رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گفت که پس از جنگ ۱۲ روزه، کل وضعیت هستهای ایران به شکل بنیادین تغییر کرده است اما هنوز در صورت توافق آمریکا و جمهوری اسلامی، امکان طراحی نظام بازرسی از تاسیسات هستهای ایران وجود دارد.
گروسی جمعه ۲۴ بهمن در کنفرانس امنیتی مونیخ در پاسخ به پرسشی درباره مذاکرات آمریکا و جمهوری اسلامی تاکید کرد: «طراحی این نظام بازرسی از نظر فنی امکانپذیر و از نظر سیاسی نیز قابل تحقق است، اما پس از جنگ ۱۲ روزه، کل وضعیت هستهای ایران به شکل بنیادین تغییر کرده است و زیرساختهای فیزیکی تاسیسات هستهای ایران عملا دیگر وجود ندارد یا بهشدت آسیب دیده است و این واقعیتی است که کل معادله را تغییر میدهد.»
او گفت: «ما به ایران بازگشتهایم، اما همهچیز را به جز تاسیساتی که هدف قرارگرفته، بازرسی کردهایم. بنابراین نمیتوان گفت که ما حضور نداریم. ما توانستیم دوباره کار را آغاز کنیم و نوعی گفتوگوی ناقص، پیچیده و بسیار دشوار را برقرار کنیم.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تاکنون بارها اعلام کرده در پی حملات ایالات متحده به سایتهای نطنز، فردو و اصفهان در جریان جنگ ۱۲ روزه، برنامه هستهای جمهوری اسلامی نابود شده است.
ترامپ شامگاه ۲۲ بهمن پس از دیدار با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در واشینگتن، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، به مقامهای جمهوری اسلامی هشدار داد در ادامه مذاکرات «منطقیتر و مسئولانهتر» رفتار کنند.
او دستیابی به توافقی با تهران را «ترجیح» خود خواند و در عین حال گفت در صورت محقق نشدن این موضوع، «باید دید نتیجه چه خواهد شد».
رافائل گروسی، شامگاه چهارشنبه ۲۲ بهمن نیز با اشاره به سخنان اخیر مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، درباره پذیرش «راستیآزمایی» برنامه هستهای، اعلام کرد حکومت ایران میکوشد تا از این طریق مانع حملات جدید به مواضع خود شود.
گروسی گفت تغییر موضع جمهوری اسلامی در میانه مذاکرات حساس با آمریکا بیانگر آن است که «ایران میخواهد شفافیت را بپذیرد» و نشان دهد «هرگونه استدلال برای انجام حملات جدید دستکم قابل تردید خواهد بود».
او افزود بازرسان آژانس همچنان در انتظار دریافت مجوز ورود به سه سایت غنیسازی اورانیوم حکومت ایران هستند که در جریان جنگ ۱۲ روزه هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند.
اظهارات گروسی ساعاتی پس از آن مطرح شد که پزشکیان در مراسم حکومتی ۲۲ بهمن گفت: «بارها اعلام کردهایم که بهدنبال سلاح هستهای نیستیم و برای هرگونه راستیآزمایی نیز آمادهایم.»
پزشکیان اروپا و آمریکا را به «زیادهخواهی» متهم کرد و افزود غرب با ایجاد «دیوار بلند بیاعتمادی» مانع به نتیجه رسیدن مذاکرات شده است.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در سخنان خود در روز جمعه ۲۴ بهمن در کنفرانس امنیتی مونیخ گفت: «در هر توافق یا ترتیبی، باید به آنچه باقی مانده توجه کرد، اما مهمتر از آن آینده است. وضعیت کنونی مانند ژوئن یا مه نخواهد بود. در آن زمان همه تاسیسات در اصفهان، نطنز و فردو فعال بودند. احتمالا دیگر چنین مجموعه گستردهای از تاسیسات که جنبههای مختلف چرخه سوخت هستهای را پوشش میدهد، وجود نخواهد داشت.»
گروسی ادامه داد: «ما کاملا میدانیم چه چیزی باید بررسی شود و چگونه باید آن را بررسی کرد، اما میگویم که ما در یک لحظه بسیار بسیار سرنوشتساز قرار داریم، شاید طی چند روز آینده، در مقابل هفتهها یا ماهها، که ممکن است شاهد نوری در انتهای تونل از نظر دستیابی به یک نتیجه باشیم.»
