صف‌آرایی جنگی اسرائیل و جمهوری اسلامی

در این گزارش، اشاره‌ای به محل اقامت قاآنی در دو هفته اخیر نشد، اما چنین وانمود شد که او به همراه جنازه عباس نیلفروشان به تهران بازگشته است.

آخرین باری که اسماعیل قاآنی در رسانه‌ها مشاهده شد، ۹ مهرماه، دو روز پس از کشته شدن حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله لبنان در حمله هوایی اسرائیل به ستاد فرماندهی این گروه در ضاحیه در حومه جنوبی بیروت بود. قاآنی در آن زمان به دفتر نماینده حزب‌الله در تهران رفت.

در جریان حمله روز هفتم مهرماه اسرائیل به ستاد فرماندهی حزب‌الله در جنوب بیروت، عباس نیلفروشان، معاون عملیات سپاه پاسداران که گفته می‌شود ئس از کشته شدن محمد رضا زاهدی در حمله به ساختمان کنسولگری جمهوری اسلامی در دمشق مسئولیت لبنان را برعهده گرفته بود، به همراه حسن نصرالله و شماری از چهره‌های ارشد حزب‌الله کشته شد.

پس از آن هیچ خبر، عکس یا فیلمی از اسماعیل قاآنی منتشر نشد. غیبت او در نماز جمعه‌ای که به امامت علی خامنه‌ای برگزار شد، و نیز غیبت در مراسم اهدای نشان به امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران، بر دامنه سوالات درباره سرنوشت قاآنی افزود.

در حالی که برخی رسانه‌ها ابتدا احتمال کشته شدن او در کنار هاشم صفی‌الدین، اصلی‌ترین نامزد جانشینی حسن نصرالله در حمله بامداد جمعه ۱۳ مهر را منتشر کردند، میدل ایست آی، رسانه نزدیک به حکومت قطر، هفته گذشته خبر داد که قاآنی در بازداشت و بازجویی به سر می‌برد و در جریان بازجویی دچار حمله قلبی شده و به بیمارستان منتقل شده است.

براساس این گزارش، رهبران جمهوری اسلامی در پی یافتن منشاء نفوذ عمیق اسرائیل به دستگاه‌های نظامی و امنیتی خود و دلایلی که به کشته شدن حسن نصرالله و عباس نیلفروشان انجامید، هستند و احتمال می‌دهند که وسایل ارتباطی اسماعیل قاآنی هک شده باشد.

میدل ایست آی همچنین خبر داده بود که رییس دفتر قاآنی نیز به اتهام جاسوسی برای اسرائیل بازداشت شده است.

خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه گزارش‌ها درباره تحت بازجویی بودن قاآنی را تکذیب کرد، اما با وجود همه شایعات و گمانه‌زنی‌ها، هیچ یک از مقامات و رسانه‌های جمهوری اسلامی توضیحی درباره قاآنی و علت غیبت ناگهانی او منتشر نکردند.

حسین دقیقی، مشاور عالی فرمانده کل سپاه، روز جمعه ۲۰ مهر، غیبت و بی‌خبری از اسماعیل قاآنی در صحنه‌های عمومی نظیر نماز جمعه را «نشان از تمرکز بر وظیفه‌شناسی و مسئولیت‌پذیری نیروهای مسلح نظام» خواند.

حسین شریعتمداری، نماینده خامنه‌ای در روزنامه کیهان، نیز روز یکشنبه ۲۲ مهر، پاسخ ندادن سپاه پاسداران به شایعه‌ها درباره غیبت اسماعیل قاآنی را «موفقیتی چشمگیر» خواند و افزود که سپاه «در حالی که هیچ نکته‌ای از نگاهش پنهان نیست، به هیچ‌یک از شایعات پاسخ نداد و دشمن را در حالتی از گیجی و منگی تنها گذاشت.»

جنازه عباس نیلفروشان بیش از دو هفته پس از کشته شدن، بامداد سه‌شنبه ۲۴ مهر از طریق بغداد به تهران رسید. پیش‌تر فرمانده سپاه استان اصفهان اعلام کرده بود علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، برای او نماز میت خواهد خواند.

