به دنبال حمله چند فرد ناشناس با چاقو به پوریا زراعتی، مجری تلویزیون ایراناینترنشنال، شماری از مخاطبان این رسانه با ارسال پیامهایی، حمله به این روزنامهنگار را محکوم کردند و ضمن آرزوی سلامتی برای او، خواستار پاسخگو کردن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در برابر این حمله شدند.
زراعتی روز شنبه ۱۱ فروردین، تصویری از خودش در بیمارستان را در حساب شخصیاش در رسانه اجتماعی ایکس منتشر کرد. او در این عکس، علامت پیروزی نشان داد.
زراعتی بعدازظهر جمعه ۱۰ فروردین، هنگام خروج از منزلش در لندن هدف حمله چند فرد ناشناس قرار گرفت و از ناحیه پا مجروح شد. او در حال حاضر در بیمارستان بستری و وضعیتش پایدار است.
پلیس لندن گفت با توجه به شغل فرد مضروب به عنوان خبرنگار در رسانه فارسیزبان مستقر در انگلستان، به علاوه تهدیدات متعدد در چند وقت اخیر نسبت به این گروه از خبرنگاران، این حادثه از سوی افسران متخصص از فرماندهی ضدتروریسم در دست بررسی است.
رهبران جمهوری اسلامی، بارها به صراحت کارکنان ایراناینترنشنال و دیگر روزنامهنگاران ایرانی در خارج از کشور را تهدید کرده و دست به اقداماتی علیه آنان زدهاند.
در پی انتشار خبر حمله به زراعتی، تعدادی از مخاطبان ایراناینترنشال با ارسال پیامهایی حمله به او را محکوم کرده و برایش آرزوی سلامتی کردند.
یکی از شهروندان با ارسال ویدیویی به ایراناینترنشنال، خطاب به خامنهای درباره حمله به پوریا زراعتی گفت: «دوره بزن در رو تمام شده. دیگر جهان با تو مماشات نمیکند و باید پاسخگو باشی.»
مخاطب دیگری با ارسال پیامی درباره حمله به زراعتی گفت: «مماشات کشورهای اروپایی و آمریکا با سپاه باعث شده که اعضای آن به جان عزیزان در غربت دستدرازی کنند.»
یکی از مخاطبان نیز با ارسال پیامی صوتی، برای مجری برنامه حرف آخر ایراناینترنشنال آرزوی سلامتی کرد.
یک مخاطب با ارسال پیامی به ایراناینترنشنال درباره حمله صورت گرفته به پوریا زراعتی گفت در مراسم مذهبی «شب قدر» همراه با دوستانش برای سلامتی او دعا کردهاند.
ویدیوی رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد روی دیوار جنب یک خیابان در تهران شعارهایی برای حمایت از پوریا زراعتی و علیه جمهوری اسلامی نوشته شده است.
بسیاری از روزنامهنگاران، فعالان حقوق بشر و کنشگران سیاسی نیز حمله به پوریا زراعتی و تهدید روزنامهنگاران را اقدامی برای ایجاد رعب و وحشت و وادار کردن روزنامهنگاران ایرانی خارج از کشور به سکوت دانستند و همزمان از مماشات غرب با جمهوری اسلامی بهتندی انتقاد کردند.
کاظم صدیقی، امام جمعه موقت تهران و رییس ستاد امر به معروف و نهی از منکر، در ویدیویی بار دیگر ضمن دفاع از خود در پرونده زمینخواری در شمال تهران، آنچه رخ داده را غفلت خواند و از خدا و رهبر جمهوری اسلامی عذرخواهی کرد. او فاش شدن این فساد را به «بوقهای رسانهای دشمن» نسبت داد.
صدیقی در این ویدیو که شامگاه جمعه در رسانههای ایران منتشر شد، گفت: «بوقهای تبلیغاتی رسانهای دشمن به میدان آمدند و در یک جنگ روایتها و جنگ رسانهای، عواطف مردم ما را مورد هجمه قرار دادند.»
او همزمان گفت که در تاسیس موسسهای که صدیقی و پسرانش از طریق آن هزاران متر مربع زمین را به نام خود زدند، «از نظر نوشتن اساسنامه و افراد، غفلتی واقع شد» که این غفلت و اشتباه از ناحیه او بوده است.
اواخر اسفند سال گذشته اسنادی منتشر شدند که نشان میدادند کاظم صدیقی از طریق تاسیس یک شرکت خانوادگی به نام «پیروان اندیشههای قائم»، باغی را به مساحت چهار هزار و ۲۰۰ متر مربع در کنار حوزه علمیه «امام خمینی» در ازگل تصاحب کرده است.
