بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اقدام کریم خان، دادستان دیوان بینالمللی کیفری را در صدور حکم بازداشت برای او و وزیر دفاع اسرئیل به دلیل جنگ غزه، نه تنها علیه خود و وزیر دولتش خواند بلکه آن را اقدام علیه کل کشور اسرائیل دانست.
واکنشهای داخلی و بینالمللی به تصمیم کریم خان در زمینه درخواست صدور حکم بازداشت برای رهبران اسرائیل و حماس همچنان ادامه دارد.
نتانیاهو شامگاه دوشنبه در پیامی ویدیویی مستقیما از دادستان دیوان پرسید که «با کدام پررویی هیولاهای حماس را که مردم اسرائیل را به قتل رساندند، قصابی کردند، سوزاندند، به آنها تجاوز کرده و آنان را به گروگان گرفتند»، با ارتش اسرائیل مقایسه میکند که «جنگی مشروع» را پیش میبرد؟
کریم خان روز دوشنبه در مصاحبهای با سیانان اعلام کرد به اتهامات گوناگونی از جمله «جنایت علیه بشریت»، از قضات دیوان بینالمللی کیفری درخواست کرده برای بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل و همچنین یوآو گالانت، وزیر دفاع، حکم بازداشت صادر کنند.
به گفته دادستان ارشد دیوان کیفری بینالمللی، «دلایل قابل قبولی» وجود دارند که نشان میدهند این دو مقام اسرائیلی دستکم از هشتم اکتبر ۲۰۲۳ در «جنایات جنگی» و «جنایات علیه بشریت» در نوار غزه دست داشتهاند.
کریم خان همچنین خواستار صدور حکم بازداشت برای اسماعیل هنیه، رییس دفتر سیاسی حماس، محمد ضیف، فرمانده نظامی گردانهای قسام و یحیی سنوار، از رهبران ارشد حماس در غزه شد.
این سه نفر به ارتکاب «جنایات جنگی» و «جنایات علیه بشریت»، از جمله کشتار، قتل، گروگانگیری، تجاوز و خشونت جنسی، شکنجه، رفتار ظالمانه و توهین به کرامت انسانی در خاک اسرائیل و نوار غزه متهم شدهاند.
فلسطینیان به دلیل درخواست صدور حکم بازداشت برای رهبران حماس از این تصمیم کریم خان انتقاد کردهاند.
نتانیاهو اقدام کریم خان را «یهودیستیزی جدید» خواند که از کمپهای دانشگاهی به لاهه رسیده و تاکید کرد این اقدام جلوی ادامه عملیات اسرائیل برای سرنگون کردن حماس و رسیدن به پیروزی قطعی را نخواهد گرفت.
کریم خان در حالی دیروز تصمیم خود را اعلام کرد که قرار بود دیشب هیاتی از دیوان بینالمللی وارد اسرائیل شود تا مقدمات حضور دادستان در این کشور را فراهم کند.
به نوشته تایمز اسرائیل، خان قرار بود در این سفر در جریان نحوه تصمیمگیری در رهبری سیاسی و نظامی اسرائیل درباره جنگ و همچنین تلاشها برای رساندن هر چه بیشتر کمکهای بشردوستانه به نوار غزه قرار بگیرد.
به نوشته این وبسایت خبری، همچنین این موضوع که دادستان دیوان کیفری لاهه تصمیم خود را در برابر دوربین سیانان اعلام کرده، موجب خشم بیشتر مقامات اسرائیلی شده که میگویند کریم خان به دنبال جلب توجه خبری بوده است.
محکومیت این اقدام خان تنها از سوی نتانیاهو نبوده است.
سیاستمداران اسرائیلی از هر دو سوی نقشه سیاسی این کشور، این اقدام را محکوم کردند.
۱۰۶ نماینده کنست (پارلمان اسرائیل) از احزاب ائتلاف حاکم و اپوزیسیون، روز دوشنبه ۳۱ اردیبهشت با امضای نامهای مخالفت خود را با این تصمیم کریم خان اعلام کردند.
خانوادههای گروگانهای اسرائیلی نیز با صدور بیانیهای در عین حال که از درخواست صدور حکم بازداشت برای رهبران حماس استقبال کردند، مقایسه آنها با رهبران اسرائیل را محکوم کردند.
