ابتکار، خطاب به پزشکیان: «طرح نور» را با فوریت از خیابانها جمع کنید
معصومه ابتکار، معاون رییسجمهوری در دولتهای روحانی و خاتمی، از مسعود پزشکیان خواست اجرای «طرح نور» در خیابانها برای سرکوب زنان مخالف حجاب اجباری را فورا متوقف کند. پزشکیان پیش از این اسکندر مومنی، حامی سرکوب مخالفان حجاب اجباری را به عنوان وزیر پیشنهادی کشور به مجلس معرفی کرد.
ابتکار که در دولت دوازدهم، معاون امور زنان و خانواده رییسجمهوری و در دولتهای یازدهم، هشتم و هفتم معاون رییسجمهوری و رییس سازمان حفاظت محیط زیست بود، روز دوشنبه ۲۲ مرداد در گفتوگو با هممیهن مطالعات اجتماعی زیادی درباره حجاب انجام شده و همه آنها نشان میدهند برخوردهای خشن مثل «گشت ارشاد» یا «طرح نور» نهتنها جواب نداده، بلکه «تاثیرات خیلی بدی بر روح و روان زنان و جوانان داشته» است.
این فعال سیاسی اصلاحطلب که پیش از این و در زمان حضورش در حلقه قدرت اقدام ویژهای در زمینه مقابله با اعمال فشار بر زنان برای رعایت حجاب اجباری انجام نداده است، با بیان اینکه این طرحها جز ایجاد نارضایتی و ناامنی اجتماعی اثری نداشته، گفت: «خیلی عجیب است که اصرار دارند هنوز این طرحها اجرا شوند.»
او در پاسخ به اینکه آیا پزشکیان که در ایام تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری گفت طرح نور را از خیابانها جمع میکند، میتواند برای توقف این طرح و خاتمه برخوردهای خشن با زنان بهدلیل پوشش آنان کاری کند، گفت که فکر میکند رییس دولت چهاردهم «باید بلافاصله این مساله را حلوفصل و مدیریت» کند.
جمهوری اسلامی از روز ۲۵ فروردین ۱۴۰۳ «طرح نور» را در کشور اجرا کرد. از زمان شروع این طرح، گزارشهای متعددی درباره برخورد خشونتآمیز ماموران با مخالفان حجاب اجباری منتشر شده است.
با اجرای این طرح که در واقع همان «گشت ارشاد» با نامی تازه است، بار دیگر حضور نیروهای انتظامی، بسیج و ماموران لباس شخصی در خیابانها برای مبارزه با زنانی که زیر بار حجاب اجباری نمیروند، افزایش پیدا کرد.
ابتکار در گفتوگوی خود با هممیهن در پاسخ به این سوال که آیا این برخوردها بیاعتمادی و ناامیدی زنان از سیستم را بیشتر کرده یا نه، گفت: «قطعا شکاف، بیاعتمادی و ناامنی را بیشتر کرده و از هر جنبهای که به این موضوع نگاه کنیم، خسارت است.»
قاسم رضایی، جانشین فرمانده کل انتظامی کشور، روز سوم مرداد امسال گفت که طرح نور با تغییر دولتها تعطیلبردار نیست.
هممیهن با اشاره به معرفی زهرا بهروزآذر به عنوان معاون امور زنان و خانواده رییسجمهوری از ابتکار پرسید: «بعد از جنبش "زن، زندگی و آزادی"، شرایط پیچیدهتر شده و بهنظر میآید مطالبات زنان عمیقتر و بیتعارفتر از قبل شده است. فکر میکنید خانم بهروزآذر الان با چه جامعه زنانی روبهروست؟»
ابتکار با تایید این موضوع، شرایط را «بسیار پیچیده» خواند و گفت شکاف در این سالها بهویژه شکاف بیننسلی و فاصله کلی که بین مردم و حاکمیت شکل گرفته، موید این موضوع است.