صدیقی در واکنش به افشای این زمینخواریاش ادعا کرد این انتقال بدون اطلاع او و با جعل امضا صورت گرفته است.
او اکنون در پیام ویدیویی خود به این زمینخواری اذعان کرد و گفت: «من از وقوع چنین غفلتی هم در محضر خدا استغفار میکنم و هم از زعمای امت، زعیم عالیقدر خودمان [علی خامنهای] با همه وجودم عذرخواهی میکنم.»
احمد زیدآبادی، فعال و تحلیلگر سیاسی، در واکنش به این پیام صدیقی نوشت: «شیوهای که شیخ کاظم صدیقی برای دفاع از خود در برابر اتهامهای مطرح شده در پیش گرفته، کار را خرابتر و پیچیدهتر خواهد کرد.»
او افزود: «از یک سو استغفار و طلب بخشش کردن و از سوی دیگر اصل اتهام را به "دشمنان اسلام" نسبت دادن، تناقضی است که حل آن دشوار است.»
صدیقی که اکنون مشاور عالی رییس قوه قضاییه، امام جمعه موقت تهران، رییس ستاد امر به معروف و نهی از منکر و از چهرههای نزدیک به علی خامنهای است، با وجود افشای پرونده فساد مالی، از هیچ یک از سمتهایش کنارهگیری نکرده است.
زیدآبادی تاکید کرد: «صدیقی باید از تمام سمتهای حکومتی و غیرحکومتی خود استعفا دهد و از قوه قضاییه بخواهد برای روشن شدن تمام ابعاد ماجرا یک قاضی شناختهشده و غیرسیاسی و مورد اجماع حقوقدانان کشور را مامور تحقیق و رسیدگی به این موضوع کند و نتیجه تحقیق خود را نیز رسما انتشار دهد.»
به گفته صدیقی، مراحل انحلال موسسه انجام شده و ملک مذبور رسما به حوزه منتقل شده و به ثبت رسمی رسیده است.
پیشتر و در روز دوم فروردین، محسن برهانی، حقوقدان و وکیل دادگستری تاکید کرده بود پشیمانی، حتی دقایقی پس از ارتکاب جرم، هیچ تاثیری بر تحقق جرم ندارد و جرم انتقال مال غیر، واقع و تمام شده است.
حوزه علمیه تحت مدیریت او نیز دوم فروردین با انتشار بیانیهای اعلام کرد شخص صدیقی برای انتقال مالکیت باغ حوزه علمیه به شرکت متعلق به خود و پسرانش در دفترخانه حاضر شده و اسناد این انتقال را امضا کرده است.
چندی بعد، سندی جدید درباره پرونده زمینخواری صدیقی منتشر شد که نشان میداد باغ چهار هزار و ۲۰۰ متر مربع و هزار میلیارد تومانی ازگل، تنها با قیمت ۶/۶ میلیارد تومان معامله شده است.
روز جمعه و پیش از انتشار ویدیوی صدیقی، دانشگاه «امام صادق» تهران نام او را از فهرست سخنرانان «شب قدر» خود حذف کرد.
کاظم صدیقی که از شاگردان محمدتقی مصباح یزدی است، چند بار از جمله در تیر ۱۳۹۱ گفت علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، با امام دوازدهم شیعیان ارتباط داشته است.
با وجود افشای فساد مالی، او همچنان از نزدیکان خامنهای است و در سخنرانی روز اول نوروز رهبر جمهوری اسلامی در «حسینیه امامخمینی» در میان حاضران بود.
علاوه بر پرونده زمینخواری، یاشار سلطانی فاش کرد که «هتل جهان» در مشهد سال ۱۳۹۳ از سوی خیرین به حوزه علمیه ازگل به مدیریت کاظم صدیقی واگذار شد تا از درآمدهای آن برای حوزه علمیه استفاده شود، اما درآمد این حوزه در سال گذشته به حساب شرکت ثبت شده از سوی صدیقی واریز میشود.
در سالهای اخیر فساد مالی بسیاری از مقامات جمهوری اسلامی و فرزندانشان فاش شده است.
در تیر ماه سال گذشته، وحید اشتری، فعال رسانهای، در توییترش نوشت در سال ۱۳۹۶ با نظر اداره تحقیق اوقاف استان خراسان رضوی، «یکی از بزرگترین موقوفات مشهد» به احمد علمالهدی، نماینده خامنهای در این استان واگذار شد.
