علیرضا زالی رییس دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه بهشتی، گاز مونوکسید کربن و الکل سمی را مهمترین عوامل مسمومیتها در ایران عنوان کرد و گفت: «استفاده از بخاریهای غیراستاندارد و مسمومیت با مشروبات تقلبی حاوی متانول بیشترین دلیل مراجعه مسمومان است.»
فایننشنالتایمز با استناد به آمار سازمان همکاری و توسعه اقتصادی اعلام کرد ایران بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ با افزایشی ۱۴۱ درصدی، سریعترین رشد نرخ مهاجرت به کشورهای ثروتمند را در جهان داشت و تعداد مهاجرانش از ۴۸ هزار نفر در سال ۲۰۲۰ به ۱۱۵ هزار نفر در سال ۲۰۲۱ رسید.
ایرانیان در مرحله مهاجرت دستهجمعی کنترلنشده
رصدخانه مهاجرت ایران با اشاره به افزایش شدید درخواستهای ایرانیان برای پناهندگی یا کار و ویزای دانشجویی در خارج از کشور در سالهای اخیر، گفت که ایران در حال گذراندن مرحله «مهاجرت دستهجمعی کنترلنشده» است.
بر اساس تحلیل سازمان بینالمللی مهاجرت از دادههای آژانس پناهندگان سازمان ملل، تعداد درخواستهای جدید پناهندگی که از سوی ایرانیها در سراسر جهان در سال ۲۰۲۲ ارائه شده، نسبت به سال قبل ۴۴ درصد افزایش یافته است.
تعداد دانشجویان ایرانی که در خارج از کشور تحصیل میکنند نیز برای هشت سال متوالی افزایش یافته و از ۴۹ هزار نفر در سال ۲۰۱۳ به ۷۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۱ رسیده است.
فایننشنالتایمز در گزارش روز سهشنبه ۳۰ آبان خود به نقل از تحلیلگران، مشکلات اقتصادی و سیاسی را نیروی محرک مهاجرت و پناهندگی ایرانیان خواند.
نرخ تورم ایران در چهار سال گذشته بالای ۴۰ درصد بوده و جمهوری اسلامی خیزش انقلابی و اعتراضات گسترده مردم را پس از قتل حکومتی مهسا ژینا امینی با شدیدترین و خشنترین واکنش پاسخ داد.
از سوی دیگر ادامه تنشهای ژئوپلیتیکی بین تهران و رقبایش و ترس از اینکه ایران به عنوان حامی گروههای ضد اسرائیلی و ضد آمریکایی در منطقه، در صورت تشدید جنگ در غزه به یک درگیری گستردهتر کشیده شود، از عوامل رشد مهاجرت هستند.
مهاجران ایرانی به طور سنتی به سمت آمریکا، استرالیا، کانادا و اروپا رفتهاند اما توسعه مستمر کشورهای همسایه در منطقه خلیج فارس باعث شده کشورهای عربی مانند امارات متحده عربی، قطر و عمان به مقصدی جذاب برای افراد جویای کار تبدیل شوند.
بر اساس گزارش سازمان بینالمللی مهاجرت، ترکیه نیز در سالهای اخیر به یک مقصد مطلوب برای مهاجران ایرانی تبدیل شده است.
مهاجرت نگرانکننده کارآفرینان و کادر درمان
کسانی که ایران را ترک میکنند شامل ورزشکاران حرفهای، هنرمندان، کارگران ماهر و تکنیسینهای نخبه و در عینحال تعداد زیادی از ایرانیان فقیرتری هستند که اغلب برای رسیدن به کشورهای غربی از مسیرهای خطرناکی عبور میکنند.
از ابتدای سال ۲۰۱۸ تا مارس ۲۰۲۳ ایرانیان بزرگترین گروهی را تشکیل دادند که با عبور از کانال مانش از سرزمین اصلی اروپا با قایقهای کوچکی که توسط قاچاقچیان انسان اداره میشد، به بریتانیا رسیدند.
به گفته رصدخانه مهاجرت دانشگاه آکسفورد، ۱۸ هزار ایرانی از این گذرگاه عبور کردند: برابر با ۲۱ درصد از کل افرادی که در آن دوره از کانال مانش گذشته بودند.
مهاجرت در میان کادر بهداشت و درمان ایران هم منجر به بروز نگرانی شده است.
علیرضا گچکوبان، رییس نظام پرستاری اهواز، روز سهشنبه ۳۰ آبان از مهاجرت ۱۵۰ پرستار خوزستانی به خارج از کشور خبر داد و گفت کمبود پرستار در اوج خود قرار گرفته است.
