هنوز یک هفته از ابلاغیه محمد مخبر، کفیل ریاست جمهوری که به مصوبه لغو ممنوعیت واردات مدلهای جدید گوشی آیفون تعبیر شده بود نگذشته که خبرگزاری وابسته به سپاه خبر داده واردات آیفون کلا ممنوع شده است. دعوا بر سر چه بازاری، با چه ابعادیست؟
کمتر از یک هفته قبل، پنجم خرداد ۱۴۰۳، در میان اخبار مربوط به مرگ ابراهیم رئیسی، محمد مخبر، کفیل ریاست جمهوری مصوبه هیات وزیران درباره اصلاح تعرفه واردات کالاها از اول خردادماه را ابلاغ کرد. در این مصوبه توضیحاتی درباره تعرفه واردات گوشیهای آیفون ذکر شده بود که به
عبدالمهدی اسدی، رییس انجمن واردکنندگان موبایل درباره این مصوبه گفته بود از آنجا که تنها مدلهای بعد از ۱۴، بالای ۶۰۰ دلار هستند، بنابراین برخی برداشتشان از مصوبه، لغو ممنوعیت واردات آیفونهای ۱۴ و ۱۵ بوده است.
امیدواری علاقهمندان آیفون در ایران به یک هفته نکشید. پنجشنبه، دهم خرداد ۱۴۰۳ خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، تصویری از یک بخشنامه منتشر کرد که نشان میداد واردات تمام گوشیهای آیفون ممنوع شده است.
یک ساعت بعد خبرگزاری ایسنا، در خبری نوشت پیگیری این خبرگزاری از سازمان توسعه تجارت نشان میدهد ممنوعیت واردات آیفون همچنان مربوط به مدلهای آیفون ۱۴ به بعد است و تغییری در این رابطه ایجاد نشده است.
ماجرای یک محدودیت
از ابتدای پاییز ۱۴۰۱ واردات آیفون ۱۴ به بالا به شکل تجاری و مسافری به ایران ممنوع شد. پس از این ممنوعیت در اتفاقی نادر قیمت آیفون ۱۳ در ایران به دلیل داشتن رجیستری و گارانتی از آیفون ۱۴ و ۱۵ گرانتر شد.
برخی ممنوعیت واردات آیفون ۱۴ و ۱۵ را به تکنولوژی مدلهای جدیدتر آیفون یا قیمت آنها ربط دادند. اما از آنجا که مدلهای جدید گوشیهای موبایل معمولا از تکنولوژی مشابه استفاده میکنند، این مساله منطقی به نظر نمیرسد. چون جدیدترین گوشیهای رقبای آیفون به خصوص سامسونگ بدون محدودیت به ایران وارد میشوند.
با وجود ممنوعیت واردات و عدم رجیستری گوشیهای آیفون ۱۴ و ۱۵، این گوشیها به صورت قاچاقی به ایران میرسند و مصرف کنندگان ایرانی راه جالبی برای دور زدن ممنوعیت پیدا کردهاند؛ آنها یک گوشی ارزان رجیستر شده میخرند و سیمکارت خود را روی آن فعال میکنند. از طریق فعال کردن هاتاسپات گوشی ارزان، با وایفای آیفون جدید خود را به اینترنت گوشی ارزانتر متصل میکنند تا از امکانات آیفون جدید لذت ببرند. یک راه دیگر هم استفاده از گجتهای مخصوص دور زدن طرح رجستری است.
چه کسی سود می برد؟
بهمنماه ۱۴۰۱ زمانی که واردات آیفون ۱۴ به بعد ممنوع شد، حجت الله فیروزی، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس گفت: «اینکه چه تفاوتی بین واردات تلفن همراه مدل سامسونگ و مدل آیفون وجود دارد، به سیاستهای وارداتی بر میگردد اما اساسا به جهت نیاز استفاده تفاوت خاصی وجود ندارد.»
ممنوعیت واردات آیفون در جمهوری اسلامی هر دلیلی داشته باشد، رقبای آن از این ممنوعیت بهرهمند میشوند.