پس از انتشار تصاویری جنجالبرانگیز از مصاحبه عباس موسوی، سفیر جمهوری اسلامی در جمهوری آذربایجان با یک زن خبرنگار، رسانهها در ایران از تغییر و کنار گذاشته شدن او خبر دادند.
خبرگزاری ایسنا و خبرگزاری مهر شامگاه جمعه ۱۰ فروردین به نقل از یک منبع آگاه نوشتند «ماموریت سید عباس موسوی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در باکو پایان یافته» است.
بر اساس گزارش این رسانهها، در چارچوب توافقات موجود میان دو کشور، سفیر جدید جمهوری اسلامی به باکو اعزام خواهد شد.
این رسانهها توضیح بیشتری درباره دلیل این تغییر ارائه نکردند اما پیشتر خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، نوع پوشش خبرنگار زن باکو تیوی در مصاحبه با موسوی را «توهین به ارزشهای جمهوری اسلامی» خواند و خواهان استعفای موسوی شد.
تسنیم ساعاتی پس از انتشار درخواست استعفای موسوی، از قول منبع آگاه خود نوشت: «در چارچوب توافقات موجود، سفیر جدید کشورمان به باکو اعزام خواهد شد.»
پس از انتشار تصاویر مصاحبه سفیر جمهوری اسلامی در باکو با خبرنگار زن باکو تیوی، رسانههای وابسته به اصولگرایان تندرو و سپاه پاسداران این مصاحبه را «اقدام عجیب سفیر ایران در باکو» خواندند و خواستار استعفایش شدند.
تسنیم روز پنجشنبه ۹ فروردين نوشت از آنجا که این گفتوگو در داخل سفارت ایران در باکو صورت گرفته، مسئولان سفارت باید «آداب ایران اسلامی» را رعایت میکردند.
این خبرگزاری افزود: «خبرنگار خانم، بدون حجاب و بدتر از آن، با ظاهری حتی پایینتر از پوشش عرفی رسمی خانمها در کشورهایی که رعایت حجاب الزام قانونی نیست، در این گفتوگو ظاهر شده است.»
بر اساس تصاویری که از این گفتوگو منتشر شده، عباس موسوی در محل سفارت ایران در آذربایجان و زیر عکسهای روحالله خمینی، علی خامنهای و ابراهیم رئیسی ایستاده و خبرنگار زنی که کنار او قرار دارد، بدون روسری و با دامن است.
این گفتوگو پیش از عید نوروز انجام شده است.
پیش از این مقامهای جمهوری اسلامی اغلب خبرنگاران خارجی را که قصد داشتند با آنان مصاحبه کنند وادار به پوشیدن روسری کردهاند.
در روزهای آغازین خیزش «زن، زندگی، آزادی»، کریستین امانپور، خبرنگار سیانان در توییتر (سابق) نوشت قرار بوده با ابراهیم رئیسی در آمریکا مصاحبه کند اما او برای مصاحبه حاضر نشده است
به گفته امانپور، دستیار رئیسی با اشاره به «وضع ایران» به او گفته بوده رییس دولت از او میخواهد به دلیل محرم و صفر روسری سر کند و چون او نپذیرفته، نهایتا مصاحبه لغو شده است.
تسنیم درباره مصاحبه موسوی با این خبرنگار زن آذربایجانی نوشت حجاب نداشتن او «نوعی اهانت» به جمهوری اسلامی بود.
درخواست این رسانه سپاه برای کنارهگیری موسوی در حالی است که اسفند ۱۴۰۰، محسن بهاروند، سفیر وقت ایران در لندن، پس از حضور زنان بدون حجاب اجباری در یک مهمانی سفارت، برکنار و به تهران فراخوانده شد.
تسنیم افزود مصاحبه موسوی «ایرادات فراوان محتوایی» هم داشته و او «سوالات جهتدار و مشکلدار خبرنگار» را ضعیف جواب داده است.
این خبرگزاری اشارهای به موضوعات مطرح شده در این مصاحبه نکرد اما پیش از عید نوروز، رسانهها گزارش دادند موسوی به باکو تیوی اعلام کرده است بهزودی فعالیت سفارت جمهوری آذربایجان در تهران از سر گرفته خواهد شد.