امضاکنندگان از پزشکیان به عنوان رییس دولت چهاردهم خواستهاند به فعالیت گشتهای ارشاد پایان دهد.
ابتکار گسست نسلی موجود در کشور را «بسیار جدی» دانست و تاکید کرد که بهروزآذر بهدلیل تعارض گفتمانیای که در این باره وجود دارد، کار بسیار دشواری در پیش دارد.
معاون رییسجمهوری در دولتهای خاتمی و روحانی از «لایحه عفاف و حجاب» به عنوان عاملی یاد کرد که میتواند مسائل و تنشهای زیادی در جامعه به وجود بیاورد.
او گفت: «شورای نگهبان نزدیک به ۳۱ عنوان مغایرت [با شرع یا قانون اساسی] را در آن تشخیص داده که بعضی از آنها برطرف شده و بعضی نشده. دولت جدید میتواند در این باره نظر دهد و موضع خودش را اعلام کند.»
پیش از این و در تیر ماه امسال، غلامعلی جعفرزاده ایمنآبادی، نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی به «رویداد۲۴» گفت: «قرار است پزشکیان لایحهای در خصوص حجاب به مجلس بفرستد که جلوی لایحه غیرمنطقی عفاف و حجاب را بگیرد.»
جمهوری اسلامی در چهار دهه اخیر در قالب طرحهای مختلف همچون «طرح نور»، «حجاببان»، «گشت ارشاد» و «طرح طوبی»، تلاش کرده تا حجاب و پوشش مورد نظر خود را بر مردم در ایران تحمیل کند.
از زمان خیزش «زن، زندگی، آزادی» نیز موضوع پوشش و حجاب اجباری به یکی از مهمترین چالشهای جمهوری اسلامی تبدیل شد.
با وجود تلاش حکومت برای اجبار حجاب، ایجاد سبک زندگی دلخواه جمهوری اسلامی، سرکوب نافرمانی مدنی زنان با وضع قوانین مختلف، جریمههای سنگین و برخوردهای خشن، زنان زیادی در نزدیک به دو سال گذشته، بدون حجاب اجباری در اماکن عمومی ظاهر شده و میشوند.
ظریف استعفا داد یا برکنار شد؟ این سوالی است که همزمان با اعلام کابینه پیشنهادی پزشکیان مطرح شده است. با توجه به توضیحات ظریف و قانون ممنوعیت انتصاب مقامات با تابعیت مضاعف، به نظر میرسد او ناچار شد برود. حامیان ظریف، این ناچاری را به حساب انتقاد و اعتراض به پزشکیان گذاشتهاند.
محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه دولت حسن روحانی و عنصر نزدیک به مسعود پزشکیان در جریان تبلیغات انتخابات و انتخاب اعضای کابینه، روز دوشنبه ۲۲ مرداد در حساب شبکه ایکس (توییتر سابق) خود توضیحات جدیدی درباره کنار رفتنش منتشر کرد.
او در این نوشته ضمن تاکید بر ادامه حمایت از پزشکیان، شرحی درباره خود و خانوادهاش ارائه داد.
ظریف گفت: «بهرغم تولد فرزندانم حدود ۴۰ سال قبل و در دوران تحصیل (و نه ماموریت) در آمریکا و قوانین خاکمحور آمریکا برای تابعیت قهری، به لطف خدا بنده، همسر و فرزندانم ساکن ایران عزیز هستیم و یک متر مسکن در خارج از ایران در تملک یا حتی اجاره خود نداریم.»
چهره کلیدی ستاد انتخابات پزشکیان البته تاکید کرد: «هیچ نهاد نظارتیای مخالفتی با معاونت بنده [در دولت پزشکیان] اعلام نکرده است.»
ماجرای کابینه چیست؟
بیش از ۱۰ روز قبل، ۱۱ مرداد ۱۴۰۳، پزشکیان با حکمی، ظریف را به سمت معاون راهبردی رییسجمهوری منصوب کرد.