مراد ویسی، تحلیلگر ارشد در ایران‌اینترنشنال در تحلیلی نوشت: جنگ بار دیگر در خانه‌های ایرانیان را می‌زند. مردم هر روز در اضطراب حمله‌ احتمالی اسرائیل به سر می‌برند. اما چرا اوضاع به اینجا کشیده شد؟

پاسخ ساده است: جمهوری اسلامی و سپاه طی چهار دهه در منطقه‌ خاورمیانه به آتش‌افروزی و دخالت مشغول بودند، و حالا این شعله‌ها دامن ایران و مردمش را هم گرفته است.

در تمام این سال‌ها، سپاه پاسداران با عنوان ایجاد «محور مقاومت» گروه‌های نیابتی تشکیل داد و در امور داخلی کشورهای منطقه دخالت کرد. از لبنان و یمن گرفته تا عراق، سوریه، غزه و حتی بحرین. طبیعی بود که وقتی قاسم سلیمانی و فرماندهان سپاه به گسترش مرزهای امنیتی کشور تا دریای مدیترانه افتخار می‌کردند، دشمنان جمهوری اسلامی هم دست روی دست نخواهند گذاشت.

اکنون، اسرائیل پس از ضربه زدن به گروه‌های نیابتی جمهوری اسلامی در غزه، کرانه باختری و لبنان، خود جمهوری اسلامی را هدف گرفته است، اما مساله اینجاست که هر حمله‌ به جمهوری اسلامی، در عمل حمله به ایران و زیرساخت‌های کشور نیز هست.

متن کامل تحلیل مراد ویسی را اینجا بخوانید.

پاسخ ساده است: جمهوری اسلامی و سپاه طی چهار دهه در منطقه‌ خاورمیانه به آتش‌افروزی و دخالت مشغول بودند، و حالا این شعله‌ها دامن ایران و مردمش را هم گرفته است.

در تمام این سال‌ها، سپاه پاسداران با عنوان ایجاد «محور مقاومت» گروه‌های نیابتی تشکیل داد و در امور داخلی کشورهای منطقه دخالت کرد. از لبنان و یمن گرفته تا عراق، سوریه، غزه و حتی بحرین. طبیعی بود که وقتی قاسم سلیمانی و فرماندهان سپاه به گسترش مرزهای امنیتی کشور تا دریای مدیترانه افتخار می‌کردند، دشمنان جمهوری اسلامی هم دست روی دست نخواهند گذاشت.

اکنون، اسرائیل پس از ضربه زدن به گروه‌های نیابتی جمهوری اسلامی در غزه، کرانه باختری و لبنان، خود جمهوری اسلامی را هدف گرفته است، اما مساله اینجاست که هر حمله‌ به جمهوری اسلامی، در عمل حمله به ایران و زیرساخت‌های کشور نیز هست.

جمهوری اسلامی همان روزی جنگ را به خانه‌های مردم ایران آورد که سوریه و لبنان را بر ایران و ایرانی اولویت داد. مگر مهدی طائب، فرمانده قرارگاه عمار، نگفت: «سوریه برای ما مهم‌تر از خوزستان است»؟! یا مگر علی خامنه‌ای نبود که با افتخار از تجهیز حماس و جهاد اسلامی و تسلیح کرانه باختری سخن گفت و اعلام کرد که هر کسی علیه اسرائیل بجنگد، از حمایت ایران برخوردار خواهد بود؟

وقتی حکومت جمهوری اسلامی با غرور از این اقدامات سخن می‌گوید، طبیعی است که دیر یا زود اسرائیل و دشمنان منطقه‌ای جمهوری اسلامی نیز واکنش نشان دهند. جنگی که به خانه‌ دیگران برده شد، حالا به دست جمهوری اسلامی به دروازه‌های ایران بازگشته است. این در حالی است که مقامات حکومت همواره در جای امنی پناه می‌گیرند، اما این مردم ایران هستند که قربانی جنگ‌طلبی‌های حکومت می‌شوند.