او گفت: «در ارتباط با مساله هستهای ایران، زمان در حال گذر است و این وضعیت نمیتواند برای همیشه ادامه یابد.»
گروسی در کنفرانس امنیتی مونیخ افزود: «آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیشرفتهایی در ارتباط با ایران داشته است، اما ارتباط زیادی میان مذاکرات سیاسی میان آمریکا و ایران و اقدامات آژانس وجود دارد.»
او تاکید کرد: «اما ما کاملا آگاه هستیم که این وضعیت در بلندمدت قابل دوام نیست.»
بر اساس این گزارشها که جمعه ۲۴ بهمن در اختیار ایراناینترنشنال قرار گرفت، مقامهای جمهوری اسلامی در این دیدارها ضمن ارائه روایت رسمی حکومت از اعتراضات اخیر، خانوادهها را از اطلاعرسانی درباره جاویدنامان بر حذر داشتند.
بر پایه روایتهای رسیده، در پایان این ملاقاتها پوشهای حاوی یک «لوح تقدیر» به همراه یک یا دو کارت هدیه بانکی به خانوادههای جانباختگان انقلاب ملی داده شده است. در برخی موارد نیز این اقلام صرفا در منزل آنان گذاشته شده است.
این لوحها که گفته میشود به نام مسئولان بنیاد شهید جمهوری اسلامی صادر شدهاند، فاقد شماره، تاریخ و مهر رسمی هستند و اشارهای به جزییات کشته شدن جاویدنامان ندارند.
طبق گزارشها، بسیاری از خانوادهها این اقدام را «تحقیرآمیز» و «تلاشی برای تطمیع، مهار اعتراضها و جلوگیری از پیگیری حقوقی» درباره چگونگی کشتار فرزندانشان ارزیابی کردهاند.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پیشتر در بیانیهای اعلام کرد بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی ایرانیان به دستور علی خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدهاند.
۲۳ بهمن، مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، در جریان سفر به گلستان، برای نخستین بار با شماری از خانوادههای کشتهشدگان اعتراضات دیدار کرد.
پزشکیان در این دیدار گفت جاویدنامان «از خارج تحریک میشدند». او پیشتر نیز معترضان را «تروریست» خوانده بود.
مقامهای جمهوری اسلامی در هفتههای اخیر معترضان را «تروریست» و «اغتشاشگر» خوانده و انقلاب ملی ایرانیان را به آمریکا و اسرائیل نسبت دادهاند.
این در حالی است که تاکنون گزارشهای متعددی از اقدام حکومت در بهکارگیری نیروهای نیابتی، از جمله اعضای حشد شعبی، برای سرکوب معترضان در ایران منتشر شده است.
۲۳ بهمن، پارلمان اروپا در قطعنامهای ضمن محکوم کردن سرکوب خشونتبار مردم ایران هشدار داد کشتار معترضان از سوی جمهوری اسلامی میتواند مصداق «جنایت علیه بشریت» باشد.
بر اساس اطلاعاتی که ۱۰ بهمن به ایراناینترنشنال رسید، یک مقام دولت پزشکیان بهتازگی در جلسهای محرمانه اذعان کرد خامنهای به نیروهای سرکوب برای کشتار معترضان «اختیار تام و چک سفید» داده بود.
جمعه ۲۴ بهمن و همزمان با چهلوهشتمین روز انقلاب ملیایرانیان شاهزاده رضا پهلوی در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ اعلام کرد قرار است با سناتورهای آمریکایی دیدار کند.
این در حالی است که فراخوان تجمع در مونیخ، لسآنجلس و تورنتو برای شنبه ۲۵ بهمن منتشر شده است.
در هامبورگ نمایشگاهی از تصاویر جانباختگان برگزار شد و در ژاپن، گروهی از ایرانیان همزمان با مراسم حکومتی ۲۲ بهمن مقابل سفارت جمهوری اسلامی تجمع کردند.
در استرالیا نیز دادخواستی برای لغو بهرسمیتشناختن جمهوری اسلامی ثبت شده که تاکنون حدود ۱۳ هزار نفر آن را امضا کردهاند.
