حمله مرگبار حماس به اسرائیل واکنشهای متفاوتی را در جامعه بینالمللی به همراه داشته است. جو بایدن، رییسجمهوری آمریکا با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تلفنی درباره این حمله گفتوگو و تاکید کرد که واشینگتن در کنار تلآویو خواهد ماند.
بایدن در تماس با نتانیاهو بر حق اسرائیل در دفاع از خود نیز تاکید کرد.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، ضمن اعلام همبستگی با قربانیان حمله حماس و خانوادهها و نزدیکان آنها، عملیات شبهنظامیان فلسطینی علیه اسرائیل را به شدت محکوم کرد.
او همچنین با رییسجمهوری و نخستوزیر اسرائیل به صورت تلفنی گفتوگو کرد.
جیمز کلورلی، وزیر امور خارجه بریتانیا نیز در واکنش به حمله گسترده حماس به اسرائیل بر حق تلآویو در دفاع از خود تاکید کرد و گفت لندن عملیات امروز حماس را قاطعانه محکوم میکند.
آنالنا بربوک، وزیر امور خارجه آلمان هم حمله حماس را «تروریستی» خواند و ضمن ابراز نگرانی از افزایش تنشها در منطقه، خواستار جلوگیری از هدف قرار گرفتن افراد بیگناه در جریان درگیریها شد.
آدرین واتسون، سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا نیز هدف قرار دادن غیرنظامیان را از سوی حماس محکوم کرد و گفت هیچ توجیهی برای تروریسم وجود ندارد.
دولت ایتالیا با محکوم کردن حمله «بیرحمانه» حماس، حمایت خود را از تلآویو اعلام کرد.
همزمان جوزپ بورل، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، ضمن اعلام همسبتگی با اسرائیل گفت حملات امروز حماس علاوه بر تحمیل رنج به مردم اسرائیل، به منافع فلسطینیها نیز آسیب خواهد رساند.
بورل در شبکه اجتماعی ایکس نوشت تلاش برای استقرار صلح پایدار در منطقه بیش از هر زمان دیگری ضرروی است.
پنی وانگ، وزیر امور خارجه استرالیا هم در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت این کشور به صراحت حملات حماس به اسرائیل از جمله شلیک موشک به سوی شهرها و غیرنظامیان را محکوم میکند.
کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد نیز خواستار توقف فوری خشونتها شد و از همه طرفها و کشورهای کلیدی در منطقه خواست برای جلوگیری از خونریزی بیشتر، تنشها را کاهش دهند.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین با محکوم کردن حمله حماس گفت تمامی جزییات مربوط به این حمله تروریستی باید به اطلاع جهان برسد.
زلنسکی تاکید کرد کسانی که از این عملیات حمایت کرده و از اجرای آن پشتیبانی کردهاند، باید پاسخگو باشند.
وزرات امور خارجه برزیل نیز خواستار برگزاری جلسه اضطراری شورای امنیت سازمان ملل شد. برزیل هماکنون ریاست این شورا را بر عهده دارد.
واکنشهایی از همسایگان و کشورهای منطقه
وزارت امور خارجه عربستان سعودی وضعیت کنونی بین جناحهای فلسطینی و اسرائیلی را «بیسابقه» خواند و افزود تحولات را دنبال میکند.
مصر نیز درباره «عواقب شدید» افزایش تنشها در منطقه هشدار داد و خواستار خویشتنداری حداکثری طرفهای درگیر و حفظ جان غیرنظامیان شد.
رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه هم خواهان خویشتنداری طرفهای درگیر شد و از فلسطینیها و اسرائیلیها خواست از اعمال خصمانهای که منجر به وخیمتر شدن اوضاع شود، اجتناب کنند.
عراق اما عملیات فلسطینیها را «نتیجه طبیعی اشغالگری» دانست.
واکنشها به نقش احتمالی جمهوری اسلامی در حمله حماس: پاسخ اسرائیل چگونه خواهد بود؟
جاناتان کونریکس، سخنگوی پیشین ارتش اسرائیل، حمله امروز حماس را «بیسابقه و شدید» دانست و گفت این حمله با حمایت جمهوری اسلامی صورت گرفته است.
به گفته کونریکس، جمهوری اسلامی تسلیحات، تجهیزات، نیروی انسانی و منابع مالی مورد نیاز حماس برای انجام این حمله را تدارک دیده است.
او حماس را «نیروی نیابتی» جمهوری اسلامی خواند و تاکید کرد با توجه به شدت و گستردگی عملیات امروز، واکنش تلآویو نمیتواند تنها به هدف قرار دادن مواضع این گروه در نوار غزه محدود شود.