او توضیح داد: «در سال گذشته حدود ۱۵۰ گواهی گود استندینگ برای پرستاران خوزستانی صادر شد که به خارج از کشور مهاجرت کردهاند. این آمار به جز پرستارانی است که از خوزستان به سایر استانها مهاجرت میکنند.»
محمد شریفی مقدم، دبیرکل خانه پرستار به تازگی گفت تعداد پرستارانی که سالانه از کشور خارج میشوند به سه هزار نفر رسیده است اما وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی حتی به اندازه همین آمار به کادر درمان اضافه نمیکند.
به گفته او مقصد مهاجرت برای پرستاران، آلمان، آمریکا، استرالیا و کاناداست چون در این کشورها به راحتی میتوانند به جای درآمد ماهی ۲۰۰ یورو در ایران، دو هزار و ۵۰۰ یورو در ماه به دست بیاورند.
علاوه بر پرستاران، مهاجرت در میان پزشکان نیز رشدی فزاینده داشته است، بهطوری که طی دو سال گذشته تقریبا ۱۰ هزار پزشک درخواست دریافت گواهینامههای حرفهای داشتهاند که کشورهای مقصد از پزشکان خارجی میخواهند.
صنعت فنآوری ایران نیز رشد مشابهی را در میزان مهاجرت تجربه کرده است.
یکی از مشاوران وزیر امور اقتصادی و دارایی چندی پیش گفته بود ۵۰ درصد استارتآپهای فنآوری ایران درخواست فعالیت در خارج از کشور دادهاند.
بهرام صلواتی، مدیر رصدخانه مهاجرت ایران گفت طی سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ حدود دو هزار ویزای استارتآپ برای کارآفرینان ایرانی در کانادا و انگلیس صادر شده است.
نیما نامداری، تحلیلگر اقتصاد دیجیتال به فایننشالتایمز گفت: «تعدادی از متخصصان صنعت فنآوری بر این باورند که ایران به دلیل چشمانداز اقتصادی ناپایدار، محیط پر ریسکی برای یک استارتآپ است.»
به گفته او، موج مهاجرتهای گسترده اکوسیستم استارتآپی ایران را خالی کرده است.
با وجود این مقامهای جمهوری اسلامی نگرانیها درباره رشد روزافزون مهاجرت را کماهمیت جلوه میدهند.
روحالله دهقانی فیروزآبادی، معاون ابراهیم رئیسی اخیرا گفت دادههای مهاجرت «اصلا نگرانکننده» نیستند.
رئیسی هم اخیرا استدلال کرده بود مهاجرت پزشکان روندی است که میتواند «معکوس» شود.
او «اطمینان داد» شغلهایی شایسته در انتظار کسانی است که به ایران برگردند.
در مقابل، سازمان بینالمللی مهاجرت در گزارش سال ۲۰۲۱ خود گفت که سیاستهای دولت ایران برای مدیریت مهاجرت و تشویق به بازگشت مهاجران «گیجکننده» است.
بسیاری از کسانی که در ایران ماندهاند، احساس میکنند گزینههای کمی برایشان باقی مانده است تا به موج مهاجرت و ترک کشور بپیوندند.
فایننشنالتایمز در انتهای گزارش خود به نقل از یک موسیقیدان ایرانی نوشت: «برای بسیاری از ایرانیان از جمله نوازندگان مستقل، چارهای جز بستن چمدانها باقی نمانده است.»
حسن مومنی، رییس پلیس راه راهور فراجا از رشد آمار تصادفهای جادهای در ایران طی سالهای اخیر خبر داد و گفت در سال ۱۴۰۱ بیش از ۲۰ هزار نفر به این دلیل کشته شدند.
مومنی با اشاره به مهمترین عوامل وقوع حوادث جادهای، «عامل انسانی» را با ۶۲ درصد در رتبه نخست اعلام کرد و گفت پس از آن «مسیرهای مواصلاتی و خودروها» در تلفات نقش داشتند.
او سرعت غیرمجاز، عدم توجه به جلو، سبقت، خستگی و خوابآلودگی را مهمترین دلایل تصادف خواند.
به گفته این مقام مسوول، در دهه ۸۰ مرگ و میر ناشی از تصادف سالی ۲۸ هزار نفر بود که این آمار به مرور کاهش یافت و در سال ۹۵ به حدود ۱۶ هزار نفر رسید اما دوباره تعداد قربانیان تصادفات جادهای روندی صعودی به خود گرفته است.
