ میلیون دلار بودجه دریافت میکند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ برابر با ۱۸.۵ میلیون دلار بوده است.
مایکل هال، مدیر شرکت سایفون، به وال استریت ژورنال گفت این شرکت برای تامین هزینههای تحقیق، توسعه و عملیات با فشار زیادی روبهرو است.
به گفته هال، سایفون در ژانویه ۱۸.۴ میلیون کاربر فعال در ایران داشت، اما هنگام قطع گسترده اینترنت تنها حدود ۱۵۰۰ نفر از طریق استارلینک به این سرویس متصل بودند.
دو مقام آمریکایی نیز به والاستریت ژورنال گفتند با انتقال بودجه به خرید استارلینک، حمایت مالی از دو شرکت از پنج شرکت ارائهدهنده ویپیان برای ایران متوقف شده و سه شرکت دیگر با منابع محدود روبرو هستند.
به گفته یک مقام وزارت امور خارجه آمریکا به والاستریت ژورنال این نهاد همچنان از مجموعهای از ابزارها، از جمله ویپیانها، برای کمک به آنلاین ماندن ایرانیان پشتیبانی میکند و در حال همکاری با شرکای بینالمللی برای گسترش این ظرفیت است.
این قطعنامه پنجشنبه ۲۳ بهمن با ۵۲۴ رای موافق در برابر ۳ رای مخالف به تصویب رسید. ۴۱ نماینده پارلمان اروپا نیز به آن رای ممتنع دادند.
نمایندگان پارلمان اروپا در این قطعنامه خشونت جمهوری اسلامی علیه مردم ایران، بهویژه جامعه مدنی، معترضان، زنان، اقلیتها و سایر گروهها را محکوم کردند.
آنها خواستار پایان فوری همه اشکال خشونت و سرکوب علیه غیرنظامیان، از جمله بازداشت خودسرانه، ناپدیدسازی قهری و شکنجه شدند و بر آزادی زنان زندانی، بهویژه نرگس محمدی، برنده جایزه نوبل صلح، تاکید کردند.
روبرتا متسولا، رییس پارلمان اروپا، ۲۳ بهمن با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، این قطعنامه را «پیامی قاطع، روشن و بدون تزلزل» به مردم ایران دانست و تاکید کرد: «ایران آزاد خواهد شد.»
تاکید بر مستندسازی جنایات جمهوری اسلامی
نمایندگان پارلمان اروپا در قطعنامه خود از گزارشها درباره کشته شدن «حدود ۳۵ هزار نفر» در جریان اعتراضات اخیر ایران ابراز نگرانی کردند و هشدار دادند اقدامات جمهوری اسلامی میتواند بهعنوان «جنایت علیه بشریت» در نظر گرفته شود.
آنها خواستار مستندسازی مستقل این موارد از سوی نهادهای سازمان ملل، حفظ شواهد برای پیگردهای احتمالی آینده و پیگیری روند پاسخگویی از طریق سازوکارهای قضایی بینالمللی شدند.
در این قطعنامه همچنین بر توقف آزار و پیگرد پزشکان و اعضای کادر درمان از سوی جمهوری اسلامی بهدلیل ارائه خدمات به معترضان مجروح تاکید شده است.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پنجم بهمن در بیانیهای اعلام کرد بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی ایرانیان به دستور علی خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدهاند.
پیشتر مجله نیویورکر گزارش داد جمهوری اسلامی میکوشد کشتار اخیر را به «فراموشی اجباری» بسپارد و در این مسیر، علاوه بر معترضان مجروح، کادر درمان را نیز که شاهد جنایتهای هولناکی بودهاند، تحت فشار قرار داده است.
تاکید بر ادامه تحریمهای هدفمند علیه حکومت ایران
نمایندگان پارلمان اروپا ضمن اعلام همبستگی با مردم ایران، آنان را «تنها منبع مشروع حاکمیت» دانستند و از شورای اتحادیه اروپا و کمیسیون اروپا خواستند تحریمهای هدفمند علیه جمهوری اسلامی را گسترش دهند.
در این قطعنامه همچنین از اتحادیه اروپا و کشورهای عضو خواسته شده برای حمایت از خانوادههای بازداشتشدگان در ایران راهبردی تدوین کنند و مانع از «استفاده عامدانه رژیم ایران از دیپلماسی گروگانگیری» شوند.
نمایندگان پارلمان اروپا همچنین نقش محوری سپاه پاسداران در سرکوب مردم ایران را یادآور شدند.
اتحادیه اروپا ۹ بهمن اعلام کرد سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی خود قرار میدهد.
رییس پارلمان اروپا ۲۳ بهمن در پیام خود در ایکس نوشت: «تحریمها علیه اعضای سپاه پاسداران تروریستی باید بهطور کامل اجرا شود؛ بدون هیچ خلأ قانونی و بدون هیچ بهانهای.»
انتقاد از تصمیمات سازمان ملل در قبال حکومت ایران
نمایندگان پارلمان اروپا انتخاب جمهوری اسلامی به معاونت کمیسیون توسعه اجتماعی سازمان ملل متحد را محکوم کردند و گفتند این انتخاب با وضعیت وخیم حقوق بشر در ایران در تناقض است.
