کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، با تایید خبر مذاکره مستقیم آدام بولر، فرستاده ویژه آمریکا در امور گروگانها و مقامهای حماس در دوحه، گفت بولر برای مذاکره با حماس اختیار دارد و پیش از این مذاکرات، اسرائیل نیز مورد مشورت قرار گرفته بود.
از سوی دیگر، دفتر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل اعلام کرد این کشور موضع خود را در ارتباط با مذاکره مستقیم فرستاده دولت آمریکا و حماس، به دولت ترامپ منتقل کرده است.
دفتر نتانیاهو جزییات بیشتری در این مورد ارائه نکرد.
پیشتر وبسایت آکسیوس بهنقل از دو منبع آگاه که نامشان را اعلام نکرد، گزارش داده بود که دولت ترامپ در حال انجام مذاکرات مستقیم بیسابقه با حماس برای آزادی گروگانهای آمریکایی در غزه و احتمال دستیابی به توافقی گستردهتر برای پایان دادن به جنگ است.
آکسیوس چهارشنبه،۱۵ اسفند، گزارش داد که آدام بوئلر، نماینده ویژه آمریکا در امور گروگانها، این مذاکرات را رهبری میکند.
مذاکره آمریکا با حماس امری بیسابقه است. آمریکا از سال ۱۹۹۷ حماس را بهعنوان یک سازمان تروریستی شناسایی کرد و تا کنون هرگز بهطور مستقیم با آن مذاکره نکرده بود.
کاخ سفید و دفتر نخستوزیر اسرائیل پیش از انتشار این گزارش از ارائه هرگونه توضیح خودداری کردند.
پشت پرده مذاکرات
بهنوشته آکسیوس، مذاکرات میان بوئلر و مقامات حماس در هفتههای اخیر در دوحه، پایتخت قطر، انجام شده است. دولت ترامپ قبل از آغاز این مذاکرات، در مورد امکان گفتوگو با حماس با اسرائیل مشورت کرده بود، اما طبق گفته یکی از منابع، اسرائیل از برخی جزییات این مذاکرات از طریق کانالهای دیگری مطلع شده است.
رویکرد ترامپ در قبال این درگیری کاملا با رویکرد جو بایدن، رییسجمهوری پیشین آمریکا فرق دارد. ترامپ بارها حماس را به پرداخت «هزینه سنگین» تهدید کرده و پیشنهاد داده بود که آمریکا کنترل غزه را در دست بگیرد.
بهنوشته آکسیوس، مذاکره مستقیم با حماس، بهویژه بدون هماهنگی کامل با اسرائیل، اقدامی است که هیچکدام از دولتهای پیشین آمریکا انجام نداده بودند.
منابعی که این اطلاعات را در اختیار اکسیوس قرار دادهاند، بهدلیل حساسیت موضوع و نداشتن مجوز برای انتشار جزییات، خواستهاند نامشان فاش نشود.
تمرکز مذاکرات بر چه موضوعاتی بوده است؟
بهگفته این منابع، مذاکرات عمدتا بر آزادی گروگانهای آمریکایی متمرکز بوده است، موضوعی که در حیطه مسئولیت بوئلر قرار دارد.
اما علاوه بر این، بحثهایی درباره آزادی تمامی گروگانهای باقیمانده و رسیدن به یک آتشبس طولانیمدت نیز مطرح شده است. با این حال، هنوز توافقی حاصل نشده است.
استیو ویتکاف، نماینده ویژه کاخ سفید، نیز قصد داشت این هفته برای ملاقات با نخستوزیر قطر درباره مذاکرات آتشبس به دوحه سفر کند، اما بنا بر گفته یک مقام آمریکایی، این سفر بهدلیل همکاری نکردن حماس، لغو شد.
در حال حاضر حماس هنوز ۵۹ گروگان را در غزه در اختیار دارد. ارتش اسرائیل تایید کرده که ۳۵ نفر از این گروگانها جان خود را از دست دادهاند. دستگاههای اطلاعاتی اسرائیل بر این باورند که ۲۲ گروگان هنوز زنده هستند و وضعیت دو نفر دیگر نامشخص است.