این اقدام کریم خان با واکنشهای بینالمللی بسیاری نیز روبهرو شده است.
جو بایدن، رییس جمهوری ایالات متحده، این اقدام را ناعادلانه توصیف و تاکید کرد که هیچ مقایسهای نمیتواند بین رهبران اسرائیل با رهبران حماس صورت گیرد.
بایدن افزود: «آنچه در غزه اتفاق میافتد نسلکشی نیست. ما این اتهام را رد میکنیم.»
او گفت: «ما در کنار اسرائیل هستیم تا یحیی سنوار و بقیه قصابان حماس را از بین ببریم. ما میخواهیم حماس شکست بخورد. ما با اسرائیل همکاری میکنیم تا این اتفاق بیفتد.»
با اینکه مذاکرات بین اسرائیل و حماس برای آزادی گروگانها به بنبست رسیده، رییس جمهوری آمریکا قول داد از تلاش برای آزادی آنها دست نکشد.
او بار دیگر خواستار آتشبس فوری در غزه شد.
بایدن در ماههای اخیر درباره نحوه مدیریت جنگ غزه با فشارهای فزاینده در حزب دموکرات مواجه شده است.
او در سراسر آمریکا نیز با اعتراضات طرفداران فلسطین روبهرو شده است.
آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه ایالات متحده، مقایسه اسرائیل و حماس از سوی خان را «شرمآور» توصیف کرد.
او مشروعیت اقدام کریم خان را با توجه به اینکه قرار بود به زودی به اسرائیل سفر کرده و پس از شنیدن صحبت مقامات اسرائیلی تصمیم بگیرد، رد کرد.
بلینکن بار دیگر تاکید کرد دیوان بینالمللی کیفری هیچ مشروعیتی برای رسیدگی به مناقشه اسرائیلی-فلسطینی ندارد؛ از جمله به این دلیل که اسرائیل و همچنین ایالات متحده عضو این دیوان نیستند.
مقامات شماری از کشورهای عضو دیوان کیفری لاهه نیز این درخواست کریم خان و به ویژه مقایسهای را که بین مقامات اسرائیل و حماس کرده، محکوم کردند.
در میان این کشورها میتوان به بریتانیا، ایتالیا، آلمان، اتریش و جمهوری چک اشاره کرد.
از سوی دیگر وزیر امور خارجه بلژیک و وزارت خارجه فرانسه و همچنین رییس سیاست خارجی اتحادیه اروپا بدون حمایت مستقیم از اقدام کریم خان، از کلیت دیوان بینالمللی کیفری حمایت کردند.
در خود اسرائیل، بنی گانتز، عضو کابینه جنگ اسرائیل، تصمیم کریم خان را «جنایتی با ابعاد تاریخی» توصیف و از آن انتقاد کرد.
او اضافه کرد ارتش اسرائیل در عملیات نظامی خود در غزه به قوانین بینالمللی پایبند بوده است.
یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، اقدام دادستان دیوان کیفری بینالمللی را در قرار دادن نام نتانیاهو در کنار ضیف و سنوار، «یک خطای سیاسی هولناک» و تصمیمی «نابخشودنی» خواند.
او تاکید کرد اسرائیل نمیتواند بپذیرد که با حماس مقایسه شود.
ایتمار بنگویر و بزالل اسموتریچ، دو وزیر راستگرای دولت اسرائیل هم کریم خان را به یهودیستیزی متهم کردند.
حماس که از حکومت ایران حمایتهای مالی و نظامی دریافت میکند، پس از اعلام خبر مرگ رئیسی به او ادای احترام کرد.
این گروه، رییس پیشین دولت جمهوری اسلامی را به دلیل آنچه «پشتیبانی از مقاومت فلسطین و تلاشهای خستگیناپذیر در همبستگی با فلسطینیان» خواند، ستایش کرد.
با این حال، به نظر میرسد مردم غزه با تمجید حماس از مواضع رئیسی در قبال مساله فلسطین موافق نیستند.
