سیاست مهاجرتی ترامپ؛ آغاز سختگیریهای جدید از روز اول ریاستجمهوری
دونالد ترامپ، رییسجمهوری منتخب آمریکا، قصد دارد در صد روز اول دولت خود اقدامات گستردهای برای محدود کردن مهاجرت و افزایش اخراج مهاجران انجام دهد. این اقدامات شامل پایان دادن به برنامههای حمایتی از برخی کشورها و اعمال سیاستهای سختگیرانهتر در قبال مهاجران غیرقانونی خواهد بود.
به گزارش پولیتیکو ترامپ قصد دارد در اولین روزهای ریاستجمهوری خود روند اخراج صدها هزار نفر را آغاز کند.
اخراج گسترده مهاجران
تیم او بر اخراج مهاجرانی تمرکز خواهد کرد که پیشتر محکومیتهای کیفری داشتهاند یا احکام نهایی اخراج برای آنها صادر شده است.
در سال ۲۰۲۲، نزدیک به ۱/۱۹ میلیون نفر مشمول چنین احکامی بودند و اجرای این روند نیازمند منابع بسیار زیاد و توسعه ظرفیتهای بازداشتگاهی است.
جان سندویگ، مدیر پیشین اداره مهاجرت و گمرک (ICE)، تاکید کرد که این روند بهدلیل محدودیت ظرفیت و منابع انسانی بسیار پرهزینه و زمانبر خواهد بود. در حال حاضر، اداره مهاجرت تنها هفت هزار مامور دارد که سالانه حدود ۲۵۰ هزار نفر را اخراج میکنند.
پایان دادن به برنامههای حمایتی
ترامپ قصد دارد برنامهای را لغو کند که به برخی از شهروندان کوبا، هائیتی، نیکاراگوئه و ونزوئلا اجازه ورود و اقامت قانونی میداد.
این برنامه که از سوی دولت بایدن برای کاهش مهاجرت غیرقانونی اجرا شده بود، به نزدیک به ۵۳۰ هزار نفر از این کشورها امکان زندگی و کار در آمریکا را به مدت دو سال داد.
ترامپ همچنین وعده داده است که وضعیت حمایت موقت (TPS) را برای هائیتی لغو کند. این وضعیت که از سال ۱۹۹۰ اجرا میشود، به افراد از کشورهای ناامن اجازه اقامت و کار قانونی در آمریکا را میدهد.
بازگشت به سیاستهای محدودکننده
ترامپ قصد دارد دستور آلخاندرو مایورکاس، وزیر امنیت داخلی دولت بایدن، را که اولویتهای اخراج را برای تهدیدهای امنیتی و عمومی تعیین کرده بود، لغو کند.
این دستور بر اخراج افرادی که تهدیدی برای امنیت ملی و امنیت عمومی محسوب میشوند، تاکید داشت و از ماموران اداره مهاجرت و گمرک (ICE) میخواست تا پیش از تصمیمگیری درباره اخراج فردی، بهجای تکیه صرف بر محکومیت کیفری، تمامی حقایق و شرایط مرتبط با آن را بررسی کنند.
این اقدام بهعنوان بخشی از مجموعه سیاستهای اجرایی ترامپ برای کاهش موانع بوروکراتیک در روند اخراج مهاجران خواهد بود.
علاوه بر این، ترامپ ممکن است اپلیکیشن «سیبیپی وان»، که از آن برای تعیین وقت درخواست پناهندگی استفاده میشود، از کار بیندازد.
جمهوریخواهان معتقدند که این ابزار باعث افزایش ورود غیرقانونی مهاجران شده است.
دیپلماسی مهاجرتی
یکی دیگر از ابزارهای ترامپ برای اخراج سریع مهاجران، فشار به کشورهای مبدا برای پذیرش مهاجران اخراجشده است.
برخی از کشورها، بهویژه در مورد مهاجرانی که مرتکب جرایم خشونتآمیز شدهاند، تمایلی به پذیرش آنها ندارند.
ترامپ ممکن است از تهدید به اعمال تحریمهای ویزایی برای فشار به این کشورها استفاده کند.