از طرف دیگر، پیش از آنکه حتی جنگی آغاز شود، بازار ایران واکنش نشان داده و قیمت‌ها به‌شکل بی‌سابقه‌ای در حال افزایش است. همین دوشنبه، قیمت سکه از ۵۰ میلیون تومان عبور کرد و دلار به بیشتر از ۶۳ هزار تومان رسید. این افزایش قیمت‌ها بازتاب وحشت بازار از جنگی است که در پیش است.

مردم ایران نه‌تنها باید هزینه‌های جنگ‌طلبی جمهوری اسلامی و سپاه را بپردازند، بلکه باید بار تورم، گرانی، و کمبود بودجه را نیز به دوش بکشند.

در شرایطی که به گفته وزیر اقتصاد میزان کسری بودجه امسال ۸۵۰ هزار میلیارد تومان اعلام شده، باز هم منابع مالی به‌جای تامین نیازهای داخلی، صرف موشک‌ها و پهپادهایی می‌شود که در غزه، لبنان و عراق شلیک می‌شوند.

همه‌ این هزینه‌ها از جیب مردم ایران می‌رود و در عین حال همین مردم باید با تحریم‌ها و محدودیت‌های جدید نیز دست و پنجه نرم کنند .اتحادیه اروپا ایران‌ایر، ماهان و ساها را تحریم کرده است. این تحریم‌ها یه‌طور مستقیم مردم ایران را تحت تاثیر قرار می‌دهند؛ حالا برای سفر خارجی باید با هزینه‌های بیشتر بلیت ایرلاین‌های خارجی مثل ترکیش ایرلاین را بخرند، یا به‌طور کلی قید سفر برای دیدار عزیزانشان را بزنند.

واقعیت این است که این تحریم‌ها حاصل سوءاستفاده نظامی جمهوری اسلامی از هواپیماهای مسافربری است. محمدجواد ظریف، وزیر امور سابق خارجه، به‌روشنی در فایل مصاحبه لو رفته خود گفت که آمریکا به جمهوری اسلامی هشدار داده بود از ایران‌ایر و ماهان برای مقاصد نظامی در سوریه استفاده نکند، اما قاسم سلیمانی با حمایت مستقیم خامنه‌ای، این هشدارها را نادیده گرفت و بارها از این خطوط هوایی برای انتقال تجهیزات نظامی استفاده کرد. نتیجه؟ حالا ایران‌ایر و ماهان تحریم شده‌اند و این مردم ایران هستند که باید بهای این سیاست‌ها را بپردازند.

سیاست‌های سپاه‌محور جمهوری اسلامی که با حمایت خامنه‌ای در منطقه پیاده شد، حالا نتیجه‌اش را نشان می‌دهد. گسترش تحریم‌ها، تورم، و سایه جنگ همگی نتیجه نادیده گرفتن هشدارهای داخلی و خارجی است. در نهایت، این مردم ایران هستند که تاوان جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای و لجاجت‌های سپاه و حکومت را می‌پردازند. درهای دیپلماسی در حال بسته شدن و جنگ افزارها آماده غرش هستند. جمهوری اسلامی در حال آوردن جنگی به خانه است که لازم و ضروری نبود.

به نوشته این اندیشکده، تشدید تنش‌ها میان اسرائیل و حکومت ایران روز به روز منافع روسیه در خاورمیانه را بیش از پیش تحت تاثیر قرار می‌دهد و همچنین تهدیدی علیه پروژه‌های مشترک مسکو و تهران به شمار می‌رود.

با این وجود، ترجیح مسکو این است که خود را با شرایط در حال تغییر منطقه وفق دهد تا اینکه به‌طور مستقیم در آن مداخله کند.

بنیاد کارنگی افزود: «روسیه نمی‌تواند ایران را در رویارویی با اسرائیل و آمریکا نجات دهد و دست به اقدامی در این زمینه نیز نخواهد زد.»

جمهوری اسلامی و روسیه روابط دوجانبه خود را، به‌ویژه پس از آغاز مناقشه اوکراین، به‌طور فزاینده‌ای تقویت کرده‌اند و تهران یکی از متحدان اصلی مسکو در نبرد با کی‌یف بوده است.