روابط تهران و باکو در سالهای اخیر به دلیل نزدیکی اسرائیل به آذربایجان و حمایت جمهوری اسلامی از گروههای شیعی مخالف الهام علیاف، رییسجمهوری آذربایجان، پرتنش شده است.
این تنشها با اعلام رسمی خبر افتتاح سفارت جمهوری آذربایجان در اسرائیل در فروردین سال گذشته تشدید شد.
در بهمن ۱۴۰۱، سفارت جمهوری آذربایجان در تهران هدف حملهای مسلحانه قرار گرفت که بر اثر آن رییس تیم حفاظت این سفارتخانه که شهروند جمهوری آذربایجان بود کشته و دو نفر دیگر زخمی شدند.
روابط تهران و باکو پیش از حمله به سفارت این کشور نیز به دلیل حمایت تهران از ارمنستان در درگیری میان این کشور و آذربایجان پرتنش بوده و دو کشور بارها از دستگیری جاسوسان یکدیگر در خاک خود خبر دادهاند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، برجام را «پوستهای خالی» خواند و با اشاره به افزایش فعالیتهای هستهای ایران، از کاهش توانایی نظارت بازرسان آژانس بر اقدامهای اتمی تهران ابراز نگرانی کرد.
گروسی روز جمعه در مصاحبه با شبکه تلویزیونی پیبیاس گفت با وجود ضرورت دیپلماسی، در این مورد مذاکره انجام نمیشود.
او افزود که حدود یک دهه بعد از امضای برجام، ایران به سانتریفیوژهای بسیار سریعتر و کارآمدتری دستیافته و سایتهای هستهای بیشتری ایجاد کرده است.
در اسفند ماه، آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارشی محرمانه به اعضای خود اعلام کرد جمهوری اسلامی بخشی از اورانیوم با درصد خلوص بالای خود را رقیق کرده و در نتیجه میزان اورانیوم ۶۰ درصدی ایران در سه ماه گذشته اندکی کاهش یافته است.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گفتوگوی اخیر خود در پاسخ به این پرسش که «آیا این گزارش به این معنی است که ما در مقابل ایران در موقعیت بهتری قرار میگیریم»، گفت: «نه لزوما.»
او گفت آژانس صرفا اطلاعرسانی میکند و باید بدون گمانهزنی یا سیاسی کردن موضوع، موجودی اورانیوم غنیشده در ایران را اعلام کرد.
گروسی گفت: «ما مانند یک حسابرس بینالمللی هستیم اما روند کلی، روند افزایش مواد هستهای در ایران است که در سطح بسیار بسیار بالا غنی شده است. بنابراین مساله ایران یک مساله بسیار پیچیده است.»
آمریکا روز چهارشنبه ۱۶ اسفند در بیانیهای خطاب به اعضای شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، فعالیتهای هستهای جمهوری اسلامی را «عمیقا نگرانکننده» خواند و از تهران خواست به غنیسازی اورانیوم با درصد خلوص بالا پایان دهد.
از سوی دیگر، اتحادیه اروپا اعلام کرد خطر بحران اشاعه هستهای در منطقه در نتیجه تشدید فعالیتهای هستهای ایران در حال افزایش است.
اتحادیه اروپا با اشاره به افزایش غنیسازی اورانیوم ایران تاکید کرد که این اقدامات هیچ توجیه غیرنظامی معتبری ندارند.
گروسی در مصاحبه اخیر خود تاکید کرد: «با توجه به محدود شدن توانایی نظارتی آژانس، اگر زمانی طرفهای برجام بخواهند به این توافق برگردند، آژانس از نظر فنی نمیتواند چیزی را تایید کند.»
او با تاکید بر اینکه تواناییهای اتمی ایران دیگر شبیه ۱۰ سال پیش نیست، تجربه عراق در دهه ۸۰ میلادی را یادآور شد.
گروسی گفت: «این اتفاق در عراق افتاد؛ جایی که آژانس معتقد بود و جهان معتقد بود که همه چیز درست است. اما بسیاری از چیزها بدون اینکه بازرسان و پیشینیان من آن را بدانند اتفاق افتاد.»
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی افزود: «ما از آن تجربه غمانگیز یاد گرفتیم که نمیخواهیم به آن برگردیم. فکر نمیکنم به نفع کسی باشد.»
او درباره پرونده فعالیتهای هستهای ایران تاکید کرد: «ما در مسیری هستیم که خوب نیست. باید ایران را متقاعد کنیم که به همکاری کامل با ما بازگردد.»