تیرماه سال ۱۴۰۲، وبسایت تجارت نیوز از استعفای چند عضو هیات مدیره انجمن واردکنندگان موبایل خبر داد و نوشت علت این استعفا، شائبه حمایت از انحصارطلبی برای برخی از شرکتهای بزرگ واردکننده برند سامسونگ از سوی یکی از اعضای اصلی انجمن است.
بازار واردات گوشی و سهم آیفون
آمار دقیق و بروزی از برند گوشیهای وارداتی در ایران وجود ندارد، اما میدانیم تا پیش از اعمال محدودیت واردات آیفون، سامسونگ سهم ۵۴ درصدی از مجموع بازار واردات گوشی تلفن همراه ایران داشته است.
سیام اردیبهشت ۱۴۰۳، بانک مرکزی فهرست اقلام کالاهای دریافت کننده ارز در سال ۱۴۰۲ را منتشر کرد. این فهرست نشان میداد در سال ۱۴۰۲، نزدیک به ۳ میلیارد دلار انواع گوشی تلفن همراه به کشور وارد شده است. از آنجا که در این فهرست ۸۷۶ میلیون دلار ارز تامین شده زیر عنوان ارز اشخاص آمده بود، خبرگزاری تسنیم مدعی شد این حدود ۹۰۰ میلیون دلار واردات مربوط به گوشیهای آيفون بوده است. طبق مقررات مصوب، تنها موبایلهای بالای ۶۰۰ دلار از جمله مدلهای مختلف آیفون، از طریق رویه واردات در مقابل صادرات وارد میشوند.
اگر این موضوع صحت داشته باشد، یعنی سهم آیفون که پیش از اعمال محدودیتها حدود شش درصد از بازار بوده، بعد از این همه کش و قوس به حدود ۳۰ درصد رسیده است.
با توجه به اینکه انواع گوشیهای آیفون به طور قاچاق در بازار ایران وجود دارند، به نظر میرسد پشت مصوبههای ممنوعیت و لغو ممنوعیت، احتمالا منافع اقتصادی و انحصاری وجود دارد. همانطور که جلال رشیدی کوچی، یکی از نمایندگان مجلس شهریور سال ۱۴۰۲ گفته بود: «ممنوعیت واردات آیفون یک بازی است؛ نوبت سامسونگ هم میرسد»
روزنامه اعتماد روز پنجشنبه ۱۰ خرداد در گزارشی نوشت مصرف برخی اقلام غذایی مانند گوشت، مرغ، لبنیات و میوهها به دنبال افزایش قیمتها تا حدود ۴۰ درصد کاهش یافته است.
این گزارش با هشدار درباره تاثیر سوءتغذیه مادران باردار و کودکان زیر پنج سال در کاهش توانمندی جسمی و ذهنی نسل آینده، نوشت که مردم این هشت استان همچنان با ناامنی غذایی درگیر هستند.
وضعیت نابسامان برخی از این استانها دستکم در یک دهه اخیر بیتغییر باقی مانده است.
تیر ۱۳۹۳، زهرا عبداللهی، مدیر دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت اعلام کرد استانهای کهگیلویه و بویراحمد، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، کرمان و خوزستان، دچار سوءتغذیه و ناامنی غذایی هستند.
او گفت شاخصهایی همچون میانگین قد، دریافت ریزمغذیها و انواع ویتامینها در جمعیت این پنج استان، از میانگین کشوری بسیار پایینتر است.
پس از آن و در سال ۱۳۹۸، وزارت بهداشت اعلام کرد استانهای بوشهر، خراسان جنوبی و ایلام نیز به فهرست استانهای دچار ناامنی غذایی اضافه شدهاند.
گزارشهای رسمی و جدید از جمله گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد فشار افزایش هزینهها از یک سو و افزایش نیافتن متناسب دستمزدها از سوی دیگر، باعث شده خانوادهها از میزان مصرف خوراکیها و آشامیدنیها بکاهند.
