در پی توافق حماس و اسرائیل بر سر آزادی آربل یهود، گروگان غیرنظامی اسرائیلی، آوارگان فلسطینی اجازه یافتند به خانههای خود در شمال نوار غزه بازگردند. تصاویر منتشر شده نشان میدهند هزاران فلسطینی با پای پیاده در حال بازگشت به محل سکونت پیشین خود هستند.
قطر بامداد دوشنبه هشتم بهمن اعلام کرد حماس آربل یهود و دو گروگان اسرائیلی دیگر را ظرف چهار روز آینده آزاد خواهد کرد و بدین ترتیب، مجوز بازگشت آوارگان فلسطینی به خانههای خود در شمال غزه صادر شده است.
دفتر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در بیانیهای با تایید صدور مجوز بازگشت ساکنان شمال غزه خبر داد این سه گروگان پنجشنبه ۱۱ بهمن آزاد خواهند شد.
پیشتر اسرائیل حماس را متهم کرده بود بر خلاف توافقات انجام شده، از آزادی آربل یهود سر باز زده است.
اسرائیل تاکید کرده بود پیش از آزادی این گروگان، به ساکنان غزه اجازه نخواهد داد به خانههایشان بازگردند.
پس از ماهها رایزنیهای بینالمللی و با میانجیگری قطر، مصر و آمریکا، اسرائیل و حماس ۲۶ دی برای برقراری یک آتشبس سهمرحلهای در غزه به توافق رسیدند.
مرحله نخست این توافق که شش هفته به طول میانجامد، یکشنبه ۳۰ دی به اجرا درآمد و تاکنون هفت گروگان زن در بند حماس در چارچوب آن آزاد شدهاند.
گزارشها حاکی از آن است که آوارگان فلسطینی هشتم بهمن با عبور از جاده الرشید و بخش غربی ایست بازرسی نتساریم، در حال عزیمت به شهر غزه و مناطق شمالی این باریکه هستند.
روزنامه گاردین گزارش داد صدور اجازه بازگشت ساکنان غزه به منازلشان، موجی از شادی را در میان فلسطینیان مستقر در چادرها و اردوگاهها برانگیخته است.
یک زن فلسطینی در واکنش به تحولات اخیر به خبرگزاری رویترز گفت: «نخوابیدهام. همه چیز را جمع کردهام و آماده رفتن هستم.»
او افزود: «دستکم حالا به خانه بازمیگردیم. اکنون میتوانم بگویم که جنگ به پایان رسیده است و امیدوارم که آرامش همچنان پابرجا بماند.»
اعضای حماس ۱۵ مهر سال گذشته (هفتم اکتبر ۲۰۲۳) با حمله به جنوب اسرائیل حدود هزار و ۲۰۰ نفر را کشتند و بیش از ۲۵۰ تن را گروگان گرفتند.
اسرائیل در واکنش به این تهاجم، عملیات نظامی گستردهای را در نوار غزه آغاز کرد که بنا بر اعلام وزارت بهداشت حماس، بیش از ۴۷ هزار کشته بر جای گذاشت.
علاوه بر یهود و دو گروگان دیگر، سه گروگان اسرائیلی اسیر در غزه نیز قرار است شنبه ۱۳ بهمن آزاد شوند.
حماس در بیانیهای اعلام کرد اطلاعات مورد نیاز درباره تمامی گروگانهایی که در مرحله نخست توافق آزاد خواهند شد، در اختیار طرفهای مذاکرات قرار گرفته است.
اسرائیل دریافت این اطلاعات را تایید کرد.
پیشتر و در ششم بهمن، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از اردن و مصر خواست تعداد بیشتری از فلسطینیان ساکن در نوار غزه را در سرزمینهای خود بپذیرند.
هنگامی که خبرنگاران از ترامپ پرسیدند آیا این پیشنهاد موقتی است یا بلندمدت، او پاسخ داد: «میتواند هر دو باشد.»
مصر، اردن، تشکیلات خودگردان، حماس و جهاد اسلامی فلسطین، هفتم بهمن با پیشنهاد ترامپ برای جابهجایی فلسطینیان مخالفت کردند.
ایمن الصفدی، وزیر امور خارجه اردن، یکشنبه هفتم بهمن با انتشار بیانیهای تاکید کرد: «مخالفت ما با جابهجایی فلسطینیان ثابت و غیرقابل تغییر است. اردن برای اردنیها و فلسطین برای فلسطینیها است.»