ناجی خضیر، یکی از ساکنان دیر البلح، در مصاحبه با خبرگزاری فرانسه درباره مرگ رئیسی گفت: «او هرگز از ما حمایت نکرد، هرگز به وعدههای خود عمل نکرد، هرگز خواستار برقراری آتشبس نشد و هرگز در کنار ما نایستاد. او به هیچ وجه ارتباطی به ما ندارد.»
دیر البلح که در مرکز نوار غزه قرار دارد، اکنون به پناهگاهی برای جمعیت انبوهی از آوارگان فلسطینی بدل شده است.
بلال خدری، یکی از آوارگان فلسطینی به خبرگزاری فرانسه گفت رئیسی «برای ما و غزه هیچ اهمیتی ندارد».
شبهنظامیان حماس روز ۱۵ مهر ۱۴۰۲ (هفتم اکتبر) با حمله به جنوب اسرائیل حدود هزار و ۲۰۰ نفر را کُشتند و بیش از ۲۴۰ نفر را به گروگان گرفتند که از این تعداد تاکنون ۱۱۲ تن آزاد شدهاند.
اسرائیل در پاسخ به این حمله، عملیات نظامی وسیعی را در نوار غزه آغاز کرد که بر اساس آمار وزارت بهداشت حماس، تاکنون بیش از ۳۵ هزار کشته و ۷۹ هزار زخمی بر جای گذاشته است.
مقامهای جمهوری اسلامی بارها گمانهزنیها را در خصوص نقش تهران در تهاجم هفتم اکتبر تکذیب کردهاند. با این وجود، حکومت ایران مکررا از حمله حماس به اسرائیل حمایت کرده و آن را یک «موفقیت» خوانده است.
ساکنان غزه معتقدند آنچه در حال حاضر اهمیت دارد، نه کشته شدن رئیسی، بلکه اوضاع وخیم انسانی در این باریکه است.
سازمان ملل اخیرا اعلام کرد از زمان آغاز عملیات اسرائیل در رفح در دو هفته گذشته، حدود ۸۱۰ هزار فلسطینی از این منطقه گریختهاند.
خبرگزاری فرانسه گزارش داد کودکان در رفح باید برای دریافت جیره غذایی خود در صف منتظر بمانند.
مارتین گریفیث، هماهنگکننده کمکهای بشردوستانه سازمان ملل متحد روز ۳۰ اردیبهشت نسبت به کمبود شدید سوخت و احتمال بالای وقوع قحطی در نوار غزه هشدار داد.
روبا العزیزه، یکی دیگر از ساکنان دیر البلح به کشته شدن رئیسی و شرایط بحرانی در غزه پرداخت و تاکید کرد: «من تنها برای هموطنانم که هر روز میمیرند، برای هزاران قربانی و شهیدی که جان میدهند، و برای اینکه هیچکسی به فکر ما نیست، غصه میخورم.»
حسام عبدالله، فلسطینی ساکن غزه هم گفت: «چرا باید به مردی اهمیت بدهم که تنها برای ما ویرانی به همراه داشته است؟ ... با این همه تخریب و ویرانی که با آن روبهرو بودهایم، هیچ کشوری به ما توجه نکرده.»
بالگرد حامل رئیسی و تعدادی دیگر از مقامهای جمهوری اسلامی، از جمله حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه و محمدعلی آلهاشم، امام جمعه تبریز روز ۳۰ اردیبهشت در منطقه کوهستانی ورزقان در آذربایجان شرقی سقوط کرد.
بسیاری از ایرانیان در ایران و سایر نقاط جهان با استقبال از کشته شدن رئیسی در این سانحه، به رقص، پایکوبی، آتشبازی و شادنوشی پرداختهاند.
نام رئیسی با «هیات مرگ» و اعدام هزاران تن از زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ گره خورده است. هیات مرگ کمیتهای برای تصمیمگیری درباره زنده ماندن یا اعدام زندانیان سیاسی در آن سال بود.
بنیامین نتانیاهو و یوآو گالانت به «کشتار، ایجاد گرسنگی به عنوان یک ابزار جنگی، ممانعت از دسترسی به کمکهای بشردوستانه و هدف قرار دادن عمدی غیرنظامیان در درگیریها» متهم شدهاند.