آنها همچنین از پیام تبریک آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، به مناسبت ۲۲ بهمن
انتقاد کردند و آن را «اقدامی نامتناسب با واقعیت سرکوبها در ایران» دانستند.
پنجشنبه ۲۳ بهمن و همزمان با چهلوهفتمین روز انقلاب ملی ایرانیان، رضا عباسی، فعال سابق دانشجویی و عضو پیشین انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه زنجان، پس از انتشار مطالبی درباره شمار جانباختگان روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه و نحوه برخورد نیروهای سرکوب با خانوادههای آنان، برای ارائه توضیحات به پلیس امنیت زنجان احضار شده است.
در کردستان نیز سازمان حقوق بشری ههنگاو از بازداشت هفت شهروند در شهرهای میاندوآب، آبدانان و بوکان خبر داد و نام جمال عبداللهی، علی نظرزاده، ناصر یادیار، موسی یادیار، حمزه یادیار، هژار رحیمی و حسن چمنی را به عنوان بازداشتشدگان اعلام کرد.
دانشجویان متحد همچنین از بازداشت آریا اداوری، دانشجوی ۲۰ ساله رشته صنایع فلز دانشگاه ساری خبر داد و اعلام کرد او ۲۰ دی در قرچک تهران بازداشت شده است.
همزمان، محمد موحدی، دادستان کل کشور، با موضعی که میتواند به فشار اقتصادی بر بازداشتشدگان منجر شود، گفت «خسارتها بر اساس قانون باید از بازداشتشدگان اعتراضات اخذ شود».
میزان، خبرگزاری وابسته به قوه قضاییه، گزارش اسرائیل هیوم درباره اعدام بازداشتشدگان را رد و اعلام کرد پروندههای اعتراضهای دیماه «همچنان در مراجع قضایی در حال رسیدگی است» و احکام این پروندهها هنوز به مراحل نهایی و قطعی قابل اجرا نرسیدهاند.
ههنگاو گزارش داد ۱۲ زندانی از جمله یک زن در شش زندان کشور در ساری، ایلام، کرمانشاه، خرمآباد، تبریز و اصفهان اعدام شدند؛ اتهامات اعلامشده شامل قتل عمد و جرایم مرتبط با مواد مخدر بوده است.
همچنین گزارش شد حمیدرضا وطنی، شهروند ۶۵ ساله اهل فیروزکوه و فعال حقوق کودکان، در خطر اعدام قرار دارد و دادگاه انقلاب او را به «بغی» و «تبانی علیه امنیت ملی» متهم کرده است.
طبق این روایت، او شامگاه ۱۹ دی با بدنی پر از ساچمه ربوده و بازداشت شد، پس از مراجعه برای درمان به بیمارستان فیروزکوه هنگام بازگشت به خانه بازداشت شد و حدود یک ماه در زندان اوین تحت بازجوییهای شدید برای اخذ اعتراف اجباری قرار داشت.
از سوی دیگر، برخی منابع به ایراناینترنشنال گفتهاند برای محمدرضا عبداللهپور، کارشناس بیهوشی ۲۸ ساله که هنگام کمک به یک معترض مجروح در تهران بازداشت شد، حکم اعدام صادر شده و جان او در خطر است.
چهلم جاویدنامان و افزایش کنترلهای شهری
در این روز ایراناینترنشنال گزارش داد بر اساس ویدیو رسیده به این شبکه، ۲۳ بهمن مراسم چهلم جاویدنام مصطفی امیری در فولادشهر اصفهان با صدای کِل کشیدن زنان عزادار و نوای سنج و دمام برگزار شد.
به گفته این گزارش، مصطفی امیری در جریان اعتراضات ۱۸ دی با اصابت گلوله جنگی کشته شده بود.
همزمان، ویدیو دیگری نشان میدهد در آستانه برگزاری مراسم چهلم شمار زیادی از جاویدنامان انقلاب ملی ایران، تعمیر دوربینهای نظارتی در فولادشهر آغاز شده است؛ اقدامی که میتواند نشانهای از تلاش برای افزایش رصد و کنترل تجمعها و آیینهای یادبود باشد.
در فضای عمومی نیز مهرداد محمدنژاد، زندانی سیاسی پیشین، در متنی در اینستاگرام نوشت «با این همه کشته و چشمان کور، کدام کنکور؟ هیچ چیز عادی نیست و عادی نخواهد شد» و افزود آزمون دکتری «بماند برای زمانی که ایران آزاد شود».
پارلمان اروپا پنجشنبه ۲۳ بهمن نیز قطعنامهای درباره «سرکوب سیستماتیک، شرایط غیرانسانی و بازداشتهای خودسرانه در ایران» تصویب کرد.
این قطعنامه که پیشنویس آن از سوی اعضای گروه سبزها و ائتلاف آزاد اروپا ارائه شده بود، به تشدید سرکوبها در دی ماه گذشته، استفاده از «زور مرگبار»، بازداشتهای گسترده، ناپدیدسازی قهری، شکنجه و قطع اینترنت اشاره کرده و این اقدامات را محکوم میکند.