مرکز آمار ایران روز سوم خرداد گزارش شاخص قیمت مصرف کننده مربوط به اردیبهشت سال ۱۴۰۳ را منتشر کرد و از نرخ تورم حدود ۷۴ درصدی در گروه گوشت قرمز و مرغ خبر داد.
روزنامه اعتماد در گزارش جدیدش با تعدادی از ساکنان هشت استان مورد نظر گفتوگو کرد و از تداوم ناامنی غذایی آنان خبر داد.
غذای برخی مردم نان خالی است
صاحب یک بقالی در خیابان دانشگاه زاهدان در گفتوگو با اعتماد از کاهش خرید مردم خبر داد و گفت فروش برنج، روغن، نوشابه و ماکارونی به یکسوم رسیده است.
به گفته این شهروند، عمده خرید مردم از سر ناچاری، بیشتر «نان» است.
او گفت آخرین باری که گوشت قرمز خورده، «عید قربان» سال گذشته و با سهم ۳۰۰ گرمیاش از گوشت نذری بوده است.
این شهروند ادامه داد: «پای مرغ کیلویی ۱۵ هزار تومان است و میشود با آن آبگوشت درست کرد ولی همان را هم خیلی از خانوادهها نمیتوانند بخرند و ما هم ماهی یکبار میخریم.»
صاحب یک مغازه الکتریکی در منطقه شیرآباد زاهدان گفت در این منطقه خانوادههایی هستند که شب را تنها با نان خالی سر میکنند و اگر یارانه گرفته باشند، نان و کشک میخورند.
او گفت در منطقه شیرآباد از هر ۳۰ خانواده، ۲۸ موردشان «هیچ چیزی» ندارند.
به گفته این شهروند، فرزندان بسیاری از خانوادههای منطقه شیرآباد به دلیل هزینهها به مدرسه نمیروند.
یک پرس چلوکباب ۵۰۰ هزار تومان
صاحب رستورانی در شهر یاسوج به اعتماد گفت در دو سال گذشته به دلیل گرانی و فقیرتر شدن مردم، میزان فروش او کم شده است.
به گفته این شهروند، یک پرس چلوکباب ۵۰۰ هزار تومان است و برای همین، هر روز از صبح ۵۰ نفر جلوی مغازه قصابی صف میبندند که «اسکلت مرغ» بخرند.
او گفت میوه در بسیاری از خانهها کالای لوکس شده و اگر کسی پول اضافهای داشته باشد فقط هندوانه میخرد که کیلویی ۱۵ هزار تومان است.
یک پزشک شاغل در پایگاه انتقال خون یکی از شهرهای استان هرمزگان گفت گرسنگی مردم را زمانی که برای اهدای خون مراجعه میکنند، متوجه میشود.
به گفته او، اغلب مردان ماهیگیر دچار سوءتغذیه هستند.
اوایل اردیبهشت امسال روزنامه اعتماد با بررسی اطلاعات موجود در خصوص دادههای نرخ فقر نوشت افزایش ۱۰ درصدی نرخ فقر در دو سال به معنی افزایش حدود هشت میلیون نفر به تعداد فقرا در کشور است.
فقر اقتصادی در مناطق نفتخیز
یک کارگر دکلهای نفتی در اهواز به اعتماد گفت در سالی که گذشت او و بسیاری از مردم با نان و سیبزمینی و «پستترین» نوع سوسیس و کالباس شکم خود و خانوادهشان را سیر کردهاند.
در شهر ایلام صاحب یک قصابی از افزایش مشتریان «ضایعات مرغ با بهای کیلویی ۲۰ هزار تومان» خبر داد.
او گفت در یک سال گذشته شمار مشتریان نسیهبگیرش بسیار زیاد شدهاند و همین الان بالای ۲۰ میلیون تومان از مشتریان طلب دارد.