یکی از پرتلفاتترین بازههای زمانی در تصادفهای جادهای در ایران، تعطیلات نوروزی است.
طی نوروز امسال ۸۵ هزار تصادف و ۸۷۱ مرگ در سراسر ایران ثبت شد.
پلیس راهور فراجا همان زمان اعلام کرد نیمی از فوتیها، سرنشینان خودروهای پراید و پژو بودهاند.
با این حال تیمور حسینی، جانشین پلیس راهور فراجا در تشریح این آمار، گزینه ناامنی خودروهای داخلی و غیراستاندارد بودن جادههای کشور را از فهرست «مهمترین دلایل وقوع تصادفات رانندگی در ایام نوروز ۱۴۰۲» حذف کرده بود.
سایر مقامهای پلیس نیز همواره عدم رعایت حق تقدم، عدم توانایی در کنترل وسیله نقلیه و سرعت و سبقت غیرمجاز را دلایل عمده تصادفها اعلام کرده و گفتهاند ۸۲ درصد این حوادث جادهای بر اثر عدم توجه به جلو و خستگی و خوابآلودگی رانندگان به ویژه در مسیرهای طولانی اتفاق میافتند.
بسیاری از کارشناسان علاوه بر این عوامل انسانی، استاندارد و ایمن نبودن خودروهای ایرانی و وضعیت نامناسب جادهها را عاملی موثر در بروز تصادفات عنوان میکنند. نکتهای که پیشتر کمال هادیانفر، رییس پلیس راهور هم آن را به صورت تلویحی تایید کرده و گفته بود: «پنج هزار و ۲۰۰ نقطه حادثهخیز در کشور داریم که از بین آنها تقریبا ۸۷۷ نقطه پر حادثه هستند و باید با اولویت برطرف شوند.»
بر اساس آنچه مقامهای مسوول در ایران میگویند ۴۳ درصد از کشتهشدگان حوادث رانندگی پس از انتقال به بیمارستان جان خود را از دست میدهند و دلیلش «عدم تشخیص در ضربه مغزی یا خونریزی داخلی» و «خطای» پزشکی است.
سازمان زمینشناسی آمریکا اعلام کرد زمینلرزهای به بزرگی ۴/۶ در بامداد سهشنبه در ۱۹ کیلومتری شرق زاهدان به وقوع پیوست که منجر به بیرون آمدن مردم از خانهها شد.
پیشتر رسانههای داخل ایران نیز اعلام کردند زمینلرزهای به بزرگی ۴/٧ در عمق ١٠ کیلومتری زمین، زاهدان را لرزانده.
مجید محبی، مدیر ستاد بحران سیستان و بلوچستان در مصاحبهای به ایرنا گفت اطلاعات دقیقی از میزان خسارات احتمالی این زمینلرزه در دست نیست و افزود :«تیمهای ارزیاب به مناطق مختلف زاهدان اعزام شدند.» وی همچنین از دایر بودن مدارس شیفت صبح و عصر زاهدان در روز سهشنبه خبر داد.
کمی بعد، محمدرضا میرادی، رییس بیمارستان خاتمالانبیای زاهدان، به خبرگزاری مهر گفت دستکم ۲۵ بیمار سرپایی به این بیمارستان منتقل شدهاند که غالبا «بر اثر افتادن از تخت و یا هنگام پایین آمدن از پلهها، دچار مصدومیت سطحی شدهاند».
میرادی همچنین از مردم زاهدان خواست «خونسردی خود را حفظ کرده و هوشیار باشند».
در همین حال، ویدیوهایی در فضای مجازی منتشر شد که نشان میدهد در پی وقوع زلزله، بسیاری از مردم منطقه به خیابانها آمدهاند.
کمپین فعالین بلوچ با انتشار ویدیویی خبر داد هنگام زمینلرزه در زاهدان، در خوابگاه دانشجویان پسر دانشگاه آزاد از بیرون قفل بوده و دانشجویان مجبور شدند آن را بشکنند تا بتوانند از خوابگاه خارج شوند.
حبیب الله سربازی، فعال بلوچ، در یک ستوری اینستاگرامی نوشت: «امیدوارم مردم زاهدان در امنیت و سلامتی باشند. مردمان مبارزی که زمانی با خروجشان به خیابان، شهر را میلرزاندند امروز هم شهر آنها را برای خروج به خیابان میلرزاند. شاید تداوم مبارزه و لرزانیدن تن رژیم خواسته زمین و زمان ماست.»