مارکو روبیو، سناتور جمهوریخواه، که به احتمال زیاد وزیر امور خارجه دولت ترامپ خواهد شد، نقشی کلیدی در هماهنگی این سیاستها ایفا خواهد کرد.
بازگرداندن سیاست «ماندن در مکزیک»
ترامپ وعده داده است که سیاست «ماندن در مکزیک» را که در دوره اول ریاستجمهوری خود اجرا کرده بود، احیا کند.
این سیاست که بهصورت رسمی «پروتکلهای حمایت از مهاجران» نامیده میشود، پناهجویان را ملزم میکند تا زمان برگزاری جلسات دادگاه مهاجرت در خاک مکزیک بمانند. اجرای مجدد این سیاست نیازمند توافق با دولت مکزیک خواهد بود.
چالشهای پیش رو
سیاستهای مهاجرتی ترامپ با چالشهای قانونی، لجستیکی و دیپلماتیک زیادی روبهرو خواهد بود. مخالفان این سیاستها، از جمله گروههای مدافع حقوق مهاجران، احتمالا شکایات حقوقی گستردهای علیه این سیاستها مطرح خواهند کرد.
علاوه بر این، کمبود منابع انسانی و زیرساختهای لازم برای اجرای این برنامهها، روند اجرای آنها را کند خواهد کرد.
با این حال، ترامپ در مورد سیاستهای خود صریح است و تاکید کرده است: «وقتی افرادی مرتکب قتل شدهاند و قاچاقچیان مواد مخدر کشورها را نابود کردهاند، آنها در اینجا نمیمانند.»
ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا، ضمن استقبال از چینش اعضای کابینه دولت آتی آمریکا گفت سیاستهای دونالد ترامپ میتواند زمینه را برای خروج نیکولاس مادورو از قدرت در ونزوئلا فراهم آورد و دموکراسی را در این کشور نجات دهد.
ماچادو در مصاحبهای با روزنامه نیویورک تایمز که روز دوشنبه ۲۸ آبان منتشر شد، تاکید کرد مادورو اکنون بسیار ضعیف شده زیرا از یک سو، با اختلافاتی در میان متحدان خود روبهرو است و از سوی دیگر، مردم ونزوئلا دست رد به سینه او زدهاند.
او افزود در صورتی که ترامپ کارزار فشار بر دولت ونزوئلا را احیا کند، این موضوع میتواند مادورو را برای ترک قدرت به پای میز مذاکره بکشاند.
به گفته ماچادو، شرایط کنونی ونزوئلا برای ترامپ بسیار وسوسهانگیز است زیرا دولت آتی ایالات متحده میتواند در زمانی «بسیار بسیار کوتاه»، یک «پیروزی عظیم» را در حوزه سیاست خارجی خود کسب کند.
نیکولاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا که به تقلب در انتخابات متهم شده
هرچند برخی نظرسنجیها از پیروزی ادموندو گونزالس، نامزد مورد حمایت اپوزیسیون، حکایت داشتند، اما در نهایت نهاد انتخاباتی ونزوئلا اعلام کرد مادورو با کسب ۵۱ درصد آرا برای بار سوم بهعنوان رییسجمهوری این کشور انتخاب شده است.
در مقابل، اپوزیسیون ونزوئلا از وجود شواهدی مبنی بر پیروزی قاطع گونزالس خبر داد و تاکید کرد نتایج رسمی انتخابات را نمیپذیرد.
رهبر اپوزیسیون ونزوئلا در ادامه مصاحبه خود با نیویورک تایمز از انتخاب مارکو روبیو بهعنوان وزیر امور خارجه و مایک والتز بهعنوان مشاور امنیت ملی دولت ترامپ تمجید کرد.
این سمتها نقشی تعیینکننده در رویکرد آتی واشینگتن در قبال کاراکاس خواهند داشت.
نیویورک تایمز نوشت روبیو به دلیل «رویکرد بدون مصالحه» خود در برابر حکومتهای استبدادی چپگرا در آمریکای لاتین مشهور است.
در دوران پیشین حضور ترامپ در کاخ سفید، روبیو یکی از طراحان اصلی سیاست فشار حداکثری آمریکا علیه مادورو بود و از اعمال تحریمهای نفتی علیه ونزوئلا و تقویت اپوزیسیون این کشور پیشتیبانی میکرد.