گروسی پیشتر در گفتوگو با شبکه تلویزیونی فرانس۲۴، با ابراز نگرانی مجدد از برنامه هستهای جمهوری اسلامی گفته بود تهران از مواد و ظرفیت لازم برای ساخت بمب اتمی برخوردار است.
او با بیان اینکه هنوز سوالات بیپاسخ بسیاری در رابطه با برنامه هستهای تهران وجود دارد، تاکید کرد بازرسان آژانس بینالمللی، آثار اورانیوم غنی شده با درصد بالا یا اورانیوم فرآوری شده را در مراکزی در ایران یافتهاند که نباید در آنها اورانیومی وجود داشته باشد.
خبرگزاری رویترز روز ۲۵ آبان نوشت گزارشهای محرمانه آژانس بینالمللی انرژی اتمی نشان میدهند ایران به اندازه کافی اورانیوم غنی شده تا خلوص ۶۰ درصد برای سه بمب اتمی در اختیار دارد و هنوز هم در مورد مسایل کلیدی با آژانس همکاری نمیکند.
در پی حمله با چاقو از سوی چند مرد ناشناس به پوریا زراعتی، مجری برنامه حرف آخر ایراناینترنشنال، هنگام خروج او از منزلش در لندن در روز جمعه ۱۰ فروردین، پلیس متروپولیتن اعلام کرد واحد ضدتروریسم در حال تحقیق درباره این حمله است.
زراعتی که با ضربات چاقو از ناحیه پا مجروح شده، در حال حاضر در بیمارستان بستری و وضعیتش پایدار است.
دومینیک مورفی، رییس واحد فرماندهی ضدتروریسم پلیس متروپولیتن، گفت نیروهای این واحد در مورد هرگونه انگیزهای که در پشت این حمله وجود دارد، هشیارند.
او افزود گشتهای بیشتر برای احتیاط به منطقه حمله و «سایر مکانهای اطراف لندن» اعزام شدهاند.
تاکنون هیچ بازداشتی در رابطه با این حمله صورت نگرفته است.
پلیس متروپولیتن در بیانیهای اعلام کرد ساعت ۱۴:۴۹ به وقت محلی پس از اینکه حمله در منطقه ویمبلدون لندن انجام شده و مضروب از ناحیه پا جراحت برداشته، تماس دریافت کرده است.
در این بیانیه آمده با توجه به شغل فرد مضروب به عنوان خبرنگار در رسانه فارسیزبان مستقر در انگلستان، به علاوه تهدیدات متعدد در چند وقت اخیر نسبت به این گروه از خبرنگاران، این حادثه از سوی افسران متخصص از فرماندهی ضدتروریسم در دست بررسی است و پلیس به همکاری نزدیک با ایران اینترنشنال ادامه میدهد.
زراعتی سال ۱۴۰۱ به ایراناینترنشنال پیوست. برنامه او در این شبکه به نام «حرف آخر»، یک برنامه تحلیلی هفتگی است که در قالب گفتوگو، به مسائل اصلی سیاسی روز میپردازد.
واکنش گسترده مطبوعات و چهرههای سیاسی به خبر حمله به زراعتی
به نوشته نشریه دیلی تلگراف، سازمان اطلاعات برای امنیت ملی انگلستان (ام آی فایو) از این حمله به زراعتی مطلع شده است.
آلیشا کرنز، رییس کمیته روابط خارجی پارلمان بریتانیا، در واکنش به حمله به زراعتی گفت بسیار ناراحتکننده است ایران اینترنشنال مجبور شد برای مدت کوتاهی دفتر بریتانیای خود را ببندد و اخیرا از لندن پخش زنده خود را شروع کرد.
او افزود: «در حالی که ما از شرایط این حمله اطلاعی نداریم، ایران همچنان به تعقیب کسانی که شجاعت دارند علیهاش حرف بزنند، ادامه میدهد. با این حال من متقاعد نشدهام که ما و متحدانمان راهبردهای روشنی برای محافظت از مردم در کشورهایمان در برابر آنها (رژیم ایران) و حفاظت از منافع خود در خارج از کشور داریم.»
در پی این حمله، اتحادیه ملی روزنامهنگاران بریتانیا و ایرلند در بیانیهای آن را «تکاندهنده» خواند.
میشل استیناستریت، دبیرکل این اتحادیه گفت: «هدف قرار دادن سیستماتیک روزنامهنگاران –صرفا برای انجام وظایفشان – باید متوقف شود. جامعه بینالمللی باید فشار بر ایران را افزایش دهد و سازمان ملل باید ایران را در قبال اقدامات خود پاسخگو کند.»