واکنشهای سیاسی و مدنی؛ طرح «جبهه نجات ایران»
۴۱۶ کنشگر سیاسی و مدنی با انتشار بیانیهای، موج بازداشت فعالان و معترضان به کشتار دیماه ۱۴۰۴ را محکوم کردند و تشکیل «جبهه نجات ایران» را برای انتقال قدرت به مردم «ضروری» دانستند.
امضاکنندگان نوشتهاند این بازداشتها نشاندهنده «سرکوب آزادی بیان» و «انتقامجویی از صدای حقخواهی و عدالتطلبی» کسانی است که نسبت به کشتار معترضان سکوت نکردهاند.
آنها همچنین بر ضرورت دادخواهی، تشکیل کمیته حقیقتیاب مستقل، مخالفت با مجازات اعدام و ایجاد شرایط برای «انتقال قدرت به مردم» از طریق تضمین آزادیهای اساسی تاکید کردهاند و خواستار آزادی فوری و بدون قید و شرط بازداشتشدگان و همه زندانیان سیاسی و عقیدتی شدهاند.
تنش خارجی و آرایش امنیتی منطقه؛ از عراق تا خلیج فارس
سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، اعلام کرد مسکو احتمال اقدام نظامی جدید آمریکا علیه ایران را منتفی نمیداند و هشدار داد وضعیت خاورمیانه «نگرانکننده» است.
او گفت آمریکا بار دیگر شمار زیادی سامانه تهاجمی مستقر کرده و تهدید به استفاده از زور ادامه دارد. او افزود تلاشهایی برای بیثبات کردن اوضاع سیاسی داخلی ایران جریان دارد.
همزمان سفارت آمریکا در عراق اعلام کرد آماده است «از همه ابزارها» برای مقابله با فعالیتهای «بیثباتکننده» ایران در عراق استفاده کند و تاکید کرد دولت عراق باید کاملا مستقل بماند و بر تقویت منافع همه عراقیها تمرکز کند.
در همین چارچوب، خبرگزاری ریانووستی گزارش داد یک هواپیمای شناسایی نیروی دریایی آمریکا از نوع بوئینگ P-8A پوسایدون و یک پهپاد MQ-4C ترایتون در نزدیکی مرزهای ایران مشاهده شدهاند؛ ریانووستی گفت این گزارش را بر اساس دادههای پروازی منتشرشده تنظیم کرده و مسیر ثبتشده نشان میدهد هواپیمای پوسایدون از بحرین برخاسته و بر فراز تنگه هرمز پرواز دورانی انجام داده و پهپاد ترایتون نیز از ابوظبی به پرواز درآمده و بر فراز دریای عمان گشتزنی کرده است.
در داخل ایران نیز شهرام ایرانی، فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی، مدعی شد نیروهای ایران «در عمق اقیانوسها و قارههای جهان حضور مقتدرانه دارند».
بازارها و اقتصاد؛ اثر سایه جنگ بر بورسهای خلیج فارس و نفت
همزمان با بالا گرفتن نگرانیها از درگیری، گزارش شد ارزش سهام در بازارهای بورس کشورهای حوزه خلیج فارس پنجشنبه کاهش یافت.
در حوزه انرژی نیز گروه مالی ئیبیسی در تحلیلی درباره بازار نفت ۲۰۲۶ اعلام کرد بازار نفت میان دو ریسک اصلی مرتبط با جمهوری اسلامی معلق است: «خطر اختلال در تنگه هرمز» و «انبوه نفت شناور ایران».
پرونده هستهای و هشدارهای آژانس؛ ۴۰۰ کیلو اورانیوم ۶۰ درصد
در ادامه نگرانیها درباره برنامه هستهای، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گفت این نهاد «بهشدت» باور دارد ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد جمهوری اسلامی همچنان در تاسیساتی قرار دارد که در جریان جنگ ۱۲ روزه هدف حمله قرار گرفت.
او هشدار داد این میزان اورانیوم برای چند بمب هستهای کافی است و افزود این موضوع از نظر گسترش سلاح هستهای «نگرانکننده» است، حتی اگر اورانیوم پنهان یا زیر آوار مدفون شده باشد.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، نیز گفت آمریکا و جمهوری اسلامی در مسیر دستیابی به توافق هستهای «انعطاف» نشان میدهند و تهران اکنون درک میکند باید با آمریکاییها به توافق برسد.
او به فایننشالتایمز گفت «مثبت است» که آمریکاییها ظاهرا آمادهاند غنیسازی ایران را در چارچوب مرزهای مشخص تحمل کنند، اما هشدار داد اگر آمریکا بر رسیدگی همزمان به همه موضوعها از جمله برنامه موشکی و نیروهای نیابتی اصرار کند، حتی پرونده هستهای هم ممکن است پیش نرود و نتیجه میتواند «یک جنگ دیگر در منطقه» باشد.
دیگر اخبار این روز را اینجا بخوانید