با این وجود، اقدامات دولت ترامپ در آن مقطع زمانی نتوانست به سرنگونی مادورو از قدرت بینجامد.
دونالد ترامپ و مارکو روبیو
ماچادو اما تاکید کرد اکنون شرایط ونزوئلا متفاوت از سالهای گذشته است زیرا مادورو از نظر مالی در مضیقه به سر میبرد، متحدان کلیدی مانند لوییس ایناسیو لولا دا سیلوا، رییسجمهوری برزیل، را از خود رانده و بهحدی محبوبیت خود را از دست داده که برای ماندن در قدرت، به سرکوب گسترده روی آورده است.
او افزود ترامپ میتواند برای تشدید فشارها علیه مادورو، معافیتهای تحریمی ونزوئلا را که در دولت بایدن وضع شده بودند، بازگرداند و متحدان مادورو را به دلیل دست داشتن در جنایت، تحت تعقیب قرار دهد.
اظهارات ماچادو در حالی مطرح میشوند که برخی ناظران معتقدند اپوزیسیون ونزوئلا در پی خروج ادموندو گونزالس از این کشور تضعیف شده است. گونزالس که خود را برنده انتخابات اخیر ونزوئلا میداند، روز ۱۸ شهریور به اسپانیا پناهنده شد.
پیشتر و در روز ۱۲ شهریور، دادگاهی در ونزوئلا گونزالس را به تحریک مردم به شورش متهم و حکم دستگیری او را صادر کرده بود.
جو بایدن، رییسجمهوری آمریکا، به اوکراین اجازه داده تا علیه نیروهای روسیه و کره شمالی از موشکهای بالستیک اتاکمز ساخت این کشور استفاده کند و مواضع آنها را در عمق خاک روسیه هدف بگیرد. اما چرا این موشکها برای اوکراین مهم هستند؟
به گزارش گاردین احتمالا بهزودی از این موشکها در تهاجمی که اوکراین در منطقه کورسک آغاز کرده، استفاده خواهد شد.
قابلیتهای این موشک چیست؟
این سامانه موشکی با نام سیستم موشکی تاکتیکی ارتش، یا به اختصار اتاکمز (Atacms) شناخته میشود.
این سامانه در دوران جنگ سرد برای نابود کردن اهداف شوروی توسعه یافت و اوکراین قبلا از آن در برابر اهدافی در مناطق اشغالی اوکراین استفاده کرده است.
این موشکها که ساخت لاکهید مارتین هستند، میتوانند اهدافی تا فاصله ۱۹۰ مایل (۳۰۰ کیلومتر) را هدف قرار دهند.
موشکهای بالستیک نسبت به اغلب راکتها در ارتفاعات بسیار بالاتری از جو پرواز میکنند و میتوانند از پدافند هوایی عبور کنند زیرا با سرعتی بسیار بالا به زمین برخورد میکنند.
موشکهای اتاکمز بهعنوان موشکهای دوربرد شناخته میشوند، اگرچه برد آنها به اندازه موشکهای کروز یا بالستیک قارهپیما نیست.
چرا دولت بایدن موضع خود را تغییر داده است؟
کییف مدتها برای گرفتن اجازه استفاده از موشکهای اتاکمز علیه اهداف در روسیه به واشینگتن فشار آورده بود و اکنون بایدن تحت فشار بیشتری قرار گرفته است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری منتخب، اعلام کرده است که قصد دارد جنگ اوکراین را بهسرعت پایان دهد. این موضوع باعث نگرانی کییف و حامیان جهانی آن شده است.
بایدن قبلا با حملات در داخل خاک روسیه با استفاده از اتاکمز مخالفت کرده بود، زیرا بیم آن میرفت که این حملات باعث تشدید جنگ شود.
ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، پیشتر هشدار داده بود که این اتفاق میتواند ابعاد جنگ را تغییر دهد.
بایدن گفته بود: «ما تلاش میکنیم از جنگ جهانی سوم جلوگیری کنیم.»
با این حال، این تصمیم اکنون بهعنوان پاسخی به حضور نیروهای کره شمالی در کنار نیروهای روسیه توجیه میشود.