پیش از آن نیز پزشکیان، ظریف را به سمت ریاست شورای راهبری دوره انتقال دولت چهاردهم منصوب کرده بود. شورایی که قرار بود کابینه دولت چهاردهم را بر اساس شیوهنامهای پیشنهاد دهد. شیوهنامهای ظاهرا جدید که در آن به اقلیتها، زنان و جوانان سهم بیشتری میداد.
با وجود این وقتی دیروز، ۲۱ مرداد، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، فهرست کابینه پیشنهادی دولت چهاردهم را در صحن علنی مجلس خواند، تمام نقشهها نقش بر آب شد.
بیش از نیمی از وزیران پیشنهادی پزشکیان در دولتهای ابراهیم رئیسی و روحانی حضور داشتهاند، متوسط سن کابینه ۶۰ سال است، تنها یک زن در وزرای پیشنهادی به چشم میخورد و حتی وزیر اطلاعات دولت رئیسی از سوی پزشکیان برای ادامه تصدی این سمت معرفی شده است.
کابینه پیشنهادی آنقدر با شعارهای انتخاباتی فاصله دارد که حتی علی عبدالعلیزاده، رفیق قدیمی و رییس ستاد انتخاباتی پزشکیان نیز درباره آن گفته است بیشتر وزرای پیشنهادی را نمیشناسد.
ماجرای تابعیت فرزندان چیست؟
ظریف یک پسر و یک دختر دارد.
او سال ۱۳۹۷ در جریان همهگیر شدن هشتگی با عنوان «فرزندت کجاست»، گفت: «پسرم لیسانس برق و فوق لیسانس مدیریت بازار دارد و با همسر و دخترش در تهران زندگی میکنند. دخترم طراح داخلی است و با همسر و دخترش در تهران زندگی میکنند. دامادم فوق لیسانس مدیریت دارد و مدیر یک شرکت خصوصی است. عروسم دکترای نانوتکنولوژی دارد و بیشتر به تربیت فرزندش مشغول است. خدا را شاکرم که فرزندانم به دنبال خاتمه ماموریت من در سازمان ملل متحد، تحصیلاتشان را فورا به اتمام رسانده و بیش از شش سال است که به ایران بازگشتهاند و همراه خانوادههایشان در تهران ساکن و مشغول به کار هستند.»
تابعیت قهری و اکتسابی
پس از انتشار خبر استعفای ظریف، حامیان اصلاحطلبان او روی دو کلیدواژه «تابعیت قهری» و «تابعیت اکتسابی» تاکید کردند. آنان تلویحا به این موضوع اشاره دارند که فرزندان مقامات دولتی که در دوران ماموریت ایشان در خارج کشور به دنیا آمدهاند، تابعیت قهری کشور دوم را گرفتهاند و این تابعیت اکتسابی نیست.
حسامالدین آشنا، معاون سابق وزارت اطلاعات و از چهرههای امنیتی در دولت روحانی، در پستی در رسانه اجتماعی ایکس بدون نام بردن از ظریف نوشت: «قانون کشور را از خدمات این افراد در مشاغل بالای دولتی محروم کرد: ۱. سفیران، دانشجویان، ماموران دولتی و کارآفرینانی که در برخی کشورهای خارجی صاحب فرزند شدهاند. ۲. ایرانیانی که در برخی کشورهای خارجی متولد شدهاند. این قانون قابل اصلاح است اما آثار سرمایهسوز آن قابل جبران نیست.»
بر اساس طرحی با عنوان «ممنوعیت انتخاب یا انتصاب مقامات و مدیران دارای تابعیت مضاعف و مرتبط با کشورهای خارجی» که سال ۱۳۹۹ در مجلس شورای اسلامی ارائه شده، اشخاصی که خود یا خویشاوندان آنها دارای تابعیت مضاعف یا املاکی در خارج کشور باشند، نمیتوانند در مراکز حساس و سمتهای بالا مشغول کار شوند.