آیینهای چهلم؛ سوگواری که به پیام سیاسی بدل شد
همزمان با چهلوهشتمین روز انقلاب ملی ایرانیان در دهها شهر ایران، مراسم چهلم کشتهشدگان اعتراضات دیماه برگزار شد؛ آیینهایی که از چارچوب سوگواری خانوادگی فراتر رفت و به صحنهای برای ابراز اعتراض عمومی تبدیل شد.
در اراک، حاضران در مراسم چهلم بابک جمالی با همخوانی ترانه «سوغاتی» یاد او را گرامی داشتند.
در مشهد، مادر جاویدنام علیرضا علینیا در مراسم چهلم فرزند ۲۳ سالهاش گفت: «نمیگذاریم خونت پایمال شود.»
در روستای سوتلق از توابع تویسرکان، شرکتکنندگان در چهلم سحر بیات سرود «ای ایران» را همخوانی کردند.
در مازندران، مراسم چهلم ابراهیم مصطفیپور برگزار شد؛ پدری که ۱۸ دی در بابل کشته شد. نزدیکانش میگویند او پیشتر به فرزندش گفته بود: «اگر روزی برنگشتم، بدان که قهرمان شدم.»
در اسدآباد همدان نیز حاضران در چهلم هادی فروغ، بسکتبالیست کشتهشده، سرود «از خون جوانان وطن» را خواندند.
در کرج، مراسم چهلم سجاد داراب و رضا حبیبی، دو خویشاوند کشتهشده در ۱۸ دی، برگزار شد. در اسدآباد، حاضران در چهلم کیوان مرادی شعار دادند: «این گل پرپرشده، هدیه به میهن شده.»
در همدان، شعار «ایستادهایم تا پایان» در مراسم چهلم جواد جلیلوند طنینانداز شد.
گزارشها نشان میدهد بسیاری از این مراسم با حضور نیروهای امنیتی، تعمیر و تقویت دوربینهای نظارتی در اطراف محل برگزاری و فشار بر خانوادهها همراه بوده است. با این حال، ویدیوهای منتشرشده نشان میدهد شرکتکنندگان، این آیینها را به فرصتی برای تداوم مطالبه عدالت تبدیل کردهاند.
بازداشتها و فشارهای امنیتی ادامه دارد
کانون هنرمندان ایرانی فیلم و تئاتر برونمرزی اعلام کرد چند بازیگر از جمله فائزه طاهری، فرهان عزیزی، کژال شاهی و کیمیا موسوی در هفتههای گذشته بازداشت شدهاند. همچنین غزال وکیلی در تهران بازداشت شده و شوار کریمزاده ناپدید شده است.
در حوزه آموزش، فرشاد ابراهیمپور، سخنگوی کمیسیون آموزش مجلس، گفت مجلس با نهادهای امنیتی وضعیت دانشآموزان بازداشتی را «رصد» میکند.
پیشتر سخنگوی سازمان معلمان ایران از کشتهشدن حدود ۲۰۰ دانشآموز در جریان اعتراضات خبر داده بود.
مواضع داخلی؛ شکاف در روایت رسمی
در عرصه سیاسی داخلی، اظهارات مقامهای مختلف نشاندهنده شکاف در تحلیل وضعیت است.
حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، ریشه اعتراضات را «افزایش قیمت کالاها پس از حذف ارز ترجیحی» دانست و تحلیل دولت را «غلط» توصیف کرد.
در مقابل، امام جمعه اصفهان گفت امیدی به نتایج مذاکرات وجود ندارد و هدف مذاکرات را «تضعیف نظام» خواند. امام جمعه تهران نیز اعتراضات را «فتنه» نامید.
محمد رستمی، نماینده مجلس، هشدار داد در صورت هرگونه اقدام آمریکا، «خلیج فارس و دریای عمان به گورستان نیروهای حملهکننده تبدیل خواهد شد.»
در سوی دیگر، علی شمخانی، دبیر شورای دفاع، در گفتوگو با الجزیره گفت اگر مذاکرات «واقعبینانه» باشد، ممکن است روندی مثبت طی شود، هرچند سامانههای موشکی را «خط قرمز» دانست.
تنشهای منطقهای و تحرکات نظامی
چهلوهشتمین روز انقلاب ملی ایرانیان همزمان با افزایش تنشهای منطقهای سپری شد. روزنامه نیویورکتایمز گزارش داد آمریکا ناو هواپیمابر «یواساس جرالد آر. فورد» را به خاورمیانه اعزام میکند. این تصمیم در حالی اعلام شد که گزارشهایی درباره آمادهباش دومین ناو هواپیمابر نیز منتشر شده است.