ماه گذشته، پیونگیانگ حدود ۱۰ هزار سرباز به روسیه اعزام کرد تا در جنگ اوکراین شرکت کنند و نگرانیهایی وجود دارد که این کشور دهها هزار سرباز دیگر را نیز راهی جبهههای جنگ در اوکراین کند.
تاثیر موشک اتاکمز بر میدان نبرد چه خواهد بود؟
اکنون اوکراین میتواند اهدافی در کورسک را با این موشکها هدف قرار دهد، جایی که کییف بیش از هزار کیلومتر مربع از خاک روسیه را در اختیار دارد.
موشکهای اتاکمز میتوانند انبارهای سلاح و مهمات، خطوط تامین و پایگاههای نظامی روسیه را هدف قرار دهند. این امر میتواند به نیروهای اوکراینی در خطوط مقدم کمک کند.
این اقدام میتواند راهی برای تقویت توانایی نظامی اوکراین پیش از وادار شدن به مذاکرات صلح پس از ورود ترامپ به کاخ سفید در اواخر ماه ژانویه باشد.
همچنین ممکن است با تاثیر روانی مثبت، روحیه اوکراین را در یک دوره سخت تقویت کند.
وضعیت جنگ چگونه است؟
انتظار میرود مسکو بهزودی دست به یک حمله بزرگ برای بازپسگیری کورسک بزند و در این حمله بهویژه از نیروهای کره شمالی بهره بگیرد.
با این حال، موشکهای اتاکمز راهحلی جادویی نخواهند بود. نیروهای روسیه همچنان در حال پیشروی در شرق اوکراین هستند.
مشکل بزرگ اوکراین کمبود نیرو است و کییف برای بسیج افراد بیشتری برای پیوستن به جنگ تلاش میکند.
درباره موشکهای استورم شادو و سایر تسلیحات چه میدانیم؟
بایدن بهتدریج به کییف اجازه داده است که از تسلیحات پیشرفتهتر و دوربردتر استفاده کند.
در اوایل جنگ، او استفاده از سامانه موشکی توپخانهای با تحرک بالا، یا هیمارس (Himars) را تایید کرد که میتواند اهدافی تا فاصله ۵۰ مایل (۸۰ کیلومتر) را هدف قرار دهد.
طی دو ماه گذشته، گمانهزنیهایی وجود داشت که اوکراین ممکن است اجازه استفاده از موشکهای استورم شادو، با قابلیتهایی مشابه موشکهای اتاکمز ، علیه نیروهای روسیه در داخل خاک روسیه دریافت کرده باشد.
از آنجا که این موشکهای دوربرد فرانسوی-بریتانیایی از یک سامانه هدایت آمریکایی استفاده میکنند، بنابراین واشینگتن باید در مورد نحوه استفاده آنها تصمیم بگیرد.
ممکن است تصمیم بایدن درباره اتاکمز، اکنون متحدان اروپایی او را جسورتر کند تا به کییف آزادی بیشتری در استفاده از استورم شادو (که در فرانسه به عنوان اسکالپ شناخته میشود) بدهند. این موشکها به اندازهای قدرتمند و دقیق هستند که میتوانند پناهگاهها را نابود کنند و به فرودگاهها آسیب بزنند.
دو شهروند بریتانیایی که پیش از این در چند تلاش مجزا برای انتقال مهاجران به بریتانیا از طریق کانال مانش ناکام مانده بودند، در دادگاه به دلیل مشارکت در مهاجرت غیرقانونی گناهکار شناخته شدند. یک تن دیگر نیز پیشتر به جرم خود در همین رابطه اعتراف کرده بود.
بیبیسی روز دوشنبه ۲۸ آبان با استناد به گزارش آژانس ملی مبارزه با جرایم بریتانیا نوشت فردی لارِنس ۵۷ ساله، پُل گیگلیا ۶۴ ساله و کیت بیجِنت ۶۳ ساله پنج بار در ماه اوت ۲۰۱۸ تلاش کردند تا مهاجران ویتنامی را به بریتانیا برسانند.
