آمریکا هشدار داده است که در پی حمله بیسابقه جمهوری اسلامی به اسرائیل، تحریم های جدیدی را علیه حکومت ایران اعمال خواهد کرد. این تحریمها به مجموعهای گسترده از تحریمهایی افزوده خواهد شد که سالها است علیه جمهوری اسلامی اعمال شدهاند. اما آمریکا چه کار دیگری میتواند انجام دهد؟
جانت یلن، وزیر خزانهداری آمریکا روز سهشنبه، ۲۸ فروردین،گفت تحریمهای جدیدی علیه جمهوری اسلامی وضع خواهد شد. این تحریمها میتواند بر کاهش ظرفیت حکومت ایران برای صادرات نفت متمرکز شود.
جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی کاخ سفید نیز روز سهشنبه گفت:««ایالات متحده در روزهای آینده، تحریمهای جدیدی را علیه برنامه موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی و نهادهای حامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و وزارت دفاع اعمال میکند.»
اوافزود که پیشبینی میکند متحدان و شرکای ایالات متحده نیز به زودی تحریمهای تازهای را علیه جمهوری اسلامی وضع کنند.
کاخ سفید نیز روز سهشنبه اعلام کرد:«جو بایدن علاوه بر هماهنگی با رهبران دو حزب کنگره، در حال هماهنگی با کشورهای متحد و شریک آمریکا، از جمله گروه هفت است و پیشبینی میشود این کشورها نیز به زودی تحریمهای جدید خود را علیه جمهوری اسلامی اعلام کنند.»
مقامهای دولت جو بایدن ساعاتی پس از آن از اعمال تحریمهای جدید علیه جمهوری اسلامی خبر دادند که کمیته روابط خارجی سنا، سه طرح مربوط به جمهوری اسلامی را تصویب کرد که تحریمها و فشارها بر جمهوری اسلامی را افزایش میدهد.
آمریکا در سالهای گذشته تحریمهای گستردهای علیه جمهوری اسلامی وضع کرده است. رویترز در گزارشی، به جزییات اقداماتی که تا کنون علیه جمهوری اسلامی صورت گرفته و تحریمهای جدید آمریکا پرداخته است.
دامنه تحریمهای موجود آمریکا علیه جمهوری اسلامی
به گفته سرویس تحقیقات کنگره (CRS)، تحریمهای واشینگتن علیه جمهوری اسلامی تقریباً تمامی تجارت آمریکا با این کشور را ممنوع، داراییهای دولت ایران در ایالات متحده را مسدود و کمکهای خارجی و فروش تسلیحات آمریکا را ممنوع کرده است.
سرویس تحقیقات کنگره در گزارشی در سال گذشته اعلام کرد که هزاران فرد و شرکت، چه ایرانی و چه خارجی، تحت برنامه تحریمها هدف قرار گرفتهاند، زیرا واشینگتن به دنبال محدود کردن قدرت جمهوری اسلامی و تغییر رفتار آن بوده است.
نگرانیهای ایالات متحده شامل برنامه هستهای جمهوری اسلامی، نقض حقوق بشر و حمایت حکومت ایران از گروههایی است که ایالات متحده آنها را تروریست مینامد.
به گفته سرویس تحقیقات کنگره، «تحریمهای آمریکا علیه جمهوری اسلامی مسلماً گستردهترین و جامعترین مجموعه تحریمهایی است که ایالات متحده علیه کشور دیگری اعمال میکند.»
ایالات متحده چه کار دیگری میتواند انجام دهد؟
پیتر هارل، یکی از مقامهای سابق شورای امنیت ملی آمریکا، گفت که گزینه های ایالات متحده برای تحریمهای بیشتر شامل هدف قرار دادن جریان صادرات نفت ایران و انجام بازی تهاجمیتری برای تعقیب شرکتها و سرمایهگذاران اصلی ایران است.
او به رویترز گفت که یکی از مهمترین اقدامات واشینگتن برای وادار کردن اتحادیه اروپا و سایر متحدان غربی برای اعمال تحریمهای چندجانبه علیه تهران است، زیرا اکثر تحریمهای اعمال شده علیه جمهوری اسلامی را در حال حاضر ایالات متحده وضع کرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری پیشین آمریکا، تحریمهای ایالات متحده را که تحت توافق بینالمللی بر سر برنامه هستهای تهران موسوم به برجام پس از خروج در سال ۲۰۱۸کاهش یافته بود، بازگرداند.
