کمبود واکسنهای آنفلوآنزا ایرانی و خارجی در داروخانههای کشور همچون سالهای گذشته ادامه دارد. این موضوع باعث شده که بخش زیادی از واکسنها سر از بازار سیاه درآورد و سه تا چهار برابر قیمت واقعی به فروش برسد.
سایت دیدهبان ایران، ۱۰ آبان در گزارشی با اشاره به اینکه تمام سه یا چهار میلیون نفری که هر سال باید واکسن آنفلوآنزا را در فصل سرد سال تزریق کنند، دیگر به گشتن و نبود آن در داروخانهها عادت کردهاند، نوشت که این مشکل جزو روتین هر سالهشان شده است.
این گزارش با بیان اینکه مردم در ایران هر سال برای خرید واکسن آنفلوآنزا با جواب «نه» داروخانهدارها مواجه میشوند، نوشت: «این همه ماجرا نیست، درست مانند روتین هر ساله، بخش زیادی از واکسنهای آنفلوآنزا سر از بازار سیاه درمیآورد و سه تا چهار برابر قیمت به فروش میرسد.»
دیدهبان ایران با اشاره به اینکه بررسیهای میدانی و پیامهای دریافتیاش حاکی از کمبود شدید واکسن آنفلوآنزا در داروخانههای تهران است، نوشت که با این وجود، مسئولان وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو، هیچ اعتقادی درباره لزوم رفع این کمبود ندارند.
نایاب شدن واکسنهای ایرانی و خارجی
مریم، مادر بارداری که امسال به تجویز پزشک باید واکسن آنفلوآنزا تزریق کند، به دیدهبان ایران گفت: «از ابتدای مهرماه که پزشکم من را به تزریق واکسن تجویز کرده است، من و همسرم در همه داروخانههای تهران به دنبال یک دوز واکسن هستیم.»
دیدهبان ایران با اشاره به اینکه آنها واکسنی پیدا نکردهاند، نوشت که آنها حتی از چند داروخانه در شهرهای دیگر هم پرسوجو کردهاند و هر چه بیشتر گشتهاند، کمتر پیدا کردهاند.
این مادر باردار میگوید که بعد از ناامید شدن از پیدا کردن واکسن خارجی، به سراغ واکسن ایرانی هم رفته و البته واکسن ایرانی هم پیدا نکرده است.
رضا، پیرمرد ۷۰ سالهای که بیماری قلبی دارد نیز پیدا کردن واکسن با مشکل همراه بوده است.
او در گفتوگو با دیدهبان ایران با اشاره به اینکه هر سال برای پیدا کردن واکسن به مشکل برمیخورم، گفت: «حتی برخی داروخانههای مرجع مثل داروخانه هلال احمر و ۱۳ آبان هم گاهی واکسن ندارند.»
این شهروند با بیان اینکه همیشه در «تیتک» (سامانه اینترنتی سازمان غذا و دارو) به دنبال واکسن آنفلوآنزا میگردد، گفت معمولا وقتی به داروخانههایی این سامانه معرفی کرده میرویم، آنها هم میگویند تمام کردهاند.
شهروند دیگری به نام لیلا که بیماری نقص سیستم ایمنی دارد و هر سال برای پیدا کردن واکسن آنفلوآنزا «باید کفش آهنی به پا کند»، به دیدهبان ایران میگوید: «همه داروخانههای محل من را میشناسند و همه هم میدانند که در ماههای اول پاییز، به دنبال واکسن هستم.»
او با بیان اینکه در سالهای قبل داروخانههای محل برای او واکسن نگه میداشتند، خاطرنشان کرد که امسال واکسن آنفلوآنزا نیامده، تمام شد و او مجبور شد که واکسن مورد نیاز خود را از بازار سیاه تهیه کند.
این شهروند با اشاره به اینکه برای واکسنی از بازار سیاه میخرد، باید حداقل دو تا سه برابر قیمت واکسن در داروخانه پول بدهد، گفت: «این روزها، قیمت واکسن هلندی و فرانسوی در داروخانه نزدیک به ۲۵۰ هزار تومان است، اما همین واکسنها در بازار سیاه بیش از ۹۰۰ هزار تومان قیمت دارند.»
شهروند دیگری به نام مریم که امسال برای خرید واکسن آنفلوآنزا به بازار سیاه سر زده، با قیمتهای بیشتری مواجه شده است.
او به دیدهبان ایران گفت هزینهای که باید برای به دست آوردن واکسن میکرد، یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان بود اما چون میترسید شرایط نگهداری واکسن آنفلوآنزا در دست دلالان بازار سیاه درست و اصولی نباشد، از خرید منصرف شده است.