یک فعال اجتماعی در کنگان، شهر همجوار با مجموعه پالایشگاه پارس جنوبی به اعتماد گفت در این شهر نانآوران خانواده برای تامین معاش خود و خانوادهشان دو یا سه شیفت و در جاهای مختلف کار میکنند اما باز هم درآمد و مخارجشان با هم جور نیست.
دبیر یک دبیرستان پسرانه در شهر بندرعباس که در شهر کهنوج زندگی میکند گفت که ۹۹ درصد مردم این منطقه کشاورزند و به دلیل نبودن بازار فروش محصولاتشان، «به خاک سیاه» نشستهاند.
او هشدار داد آسیبهای اجتماعی و امنیتی در جنوب کرمان به وضع بحران رسیده است.
به گفته این معلم، در این منطقه خانوادههایی هستند که حتی پول برای خرید یک روغن یک لیتری ندارند و شاگردانش در بازار بندرعباس تا نیمهشب ماهیفروشی و صافکاری و ساندویچفروشی و آپاراتی و کارگری میکنند.
۱۹ فروردین امسال، یک روزنامه سراسری چاپ تهران به نقل از واحدهای صنفی گزارش داد دزدی مواد غذایی از فروشگاههای ایران افزایش یافته و گرانیها و افزایش گرسنگی در میان مردم از دلایل آن است.
پیش از آن و در هفتم فروردین، تجارتنیوز در گزارشی از باز شدن پای دهه هشتادیها به بازار فروش اعضای بدن خبر داد و نوشت نوجوانان و جوانان ۲۰ ساله، برای تامین نیازهای مالی، کلیه و مغز استخوان خود را میفروشند.
ترک تحصیل برای نان
یک فعال اجتماعی و از اهالی روستای مرزی خونیکسار در خراسان جنوبی به اعتماد گفت از ۱۸ دختر پایه نهمی پنج نفرشان عقد کردهاند و مدرسه نمیروند و ترک تحصیل پسرها بعد از پایه نهم نیز در این روستا خیلی بالاست.
این نوجوانان، برای کارگری به روستاهای اطراف یا حتی تهران میروند.
به گفته این فعال اجتماعی، حدود ۷۰۰ خانواده این روستا پول خرید نان ندارند و چند فرد نیکوکار، هر ماه ۱۰۰ هزار تومان برای پول نان به آنها میدهند.
او تاکید کرد در این روستا سوءتغذیه زیاد است و خانه بهداشت برای بچههای خانوادههای فقیر، سبد غذایی میدهد.
۲۱ اردیبهشت امسال، دهها شهروند با ارسال پیامهایی به ایراناینترنشنال، به فقر، گرانی، تورم و دیگر مشکلات روزافزون ایرانیان زیر سایه ناکارآمدی جمهوری اسلامی پرداختند و از اصلاح امور در این حکومت، ابراز ناامیدی کردند.
خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی (ایرنا) گزارش داد مجمع عمومی سازمان ملل در نخستین نشست خود پس از کشته شدن رئیسی و هیات همراهش، «به احترام آنها» یک دقیقه سکوت اعلام کرد.
ایرنا در گزارش خود نوشت که «ادای احترام و ابراز همدردی کشورهای مختلف جهان» پس از کشته شدن رئیسی، «خشم مخالفان جمهوری اسلامی» را در پی داشته است.
گزارشهایی نیز از برپایی تجمعات در برابر سازمان ملل در اعتراض به برگزاری مراسم یادبود رئیسی منتشر شده است.
پیش از برگزاری این مراسم، وزارت امور خارجه استرالیا اعلام کرد این کشور در مراسم بزرگداشت رئیسی در سازمان ملل شرکت نخواهد کرد.
یک مقام آمریکایی نیز از تحریم این مراسم از سوی واشینگتن خبر داده بود.
سخنگوی سفیر فرانسه در سازمان ملل هم به خبرنگار ایراناینترنشنال گفت نمایندهای از این کشور در مراسم یادبود سازمان ملل برای رئیسی شرکت نمیکند.