در سطح دیپلماتیک، وزیران امور خارجه روسیه و عربستان درباره وضعیت ایران گفتوگو کردند. همچنین نشست وزیران خارجه گروه هفت قرار است در مونیخ برگزار شود و انتظار میرود موضوع ایران یکی از محورهای اصلی آن باشد.
جاسم محمد البدیوی، دبیر کل شورای همکاری خلیج فارس، بر ضرورت حضور کشورهای عضو شورا در هرگونه مذاکره هستهای تاکید کرد.
انرژی و اقتصاد؛ سایه بحران بر بازار نفت
در حوزه انرژی، رویترز گزارش داد اوپک پلاس خود را برای اوج تقاضای تابستانی و تنشهای احتمالی میان آمریکا و ایران آماده میکند و احتمال ازسرگیری افزایش تولید نفت از آوریل وجود دارد.
گروه مالی ئیبیسی نیز اعلام کرد بازار نفت میان دو ریسک «انبوه نفت شناور ایران» و «خطر بستن تنگه هرمز» معلق مانده است.
جزییات رویدادهای این روز را میتوانید اینجا بخوانید.
مخدومی جمعه ۲۴ بهمن در مصاحبه با خبرگزاری ایلنا گفت: «بهطور تقریبی، حدود ۱۷۰ هزار تا ۱۸۰ هزار مورد جدید سرطان در سال تشخیص داده میشود. اگر عدد را کمی بیشتر و ۲۰۰ هزار در نظر بگیریم، بهطور تقریبی هر پنج دقیقه حدود ۱.۹ نفر، بیمار میشوند.»
او افزود نرخ رشد موارد ابتلا به سرطان در ایران «کمی بیشتر» از میانگین جهانی است، اما این موضوع به معنای قرار گرفتن ایران در میان کشورهایی با شیوع بالای این بیماری نیست.
به گفته نایبرییس انجمن رادیوآنکولوژی ایران، تغییر سبک زندگی از روستایی به شهری در دهههای اخیر، در کنار آلودگی هوا، استرس، تغذیه نامناسب و کمتحرکی، میتواند در افزایش بیماریها از جمله سرطان نقش داشته باشد.
مخدومی یادآور شد عوامل ژنتیکی و محیطی مانند آلودگی، سیگار و مواد شیمیایی از طریق مکانیسمهای محرک و تسریعکننده، در تعامل با یکدیگر احتمال بروز سرطان را افزایش میدهند.
پیشتر زهرا شیخی، معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی، از «بروز خوشهای سرطان» در ایران خبر داد و گفت بر اساس برآوردها، آمار ابتلا به این بیماری در کشور طی ۱۵ سال آینده حدود ۱.۵ برابر رشد خواهد داشت.
چهارم آذر، عباس شاهسونی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی بهشتی، هشدار داد ۲۴ درصد از مرگ و میر مرتبط با سرطان ریه ناشی از آلودگی هواست.
کمبود تجهیزات و فشار هزینهها بر بیماران سرطانی
نایبرییس انجمن رادیوآنکولوژی با اشاره به هزینه بالای درمان سرطان در ایران گفت کشور با کمبود تجهیزات رادیوتراپی روبهرو است که بیش از ۹۰ درصد آن از خارج تامین میشود و هزینهبر است.
مخدومی همچنین به گرانی داروهای جدید شیمیدرمانی پرداخت و افزود: «پوشش بیمه بهتدریج وارد میشود؛ برخی از آنها هنوز تحت پوشش بیمه نیستند. همچنین داروهای ایمونوتراپی هزینههای بسیار بالایی دارند و پوشش کافی بیمه را ندارند.»
به گفته او، شماری از داروهای ارزانقیمت داخلی مرتبط با سرطان «بهصورت رسمی یا غیررسمی» صادر میشود و در مواردی این صادرات بدون دریافت «مجوزهای قانونی» انجام میگیرد.
اسفند سال گذشته، محمد جمالیان، عضو کمیسیون بهداشت مجلس، اذعان کرد قیمت داروهای شیمیدرمانی «به حدی بالاست که پوشش بیمهای هم هزینه درمان بیماران سرطانی را نمیدهد».