چرخه توزیع دارو در کشور معیوب است
محمد فاطمی، پزشک داروساز به دیدهبان ایران گفت: «چرخه توزیع دارو در کشور معیوب است، در بسیاری از مواقع، داروی خارجی بیش از اندازه نیاز در داروخانهها توزیع میشود، حال آنکه ممکن است از همان دارو، چند شرکت دارویی داخلی هم تولید کنند و اصلا نیازی به خرید آن از خارج کشور نباشد.»
حیدر محمدی، رییس سازمان غذا و دارو، ۲۰ مهرماه امسال درباره تامین واکسن آنفلوآنزا آمار داد و گفت شرکت تولیدکننده واکسن آنفلوآنزا در ایران تاکنون ۱۹۵ هزار دوز واکسن تحویل معاونت بهداشت وزارت بهداشت برای تزریق رایگان به گروههای پرخطر، داده است.
محمدی همان زمان با بیان اینکه قرار است ۲۰۰ هزار دوز دیگر نیز برای توزیع در داروخانهها در اختیار شرکتهای پخش دارو قرار گیرد، گفت: «منتظریم این شرکت، واکسنهای تولیدی را زودتر تحویل دهد تا در اختیار مردم قرار دهیم.»
او درباره واردات واکسن هم گفت: «تا کنون در مجموع حدود دو میلیون و ۱۰۰ هزار دوز مجوز واردات واکسن داده شده که حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار دوز آن وارد کشور شده و در داروخانهها در دسترس مردم قرار دارد.»
هادی احمدی، مدیر روابط عمومی انجمن داروسازان ایران درباره آمار افرادی که نیاز به تزریق واکسن آنفلوآنزا دارند، گفت: «کادر بهداشت و درمان، افراد بالای ۶۵ سال، کودکان ۶ ماه تا پنج سال، بیماران دیابتی، قلبی و عروقی، ریوی، کلیوی، افرادی که نقص سیستم ایمنی دارند و زنان باردار، حدود سه تا چهار میلیون نفر است.»
احمدی با استناد به همین آمار گفت که به نظر میرسد میزان واکسنی که سازمان غذا و دارو امسال برای واردات سفارش داده، کمتر از نیاز کشور است و به همین دلیل شاهد کمبود واکسن آنفلوآنزا خواهیم بود.
کمیاب یا نایاب شدن شماری از داروها در ایران طی چند سال گذشته بارها به مسالهای بحرانی تبدیل شده است.
محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، شهریور ماه امسال از کمبود بیش از ۳۰۰ قلم دارو در کشور خبر داد.
هادی احمدی، مدیر روابط عمومی انجمن داروسازان ایران، اردیبهشت امسال از کمبود ۳۰۰ قلم دارو در داروخانههای کشور خبر داد و گفت مشکل داروخانهها «دخالت ارگانهای غیرمرتبط در حوزه سلامت» است.
همه اینها تنها راجع به خرید یک گوشی تلفن همراه است؛ چیزی که در اکثر نقاط دنیا، امری طبیعی است، در جمهوری اسلامی به یک چالش تبدیل شده که یک روز تمام، تمام رسانهها به آن پرداختند.
ماجرا چیست؟
نهم آبان ۱۴۰۳، ستار هاشمی، وزیر ارتباطات در شبکه ایکس (توییتر سابق) نوشت : «مشکل رجیستری آیفون با تدبیر دولت وفاق، حمایت رییسجمهور محترم و پیگیری فعالانه وزارت ارتباطات حل شد.»
به گفته وزیر ارتباطات دولت پزشکیان، با مصوبه چهارشنبه نهم آبان هیات دولت و «رفع ممنوعیتی که با همراهی معاون حقوقی رییسجمهوری و وزیر صنعت، معدن و تجارت (صمت) حاصل شد»، جزییات و آییننامه مرتبط با واردات آیفون در کوتاهترین زمان ممکن اعلام خواهد شد.
تعرفه ۹۶ درصدی
همزمان، رسانههای داخلی تصویر مصوبهای را به تاریخ نهم آبان ۱۴۰۳ منتشر کردند. مصوبهای با سربرگ ریاست جمهوری و امضای محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان. در این مصوبه آمده است: «واردات هر نوع تلفن همراه هوشمند با نشان تجاری اپل، با سود بازرگانی (۹۶) درصد مجاز میباشد.»
این تعرفه به تعرفه واردات خودرو شبیه است. در واقع با ۴ واحد درصد اختلاف، یعنی دولت چهاردهم میخواهد از هر گوشی آیفون، به اندازه خود گوشی آیفون عایدی داشته باشد. کمتر شرکتی در جهان میتواند روی محصولات خود سود صد درصدی داشته باشد. همین موضوع مورد توجه کاربران در شبکههای اجتماعی هم قرار گرفته است.