به گفته دادستان ارشد دیوان کیفری بینالمللی، «دلایل قابل قبولی» وجود دارد که نشان میدهد این دو مقام اسرائیلی دستکم از هشتم اکتبر ۲۰۲۳ در «جنایات جنگی» و «جنایات علیه بشریت» در نوار غزه دست داشتهاند.
وزارت بهداشت حماس روز ۳۱ اردیبهشت اعلام کرد از زمان آغاز مناقشه کنونی در روز هفتم اکتبر سال گذشته، دستکم ۳۵ هزار و ۵۶۲ فلسطینی در غزه جان خود را از دست دادهاند.
به گفته حماس، بیش از ۷۹ هزار و ۶۵۰ تن نیز در این بازه زمانی زخمی شدهاند.
کریم خان همچنین خواستار صدور حکم بازداشت برای اسماعیل هنیه، رییس دفتر سیاسی حماس، محمد ضیف، فرمانده نظامی گردانهای قسام و یحیی سنوار، از رهبران ارشد حماس در غزه شد.
این سه نفر به ارتکاب «جنایات جنگی» و «جنایات علیه بشریت»، از جمله کشتار، قتل، گروگانگیری، تجاوز و خشونت جنسی، شکنجه، رفتار ظالمانه و توهین به کرامت انسانی در خاک اسرائیل و نوار غزه متهم شدهاند.
شبهنظامیان حماس ۱۵ مهر سال گذشته (هفتم اکتبر) با حمله به جنوب اسرائیل حدود هزار و ۲۰۰ نفر را کشتند و بیش از ۲۴۰ نفر را به گروگان گرفتند که از این تعداد تاکنون ۱۱۲ نفر آزاد شدهاند.
روزنامه دیلیمیل روز دوم اردیبهشت نوشت پیشبینی میشود تنها ۴۰ نفر از گروگانهای باقیمانده در اسارت حماس زنده باشند.
درخواست دادستان ارشد دیوان کیفری بینالمللی برای صدور حکم بازداشت نتانیاهو و گالانت واکنشهای فراوانی را در اسرائیل در پی داشته است.
بنی گانتز، عضو کابینه جنگ اسرائیل تصمیم کریم خان را «جنایتی با ابعاد تاریخی» توصیف و از آن انتقاد کرد.
او اضافه کرد ارتش اسرائیل در عملیات نظامی خود در غزه به قوانین بینالمللی پایبند بوده است.
یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل اقدام دادستان دیوان کیفری بینالمللی را در قرار دادن نام نتانیاهو در کنار ضیف و سنوار، «یک خطای سیاسی هولناک» و تصمیمی «نابخشودنی» خواند.
او تاکید کرد اسرائیل نمیتواند بپذیرد که با حماس مقایسه شود.
ایتمار بنگویر و بزالل اسموتریچ، دو وزیر راستگرای دولت اسرائیل هم کریم خان را به یهودیستیزی متهم کردند.
خبرگزاری دولتی عربستان سعودی گزارش داد که این دیدار روز یکشنبه ۳۰ اردیبهشت در شهر ظهران انجام شده است.
بر اساس گزارش این خبرگزاری، در این دیدار روابط راهبردی دو کشور و راههای تقویت آن در زمینههای مختلف بررسی شد و نسخه تقریبا نهایی پیشنویس توافقنامههای راهبردی پادشاهی عربستان سعودی و آمریکا مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
اواسط اردیبهشتماه، خبرگزاری بلومبرگ گزارش داد که آمریکا و عربستان سعودی در آستانه پیمانی تاریخی هستند که نه تنها تضمینهای امنیتی بیسابقهای را به پادشاهی سعودی ارائه میدهد، بلکه میتواند در صورت پایان دادن به جنگ در غزه راه را برای برقراری روابط دیپلماتیک با اسرائیل هموار کند.
بر اساس این گزارش، چنین توافقی بهطور بالقوه خاورمیانه را تغییر میدهد و این اقدام علاوه بر تقویت امنیت اسرائیل و عربستان سعودی، موقعیت آمریکا را در منطقه به ضرر جمهوری اسلامی و حتی چین تقویت خواهد کرد.