به نظر میرسد ظریف نیز در اشاره به همین قانون گفته است: «بنده، همسر و فرزندانم ساکن ایران عزیز هستیم و یک متر مسکن در خارج از ایران در تملک یا حتی اجاره خود نداریم.»
استاندارد دوگانه
موضوع تابعیت فرزندان مقامات جمهوری اسلامی اولین بار نیست که مطرح میشود.
یکی از دلایل اصلی دو بار رد صلاحیت شدن علی لاریجانی برای انتخابات ریاست جمهوری، تابعیت مضاعف فرزند او بوده است.
به نظر میرسد در این حوزه، جمهوری اسلامی استانداردی دوگانه دارد: انسیه خزعلی در دولت رئیسی، معاون امور زنان و خانواده رییسجمهوری بود. او پیش از دولت رئیسی هم در سمتهای دیگری حضور داشت. فرزندان خزعلی تابعیت کانادا و آمریکا دارند.
یا محمدهادی زاهدی وفا، سرپرست وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی در دولت رییسی که دو فرزندش در کانادا به دنیا آمدهاند اما او تاکید داشت که فرزندانش کد تامین اجتماعی کانادا را دریافت نکردند.
با توجه به اشارههای حسامالدین آشنا و نوشتههای ظریف که در آنها دقیقا به تابعیت فرزندان و املاک خارج کشور پرداخته شده، به نظر میرسد دلیل کنار رفتن ظریف، مخالفت نهادهای نظارتی بوده است.
این موضوع با انتقادها به کابینه پیشنهادی همزمان شده و حالا بخشی از اصلاحطلبان در تلاشند استعفای ظریف را به نوعی، اعتراض به رویه کار دولت پزشکیان تعبیر کنند.
در ادامه فشارها به مهاجران اهل افغانستان در ایران، احمدعلی گودرزی، فرمانده مرزبانی فراجا گفت سیاست جمهوری اسلامی این است که «اتباع غیرمجاز» باید تا پایان سال ۱۴۰۳ کشور را ترک کنند. او این امر را خواسته مردم دانست و گفت که در راستای «ایجاد امنیت»، باید محقق شود.
گودرزی روز دوشنبه ۲۲ مرداد در یک نشست خبری در مقر مرزبانی فراجا گفت: «ما کشور مهماننوازی هستیم. این افراد مدتهاست از همه امکانات در کشور ما استفاده کردهاند اما دیگر باید از کشور خارج کنند.»
ابوالفضل اکبری، معاون سیاسی-امنیتی فرماندار یزد نیز در گفتوگو با خبرگزاری ایرنا از تشدید نظارت بر نحوه فعالیت اتباع در این منطقه خبر داد و گفت اجاره دادن خانه به «اتباع غیرمجاز» ممنوع است و واحدهای املاکیها موظف به رعایت این قانون هستند.
در هفتههای گذشته گزارشهای بسیاری از افزایش رد مرزهای غیرقانونی، همراه با برخوردهای شدید با مهاجران اهل افغانستان در ایران منتشر شد.
روزنامه شرق روز شنبه ۲۰ مرداد در گزارشی از بازداشت شماری از نوجوان بین ۱۰ تا ۱۷ سال اهل افغانستان، با وجود داشتن مدارک خبر داد.
این گزارش به نقل از فعالان اجتماعی نوشت گرچه رد مرز کودکان زیر ۱۸ سال و زنان به تنهایی غیرقانونی است اما این اتفاقات در حال رخ دادن است.
محمد رشیدی، عضو هیات رییسه مجلس در جلسه علنی روز یکشنبه ۲۱ مرداد از وصول طرح اصلاح قانون مربوط به «ورود و اقامت اتباع خارجه در ایران» خبر داد.