او تاکید کرد این چاقوکشی «وحشیانه» ناگزیر این نگرانی را در میان بسیاری از روزنامهنگارانی که در ایران اینترنشنال و بیبیسی فارسی هدف قرار گرفتهاند، ایجاد میکند که در خانه یا وقتی سر کار میروند، امنیت ندارند.
این اتحادیه افزود حمله به زراعتی پس از افشاگری ماه گذشته مبنی بر محاکمه و محکومیت غیابی روزنامهنگاران مقیم و شاغل در بریتانیا توسط دادگاه انقلاب تهران به اتهام «تبلیغ علیه جمهوری اسلامی» صورت گرفته است.
اسناد به دست آمده از هک قوه قضاییه جمهوری اسلامی به دست گروه عدالت علی در اسفندماه نشان میدهند دادگاه انقلاب تهران ۴۴ روزنامهنگار و فعال رسانهای خارج از کشور را در بهمن ماه سال ١۴٠٠ به شکل غیابی به تبلیغ علیه نظام متهم و حکم محکومیتشان را صادر کرده است. این روزنامهنگاران هنگام صدور این حکم در رسانههای فارسیزبان خارج از کشور مانند ایراناینترنشنال، بیبیسی فارسی، منوتو، رادیو فردا، جم تیوی و صدای آمریکا مشغول به کار بودهاند.
صفحه فارسی وزارت خارجه اسرائیل هم در ایکس در واکنش به حمله به زراعتی، برای او آرزوی بهبودی و سلامتی کامل کرد.
علیرضا آخوندی، نماینده ایرانیتبار پارلمان سوئد، گفت خواستار محافظت بریتانیا از چهرههای مخالف جمهوری اسلامی هستیم.
حامد اسماعیلیون، از چهرههای مخالف جمهوری اسلامی و عضو انجمن خانواده کشتهشدگان هواپیمای اوکراینی هم در توییتی با «وحشتناک» توصیف کردن خبر حمله به زراعتی نوشت: «امیدوارم پلیس لندن آمرین و عاملین این حرکت جنایتکارانه را پیدا کند. وجود مطبوعات و رسانههای آزاد یکی از ارکان دموکراسیست و بسیار غمانگیز است که چنین اعمال وحشیانهای در دنیای آزاد رخ میدهد.»
مسیح علینژاد، فعال سیاسی، ضمن ابراز ناراحتی از حمله به زراعتی، خواستار تحقیقات کامل پلیس لندن در مورد این حمله «وحشتناک» شد. او تهدید مداوم خبرنگاران توسط جمهوری اسلامی را «بسیار هشدار دهنده» خواند و گفت: «ما باید در محکوم کردن چنین اقدامات بیمعنای تجاوزکارانه متحد شویم.»
پیشینه تهدیدات مداوم علیه ایران اینترنشنال
تهدیدهای امنیتی علیه شبکه ایراناینترنشنال و مجریان و خبرنگارانش به ویژه پس از پوشش اعتراضها به دنبال کشته شدن مهسا ژینا امینی اوج گرفت و به فاز «تهدیدهای تروریستی» رسید.
پیش از این آیتیوی گزارش داد جاسوسهای سپاه پاسداران در اکتبر ۲۰۲۲ به یک قاچاقچی انسان پیشنهاد دادند در ازای ۲۰۰ هزار دلار فرداد فرحزاد، مجری ایراناینترنشنال و سیما ثابت، مجری پیشین این شبکه را بکشد اما فرد اجیر شده که یک جاسوس دوجانبه بود، این توطئه را افشا کرد.
طبق گزارش آیتیوی، قرار بود در پاییز گذشته مقابل دفتر ایراناینترنشنال در لندن یک خودروی بمبگذاری شده منفجر شود اما به دلیل حضور نیروهای امنیتی در اطراف ساختمان این شبکه، این نقشه تغییر کرد و نقشه قتل فرداد فرحزاد و سیما ثابت جایگزین آن شد.
دیوید کامرون، وزیر خارجه بریتانیا در این زمینه گفت رژیم ایران و باندهای تبهکاری که به نمایندگی از آن فعالیت میکنند «تهدیدی غیر قابل قبول» هستند.
شبکه ایراناینترنشنال ۲۹ بهمن سال ۱۴۰۱ پس از این تهدیدهای تروریستی مجبور شد پخش تلویزیونی خود را به طور موقت از لندن به واشینگتن منتقل کند.