روزنامه وال استریت ژورنال ۱۶ شهریور گزارش داد با وجود هشدارهای غرب، حکومت ایران محموله‌ای از موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد را در اختیار روسیه قرار داده است.

جمهوری اسلامی پیش‌تر پهپادهای انتحاری شاهد ۱۳۱ و شاهد ۱۳۶ را به روسیه ارسال کرده بود تا در جریان عملیات نظامی در اوکراین مورد استفاده قرار گیرند.

مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۲۰ مهر در دیدار با ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه، روابط تهران و مسکو را «صمیمانه» خواند و خواستار تسریع در امضای سند راهبردی میان دو کشور شد.

با وجود نزدیکی روابط تهران و مسکو، بنیاد کارنگی تاکید کرد هیچ نشانه‌ای مبنی بر تمایل روسیه برای «مداخله نظامی مستقیم در درگیری‌های جاری در خاورمیانه» وجود ندارد.

این اندیشکده اضافه کرد: «مسکو به قدری در اوکراین درگیر است که زمانی برای یک جنگ دیگر ندارد. همچنین هرگز به نظر نرسیده که روسیه بخواهد برای منافع ایران بجنگد.»

بنیاد کارنگی در ادامه مطلب خود به تاثیر تحولات اخیر منطقه بر روابط روسیه و اسرائیل پرداخت و نوشت اسرائیل پیش از حملات خود به سوریه، دیگر مسکو را در جریان نمی‌گذارد.

با در نظر گرفتن شرایط موجود، شاید روسیه تنها دفع حملات اسرائیل به سوریه را در دستور کار قرار دهد اما بیش از این، به مناقشه خاورمیانه وارد نخواهد شد.

اسرائیل ۱۲ مهر نیروهای حکومت ایران را در نزدیکی پایگاه هوایی حمیمیم سوریه هدف قرار داد. از آن‌جا که نظامیان روسی در این پایگاه مستقر هستند، سامانه‌های دفاعی روسیه تعدادی از موشک‌های اسرائیلی را در جریان این حمله رهگیری و ساقط کردند.

با این حال، احتمال درگیری مستقیم روسیه و اسرائیل بسیار کم است و دو کشور مایل به قطع روابط دوجانبه خود نیستند.

حکومت ایران شامگاه ۱۰ مهر با حدود ۲۰۰ موشک بالستیک خاک اسرائیل را هدف قرار داد. این دومین حمله مستقیم جمهوری اسلامی به اسرائیل بود.

مقام‌های اسرائیلی در دو هفته گذشته بارها تاکید کرده‌اند این کشور به حمله موشکی جمهوری اسلامی پاسخ خواهد داد. بیم آن می‌رود واکنش اسرائیل به شعله‌ورتر شدن آتش تنش‌ها در منطقه بینجامد.

بنیاد کارنگی همچنین نوشت روسیه ممکن است به سراغ گزینه حمایت غیرمستقیم از جمهوری اسلامی برود و گروه‌های نیابتی تهران، مانند حزب‌الله لبنان و حوثی‌های یمن، را از نظر تسلیحاتی تقویت کند.

به گفته این اندیشکده، روسیه تنها زمانی این گزینه را در دستور کار قرار خواهد داد که نیروهای ایالات متحده به‌طور فعالانه در مناقشه خاورمیانه مداخله کنند.

بنیاد کارنگی اضافه کرد روسیه مقابله با منافع آمریکا در سراسر جهان را هدفی مشروع می‌داند اما چنین موضعی در قبال اسرائیل ندارد و به همین دلیل، تنها زمانی به حمایت تسلیحاتی از گروه‌های نیابتی جمهوری اسلامی خواهد پرداخت که پای آمریکا در میان باشد.

به دنبال حمله نظامی روسیه به اوکراین، روابط مسکو و کشورهای غربی، و در راس آن‌ها آمریکا، به سردی گراییده است.

روسیه عملیات نظامی خود را علیه اوکراین پنجم اسفند ۱۴۰۰ کلید زد و از آن زمان تاکنون، درگیری‌های مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.