جلسه رسیدگی به اتهام لارنس روز سوم آبان در دادگاه سلطنتی کانتربری برگزار شد و او اتهام خود را پذیرفت. گیگلیا و بیجنت هم روزهای ۲۴ و ۲۵ آبان در همان دادگاه محاکمه شدند.
دادگاه حکم نهایی این سه مرد بریتانیایی را متعاقبا اعلام خواهد کرد.
به گزارش رسانهها، قاچاقچیان انسان برای انتقال مهاجران غیرقانونی از فرانسه به بریتانیا با استفاده از قایقهای کوچک، به ازای هر نفر چند هزار یورو دریافت میکنند.
سخنگوی وزارت کشور بریتانیا روز ۱۱ آبان تاکید کرد: «همه ما میخواهیم از سفرهای خطرناک [مهاجران] با قایقهای کوچک که جان افراد را به خطر میاندازد و امنیت مرزهای ما را تضعیف میکند، جلوگیری کنیم.»
او باندهای قاچاق انسان را به «سوءاستفاده» از مهاجران متهم کرد و افزود این باندها تنها برای دریافت پول از مهاجران فعالیت میکنند و به زنده ماندن یا مردن آنها اهمیتی نمیدهند.
لباسهای باقیمانده از مهاجران در سواحل منطقه ویمرو، فرانسه، ۱۴ شهریور
بیبیسی در ادامه گزارش خود درباره اقدام سه تن از شهروندان بریتانیایی در قاچاق مهاجران ویتنامی نوشت پنج تلاش این گروه در این مسیر در یک بازه زمانی ۱۰ روزه صورت گرفت اما همگی آنها به دلایل فنی شکست خورد.
این افراد چهار تلاش خود برای قاچاق مهاجران ویتنامی را با استفاده از قایقی به نام «سورِل لایت» به انجام رساندند.
سه همدست دیگر این گروه پیش از انجام تلاش پنجم برای عبور دادن مهاجران از کانال مانش، بازداشت و در فرانسه محاکمه شدند.
بیبیسی افزود پلیس فرانسه در آن مقطع زمانی، پس از دریافت گزارشهای اطلاعاتی از آژانس ملی مبارزه با جرایم بریتانیا، قایق سورل لایت را در حدود ۱۰۰ متری ساحل تحت نظر گرفت.
۱۲ مهاجر ویتنامی نیز که برای عبور از کانال مانش در ساحل تجمع کرده بودند، مشاهده شدند.
پلیس فرانسه پس از ورود مهاجران به دریا و حرکت آنها به سوی قایق سورل لایت، مداخله و متهمان را بازداشت کرد.
بریتانیا پیشتر اعلام کرد پنج هزار و ۴۱۷ مهاجر غیرقانونی در ماه اکتبر (۱۰ مهر تا ۱۰ آبان) با عبور از کانال مانش وارد خاک بریتانیا شدند که این عدد در دو سال گذشته بیسابقه بوده است.
نتایج یک پژوهش جدید که در روز ۱۶ مهر منتشر شد، نشان داد بریتانیا میزبان بیشترین تعداد مهاجران غیرقانونی در میان کشورهای اروپایی است.
بر اساس این مطالعه که به رهبری پژوهشگران دانشگاه آکسفورد انجام شد، هماکنون تعدادی بین ۵۹۴ هزار تا ۷۴۵ هزار مهاجر غیرقانونی در بریتانیا زندگی میکنند. این عدد معادل حدود یک درصد از جمعیت بریتانیا است.
دولت پیشین بریتانیا به رهبری ریشی سوناک طرحی را در دستور کار داشت که بر اساس آن قرار بود مهاجرانی که بهصورت غیرقانونی به این کشور میآمدند، پس از بازداشت در اسرع وقت به رواندا در شرق آفریقا منتقل شوند.
کییر استارمر، رهبر حزب کارگر، پس از پیروزی در انتخابات بریتانیا و تشکیل دولت، در تیرماه دستور لغو این طرح را صادر کرد.
با این حال، دولت استارمر نیز در تلاش است تا از راههای گوناگون، از ورود و اقامت مهاجران غیرقانونی در بریتانیا جلوگیری کند.