این پیمان ممکن است چنان امتیازاتی به عربستان سعودی بدهد که اجرایی شدنش نیازمند تایید سنای آمریکا باشد و حتی فراتر از آن، به بزرگترین صادرکننده نفت جهان، امکان دسترسی به سلاحهای پیشرفته آمریکایی را بدهد که تا کنون فروش آنها به عربستان ممنوع بوده است.
بر اساس گزارش بلومبرگ، اگر چنین توافقی صورت بگیرد، بن سلمان موافقت خواهد کرد که استفاده از فناوری چین در حساسترین شبکههای کشورش را محدود کند، به شرط آنکه آمریکا در حوزههای هوش مصنوعی و محاسبات کوانتومی سرمایهگذاری عمدهای کند و به برنامه هستهای غیرنظامی ریاض یاری برساند.
رویترز نوشت که گفتوگوهای اخیر در پی گزارشهایی مبنی بر نزدیک شدن واشینگتن و ریاض به توافق برای تضمینهای امنیتی آمریکا و کمکهای هستهای غیرنظامی به عربستان سعودی انجام شده، هر چند که توافق عادیسازی اسرائیل و عربستان سعودی که بخشی از یک «توافق بزرگ» خاورمیانه پیشبینی شده، دور از دسترس باقی مانده است.
کاخ سفید روز جمعه درباره این سفر مشاور امنیت ملی آمریکا اعلام کرد که هدف سالیوان گفتوگو در مورد مسائل دوجانبه و منطقهای از جمله غزه و تلاشها برای دستیابی به صلح و امنیت پایدار در منطقه است.
مشاور امنیت ملی کاخ سفید اعلام کرده بود که امضای توافقنامه دفاعی میان واشینگتن و ریاض پیش از عادیسازی روابط عربستان سعودی و اسرائیل ممکن نخواهد بود.
عربستان سعودی بزرگترین صادرکننده نفت جهان است، اما این کشور همزمان به دنبال تولید انرژی تجدیدپذیر قابل توجه و کاهش انتشار گازهای گلخانهای تحت یک برنامه بلندمدت است.
رسانه رسمی عربستان سعودی افزود که بنسلمان و سالیوان در مورد مساله فلسطین و یافتن مسیری به سوی راه حل دو کشوری «به گونهای که خواستههای مردم فلسطین و حقوق مشروع آنها را برآورده کند» نیز گفتوگو کردند.
این دو همچنین آخرین تحولات منطقه از جمله وضعیت غزه و لزوم توقف جنگ و تسهیل ورود کمکهای بشردوستانه به این منطقه را مورد بررسی قرار دادند.
در ماههای اخیر عربستان سعودی بارها خواهان توقف جنگ در غزه و برقراری آتشبس شده است.
جنگ کنونی غزه با حمله بیسابقه و مرگبار حماس به اسرائیل آغاز شد و هنوز چشمانداز مشخصی برای پایان یافتن آن وجود ندارد.
خبرگزاری فرانسه روز شنبه به نقل از ارتش اسرائیل گزارش داد که بیش از ۳۰۰ پالت کمکهای بشردوستانه برای اولین بار در اسکله شناور موقتی که در سواحل نوار غزه توسط آمریکا ساخته شده، تخلیه شده است.
خبرگزاری رویترز نیز روز شنبه به نقل از ارتش آمریکا گزارش داد که با شدت گرفتن درگیریها، کامیونها بارگیری کمکهای بشردوستانه از یک اسکله موقت ساخت آمریکا را آغاز کردند.
این خبرگزاری تاکید کرد که این اولین کمکهای بشردوستانه طی هفتههای اخیر است که از طریق دریا به منطقه محاصره شده غزه رسیده است.
واشینگتن پیشتر اعلام کرده بود که کمکهای ایالات متحده برای تحویل به غزه از طریق اسکله جدید، به قبرس رسیده بود.
در مقابل، حماس در بیانیهای در روز شنبه تاکید کرد که «هیچ مسیر کمکرسانی، از جمله اسکله شناور، جایگزینی برای مسیرهای تحت نظارت فلسطین نیست.»