در میان گروگانهای باقیمانده، پنج آمریکایی نیز وجود دارند که یکی از آنها، ادان الکساندر ۲۱ ساله، احتمالا زنده است.
وضعیت فعلی در غزه
آتشبس ۴۲ روزه که در فاز اول توافق غزه برقرار شده بود، روز شنبه به پایان رسید، زیرا طرفین نتوانستند بر سر تمدید آن به توافق برسند.
با اینکه درگیریها هنوز از سر گرفته نشده، اما اسرائیل تمامی کمکهای بشردوستانه به غزه را متوقف کرده است. این در حالی است که بر اساس تخمینها، حدود ۱.۹ میلیون فلسطینی – معادل ۹۰ درصد از جمعیت غزه – آواره شدهاند و خطر قحطی در این منطقه افزایش یافته است.
خبرگزاری رویترز دوشنبه، ۱۳ اسفند، گزارش داد که طرح چشمانداز مصر برای غزه، قرار است سهشنبه در نشست اتحادیه عرب ارائه شود اما مصر مشخص نکرده که آیا این پیشنهاد قبل یا بعد از هرگونه توافق صلح دائمی در نوار غزه اجرا میشود.
در همین حال، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا در خاورمیانه، در روزهای آینده به این منطقه سفر خواهد کرد تا یا مرحله نخست توافق آتشبس میان اسرائیل و حماس را تمدید کند یا روند ورود به مرحله دوم را تسهیل نماید.
پیشتر ترامپ طرحی را برای خارج کردن ساکنان غزه از این منطقه پیشنهاد کرده که مغایر با سیاست دیرینه آمریکا در در زمینه راهحل تشکیل دو کشور اسرائیل و فلسطین است. این طرح ترامپ خشم فلسطینیها و کشورهای عربی را برانگیخت.
پس از انتشار بخشهایی از طرح مصر، حماس اعلام کرد که در غزه از مشروعیت برخوردار است، اما آماده است از مدیریت این منطقه کنارهگیری کند.
بهگزارش العربیه، حماس گفته است که نمیخواهد بخشی از ترتیبات اداری غزه باشد و مانعی برای هرگونه توافق داخلی درباره آینده این منطقه نخواهد بود، مشروط بر اینکه این اقدامات با اجماع ملی همراه باشد.
حماس همچنین درباره طرح بازسازی مصر برای غزه اعلام کرده که هیچ اطلاعات رسمی درباره این طرح دریافت نکرده است و به شایعات و گمانهزنیها پاسخ نخواهد داد.
طرح قاهره به مسائل مهمی مانند اینکه چه کسی هزینه بازسازی غزه را پرداخت خواهد کرد یا جزئیات خاصی در مورد نحوه اداره غزه و همچنین اینکه چگونه یک گروه مسلح به قدرتمندی حماس را میشود کنار زد، نمیپردازد.
بر اساس طرح مصر، یک حکومت موقت در غزه به جای حماس تشکیل خواهد شد و مسئول توزیع کمکهای بشردوستانه و آغاز بازسازی نوار غزه خواهد بود.
در مقدمه این طرح که اهداف آن را تشریح میکند، آمده است: «اگر حماس به عنوان عنصر سیاسی مسلط و مسلح بر روی زمین و کنترلکننده حکومت محلی باقی بماند، بودجه بینالمللی عمدهای برای بازسازی غزه وجود نخواهد داشت».
همزمان، منابع مصری به شبکه العربیه گفتند که طرح بازسازی غزه شامل مدیریت و تأمین امنیت داخلی این منطقه خواهد بود و یک کمیته مستقل عربی - اروپایی بر کل فرآیند نظارت خواهد داشت.
به گفته این منابع، صندوقی ویژه با ارزش اولیه بین ۲ تا ۵ میلیارد دلار برای بازسازی غزه تاسیس خواهد شد که تحت نظارت یک کمیته عربی اداره میشود.
بر اساس این طرح، شرکتهای تخصصی مسئول پاکسازی بقایای جنگ و مینهای غزه خواهند بود و مرحله نخست این طرح شامل بازسازی جادهها و زیرساختهای حیاتی است.