با بازگشت ترامپ به کاخ سفید و احتمال اعمال دوباره سیاست فشار حداکثری، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی در گفتوگو با فایننشال تایمز اعلام کرد درِ مذاکره با آمریکا باز است اما تهران تسلیم فشار حداکثری نمیشود. همزمان برخی نمایندگان در مجلس، در پی تغییر دکترین هستهای تهران هستند.
با مشخص شدن نمای کلی کابینه احتمالی دونالد ترامپ و معرفی گزینههایی همچون مارکو روبیو، پیت هگست و جان رتکلیف به عنوان اعضای این کابینه که مواضع سرسختانهای علیه جمهوری اسلامی داشته و دارند، رویکرد برخی مقامات وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی بر کاهش تنشها و خودداری از مواجهه با آمریکا متمرکز شده است.
تخت روانچی: در مذاکره با آمریکا باز است
مجید تخت روانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در گفتوگو با فایننشالتایمز اعلام کرد تهران درها را برای مذاکره با دولت ترامپ باز نگه داشته اما: «هر گونه تلاش برای اعمال دوباره فشار حداکثری، شکست خواهد خورد.»
به گفته تخت روانچی، تهران موافق مذاکرات است اما تسلیم فشار حداکثری نمیشود.
او با اشاره به این که جمهوری اسلامی آمادگی مقابله با «جنگ تحمیلی» را دارد، گفت: «اگر دولت آینده ترامپ بخواهد اشتباه خود را تکرار کند، باز هم شکست خواهد خورد.»
روز شنبه ۲۶ آبان، فایننشال تایمز به نقل از منابع آگاه گزارش داد رییسجمهوری منتخب آمریکا، سیاست فشار حداکثری خود را علیه جمهوری اسلامی، با هدف وادار کردن تهران به مذاکره درباره برنامه هستهای و تغییر سیاستهای منطقهای خود، احیا خواهد کرد.
بقایی: تهران هرگز مذاکرات هستهای را ترک نکرده است
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه با تاکید بر این که تهران هرگز مذاکرات هستهای را ترک نکرده است، گفت: «در تمام این سالها مذاکره در رابطه با رفع تحریمها و احیای برجام وجود داشته و جمهوری اسلامی حسن نیت خود را نشان داده است.»
به گفته بقایی، «جمهوری اسلامی تدابیر و اقدامات لازم را برای دفاع از منافع و صنعت هستهای اتخاذ کرده» است.
او حمله یا تعرض علیه تاسیسات هستهای کشورها را به مثابه «تهدید یا نقض صلح و امنیت بینالمللی» دانست.
بقایی با تاکید بر این که تحریمهای اقتصادی علیه جمهوری اسلامی بیپاسخ نمیمانند، اعلام کرد کانال ارتباطی میان تهران و واشینگتن که از قبل وجود داشته و همچنان برای رد و بدل کردن پیام وجود دارد، «دفتر حفاظت منافع خارجی سوئیس» است.
تکرار تکذیب دیدار ماسک و ایروانی
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، روز دوشنبه ضمن تکذیب دوباره دیدار ایلان ماسک با سعید ایروانی، نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل، در شبکه ایکس نوشت: «برخی چون دوست داشتند این دیدار رخ داده باشد، بدون شواهد آن را پذیرفتند و برخی دیگر، بدون توجه به روند تصمیمگیری در حوزه سیاست خارجی، شتابزده اتهام زدند.»
روزنامه نیویورکتایمز روز پنجشنبه ۲۴ آبان، به نقل از دو مقام جمهوری اسلامی که نخواستند نامشان فاش شود، گزارش داد ماسک روز دوشنبه ۲۱ آبان با ایروانی در سازمان ملل دیدار و با او درباره راههای کاهش تنشها بین تهران و واشینگتن گفتوگو کرده است.
گروهی به دنبال تغییر دکترین هستهای
همزمان با این تحولات، مقامات وزارت امور خارجه در حالی از آمادگی برای مذاکرات هستهای خبر میدهند که برخی شخصیتهای نزدیک به علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی و نمایندگان مجلس شورای اسلامی، به دنبال تغییر دکترین هستهای تهران هستند.