وزارت خارجه مصر هم در بیانیهای اعلام کرد که این کشور هرگونه تلاش برای جابهجایی فلسطینیان، چه بهصورت موقت و چه بلندمدت، را رد میکند.
رییسجمهوری ایالات متحده آمریکا ششم بهمن از اردن و مصر خواست تعداد بیشتری از فلسطینیان ساکن در نوار غزه را در سرزمینهای خود بپذیرند.
هنگامی که خبرنگاران از ترامپ پرسیدند آیا این پیشنهاد موقتی است یا بلندمدت، او پاسخ داد: «میتواند هر دو باشد.»
پیشتر در ۳۰ دی، شبکه خبری انبیسی گزارش داده بود دولت ترامپ طرحی را در دست بررسی دارد که بر اساس آن، بخشی از جمعیت دو میلیون نفری نوار غزه در دوران بازسازی به خارج از این باریکه منتقل خواهند شد.
به گزارش انبیسی، اندونزی یکی از گزینههای مطرحشده برای استقرار موقت این گروه از فلسطینیان است.
مخالفت تشکیلات خودگردان، حماس و جهاد اسلامی با طرح ترامپ
محمود عباس، رییس تشکیلات خودگردان فلسطین، هفتم بهمن بدون اشاره مستقیم به نام ترامپ اعلام کرد این تشکیلات هرگونه طرحی را در خصوص جابهجایی فلسطینیان از غزه محکوم و آن را بهشدت رد میکند.
باسم نعیم، عضو ارشد دفتر سیاسی حماس، هم گفت این گروه با انتقال ساکنان غزه به مصر و اردن مخالف است.
نعیم در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه تاکید کرد فلسطینیان چنین طرحهایی را «بیاثر خواهند کرد»، همانطور که در دهههای گذشته، از تحقق طرحهای مشابه برای جابهجایی و ارائه «وطنهای جایگزین» جلوگیری کردهاند.
جهاد اسلامی، دیگر گروه مسلح فلسطینی در غزه، اظهارات اخیر ترامپ را «تاسفآور» خواند و هشدار داد این طرح «با وادار کردن مردم ما به ترک سرزمینشان، ارتکاب جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت را ترویج میکند».
طرح ترامپ برای انتقال ساکنان غزه به مصر و اردن در حالی مطرح میشود که دولت جو بایدن بارها مخالفت خود را با جابهجایی فلسطینیان اعلام کرده بود.
استقبال سیاستمداران راستگرای اسرائیلی از طرح انتقال ساکنان غزه
ایتامار بنگویر، سیاستمدار راستگرا و وزیر پیشین امنیت ملی اسرائیل، در پیامی ویدیویی حمایت خود را از پیشنهاد ترامپ برای انتقال فلسطینیان به اردن و مصر اعلام کرد.
او در این پیام گفت: «رییسجمهوری آمریکا را برای ارائه این ابتکار تحسین میکنم. دولت اسرائیل باید طرح تشویق [ساکنان غزه] به مهاجرت را فورا اجرا کند.»
بنگویر ۲۷ دی در اعتراض به برقراری آتشبس در غزه از سمت خود در کابینه ائتلافی بنیامین نتانیاهو کنارهگیری کرد.
پس از ماهها رایزنیهای بینالمللی و با میانجیگری قطر، مصر و آمریکا، اسرائیل و حماس ۲۶ دی برای برقراری یک آتشبس سهمرحلهای در غزه به توافق دست یافتند. مرحله نخست این توافق یکشنبه ۳۰ دی به اجرا درآمد.
بزالل اسموتریچ، دیگر سیاستمدار راستگرا و وزیر دارایی اسرائیل، نیز از طرح ترامپ استقبال کرد و گفت «راهحلهای جدید» برای پایان دادن به مناقشه کنونی میتواند «صلح و آرامش» را به ارمغان آورد.
او افزود: «طرح کمک به ساکنان غزه برای یافتن مکانی دیگر برای آغاز یک زندگی جدید و بهتر، ایدهای عالی است.»
بنگویر و اسموتریچ در ماههای گذشته هم بارها خواستار «مهاجرت داوطلبانه» فلسطینیان از نوار غزه شده بودند.