به گزارش حالوش، «شدت زمینلرزه در حدی بود که در همه نقاط شهر زاهدان حس شده.»
مهسا یزدانی، مادر دادخواه محمدجواد زاهدی، در واکنش به تایید حکم ۱۳ سال زندانش در دادگاه تجدیدنظر گفت تا انتها پای آرمانهای پسرش خواهد ایستاد. محمدجواد زاهدی از جانباختگان خیزش سراسری است که ۳۰ شهریور ۱۴۰۱ در جریان تیراندازی نیروهای جمهوری اسلامی به مردم در ساری کشته شد.
یزدانی پیشتر در دادگاه بدوی از سوی شعبه اول دادگاه انقلاب ساری با اتهامات «اهانت به مقدسات، تحریک مردم به بر هم زدن امنیت ملی، توهین به رهبری و فعالیت تبلیغی علیه نظام» به ۱۳ سال حبس محکوم شد.
حکم صادر شده علیه این مادر دادخواه روز یکشنبه ۲۸ آبان در شعبه هشتم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران عینا تایید شد.
بر اساس این حکم و با اعمال ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی، مجازات اشد یعنی پنج سال حبس برای او قابل اجرا خواهد بود.
مهسا یزدانی در واکنش به تایید حکم خود با انتشار متنی در حساب اینستاگرامش نوشت: «وقتی محمدم را کشتید، یک سال زمین خوردم و دوباره ایستادم. برای محمدم و بچههایم ایستادهام تا پایان. هر چقدر پشتم خالی باشد، روح محمد مثل یک کوه مواظبم است.»
مهسا یزدانی در تاریخ ۳۱ مرداد ۱۴۰۲ به وسیله نیروهای امنیتی در ساری بازداشت و در تاریخ ۱۴ مهر ماه با تامین قرار کیفری از زندان این شهر آزاد شد.
فرزند او، محمدجواد زاهدی، متولد ششم شهریور ۱۳۸۱ و از کشتهشدگان خیزش انقلابی است که در تاریخ ۳۱ شهریور ۱۴۰۱ بر اثر اصابت گلوله ساچمهای ماموران امنیتی جمهوری اسلامی در ساری جان باخت.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، مقامهای جمهوری اسلامی با اعمال فشار به خانواده محمدجواد زاهدی تلاش کرده بودند او را «شهید» معرفی کنند و عامل تیراندازی به سوی این جوان کشتهشده را «منافق» بخوانند.
سازمان عفو بینالملل مهر ماه گذشته بر اساس یک سند درز کرده گزارش داد فرماندهی سرکوب در استان مازندران در جریان خیزش انقلابی ۱۴۰۱ به نیروهای امنیتی در همه شهرهای بزرگ و کوچک این استان دستور «برخورد بدون رحم و در حد مرگ» علیه معترضان داده بود.
از زمان آغاز خیزش انقلابی مردم ایران و کشته شدن صدها نفر به دست نیروهای حکومتی، نهادهای امنیتی و قضایی جمهوری اسلامی فشارهای متعددی بر خانوادههای کشتهشدگان خیزش انقلابی تحمیل کردهاند. از جمله ماشاالله کرمی، پدر محمدمهدی کرمی، معترض اعدام شده سه ماه است در زندان مرکزی کرج در بازداشت به سر میبرد اما هنوز از علت دستگیری و اتهامات مطرح شده علیه او خبری در دست نیست.
خبرگزاری ایلنا در گزارشی به شرح مشکلات افراد بیشناسنامه در استان سیستان و بلوچستان پرداخت و نوشت رویکرد دولت ابراهیم رئیسی در خصوص بیشناسنامهها امنیتی است. این گزارش تاکید کرد پیگیری نمایندگان مجلس شورای اسلامی از وزارت کشور برای حل مشکل این افراد بینتیجه مانده است.
به گزارش ایلنا، افراد بیشناسنامه در استان سیستان و بلوچستان از دریافت یارانه، سهمیه نفت، بیمه، آموزش، سند مالکیت و ... و بهرهمندی از بسیاری از فرصتهایی که افراد شناسنامهدار از آنها برخوردارند، محروم هستند.
این خبرگزاری از وجود چندین هزار کودک بیشناسنامه در این استان خبر داد و نوشت آنها به دلیل نداشتن شناسنامه از تحصیل باز میمانند و به کلاسهای حوزوی و نهضتهای سوادآموزی خانگی میروند تا خواندن و نوشتن بیاموزند.