احمد نادری، عضو هیات رییسه مجلس، روز شنبه «آزمایش بمب اتم» از سوی جمهوری اسلامی را تنها راه برقراری «تعادل» در منطقه دانست و بر ضرورت «تغییر دکترین هستهای» حکومت ایران، تاکید کرد.
به گفته او، برنامه هستهای جمهوری اسلامی تا امروز نتوانسته است از نظر امنیتی «هیچ» دستاوردی داشته باشد.
بهنام سعیدی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس هم روز یکشنبه تغییر دکترین دفاعی جمهوری اسلامی را «ضروری و مشروع» خواند و گفت: «هر گونه بازنگری و تقویت در دکترین دفاعی ایران در راستای پاسخ به تهدیدات موجود و متناسب با چالشهای امنیتی منطقهای و بینالمللی خواهد بود.»
ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس، با اشاره به صحبتهای رافائل گروسی مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در هفته گذشته، گفت: «آقای گروسی در ایران اسلامی ترامپهراسی جایگاهی ندارد!»
گروسی، پیش از سفر به ایران اعلام کرد فضای مانور هستهای برای تهران، تنگتر میشود.
این نخستین بار نیست که مقامهای حکومت ایران از لزوم تغییر دکترین هستهای سخن میگویند.
این اظهارات بهویژه پس از شدت گرفتن تنشها میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، بارها بهصورت علنی مطرح شدهاند.
کمال خرازی، رییس شورای راهبردی روابط خارجی و مشاور خامنهای، روز ۱۱ آبان در مصاحبه با شبکه المیادین، وابسته به حزبالله، تهدید کرد اگر جمهوری اسلامی در معرض «تهدید وجودی» قرار بگیرد، ممکن است دکترین هستهای خود را تغییر دهد.
سپاه پاسداران به دنبال انتقام
همزمان با انتشار گزارشهایی از پیام تهران به واشینگتن مبنی بر عدم تلاش برای ترور ترامپ، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از یک منبع آگاه و بدون ذکر نام نوشت پیام تهران «حاوی این نکته بود که ایران پیگیری لازم را درباره قاتلین قاسم سلیمانی انجام خواهد داد و از این مساله کوتاه نخواهد آمد».
روزنامه نیویورکتایمز پیش از این به نقل از مقامهای آمریکایی، یک مقام ایرانی و یک تحلیلگر گزارش داد که جمهوری اسلامی در ماه اکتبر به دولت جو بایدن پیام داده تهران قصد کشتن ترامپ را ندارد.
آنها گفتهاند این پیام از طرف شخص خامنهای ارسال شده است.
این مقامها که نخواستهاند نامشان فاش شود، گفتهاند پیامهای تهران و واشینگتن از طریق سوئیس منتقل شدهاند.
رویارویی مجدد با ترامپ
ترامپ در دوره پیشین ریاستجمهوری خود، توافق هستهای قدرتهای جهانی با ایران (برجام) را کنار گذاشت و در چارچوب کارزار فشار حداکثری، تحریمهای بسیاری علیه جمهوری اسلامی اعمال کرد.
او اکنون صراحتا تاکید کرده اجازه دستیابی ایران به سلاح هستهای را نخواهد داد. چینش نیروهای سیاسی و نظامی اطراف او نیز نشان میدهد تیم جمهوریخواهی که راهی کاخ سفید خواهد شد، آمادگی مواجهه سخت با سناریوهای پیشبینی نشده را دارد.
با بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، جمهوری اسلامی با سه سناریوی محتمل مواجه است. این سناریوها عبارتند از «تسلیم و پذیرش خواستههای ترامپ»، «مقاومت و تضعیف شدید در اثر فشارهای اقتصادی یا شکست در جنگ» و یا «سرنگونی در اثر فشارهای داخلی و خارجی».
نکته قطعی این است که جمهوری اسلامی نه تنها از بازگشت ترامپ تقویت نخواهد شد بلکه سناریوی چهارمی به نام تقویت نظام کاملا غیرممکن به نظر میرسد.
سناریویاول: تسلیموپذیرشخواستههایترامپ
ترامپ در دوران ریاستجمهوری پیشین خود و پیش از خروج از برجام، لیستی از خواستههای مشخص از جمهوری اسلامی ارائه کرد.