پیشتر سناتور کلر چندلر، رییس کمیته مراجع امور خارجی، دفاع و تجارت مجلس سنای استرالیا در بیانیهای تاکید کرد این کشور باید ادای احترام سازمان ملل به «قصاب تهران» را تحریم و محکوم کند.
در این بیانیه آمده است: «دولت استرالیا موظف است ادای احترام هولناک امروز مجمع عمومی سازمان ملل به مردی که بسیاری از ایرانیان او را به نام "قصاب تهران" میشناسند، تحریم کند.»
شامگاه چهارشنبه خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام آمریکایی که نام و سمت او اعلام نشد، گزارش داد ایالات متحده مراسم ادای احترام سازمان ملل به رئیسی را تحریم میکند و در آن حاضر نخواهد شد.
این در حالی است که رابرت وود، معاون سفیر ایالات متحده در سازمان ملل در یک دقیقه سکوت برای ادای احترام به رئیسی در شورای امنیت سازمان ملل در روز ۳۱ اردیبهشت، در کنار ۱۴ همتای خود ایستاده بود.
ابراهیم رئیسی روز ۳۰ اردیبهشت پس از سقوط بالگردش در استان آذربایجان شرقی کشته شد.
برگزاری مراسم یادبود رئیسی در مجمع عمومی سازمان ملل، موجی از اعتراضهای داخلی و بینالمللی را از سوی فعالان حقوق بشر و برخی دولتها برانگیخت.
پیشتر آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل ضمن ابراز تاسف بابت کشته شدن رئيسی و همراهانش، این واقعه را به خانوادههایشان و مردم ایران تسلیت گفته بود.
رییس کمیته مراجع امور خارجی، دفاع و تجارت مجلس سنای استرالیا در بیانیه خود تاکید کرد این کشور و کشورهای همسو باید در کنار «قربانیان بیگناه رژیم جمهوری اسلامی در زمان رئیسی که بسیاری از آنها زن و دختر بودند»، بایستند.
او تاکید کرد: «همانطور که مقامهای آمریکایی امروز در تایید تحریم ادای احترام در سازمان ملل اعلام کردند، بسیاری از بدترین موارد نقض حقوق بشر در دوران تصدی رئیسی در مناصب مختلف قدرت از جمله کشتار غیرقانونی هزاران زندانی سیاسی در سال ۱۹۸۸ رخ داده است.»
به گفته این سناتور استرالیایی، اقدامات سازمان ملل در سازماندهی این برنامه یادبود و نیز ادای احترام مقامهای ارشد به رئیسی، بسیاری از جامعه ایرانی مهاجر را به وحشت انداخته است.
در آستانه برگزاری مراسم یادبود رئیسی در سازمان ملل، مارک والاس، مدیرعامل سازمان اتحاد علیه ایران هستهای اعلام کرد هیچ دولت یا نهاد بینالمللیای نباید برای مرگ «قصاب تهران» که تمام سابقهاش به خون مردم ایران آغشته است، تسلیت بگوید.
بیش از ۶۰۰ تن از کنشگران مدنی، فعالان سیاسی و حقوق زنان، خانوادههای دادخواه و هنرمندان نیز در نامهای خطاب به دنیس فرانسیس، رییس هفتاد و هشتمین مجمع عمومی سازمان ملل، از او خواستند از برگزاری مراسم یادبود برای رئیسی خودداری کند.
نگاهی به عملکرد رییس دولت سیزدهم در ایران نشان میدهد او از زمان روی کار آمدن جمهوری اسلامی تا لحظه مرگش در ارتفاعات شمال غرب ایران، به شیوههای گوناگون حقوق مردم را نقض کرده و بهعنوان یکی از مهمترین ناقضان حقوق بشر در ایران شناخته میشود.
«آیتالله اعدام»، «آیتالله قتلعام»، «قصاب تهران» «جلاد ۶۷»، «قاضی مرگ» و «عضو هیات مرگ»، برخی از القابی هستند که مردم به خاطر عملکرد رئیسی به او دادهاند.