عراقچی دوشنبه ۲۳ مهر در جریان سفر به عمان با اشاره به پیشینه این گفتگوها گفت: «این روند اکنون متوقف شده است، زیرا شرایط منطقه خاص است و زمینه‌ای برای این گفت‌وگوها وجود ندارد. زمانی که بحران‌های جاری را پشت سر گذاشتیم، در این باره تصمیم می‌گیریم که آیا مجددا وارد این روند شویم یا خیر.»

رسانه‌ها در سال‌های گذشته بارها از برگزاری مذاکرات محرمانه میان جمهوری اسلامی و آمریکا در عمان خبر داده‌ بودند.

پایگاه‌ خبری اکسیوس در اردیبهشت‌ماه گزارش داد برت مک‌گرک، مشاور ارشد دولت آمریکا در امور خاورمیانه، و آبرام پیلی، معاون نماینده ویژه ایالات متحده در امور ایران، به صورت غیرمستقیم در عمان با مقام‌های جمهوری اسلامی مذاکره کردند.

محور این گفت‌وگوها برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی و تنش‌ها در منطقه در پی اقدامات گروه‌های نیابتی تهران عنوان شد. این دومین دور مذاکرات دو طرف در سال جاری میلادی بود.

به گزارش روزنامه فایننشال تایمز در اسفندماه ۱۴۰۲، موضوع اصلی دور نخست مذاکرات محرمانه تهران و واشینگتن در عمان، حملات حوثی‌های یمن به کشتی‌های بین‌المللی بود.

در پی شدت گرفتن مناقشه حماس و اسرائیل، حوثی‌ها حملات خود را به کشتی‌های بین‌المللی در دریای سرخ، تنگه باب‌المندب و خلیج عدن آغاز کردند و امنیت دریانوردی را در منطقه در طول ماه‎‌های گذشته به خطر انداختند. دامنه این حملات حتی به اقیانوس هند نیز کشیده شده است.

عراقچی در ادامه اظهارات خود وجود گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی و آمریکا در سال‌های گذشته را تایید کرد و گفت: «این موضوع قبلا هم اتفاق افتاده است. در دولت گذشته هم این وضعیت وجود داشت و روندی به نام روند مسقط شناخته شده است.»

او در عین حال افزود در جریان سفر اخیرش به عمان تماسی در چارچوب مذاکرات پیشین تهران و واشینگتن برقرار نشده است.

گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی و آمریکا بر سر برنامه هسته‌ای تهران در سال ۱۳۹۱ و در دوران ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد در عمان کلید خورد.

به گفته علی اکبر صالحی، وزیر امور خارجه وقت جمهوری اسلامی، این مذاکرات با موافقت شخص علی خامنه‌ای انجام گرفت.

بر اساس آخرین گزارش‌های محرمانه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، حکومت ایران همچنان برنامه تولید اورانیوم با غنای بالای خود را که می‌تواند برای ساخت سلاح هسته‌ای به کار گرفته شود، ادامه می‌دهد.

عراقچی در سخنان خود در عمان همچنین به تشدید تنش‌ها میان اسرائیل و جمهوری اسلامی پرداخت و گفت: «موضع ما کاملا روشن است و بارها تکرار کرده‌ایم؛ ما خواهان جنگ و درگیری نیستیم، اگرچه برای آن آمادگی کامل داریم.»

او خواستار استفاده از دیپلماسی برای جلوگیری از وقوع یک «بحران» در منطقه شد.

حکومت ایران شامگاه ۱۰ مهر با حدود ۲۰۰ موشک بالستیک خاک اسرائیل را هدف قرار داد. این دومین حمله مستقیم جمهوری اسلامی به اسرائیل بود.

پایگاه خبری بلومبرگ روز ۲۲ مهر با استناد به داده‌های ارائه شده از سوی سازمان مالیاتی اسرائیل نوشت حمله اخیر حکومت ایران بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیارد شِکِل (معادل ۴۰ تا ۵۳ میلیون دلار) به اموال خصوصی شهروندان اسرائیلی خسارت زد.

مقام‌های اسرائیلی در دو هفته گذشته بارها تاکید کرده‌اند این کشور به حمله موشکی جمهوری اسلامی پاسخ خواهد داد.