این خواستهها شامل محدودیت شدید در برنامههای هستهای و موشکی، توقف حمایت از گروههای تروریستی و پایان دخالتهای منطقهای ایران است.
جمهوری اسلامی تاکنون از پذیرش این خواستهها سر باز زده است.
امروز تمرکز اصلی آمریکا، اسرائیل و اتحادیه اروپا بر برنامه هستهای ایران است که به گفته آنها و به گفته خود جمهوری اسلامی، در آستانه تولید بمب اتمی قرار دارد.
جمهوری اسلامی نه تنها برنامه هستهای خود را متوقف نکرده بلکه از تسریع آن خبر داده است. همچنین، سران نظام بارها تاکید کردهاند که از برنامه موشکی خود عقبنشینی نخواهند کرد.
این موضعگیریها بهویژه در میان فرماندهان نظامی نزدیک به علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، با نوعی رقابت در رجزخوانی و نمایش قدرت همراه است.
با این شرایط، احتمال دستیابی به توافقی فراگیرتر و سختگیرانهتر از برجام، اندک است زیرا خامنهای بارها اعلام کرده که مذاکره بر سر «نقاط قوت نظام» غیرممکن است و عقبنشینی از برنامههای هستهای و موشکی را به معنای پایان حیات سیاسی جمهوری اسلامی میداند.
در صورت عدم توافق جمهوری اسلامی و ترامپ، پیشبینی میشود که دولت ترامپ از همان ابتدای کار، تحریمهای نفتی و اقتصادی شدیدی را مجددا اعمال کند.
ترامپ در دوره پیشین خود صادرات نفت ایران را به کمتر از ۲۰۰ هزار بشکه در روز رساند اما دولت جو بایدن با مماشات، این رقم را به بالای ۱/۷ میلیون بشکه افزایش داد. با بازگشت ترامپ و کنترل کنگره از سوی جمهوریخواهان، انتظار میرود این مماشات پایان یابد.
تحریمهای شدیدتر، همراه با حمایت گسترده از اقدامات نظامی اسرائیل، میتواند جمهوری اسلامی را وارد یک دوره طولانی از فشار اقتصادی، انزوا و حتی فشار نظامی کند.
در این شرایط، این احتمال وجود دارد که اسرائیل با پشتوانه ترامپ، حملات خود را به تاسیسات هستهای و زیرساختهای اقتصادی ایران افزایش دهد.
برخلاف بایدن، ترامپ مانعی برای اقدامات اسرائیل نخواهد بود و ممکن است دست آن را برای حملات گستردهتر باز بگذارد.
در چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ممکن است به سرنوشتی مشابه عراق تحت حکومت صدام حسین پس از جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ دچار شود؛ حکومتی که تحت تحریمهای شدید، منزوی شد و کنترل درآمدهای نفتی خود را از دست داد اما بهطور کامل سرنگون نشد.
سناریویسوم: احتمالسرنگونینظام
سناریوی سوم، احتمال سرنگونی جمهوری اسلامی است که میتواند در اثر مجموعهای از فشارهای داخلی و خارجی رخ دهد.
اعتراضات داخلی و فشارهای خارجی میتوانند به تضعیف پایههای حکومت منجر شوند و به فروپاشی آن بینجامد. این سناریو بهویژه در صورتی محتملتر است که تحریمهای اقتصادی و درگیریهای نظامی با اعتراضات گسترده مردمی و بحرانهای داخلی همزمان شوند.
جمهوری اسلامی در دوره ترامپ با یکی از دشوارترین چالشهای تاریخ خود مواجه خواهد شد.
در سناریوی اول، نظام مجبور به پذیرش خواستههایی خواهد بود که عملا به معنای تضعیف شدید و استحاله آن است.
در سناریوی دوم، مقاومت در برابر فشارها میتواند جمهوری اسلامی را به یک حکومت کاملا ضعیف و منزوی تبدیل کند.
در نهایت، در سناریوی سوم، احتمال فروپاشی حکومت بهطور کامل وجود دارد.
آنچه مسلم است، بازگشت ترامپ نه تنها برای جمهوری اسلامی تقویتی به همراه نخواهد داشت بلکه سرآغاز دورانی از بحرانهای عمیقتر خواهد بود.