ایلنا در حالی از وجود چندین هزار کودک بیشناسنامه خبر داد که در ایران آمار بیشناسنامهها رسما از سوی حکومت اعلام نمیشود. حسینعلی شهریاری، نماینده زاهدان، پیشتر گفته بود: «اعلام نمیکنیم چون قابلیت رسانهای شدن ندارد.»
زهرا، یکی از ساکنان خیابان پیربخش در حاشیه شهر زاهدان، با بیان اینکه ۱۸ ساله است و شناسنامه ندارد، به ایلنا گفت: «من و خواهر و برادرانم شناسنامه نداریم. ما ایرانی هستیم. پدر و مادرم هم ایرانی هستند اما شناسنامه نداریم.»
او درباره مشکلات خانوادهشان گفت: «ما نتوانستیم به مدرسه برویم و درس بخوانیم و برادرانم برای اینکه بتوانند خرج ما را بدهند به ناچار دستفروشی میکنند. ما نه یارانه میگیریم و نه میتوانیم بیمه خدمات درمانی داشته باشیم و هر بار که بیمار میشویم، از ترسِ هزینههای بالای درمان، به بیمارستان نمیرویم.»
سبحان دهواری، فعال مدنی، با انتقاد از دولت رئیسی که «کمیسیون مسوول صدور شناسنامه و بررسی ایرانیالاصل بودن این افراد» را از معاونت سیاسی و اجتماعی استانداری سیستان و بلوچستان به معاونت امنیتی منتقل کرد، به ایلنا گفت: «با این انتقال مساله بیشناسنامهها رویکرد امنیتی پیدا کرد و این فرض اصل قرار گرفت که همه این افراد ایرانی نیستند مگر اینکه خلافش ثابت شود.»
رییس هیات مدیره موسسه مکران اضافه کرد: «با وجود اینکه دولت رئیسی استاندارهایی را در استان تغییر داد اما این رویکرد تغییر نکرد و هنوز هم این کمیسیون در معاونت امنیتی هست و با رویکرد امنیتی به این مساله نگاه میشود.»
به گفته این فعال اجتماعی، نتیجه ادامه این روند از بین رفتن کرامت انسانی، هویت ایرانی و «احساس تعلق به مام میهن» است که لطمات جدی به این افراد وارد میکند و بحرانهایی را در حوزه اجتماعی به وجود میآورد.
دهواری با بیان اینکه شهرستانهای زاهدان و چابهار عمدتا با تعداد قابل توجهتری از بیشناسنامهها مواجه هستند گفت: «امروز تعداد افراد بیشناسنامه نسبت به ۱۰ سال پیش بیشتر شده چرا که این افراد زندگیشان متوقف نشده، ازدواج کردهاند و دارای فرزندانی شدهاند و فرزندان آنان نیز ازدواج کردهاند و این تعداد افراد بیشناسنامه در حال افزایش هستند.»
او با تاکید بر اینکه هزینههای مالی سنگین و نبود امکان آزمایش دیانای در بیشتر نقاط سیستان و بلوچستان باعث شده این آزمایش برای بسیاری از بیشناسنامهها مقدور نباشد، گفت: «این مشکل شرایط را برای کسانی که میخواهند این فرایند را طی کنند سخت کرده است.»
شهریاری نیز به ایلنا گفت: «موضوع بیشناسنامهها مسالهای نیست که به این راحتی به نتیجه برسد. همه نمایندهها پیگیری کردهاند و مکاتباتی با ثبت احوال و وزارت کشور داشتهاند اما تا این لحظه به نتیجهای نرسیدهاند.»
به گفته نماینده زاهدان، افراد بیشناسنامه باید در شورای تامین هر شهرستان تایید شوند و نیروی انتظامی، اطلاعات، اطلاعات سپاه، دادگستری و ثبت احوال در شورای تامین حضور دارند و مدارک و شرایط افراد بیشناسنامه را تعیین وضعیت میکنند: «اگر افراد تایید شوند شناسنامه میگیرند و در غیر این صورت بلاتکلیف میمانند.»
شهریاری پیشتر و در تیر ماه ۱۴۰۱ در گفتوگو با دیدهبان ایران گفته بود: «در مورد ایرانی بودن یا نبودن بسیاری از کسانی که شناسنامه ندارند شک و شبهههای فراوانی وجود دارد. اجازه نخواهیم داد هیچ افغانستانیای دارای شناسنامه ایرانی باشد.»