این نظامی ارشد اسرائیلی تلویحا گفت جمهوری اسلامی از واکنش اسرائیل به حمله امروز در امان نخواهد بود.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری پیشین آمریکا هم با انتقاد از دولت بایدن گفت از دلارهای مالیاتدهندگان آمریکایی در جهت تامین مالی حملات امروز حماس استفاده شده است.
اشاره ترامپ ظاهرا به آزادسازی شش میلیارد دلار از پولهای بلوکه شده جمهوری اسلامی از سوی دولت بایدن و نقش تهران در تامین مالی گروههای شبهنظامی در منطقه است.
اعلام موضع حزبالله
حزبالله لبنان در بیانیهای اعلام کرد اوضاع در غزه را به دقت دنبال میکند و با رهبران «مقاومت فلسطین» در تماس است.
حزبالله همچنین افزود این حمله پیامی به کسانی است که به دنبال عادیسازی روابط با اسرائیل هستند.
یحیی رحیمصفوی، مشاور علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی هم با اعلام حمایت از عملیات حماس علیه اسرائیل گفت: «ما از عملیات طوفان الاقصی اعلام حمایت میکنیم و مطمئن هستیم جبهه مقاومت نیز از این موضوع حمایت میکند.»
ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز حملات حماس علیه اسرائیل را «تبریک» گفت و افزود عملیات امروز «یک نقطه عطف در روند استمرار مقاومت مسلحانه» فلسطینیها و نشانگر «اعتماد به نفس» آنان است.
همزمان، نمایندگان مجلس جمهوری اسلامی در حمایت از حملات امروز حماس، در صحن علنی شعار «فلسطین پیروز است/ اسرائیل نابود است» سر دادند.
واکنش تشکیلات خودگردان فلسطین به حملات حماس
محود عباس، رییس تشکیلات خودگردان فلسطین در حاشیه نشست اضطراری با شماری از مقامهای ارشد این سازمان گفت که مردم فلسطین حق دارند از خود دفاع کنند.
این در حالی است که اسماعیل هنیه، رییس دفتر سیاسی حماس اعلام کرد هماکنون در فلسطین «یک نبرد قهرمانانه» در جریان است.
رسانههای حکومتی در ایران ویدیویی از اقامه کردن نماز شکر او و همراهانش منتشر کردند.
واکنش رسانههای حکومتی در ایران به حمله حماس
خبر حمله حماس به اسرائیل با استقبال رسانههای حکومتی در ایران روبهرو شده است.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، عملیات حماس را «ضربه سنگین به اسرائیل» دانست و گفت شمار کشتهها و مجروحان اسرائیلی «بسیار گسترده» است.
فارس، دیگر خبرگزاری وابسته به نیروهای امنیتی و سپاه پاسداران، گزارش داد «گروههای دیگر مقاومت» حمایت خود را از عملیات حماس اعلام کردهاند.
ایرنا، خبرگزاری دولتی جمهوری اسلامی نیز حمله حماس را «همه جانبه»، «پیچیده» و «غافلگیرکننده» خواند و نوشت حماس در جریان این حمله ازتعدادی پهپاد هم برای هدف قراردادن مواضع اسرائیلی استفاده کرده است.
ایندین اکسپرس در گزارشی به این موضوع پرداخت و این پرسش را مطرح کرد که قانون سال ۲۰۰۴ در مورد ممنوعیت استفاده از نمادهای مذهبی دقیقا چیست و چرا دولت اکنون به آن استناد میکند؟
این رسانه نوشت که فرانسه با توجه به سیاست سکولاریسم مبتنی بر جدایی بین کلیسا و دولت، پوشیدن لباس بلند و گشاد عبایا را در مدارس دولتی خود ممنوع کرده است.
گابریل آتال، وزیر آموزش و پرورش فرانسه در مصاحبهای گفت: «نباید وقتی وارد کلاسی میشوید، بتوانید مذهب دانشآموزان را از روی ظاهرشان تشخیص دهید.»
به گزارش خبرگزاری فرانسه، یک هفته پس از اعلام ممنوعیت پوشش عبایا در مدارس دولتی نزدیک به ۳۰۰ دانشآموز دختر صبح روز دوشنبه ۱۳ شهریور (چهار سپتامبر) با این لباس در مدرسه حاضر شدند. گرچه اکثر آنها موافقت کردند لباسشان را عوض کنند اما ۶۷ نفر حاضر به تغییر پوشش خود نشدند و به همین علت به خانه فرستاده شدند.
مخالفان در اعتراض به ممنوعیت این پوشش، دادخواستی را هم در دادگاه عالی کشور فرانسه مطرح کردند اما بر اساس گزارش نیویورک تایمز، این اعتراض شکست خورد زیرا بر اساس حکم دادگاه چنین ممنوعیتی «نقض جدی و آشکار آزادیهای بنیادین» محسوب نمیشود.