در سالهای اخیر، پیامدهای بحران اقتصادی، فساد و سوءمدیریت ساختاری به بخش درمان نیز سرایت کرده و کارآمدی پوشش بیمهای، بهویژه برای اقشار کمبرخوردار، تضعیف شده است؛ بهگونهای که بیماران ناچارند سهم قابل توجهی از هزینههای درمان را خود پرداخت کنند.
۲۴ آذر، پرویز احمد پنجکی، عضو کانون عالی بازنشستگان تامین اجتماعی، هشدار داد افزایش هزینههای درمان و ناکارآمدی بیمههای پایه و تکمیلی، بسیاری از بازنشستگان و سالمندان را در موقعیتی قرار داده که برای ادامه درمان، ناچار به فروش خانه و داراییهای خود شدهاند.
کنفرانس امنیتی مونیخ، یکی از شناختهشدهترین نشستهای سالانه در حوزه سیاست خارجی و امنیت بینالملل است. رویدادی که هر سال در شهر مونیخ آلمان برگزار میشود و رهبران سیاسی، وزیران خارجه و دفاع، مقامهای نظامی، دیپلماتها، مدیران نهادهای بینالمللی، پژوهشگران و خبرنگاران از کشورهای مختلف را گرد هم میآورد.
این کنفرانس برخلاف مجامع رسمی مانند سازمان ملل، نهاد تصمیمگیر حقوقی نیست، در آن قطعنامه صادر نمیشود و رایگیری رسمی انجام نمیگیرد. با این حال، بهدلیل حضور تعداد زیادی از تصمیمگیران جهانی در یک زمان و مکان، به یکی از مهمترین برنامههای غیررسمی برای گفتوگو درباره مسائل امنیتی تبدیل شده است. جایی که علاوه بر نشستهای رسمی، دیدارهای پشتپرده، گفتوگوهای در راهرو و تبادل پیامهای سیاسی نیز نقش مهمی در آن ایفا میکنند.
ریشههای کنفرانس؛ از سال ۱۹۶۳ تا تبدیل شدن به یک فوروم جهانی
کنفرانس امنیتی مونیخ نخستین بار در سال ۱۹۶۳ آغاز شد. در آن زمان، جهان در میانه جنگ سرد قرار داشت و هدف اصلی نشست، ایجاد فضایی برای گفتوگو میان آلمان غربی و متحدان غربیاش درباره مسائل دفاعی و امنیتی بود.
در دورههای اولیه، شرکتکنندگان عمدتا سیاستمداران و نظامیان کشورهای عضو ناتو بودند و بحثها بیشتر به موازنه قدرت میان بلوک غرب و اتحاد جماهیر شوروی مربوط میشد.
با پایان جنگ سرد، ماهیت کنفرانس نیز تغییر کرد. موضوعات آن از مسائل نظامی صرف فراتر رفت و حوزههای گستردهتری مانند امنیت انرژی، تروریسم بینالمللی، رقابتهای ژئوپلیتیک، امنیت سایبری، مهاجرت، اقتصاد جهانی و حتی پیامدهای اقلیمی وارد بحثها شدند.
امروزه کنفرانس امنیتی مونیخ بهعنوان یکی از مهمترین محلهای گفتوگوی سالانه درباره امنیت جهانی شناخته میشود و هر سال در هتل تاریخی بایریشرهوف برگزار میشود. مکانی که بهنوعی به نماد این رویداد تبدیل شده است.
چرا کنفرانس مونیخ با اینکه تصمیمگیر نیست، اهمیت دارد؟
اهمیت این نشست در سازوکار رسمی آن نیست، بلکه در «ترکیب افراد حاضر» و «فضای غیررسمی» آن است. رهبران کشورها، وزیران ارشد، مقامهای اتحادیه اروپا، فرماندهان نظامی و رؤسای اندیشکدهها در یک محیط نسبتا بسته گرد هم میآیند و همین فرصت، امکان گفتوگوهای مستقیم و کمهزینه سیاسی را فراهم میکند.
در بسیاری از سالها، دیدارهای دوجانبهای که در حاشیه کنفرانس انجام شده، زمینهساز مذاکرات رسمی بعدی یا تغییر لحن سیاسی کشورها بوده است. به همین دلیل، پوشش رسانهای کنفرانس تنها به پنلهای رسمی محدود نمیشود و توجه زیادی به دیدارهای حاشیهای و پیامهای سیاسی میشود.