در بند سوم این طرح به «الحاق پنج تبصره به ماده ۱۶ قانون ورود و اقامت اتباع خارجه در ایران» و در بند پنجم آن به «مبارزه با قاچاق انسان، مهاجرین و اعضای بدن و مجازات عبور غیرمجاز از مرزهای کشور» اشاره شده اما جزییات بیشتری درباره این موارد منتشر نشده است.
پیش از آن و در روز چهارشنبه ۱۷ مرداد، فرماندار شهرستان شهریار استان تهران از آغاز «طرح ضربتی جمعآوری مهاجرین غیرقانونی» در این شهرستان خبر داد.
علیرضا فاتحینژاد در جلسهای با حضور مسئولان اداره کل امور اتباع و مهاجران خارجی استانداری تهران گفت در این طرح، افغانهای بدون مدرک به کشورشان بازگردانده میشوند.
بر اساس گزارش افغانستاناینترنشنال، تعداد قابل ملاحظهای از افغانها پس از به قدرت رسیدن دوباره طالبان در افغانستان، به ایران مهاجرت کردند.
تعداد زیادی از این مهاجران، زنان و دخترانیاند که از حق آموزش و کار در افغانستان محروماند.
بخشی دیگر از مهاجران، نظامیان و کارمندان حکومت پیشین هستند که از ترس انتقامجویی طالبان به ایران فرار کردهاند.
شماری از مهاجران نیز به دنبال بحران اقتصادی و بیکاری گسترده در افغانستان تحت کنترل طالبان، برای کار کردن به ایران رفتهاند.
در هفتههای اخیر فشار نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی و شماری از شهروندان ایران بر مهاجران اهل افغانستان افزایش یافته و موارد قابل توجهی از حملات به مهاجران گزارش شده است اما بدرفتاری سیستماتیک و تندی شهروندان با مهاجران افغان در ایران موضوعی سابقهدار است.
جمعی از زندانیان سیاسی بند چهار زندان اوین در بیانیهای با اشاره به اینکه ساختارهای جمهوری اسلامی از هر لحاظ با بحران بازتولید خود مواجه شدهاند : «در این میان، تنها ماشین سرکوب و تولید مرگ است که بیوقفه به کار خود ادامه میدهد.»
آنان اعدام رضا رسایی را «در راستای انتقامگیری از جنبش زن زندگی آزادی» توصیف کردند و گفتند حکومت میخواهد «فراموش نکنیم که اذان صبح به وقت زندانهای ایران تنها بانگ حی علی طناب سر میدهد.»
در این بیانیه آمده: «ما زندانیان سیاسی بند چهار زندان اوین با تمام گرایشها ضمن اعلام همبستگی با جنبش فراگیر لغو اعدام، دوشادوش این زنان آزاده میایستیم و در صورت ادامه فشارها بر بند زنان، زندان اوین را به میدان مبارزه گسترده بدل خواهیم کرد.»
فرماندار اسلامآباد غرب از انفجار و تخریب چند خانه و کشته شدن چهار نفر در اثر «نشت گاز» خبر داد اما شرکت گاز کرمانشاه اعلام کرد شبکه گاز سالم است. رییس آتشنشانی این شهر گفت با توجه به حجم تخریب، علت انفجار مشخص نیست. سپاه پاسداران در حال برگزاری رزمایشی نظامی در این منطقه است.
حمید رضا کرمی، فرماندار شهرستان اسلامآباد غرب گفت که تعداد کشتههای انفجار منزل مسکونی در این شهرستان به چهار نفر رسیده است.
او به خبرگزاری مهر گفت که عصر روز یکشنبه، در اثر نشت گاز، یک منزل مسکونی منفجر و به صورت کامل تخریب شد و در پی آن، چند خانه دیگر نیز تخریب شدند یا آسیب دیدند.