در اسفندماه، یک انجمن بشردوستانه آمریکایی (World Central Kitchen) کمکهایی را از طریق کشتی متعلق به سازمان بشردوستانه اسپانیایی اوپن آرمز از بندر لارناکا در قبرس به غزه آورده بود.
همچنین در اسفندماه، پنتاگون از ساخت چنین اسکلهای خبر داده و اعلام کرده بود ساخت این سازه تا دو ماه طول میکشد و احتمالا بیش از هزار سرباز در ساخت آن مشارکت دارند.
در آن زمان، ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد در پی دستور جو بایدن برای ارسال کمک انساندوستانه به غزه از راه دریا، کشتی نظامی «فرانک بسون»از یک پایگاه نظامی آمریکا در ویرجینیا راهی شرق مدیترانه شده و این کشتی حامل تجهیزات ساخت اسکله موقت در ساحل غزه است.
اتریش روز شنبه اعلام کرد که کمک مالی به آژانس سازمان ملل متحد برای آوارگان فلسطینی (آنروا) را که پس از اتهامات اسرائیل مبنی بر دست داشتن کارمندان این آژانس در حمله هفتم اکتبر به حالت تعلیق درآمده بود، از سر میگیرد.
در ماه ژانویه، اسرائیل دهها نفر از حدود ۱۳ هزار کارمند آنروا را که تقریبا تمام کمکها در این منطقه را هماهنگ میکند، به مشارکت در این حمله بیسابقه حماس در جنوب اسرائیل متهم کرد.
در پایان ماه آوریل، یک گروه ارزیابی مستقل به این نتیجه رسید که اسرائیل «شاهدی» در مورد این اتهامها ارایه نکرده، ولی تایید کرد که آنروا فاقد «بیطرفی» در غزه است.
پیشتر حدود پانزده کشور از جمله اتریش و همچنین کمککنندگان بزرگی مانند ایالات متحده، آلمان، سوئد و ژاپن حدود ۴۵۰ میلیون دلار (۴۱۴ میلیون یورو) کمک مالی به این آژانس سازمان ملل متحد را به حالت تعلیق درآوردند.
بسیاری از آنها از جمله آلمان، سوئد، کانادا و ژاپن اکنون کمکهای خود را از سر گرفتهاند و برخی دیگر به تعلیق آن ادامه دادهاند.
درخواست خانوادههای گروگانها
خانوادههای گروگانهای اسرائیلی روز شنبه در برابر وزارت دفاع اسرائیل در تل آویو تجمع کردند.
شرکتکنندگان در این تجمع، نتانیاهو را متهم کردند که به دلایل سیاسی چوب لای چرخ مذاکرات آتشبس و آزادی گروگانها با حماس میگذارد.
آنان در بیانیهای که در این تجمع قرائت شد، گفتند گسترش حمله به رفح به معنای چشم پوشی کردن از سرنوشت گروگانهای زنده در نوار غزه است.
همزمان، رییس پیشین موساد، دانی یاتوم نیز در تجمعی دیگر نتانیاهو را متهم کرد که جلوی بازگرداندن گروگانها را گرفته است.
تداوم حملات حوثیها
روز شنبه، سازمان دریانوردی تجاری بریتانیا از حمله به یک کشتی در شمال غرب بندر حدیده یمن خبر داد.
همزمان شرکت امنیتی بریتانیایی آمبری اعلام کرد که یک نفتکش با پرچم پاناما در نزدیکی شهر بندری مخا (موکا) در یمن مورد حمله قرار گرفت.
بر اساس این گزارش، این کشتی مورد اصابت موشک قرار گرفته و در حدود ده مایل دریایی جنوب غربی مخا دچار آتشسوزی شد.
شبهنظامیان حوثی وابسته به جمهوری اسلامی چندین ماه است که تردد کشتیهای تجاری در این آبراه مهم جهان را مختل کردهاند.
ماهها حملات حوثیها در دریای سرخ، شرکتهای کشتیرانی را مجبور به تغییر مسیر کشتیهای خود به مسیرهای طولانیتر و گرانتر کرده است.
ایالات متحده و بریتانیا در پاسخ به این حملات حوثیها، حملاتی را علیه مواضع حوثیها انجام دادهاند.