همچنین هر سال گزارشی با عنوان «گزارش امنیتی مونیخ» پیش از آغاز نشست منتشر میشود که تصویری تحلیلی از وضعیت امنیت بینالملل ارائه میدهد و عملا چارچوب بحثهای کنفرانس را مشخص میکند.
کنفرانس ۲۰۲۶؛ محورهای اصلی
شصتودومین دوره کنفرانس امنیتی مونیخ از ۲۴ تا ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ تا ۱۵ فوریه ۲۰۲۶) برگزار میشود.
موضوعات اصلی اعلامشده شامل آینده امنیت اروپا و نقش ناتو، جنگ اوکراین و پیامدهای آن، بحرانهای خاورمیانه، رقابت قدرتهای بزرگ و وضعیت نظم بینالمللی است.
گزارش سالانه کنفرانس در سال ۲۰۲۶ با عنوان «زیر فشار فرساینده/ Under Destruction» منتشر شده و بر افزایش بیثباتی جهانی و فشار بر نظم موجود بینالمللی تاکید کرده است.
ایران و کنفرانس مونیخ؛ از حضور رسمی تا تغییر مسیر
موضوع ایران همواره یکی از مباحث مهم در کنفرانس مونیخ بوده است؛ چه در ارتباط با برنامه هستهای، چه امنیت منطقهای، چه تحولات خاورمیانه. اما آنچه در سالهای اخیر توجه بیشتری جلب کرده، تغییر شکل حضور ایرانیان در این نشست است.
در سالهای گذشته، مقامهای رسمی جمهوری اسلامی به طور منظم در کنفرانس حضور داشتند و از این تریبون برای بیان مواضع تهران استفاده میکردند.
محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین جمهوری اسلامی، در چندین دوره کنفرانس شرکت کرد و در پنلها و مناظرههای مربوط به پرونده هستهای حضور داشت.
حضور او در مونیخ معمولا با گفتوگوهای پر بازتاب رسانهای همراه بود.
علی شمخانی، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی، در برخی دورهها نمایندگی ایران را در مباحث امنیتی بر عهده داشت.
علاوه بر این چهرههای شناختهشده، در برخی دورهها مقامهایی از حوزه انرژی یا اقتصاد نیز در مونیخ دیده شدند.
برای حکومت ایران، کنفرانس امنیتی مونیخ چند کارکرد همزمان داشت: نخست، ارائه مستقیم مواضع رسمی جمهوری اسلامی در برابر سیاستمداران اروپایی و آمریکایی. دوم، استفاده از فرصت گفتوگوهای غیررسمی در حاشیه کنفرانس برای کاهش تنش یا تبادل پیام سیاسی و سوم، تعامل با رسانههای بینالمللی در فضایی که توجه گسترده خبری به آن وجود داشت.
پس از اعتراضات؛ تغییر ترکیب مهمانان و بازتعریف حضور ایران
پس از اعتراضات سراسری در ایران در سال ۱۴۰۱، نحوه حضور نمایندگان ایرانی در کنفرانس امنیتی مونیخ بهتدریج دستخوش تغییر شد.
پس از گسترش اعتراضات و واکنشهای بینالمللی به وضعیت حقوق بشر در ایران، برگزارکنندگان کنفرانس رویکرد متفاوتی در قبال دعوت از مقامهای رسمی جمهوری اسلامی در پیش گرفتند.
در آستانه کنفرانس مونیخ ۲۰۲۳، برگزارکنندگان اعلام کردند دعوت از مقامهای جمهوری اسلامی در دستور کار نیست. این تصمیم همزمان با افزایش فشارهای سیاسی در اروپا و بحثهای گسترده درباره نحوه تعامل با تهران گرفته شد. در نتیجه، برای نخستین بار پس از سالها، نمایندگان رسمی تهران در کنفرانس حضور نداشتند.
این تغییر، فضای تازهای ایجاد کرد. فضایی که به حضور چهرههای غیردولتی، فعالان مدنی و مخالفان جمهوری اسلامی در برنامهها و حاشیه کنفرانس امکان بیشتری داد.
از این مقطع به بعد، تصویر «ایران» در مونیخ بیشتر از طریق بازیگران غیردولتی بازتاب یافت.