نگاه مخالفان
هبه جمال، فعال حوزه مقابله با اسلامهراسی و نابرابری آموزشی در محیطهای تحصیلی، در مطلبی در سایت انگلیسی شبکه الجزیره به انتقاد از قوانین رو به رشد فرانسه در محدود کردن حق انتخاب زنان برای داشتن پوشش اسلامی پرداخت.
او نوشت که این ممنوعیت بخشی از مجموعه اقداماتی به شمار میرود که دولت فرانسه در سالهای اخیر انجام داده و اقلیت مسلمان را به بهانه حمایت از سکولاریسم، هدف قرار داده است.
هبه در انتقاد به سیاستهای دولت گفت: «مقامات فرانسه بهطور مرتب اقلیت مسلمان را به جداییگرایی اسلامی متهم میکنند. طبق این نظریه مسلمانان با کل ملت فرانسه دشمنی دارند و نمیخواهند به آن تعلق داشته باشند.»
او در ادامه نوشت بر خلاف تصویری که دولت فرانسه علاقه دارد از زنان و دختران مسلمان نشان دهد، آنان «جداییخواه» نیستند.
هبه گفت: «آنها آزادیخواه هستند و برای حق خود به منظور رسیدن به یک زندگی بدون ارعاب و اجبار در فرانسه به مبارزه ادامه خواهند داد.»
عبایا چیست؟
عبا یا عبایا لباس گشاد زنانهای است که بر اساس توضیحهای دانشنامه بریتانیکا، ریشهای باستانی دارد و در کتاب مقدس هم از آن بهعنوان لباس پیامبران عبری یاد شده است.
طبق گزارش لوموند، این لباس شبیه به برخی دیگر از لباسهای آزاد است که زنان در بخشهایی از آفریقا و غرب آسیا میپوشند.
در طول سالها، تغییراتی در طرح آن بهوجود آمده و اکنون عبایا در طرحهای جلو باز و با رنگهای روشن هم عرضه میشود که آن را روی دامنهای بلند یا شلوار میپوشند.
عبایا پوششی مخصوص در برخی مناطق جهان است اما بیشتر بهعنوان لباس زنان مسلمان توصیف میشود.
این لباس هم به برقع شبیه است که دارای پوششی برای صورت نیز هست و هم به چادر.
عبایا در میان زنان عربستان سعودی لباسی رایج است؛ جایی که داشتن پوشش محافظهکارانه برای زنان در ملاءعام به شدت اعمال میشد. این در حالی است که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی در سال ۲۰۱۸ برای ارائه تصویری «لیبرال» از کشورش به جهان و به منظور بالا بردن توان اقتصادی کشور از طریق توسعه بخشهایی مانند گردشگری، اجبار استفاده از آن را رد کرد.
بن سلمان گفته بود قوانین «شریعت» بسیار روشن و صریح میگویند که زنان مانند مردان لباسهای «آبرومند و محترمانه» بپوشند اما اشارهای به پوشیدن «عبای سیاه یا سرپوش سیاه» نشده است: «این تصمیم کاملا به زنان واگذار میشود که چه نوع لباسی را برای پوشیدن انتخاب کنند.»
چرا فرانسه پوشیدن لباس مذهبی را مجاز نمیداند؟
سکولاریسم به معنی جدایی بین نهادهای مذهبی و ارگانهای حکومتی، ریشه در انقلاب فرانسه دارد و از ارزشهای آزادی، برابری و برادری دفاع میکند. سکولاریسم همچنین به نقشی که دین ممکن است در زندگی عمومی افراد ایفا کند و در آزادی آنها دخالت کند، با سوءظن نگاه میکند.
بر اساس این اصل، در سال ۲۰۰۴ قانونی در فرانسه وضع شد که میگوید پوشیدن و استفاده از نمادها یا لباسهایی که وابستگی مذهبی را نشان میدهند، برای دانشآموزان ممنوع است.
در این قانون به لباس خاصی اشاره نشده اما از تفسیر آن برای ممنوعسازی استفاده از پوشش روسری، کیپا (کلاه یهودی) و صلیبهای بزرگ مسیحی استفاده شده است.
ایندین اکسپرس به نقل از گزارش دویچهوله در توضیح نحوه عملکرد مدارس دولتی در فرانسه نوشت: «مدارس دولتی در فرانسه کلاسهای آموزش دینی برگزار نمیکنند. هیچ نمایش عمومیای برای عیسی مسیح وجود ندارد و باکسینگ دی نیز در تقویم مدارس دولتی یک تعطیلی عمومی محسوب نمیشود.»
ایندین اکسپرس در ادامه نوشت چنین موضوعاتی در سالهای اخیر و به دنبال ورود مهاجران از کشورهای غیراروپایی به فرانسه، هر از گاهی مطرح شده و اغلب بحثبرانگیز بودهاند.