هارل گفت: «ما باید واقعبین باشیمو درست است که همیشه تحریمهای بیشتری وجود دارد که میتوانید آنها را اعمال کنید، اما ما در دنیایی هستیم که فشار اقتصادی واقعی رو به کاهش است زیرا تحریمهای زیادی در حال حاضر اعمال شده است.»
کنگره چه نظری دارد؟
رهبران جمهوریخواه مجلس نمایندگان، جو بایدن، رییسجمهوری آمریکا، را به ناتوانی در اجرای تدابیر موجود متهم کرده و گفتهاند که مجموعهای از طرحهای جدید را برای تشدید تحریمها علیه جمهوری اسلامی به تصویب خواهند رساند.
کمیته روابط خارجی سنا روز سهشنبه چند طرح، از جمله قانون مهسا، قانون کشتیرانی و قانون پایان تروریسم جمهوری اسلامی را تصویب کرد.
هیچ نشانهای وجود ندارد که نشان دهد هر یک از اتین طرحها چه زمانی به قانون بدل خواهند شد. اکنون این طرحها باید در صحن سنا به تصویب اکثریت دموکراتها و سپس به امضای جو بایدن برسد.
مجلس نمایندگان اواخر روز دوشنبه با اکثریت قاطع لزرحی را به نام قانون تحریمهای انرژی ایران و چین تصویب کرد که تحریمها علیه جمهوری اسلامی را با الزام به گزارشهای سالانه برای تعیین اینکه آیا مؤسسات مالی چین در معاملات نفت ایران مشارکت داشتهاند یا خیر، گسترش میدهد. این امر موسسات مالی ایالات متحده را از داشتن حساب برای هر نهاد چینی که در آن معاملات مشارکت دارد، منع می کند.
به گزارش رویترز، این طرح با آینده نامعلومی در سنا مواجه است.
بخشهای کلیدی اقدامات فعلی چیست؟
تحریمهای آمریکا علیه جمهوری اسلامی، تواناییهای هستهای، بخشهای انرژی و دفاعی، مقامات دولتی، بانکها و دیگر جنبههای اقتصاد ایران را هدف قرار داده است:
ایالات متحده تحریمهایی را علیه سازمان انرژی اتمی ایران و سایر شرکتهایی که به گفته آنها با برنامه هستهای ایران مرتبط هستند و همچنین دهها بانک، از جمله بانک مرکزی ایران، اعمال کرده است.
واشینگتن همچنین شرکت ملی نفت ایران و وزارت نفت را در تلاش برای جلوگیری از درآمدهای جمهوری اسلامی از بخش انرژی هدف قرار داده است و شرکت های خارج از ایران - از جمله در چین و امارات متحده عربی - را به دلیل تجارت با بخش پتروشیمی ایران تحریم کرده است.
ایالات متحده همچنین مجموعه تحریمهایی را علیه سپاه پاسداران و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، و همچنین افراد و نهادهایی را که گفته میشود با آنها مرتبط هستند، اعمال کرده است. واشینگتن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی قدس را به عنوان سازمانهای تروریستی معرفی کرده است.
در تحریمهای اعمال شده از سوی آمریکا، مقامات بلندپایه جمهوری اسلامی و از جمله ابراهیم رئیسی، رییسجمهوری اسلامی، هدف قرار گرفته اند.
حمله بیسابقه به اسرائیل بهعنوان قلمرو متحد کلیدی آمریکا اگرچه پیشبینی میشد اما بیسابقه بود.
برخلاف اظهار نظر مقامهای نظامی جمهوری اسلامی که مدعی شدند این حمله «به تمام اهداف خود دست یافته است»، سخنگوی ارتش اسرائیل گزارش داد ۹۹ درصد از تهدیدات، از سوی سامانه پدافند هوایی رهگیری شد و تاثیری ناچیز بر جای گذاشت.
تهران، نیمهشب ۲۵ فروردین آغاز حملاتش را به اسرائیل تایید کرد. ساعتی پیش از آن خبرها درباره ارسال موجی از پهپادها به سوی اسرائیل از فاصله هزار و ۲۰۰ کیلومتری منتشر شد.
ساعتها طول میکشد تا یک پهپاد شاهد-۱۳۶ ایران با حداکثر سرعت ۱۸۵ کیلومتر در ساعت، این مسافت را بپیماید. موضوعی که نشان میدهد اسرائیل چندین ساعت قبل از رسیدن پهپادها، هشدار آن را دریافت کرده بود.
به گفته سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، موشکهای کروز و بالستیک تقریبا یک ساعت بعد از پهپادها شلیک شدند.