در جریان یکی از این تلاشها برای «انجام عملیات تروریستی علیه ایراناینترنشنال»، یک تبعه اتریشی چچنیتبار به نام محمدحسین دوتایف در بهمن ماه سال ۱۴۰۱ از سوی پلیس متروپولیتن شناسایی و بازداشت شد.
دادگاه کیفری مرکزی انگلستان روز جمعه اول دی امسال او را به اتهام «اقدام تروریستی علیه ایراناینترنشنال» به سه سال و شش ماه زندان محکوم کرد.
شبکه ایراناینترنشنال از سوم مهر ماه ۱۴۰۲ و بعد از وقفهای هفت ماهه، پخش برنامههای خود را از استودیوی جدید در لندن از سر گرفت.
ارزش پول ایران در یک سال گذشته روندی کاهشی را طی کرد و بارها رکوردهایی تاریخی را در این زمینه شکست. چه عواملی پشت پرده نوسانات نرخ ارز در ایران و این سقوط پی در پی است؟
دالغا خاتین اوغلو، کارشناس مسائل انرژی ایران، روزنامهنگار و مدیر مسئول سابق بخش فارسی خبرگزاری ترند نیوز آذربایجان در مطلبی تحلیلی به این پرسش پرداخته است.
با توجه به سقوط آزاد ارز از دی ۱۴۰۲، پول ملی ایران در کمتر از سه ماه حدود ۲۰ درصد از ارزش خود را از دست داده است. موضوعی که شبح افزایش تورم را در ماههای آینده را بیش از پیش افزایش میدهد.
ریال در نخستین روزهای کاری فروردین سال جاری به پایینترین ارزش تاریخی خود رسید و هر دلار آمریکا در بازارهای آزاد ۶۱۰ هزار ریال معامله شد که ۴۳ درصد بیشتر از فرودین ۱۴۰۲ است.
کاهش ارزش ریال در نگاه اول به سختی قابل توضیح است. زیرا حجم صادرات نفت ایران به میزان قابل توجهی افزایش یافته است، اما نگاه دقیقتر به آمارهای رسمی نشان از کاهش رشد درآمدها دارد.
این ارقام میتوانند توضیح دهند که چرا دولت، ابزارهای محدودی برای تاثیرگذاری بر بازار ارز دارد.
بر اساس آمار شرکت تجزیه و تحلیل داده کپلر، ایران در سال ۲۰۲۳ حدود ۱/۳ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی صادر کرده که نشان دهنده رشد ۴۸ درصدی نسبت به سال گذشته است.
طبق برآورد کپلر، ایران همچنین به ترتیب ۱/۳۹ میلیون بشکه و ۱/۴۴ میلیون بشکه در روز طی ماههای ژانویه و فوریه ۲۰۲۴ صادر کرده است.
این در حالی است که آخرین آمار گمرک ایران نشان میدهد درآمد صادرات نفت طی ۱۱ ماه از سال مالی گذشته یعنی از ۳۰ اسفند ۱۴۰۱ تا ۳۰ بهمن ۱۴۰۲، تنها با ۷/۸ درصد افزایش نسبت به سال قبل به ۳۲/۵۹ دلار رسیده است.
دلیل شکاف بزرگ بین حجم و ارزش صادرات نفت ایران همچنان نامشخص است، در حالی که قیمت نفت در بازارهای بینالمللی در سال ۲۰۲۳ تنها ۱۷ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافت و در سه ماهه اول ۲۰۲۴ نسبت به مدت مشابه سال گذشته بدون تغییر باقی ماند.
به نظر میرسد که ایران همچنان نفت خود را با تخفیفهایی بیشتر از قبل، به چین میفروشد.
زمانی که ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ از توافق هستهای برجام خارج شد و تحریمهای صادرات نفت را علیه ایران اعمال کرد، صادرات نفت خام به حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز، یعنی یکهفتم حجم صادرات قبل از اعمال تحریم کاهش یافت.
اما چین پس از انتخاب جو بایدن، رییسجمهوری آمریکا و اعلام برنامهاش برای احیای توافق هستهای، خرید نفت از ایران را افزایش داد.
زمانی که دولت بایدن درگیر مذاکرات برای احیای برجام بود، اجرای تحریمها شتاب خود را از دست داد و به ایران اجازه داد تا صادرات نفت خود را به بیش از سه برابر افزایش دهد.