در حالی که فرماندار اسلامآباد غرب نشت گاز را عامل انفجار اعلام کرده، شرکت گاز کرمانشاه با صدور اطلاعیهای از سالم بودن شبکه گازرسانی خبر داده است.
از سوی دیگر، ایوب غلامی، رییس آتشنشانی اسلام آبادغرب گفت: «با توجه به حجم بالای تخریب، در حال حاضر نمیتوان علت دقیق حادثه را عنوان کرد.»
خبرگزاری فارس در خبر خود در این زمینه اعلام کرده بود که انفجار در ساعت ۱۴:۳۹ در خیابان آوینی اسلامآبادغرب رخ داده است.
با این حال محمد باقر محمدی، مدیرعامل هلالاحمر استان کرمانشاه، گفته است که این حادثه در ساعت ۱۶:۳۵ روز یکشنبه رخ داده است.
به گفته فرماندار اسلامآباد غرب، در این انفجار هشت نفر نیز مجروح شدند و یک نفر سالم از زیر آوار بیرون کشیده شد.
کرمی درباره علت این انفجار گفت هنوز جزییاتی در دست نیست و باید منتظر نظر کارشناسان ماند.
ساعاتی قبل خبرگزاری فارس نیز علت انفجار را نشت گاز اعلام کرده و گزارش داده بود که دو نفر در پی تخریب دو منزل مسکونی کشته و دو نفر دیگر مجروح شدهاند.
برگزاری رزمایش نظامی سپاه
پیشتر در روز یکشنبه، مراد باباخانی، معاون سیاسی و اجتماعی فرماندار قصرشیرین، با اشاره به شنیده شدن صداهای انفجار در این شهرستان، گفت: «گروه توپخانه و موشکی۶٢ مومنون قرارگاه منطقهای نجف اشرف برای حفظ و ارتقای سطح آمادگی رزمی نیروهای خود اقدام به برگزاری رزمایش کرده است.»
در حالی که مقامهای نظامی و خبرگزاریهای وابسته به سپاه پاسداران خبری در این زمینه منتشر نکردهاند، معاون سیاسی و اجتماعی فرماندار قصر شیرین گفت این رزمایش به مدت پنج روز و تا روز سهشنبه هفته جاری در حوزه شهرستانهای قصرشیرین و گیلانغرب ادامه خواهد داشت.
او گفت: «مردم نگران صدای انفجارهای ناشی از این رزمایش نباشند.»
دوشنبه هفته گذشته نیز رسانههای ایران از شنیده شدن سه صدای انفجار در سپاهان شهر اصفهان خبر دادند.
محمدرضا جاننثاری، معاون امنیتی استانداری اصفهان درباره علت این انفجارها گفت: «صدای انفجارها ناشی از اقدام آموزشی بوده است.»
پس از آن، روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد صداهای انفجار در اصفهان مربوط به مانور آموزشی نیروهای دوره تکاوری دانشگاه علوم و فنون نظامی امیرالمومنین نیروی زمینی سپاه بوده است.
پیشتر فیلمی از صابرین نیوز، کانال تلگرامی وابسته به سپاه، منتشر شده بود که ظاهرا لحظه وقوع این انفجارها را نشان میداد.
جامعه الجیبیتی پلاس ایرانی در مونترال کانادا با شعار «زن، زندگی، آزادی» در رژه افتخار افراد کوییر در این شهر شرکت کردند.
در این رژه که گروه پریان و سازمان کوییرهای ایرانی سیمرغ هماهنگی برگزاری آن را به عهده داشتند، حاضران با نمایش عکس رضا رسایی، معترض اعدام شده، خواستار پایان اعدام ها در ایران شدند.
در این رژه همچنین شرکتکنندگان طرحهای گل زنبق را که از سوی گروهی از کنشگران و هنرمندان کوییر به عنوان نماد جنبش کوییر ایران پیشنهاد شده، نمایش دادند.