با این حال، اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری اسرائیل، دیماه ۱۴۰۲ در واکنش به گمانهزنیها درباره سرنوشت ساکنان غزه پس از پایان جنگ تاکید کرد انتقال فلسطینیان به خارج از این باریکه در دستور کار اسرائیل قرار ندارد.
هنگامی که خبرنگاران از ترامپ پرسیدند آیا این پیشنهاد موقتی است یا بلندمدت، او پاسخ داد: «میتواند هر دو باشد.»
واشینگتن سال گذشته اعلام کرده بود که با جابهجایی اجباری فلسطینیان مخالف است.
مقامهای کشورهای مصر و اردن نیز بارها مخالفت خود را با کوچ اجباری فلسطینیان از غزه ابراز کرده بودند.
گروههای حقوق بشری و سازمانهای امدادی طی ماههای اخیر نسبت به وضعیت غزه ابراز نگرانی کردهاند؛ جایی که جنگ تقریبا کل جمعیت ساکن را آواره کرده و به بحران گرسنگی منجر شده است.
ترامپ درباره تماس خود با ملک عبدالله، پادشاه اردن، در روز شنبه گفت: «به او گفتم که دوست دارم افراد بیشتری را بپذیرید، چون وقتی به کل نوار غزه نگاه میکنم، میبینم اوضاع واقعا بههمریخته است. خیلی بههمریخته. دلم میخواهد او مردم را بپذیرد.»
ترامپ به خبرنگاران گفت «دوست دارم مصر هم افرادی را بپذیرد» و افزود که روز یکشنبه با عبدالفتاح السیسی، رییسجمهوری این کشور، صحبت خواهد کرد.
او گفت: «شما درباره یک و نیم میلیون نفر صحبت میکنید و ما بهطور کامل آنجا را تخلیه میکنیم.»
جمعیت نوار غزه پیش از آغاز جنگ اسرائیل و غزه حدود ۲/۳ میلیون نفر بود.
واشینگتن به دلیل حمایت از اسرائیل با انتقاداتی مواجه شده است اما همچنان از متحد خود حمایت میکند و میگوید که به اسرائیل برای دفاع در برابر گروههای شبهنظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی مانند حماس در غزه، حزبالله در لبنان و حوثیها در یمن کمک میکند.
دولت ترامپ در همین راستا، از پنتاگون خواست محدودیتی را که دولت جو بایدن برای ارسال بمبهای ۹۰۰ کیلویی به اسرائیل اعمال کرده بود، لغو کند.
غزه یک «ویرانه کامل» است
ترامپ گفت: «این مکان واقعا به یک ویرانه کامل تبدیل شده است؛ تقریبا همه چیز تخریب شده و مردم در حال جان دادن هستند. بنابراین ترجیح میدهم با برخی کشورهای عربی همکاری کنم و در مکانی دیگر مسکن بسازیم که شاید آنها بتوانند برای یکبار هم که شده در صلح زندگی کنند.»
آخرین دور از جنگهای طولانیمدت اسرائیل و فلسطین از هفت اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، زمانی که نیروهای حماس به اسرائیل حمله کردند، دستکم هزار و ۲۰۰ نفر را کشتند و حدود ۲۵۰ نفر را گروگان گرفتند.
بنا بر اعلام وزارت بهداشت غزه تحت نظر حماس، حمله نظامی تلافیجویانه اسرائیل، تاکنون بیش از ۴۷ هزار نفر را به کام مرگ کشانده و به اتهاماتی درباره نسلکشی و جنایات جنگی منجر شده است که اسرائیل آنها را رد میکند.
پس از ماهها رایزنیهای بینالمللی و با میانجیگری قطر، مصر و آمریکا، اسرائیل و حماس ۲۶ دی برای برقراری یک آتشبس سهمرحلهای در غزه به توافق دست یافتند و مرحله نخست آن روز ۳۰ دی به اجرا درآمد.
تاکنون هفت گروگان زن در بند حماس در چارچوب این توافق و در ازای آزادی زندانیان فلسطینی از سوی اسرائیل، آزاد شدهاند.
باسم نعیم، رییس شورای روابط بینالملل حماس، ۲۸ دی گفته بود دستیابی به توافق آتشبس غزه بدون نقشآفرینی دونالد ترامپ و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه او در امور خاورمیانه، امکانپذیر نبود.