از گنبد آهنین اسرائیل معمولا بهعنوان دفاع اولیه این کشور در برابر موشکها و راکتها یاد میشود اما، سپر دفاعی اسرائیل در واقع از پنج لایه تشکیل شده که گنبد آهنین تنها یک لایه آن است.
اسرائیل در تدارک مقابله با چنین حملهای طی ۱۵ سال گذشته سیستم و توانایی دفاع هوایی خود را توسعه داده است.
لایه نخست و بیرونی، یک سامانه پدافند لیزری با نام «پرتو آهنین» است که پرتابهها را با ستونی از نور لیزر از بین میبرد.
این لایه برای هدف قرار دادن موشکهای کوتاهبرد و گلولههای توپخانهای استفاده میشود و نقاط کور گنبد آهنین را پوشش میدهد. با این حال به گفته ارتش اسرائیل، این سامانه هنوز عملیاتی نشده است.
در لایه دوم، «گنبد آهنین» معروف اسرائیل قرار دارد که میتواند موشکهای شلیک شده را شناسایی و ردیابی کند، نقطه برخورد آنها را تخمین بزند و در نهایت، موشکهای رهگیری را برای خنثی کردن آنها پرتاب کند.
گنبد آهنین دارای نرخ موفقیت نزدیک به ۹۶ درصد است؛ به این معنی که میتواند بیشتر تهدیدهای وارده را رهگیری کند اما از هر ۱۰۰ موشک، ممکن است چهار مورد آن به خاک اسرائیل برخورد کند.
«فلاخن داوود» (دیویدز اسلینگ)، لایه دیگری از سپر دفاعی اسرائیل است که از روی داستان مبارزه قهرمان اسرائیلی به نام داوود با جالوت نامگذاری شده است.
این لایه سوم میتواند تهدیدهایی مانند پهپادها، هواپیماها، موشکهای برد متوسط تا دور، موشکهای بالستیک و کروز را با بردهای ۴۰ تا ۳۰۰ کیلومتر هدف قرار دهد.
فلاخن داوود این توانایی را دارد که تنها از یک نقطه و یک مکان، تمام اسرائیل را بهطور گسترده پوشش دهد.
این سیستم روز ۲۱ مهر ۱۴۰۲ توانست در عملیاتی موفق، موشک عیاش-۲۵۰ حماس را با موفقیت رهگیری کند.
ارتش اسرائیل گفت نیروهایش همراه با متحدان خود تمام ۱۷۰ پهپاد و ۳۰ موشک کروز شلیک شده از سوی جمهوری اسلامی را در خارج از مرزهای این کشور با موفقیت رهگیری و منهدم کردند.
آنها همچنین با موفقیت اکثر ۱۲۰ موشک بالستیکی را که وارد حریم هوایی اسرائیل شدند، با استفاده از سامانه دفاع هوایی دوربرد پیکان (Arrow) رهگیری کردند.
سامانههای پیکان-۲ و پیکان-۳ که بالاترین ردههای پدافند هوایی چندلایه اسرائیل به حساب میآیند، برای ردیابی و انهدام موشکها و راکتهایی تا برد دو هزار و ۴۰۰ کیلومتر با هم همکاری میکنند.
دومین عامل مهم در محدود کردن آثار حمله جمهوری اسلامی، حمایت متحدان اسرائیل بود.
جتهای جنگنده آمریکا، بریتانیا، فرانسه و اردن برای تقویت قابلیتهای رهگیری به کار گرفته شدند.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، روز دوشنبه ۲۷ فروردین اعلام کرد نیروهای ایالات متحده بیش از ۸۰ پهپاد تهاجمی یکطرفه را سرنگون کردند که برابر با ۴۷ درصد از مجموع پهپادهای شلیک شده از سوی جمهوری اسلامی بود.
عملیات شامگاه شنبه، اولین حمله مستقیم از داخل خاک ایران به سوی اسرائیل بود و توانست تمرکزها را از جنگ غزه بهسوی جمهوری اسلامی منحرف کند.
این حمله جامعه جهانی را در حمایت از اسرائیل و در عین حال محکوم ساختن جمهوری اسلامی، متحد کرد.
در حالی که مقامهای سپاه پاسداران ادعا میکنند عملیاتشان به پایان رسیده است، اسرائیل تاکید دارد نبرد هنوز به پایان نرسیده است.
اسرائیل بر انتقامجویی از جمهوری اسلامی تاکید دارد اما حرکت بعدیاش هنوز مشخص و روشن نیست.