کنفرانس ۲۰۲۳؛ نخستین حضور رسمی مخالفان در برنامه اصلی
کنفرانس امنیتی مونیخ در سال ۲۰۲۳ به نقطه عطفی در نحوه حضور ایرانیان تبدیل شد. در این دوره، برای نخستین بار پنلی رسمی با عنوان «زن، زندگی، آزادی: چشماندازهایی برای ایران» در برنامه اصلی کنفرانس برگزار شد. پنلی که مستقیما به وضعیت ایران اختصاص داشت.
شرکتکنندگان ایرانی این نشست عبارت بودند از شاهزاده رضا پهلوی، مسیح علینژاد و نازنین بنیادی.
در کنار آنان، چهرههایی از پارلمان اروپا و ایالات متحده نیز حضور داشتند و درباره تحولات ایران، اعتراضات و آینده سیاسی کشور گفت وگو شد.
این نشست بازتاب رسانهای گستردهای پیدا کرد و به یکی از بخشهای پرمخاطب کنفرانس آن سال تبدیل شد.
حضور این چهرهها در برنامه رسمی، نشاندهنده تغییر محسوس در نحوه بازنمایی موضوع ایران در مونیخ بود: در غیاب مقامهای رسمی جمهوری اسلامی، صدای مخالفان در قالب یک پنل اصلی شنیده شد.
کنفرانس ۲۰۲۴؛ انتقال حضور به حاشیهها و فعالیتهای جانبی
در دوره ۲۰۲۴، پنل رسمی مشابه سال قبل برگزار نشد اما حضور چهرههای ایرانی همچنان ادامه داشت. تفاوت اصلی این بود که فعالیتها بیشتر به حاشیه کنفرانس منتقل شد.
در این دوره علینژاد در مونیخ حضور داشت و در مصاحبههای رسانهای و دیدارهای جانبی شرکت کرد. همچنین فعالان ایرانی با برخی سیاستمداران اروپایی و نمایندگان نهادهای مدنی دیدارهایی برگزار کردند.
همزمان تجمعها و برنامههای اعتراضی در بیرون محل کنفرانس شکل گرفت که بخشی از توجه رسانهها را به خود جلب کرد.
کنفرانس ۲۰۲۵؛ ادامه حضور مخالفان
در کنفرانس ۲۰۲۵ نیز مقامهای رسمی جمهوری اسلامی در فهرست شرکتکنندگان دیده نشدند. در عوض، حضور فعالان و چهرههای مخالف ادامه یافت و ایران همچنان یکی از موضوعات مورد توجه در حاشیه نشست بود.
در این سال هم علینژاد در برخی برنامهها و گفتوگوهای رسانهای شرکت داشت.
موضوع دعوت از شاهزاده رضا پهلوی به بحثی رسانهای تبدیل شد، گزارشهایی درباره وضعیت دعوت یا تغییرات مربوط به آن منتشر شد و تجمعهای ایرانیان مخالف جمهوری اسلامی در شهر مونیخ و اطراف محل برگزاری کنفرانس ادامه داشت.
کنفرانس ۲۰۲۶؛ حضور شاهزاده پهلوی و لغو دعوت مقامهای رسمی ایران
در کنفرانس ۲۰۲۶، شاهزاده رضا پهلوی در مونیخ در یک پنل حضور خواهد داشت. حضور او همزمان با برگزاری برنامهها و تجمعهایی در حاشیه کنفرانس است که با هدف جلب توجه رسانههای بینالمللی برگزار میشود. از جمله قرار است یک تجمع اعتراضی هماهنگ در روز ۲۵ بهمن (۱۴ فوریه) در مونیخ، تورنتو و لسآنجلس برگزار شود.
در سوی دیگر، دعوتی که پیشتر برای برخی مقامهای جمهوری اسلامی ارسال شده بود، لغو شده و در نتیجه، حکومت ایران نماینده رسمی در این دوره ندارد. این وضعیت باعث شده تصویر ایران در مونیخ عمدتا از طریق چهرههای غیردولتی، فعالان مدنی و برنامههای جانبی شکل بگیرد.
کنفرانس امنیتی مونیخ تنها به جلسات رسمی محدود نیست و هر سال در سطح شهر، نشستهای رسانهای، گفتوگوهای غیررسمی، تجمعها و برنامههای مدنی مختلف برگزار میشود. حضور صدها خبرنگار بینالمللی باعث میشود برنامههای جانبی نیز بازتاب گستردهای پیدا کنند.