دستپاچگی سخنگوی دولت
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت چهاردهم که این روزها درگیر حاشیههای پخش موسیقی در جلسه رسمی مطبوعاتی است، سه بار یک نوشته خود درباره تعرفه واردات را در شبکه ایکس (توییتر سابق) تغییر داد. ابتدا در حساب شبکه ایکس خود نوشت در جلسه هیات دولت تنها درباره رفع ممنوعیت واردات آیفون تصمیمگیری شده و درباره سایر موضوعات مثل مثل نرخ تعرفه، در روزهای آتی تصمیمگیری خواهد شد.
با وجود این نوشته سخنگوی دولت، انتشار سند مصوبه هیات دولت نشان میداد همان زمانی که مهاجرانی این نوشته را منتشر کرده، دولت تصمیم خود را گرفته بود.
به فاصله کمی، مهاجرانی نوشته قبلی خود را اصلاح کرد و این بار نوشت در مورد نرخ تعرفه «اشتباهی» رخ داده است که به زودی اصلاح میشود.
کمی بعدتر، سخنگوی دولت دوباره پست شبکه ایکس خود را ویرایش کرد و این بار نوشت در روزهای آینده در مورد نرخ تعرفه تصمیمگیری خواهد شد.
تبدیل شرایط گوشی آیفون به خودرو، کار مشترک دولت رئیسی و پزشکیان
در دولت ابراهیم رئیسی و از ابتدای پاییز ۱۴۰۱ واردات آیفون۱۴ به بالا، به شکل تجاری و مسافری به ایران ممنوع شد. تنها دو هفته پس از این ممنوعیت، جمعآوری گوشیهای آیفون ۱۴ و ۱۵ قاچاق از بازار آغاز شد. این تصمیم باعث شد در ایران بر خلاف سایر نقاط جهان، قیمت آیفون۱۳ به دلیل امکان رجیستری از آیفون ۱۴ و ۱۵ قاچاق، گرانتر شود.
پنجم خرداد ماه ۱۴۰۳، خبرگزاری ایسنا با انتشار تصویری از مصوبه جلسه ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ هیات وزیران نوشت: «تعرفه واردات آیفون در صورت لغو ممنوعیت، ۹۶ درصد تعیین شد.»
با وجود این، کمی پس از این خبر، عبدالمهدی اسدی، رییس انجمن واردکنندگان موبایل گفت گمرک به آنها اعلام کرده اجازه واردات آیفون ۱۳ را هم نمیدهد.
یک روز پس از این اظهارات دهقانینیا، حسین روزبه، عضو هیات مدیره انجمن واردکنندگان تلفن همراه، گفت که از زمان انتشار نامه وضع تعرفه ۹۶ درصدی روی گوشیهای آیفون، ثبت سفارش به کلی متوقف شده و حتی با وجود این تعرفه بالا، ترخیص آیفون انجام نمیشود.
جمهوری اسلامی از محل تعرفه گمرکی واردات رسمی موبایل، درآمد کسب میکند. در قانون بودجه سال ۱۴۰۲ درآمد گمرکی گوشیهای بالای ۶۰۰ دلار، در جدول شماره «۵»، بیش از دو هزار میلیارد تومان پیشبینی شده بود.
با وجود این، اسدی در یک نشست خبری در مرداد ۱۴۰۳ گفت دولت در سال گذشته حدود سه تا چهار هزار میلیارد درآمد از محل واردات آیفون، درآمد کسب کرده است.
دولت پزشکیان در لایحه بودجه سال آینده، نیم میلیارد یورو درآمد از محل واردات گوشیهای بالای ۶۰۰ دلار برای خود پیشبینی کرده است. عددی که با نرخ یورو در این لایحه (۵۰ هزار تومان)، حدود ۲۵ هزار میلیارد تومان است. این عدد حدود ۱۲ برابر درآمد پیشبینی شده در قانون بودجه سال ۱۴۰۳ است و برای تحقق آن، طبیعتا باید مشکل واردات گوشیهای آیفون حل شود.
با رفع محدودیت واردات گوشیهای آیفون، هواداران دولت که آن را دستاوردی برای «دولت وفاق» عنوان میکنند راضی هستند؛ دولت هم با تحقق درآمد بالا از حقوق ورودی گوشی آیفون به نظر راضی میرسد. تعرفهای که تقریبا مشابه تعرفه واردات خودرو است.
در این میان تنها مصرفکننده ایرانی است که بر خلاف شهروندان اکثر نقاط جهان، برای موضوعی به سادگی خرید یک گوشی تلفن همراه، باید با بیم و امید اخبار را دنبال کند و در نهایت دقیقا برابر قیمت یک آیفون، به دولت حقوق ورودی پرداخت کند.