منتقدان این طرح استدلال میکنند نظارت پلیس مانعی برای حق انتخاب زنان در نوع پوششان است و مشارکت زنان با پیشینه محافظهکارانه را در اجتماع دشوار میکند.
در سال ۲۰۱۰، یک طرح قانونی پوشاندن صورت را در اماکن عمومی فرانسه ممنوع کرد. طبق این قانون، پوشاندن صورت فقط زمانی مجاز است که فرد داخل خودرو یا مکان مذهبی باشد.
هبه در انتقاد از قانون سال ۲۰۲۰ در الجزیره نوشت: «این طرح به کارکنان مدرسه دستور میدهد به دانشآموزانی که دامن و لباس آستین بلند میپوشند تذکر دهند و در صورت امتناع از تغییر، اقدامات انضباطی شامل تعلیق تحصیلی و ممنوع کردن دسترسی آنان به مدرسه در موردشان اجرا شود.»
به گفته او تعلیق از تحصیل تا زمانی که دانشآموزان از طریق گفتوگو متوجه شوند «رفتارشان به سکولاریسم و ارزشهای جمهوری آسیب میزند» ادامه خواهد داشت.
اما سال گذشته دادگاه عالی اداری فرانسه ممنوعیت پوشش لباس شنای اسلامی موسوم به بورکینی را که برگرفته از کلمات برقع و بیکینی است نیز تایید کرد.
چرا پوشیدن عبایا «اکنون» ممنوع شده؟
گابریل آتال، وزیر آموزش و پرورش فرانسه اخیرا در یک کنفرانس خبری گفت: «مدارس ما بهطور دائم تحت آزمایش قرار میگیرند و در ماههای گذشته، نقض لائسیته (به معنای سکولاریسم) بهطور قابل توجهی افزایش یافته است؛ به ویژه با پوشیدن لباسهای مذهبی مانند عبایا و قمیض.»
روزنامه لوموند فرانسه خبر داد بر اساس گزارش اخیر دولت در مورد افزایش موارد «نقض سکولاریسم در مدارس»، تعداد موارد گزارش شده از دو هزار و ۱۶۷ مورد در سال ۲۰۲۲ به چهار هزار و ۷۱۰ مورد در سال ۲۰۲۳ رسیده است.
همچنین بیش از ۴۰ درصد گزارشها مربوط به لباسهایی بودهاند که ممکن است «هم فرهنگی و هم مذهبی» باشند؛ مانند قمیض یا جلابه برای مردان، یا عبایا برای زنان.
این آمار از حدود ۱۵۰ مدرسه در فرانسه جمعآوری شدهاند.
هبه در انتقاد از تعهد پاریس به سکولاریسم ادعا کرد که فرانسه این اصل را به عنوان آزادی از نفوذ مذهبی تعریف میکند اما به وضوح آن را به یک «سیستم فرقهمانند» تبدیل کرده است.
او معتقد است مفهوم اصلی جدایی کلیسا و دولت برای تضمین آزادی اندیشه و جلوگیری از اجبار متعصبانه مذهبی، دیگر دلیل اصلی اخذ تصمیمات از سوی مقامات فرانسه نیست.
از سوی دیگر آتال به دنبال برخی حملات تروریستی در کشور و انتقاد از سیاستهای سکولار دولت، در پولیتیکو نوشت: «فرانسه، سکولاریسم را به عنوان یک دین ترویج نمیکند بلکه برای محافظت از همه ادیان، سکولاریسم را دنبال میکند.»
وزیر آموزش و پرورش فرانسه در ادامه تاکید کرد: «اگر ترویج آزادی بیان و آزادی مذهبی امری افراطی به نظر میرسد، ما به گناه خود اعتراف میکنیم. آزادی بیان در فرانسه اساس گفتوگو، اندیشه آزاد و دموکراسی است. این اصول خطرناک و قابل مذاکره نیستند.»
گزارش اخیر پولیتیکو همچنین اشاره کرد که حزب لیبرال رنسانس به ریاست امانوئل مکرون، اکنون تمایل بیشتری برای ارتباط با احزاب محافظهکار دارد.
پولیتیکو این امر را به شکست حزب لیبرال رنسانس در انتخابات پارلمانی ۲۰۲۲ و موفقیت ائتلاف احزاب چپ و راست در این انتخابات مرتبط دانست.
ایندین اکسپرس در انتها به نقل از پولیتیکو نوشت محافظهکارانی که خواستار ممنوعیت نمادهای مذهبی در دانشگاهها هستند، از تصمیم جدید دولت استقبال کردند.
بر اساس این گزارش، حتی حزب راست افراطی رالی ملی نیز که معمولا از دولت مکرون حمایت نمیکند، این اقدام دولت را ستایش کرد.