با اینحال آمار گمرک حکایت از کاهش درآمد صادرات غیرنفتی و افزایش قابل توجه واردات دارد که منجر به کسری تراز تجارت خارجی شده است.
تراز تجارت خارجی
هرچند آمار گمرک حاکی از مازاد ۱۹ میلیارد دلاری تجارت خارجی در ۱۱ ماهه سال مالی گذشته است، اما این رقم شامل کل واردات ایران از جمله خدماتی مانند حمل و نقل صادرات نفت با کشتیهای خارجی و همچنین واردات گاز طبیعی، بنزین، گازوئیل و برق نمیشود.
به طور سنتی، ایران سالانه حدود ۱۵ میلیارد دلار واردات خدمات دارد، در حالی که صادرات خدمات تنها نیمی از این رقم را پوشش میدهد. همچنین در سه ماه گذشته رسانههای تهران از منفی بودن تراز تجاری خبر میدهند.
علی نازی، معاون خطوط کشتیرانی جمهوری اسلامی در اردیبهشت ۱۴۰۲ اعلام کرد بنادر مستقل چین که بخش عمده عملیات بارگیری و تخلیه کالا را انجام میدهند، به دلیل تحریمها دیگر اجازه پهلوگیری به کشتیهای ایرانی را نمیدهند. در نتیجه، بیشتر صادرات انرژی و سایر تجارت ایران با چین از سوی کشتیهای چینی یا کشورهای ثالث انجام میشود.
علی نازی افزود که کشتیهای ایرانی فقط مجاز به پهلوگیری در دو بندر دولتی چین هستند که به دلیل امکانات ضعیف و همچنین افزایش زمان و هزینه بارگیری و تخلیه برای تجارت کالا «نامناسب» هستند.
خطوط کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران برای فعالیت در سایر نقاط به ویژه بنادر اروپایی، با شرایط سختتری مواجه بوده است.
از سوی دیگر، ایران مجبور است برای دور زدن تحریمهای آمریکا و صادرات نفت از نفتکشهای خارجی و عملیات کشتی به کشتی استفاده کند.
به همین دلیل به نظر میرسد کسری تراز تجاری خدمات کشور طی سالهای ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ افزایش چشمگیری داشته است.
ایران همچنین واردات گاز طبیعی، بنزین و گازوئیل را در سال مالی گذشته آغاز کرده و واردات برق به کشور نیز به دلیل کمبود داخلی افزایش یافته است.
آمار اعلام شده از سوی گمرک، این موارد را نیز شامل نمیشود. از سوی دیگر، ایران با حجم عظیمی از خروج سرمایهروبهروست.
بانک مرکزی ایران آمار خروج سرمایه در سال مالی گذشته را منتشر نکرده است، اما در بازه زمانی اسفند ۱۴۰۱ تا اسفند ۱۴۰۲ این رقم ۱۵ میلیارد دلار بوده است.
مشکل ارز پرمبادله
تراز تجاری ایران با همه شرکای اصلی خود به جز عراق و چین منفی است. بنابراین ایران نمیتواند از روپیه هند، لیر ترکیه یا دینار امارات برای ادامه تجارت با این کشورها استفاده کند.
ایران میتواند از یوان چین برای پوشش تراز منفی در تجارت غیرنفتی و پرداخت هزینه خدمات چینی استفاده کند، اما برای پوشش تراز منفی تجاری با سایر شرکا به ارزهای قوی مانند دلار آمریکا یا یورو نیاز دارد.
بر اساس گزارش یورواستات (سازمان آمار اروپا)، ۲۷ عضو اتحادیه اروپا، در سال ۱۴۰۲ سه میلیارد و ۹۳۴ میلیون یورو کالا به ایران صادر کرده در حالی تنها ۷۹۹ میلیون یورو از این کشور واردات داشتهاند.
بر همین اساس، عراق تنها دروازه اصلی ایران برای دسترسی به دلار آمریکا بود، اما واشینگتن در سال ۱۴۰۲ تحریمهای شدیدی را علیه چندین بانک عراقی اعمال کرد که در قاچاق دلار آمریکا به ایران دست داشتند.
تحریمهای آمریکا علیه بانکهای عراق، ایران را در شرایط بسیار پیچیدهای قرار داده است، زیرا ایران به دلیل صادرات گاز و برق به عراق حدود نه میلیارد دلار مازاد تجاری با این کشور دارد، در حالی که دینار عراق ارزی بیفایده برای پوشش تراز منفی تجارت خارجی ایران است.