جزییات چارچوب پیشنهادی مصر برای آینده غزه پیشتر گزارش نشده بود.
گروه اسلامگرای فلسطینی حماس که تحت حمایت جمهوری اسلامی است، از سال ۲۰۰۷ بر منطقه ساحلی نوار غزه حکومت میکند. این گروه در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حمله به اسرائیل را آغاز کرد که منجر به کشته شدن ۱۲۰۰ نفر و آغاز جنگ غزه شد.
مرحله اول آتشبسی که یک ماه و نیم پیش به طور موقت به نبردها پایان داد، شنبه به پایان رسید و هیچ نشانهای از توافق برای گذار به مرحله دوم این آتشبس وجود ندارد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، دوشنبه ۱۳ اسفند گفت که اگر حماس گروگانهای باقیمانده را آزاد نکند، با پیامدهایی غیرقابل تصور روبهرو خواهد شد.
عبدالعاطی یکشنبه ۱۲ اسفند اعلام کرد مصر بهدنبال جلب حمایت و تامین مالی بینالمللی برای اجرای این طرح است
او افزود: «پس از تصویب این طرح در نشست آتی سران عرب، رایزنیهای فشردهای را با کشورهای اصلی کمککننده آغاز خواهیم کرد.»
وزیر خارجه مصر همچنین بر نقش کلیدی اروپا در منطقه، بهویژه در تامین منابع مالی بازسازی غزه، تاکید کرد.
نشست اضطراری سران کشورهای عربی سهشنبه ۱۴ اسفند در قاهره برگزار خواهد شد.
در هفتههای اخیر، طرح دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره آینده غزه واکنشهای بسیاری را برانگیخته است.
ترامپ ۱۶ بهمن در نشست خبری مشترک با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در واشینگتن، طرح خود را در خصوص مالکیت ایالات متحده بر نوار غزه و جابهجایی ساکنان آن ارائه کرد.
استیو ویتکاف، نماینده ویژه رییسجمهوری آمریکا در امور خاورمیانه، هشتم اسفند اعلام کرد بهزودی نشستی با حضور سازندگان املاک و شهرسازان خاورمیانه، درباره طرح ترامپ برای در اختیار گرفتن و بازسازی غزه برگزار خواهد شد.
مصر، اردن، عربستان سعودی و شماری از کشورهای عربی ضمن مخالفت با کوچ اجباری فلسطینیها، بر لزوم تلاش برای تحقق راهحل دو کشوری بهعنوان راهکاری جهت پایان دادن به منازعات منطقهای تاکید کردهاند.
ادامه رایزنیهای کشورهای عربی و اسلامی درباره آینده غزه
عبدالعاطی در ادامه اظهارات خود گفت پس از نشست سران عرب در قاهره، نشست اضطراری وزیران امور خارجه کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی نیز در عربستان سعودی برگزار خواهد شد.
او هدف از برگزاری این نشست را بررسی طرح بازسازی نوار غزه عنوان کرد.
وزیر خارجه مصر افزود: «ما اطمینان حاصل خواهیم کرد که نتایج نشست سران عرب به بهترین شکل ممکن به جهان ارائه شود.»
خبرگزاری رویترز ۲۹ بهمن گزارش داد اتحادیه اروپا تمایلی به پذیرش طرح ترامپ درباره غزه ندارد و خواهان بازگشت آوارگان فلسطینی به این باریکه است.
یاییر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، هفتم اسفند پیشنهاد داد اداره غزه بهمدت هشت سال پس از پایان جنگ، به مصر سپرده شود. بر اساس طرح لاپید، این دوره میتواند تا ۱۵ سال تمدید شود.
وزارت خارجه مصر هشتم اسفند این طرح را «غیرقابل قبول» خواند و اعلام کرد پیشنهاد رهبر اپوزیسیون اسرائیل با رویکرد قاهره در قبال مساله فلسطین مغایرت دارد.
انتقاد مصر از تصمیم اسرائیل برای توقف ورود کمکها به غزه
وزیر خارجه مصر از تصمیم اخیر اسرائیل برای ممانعت از کمکرسانی به نوار غزه انتقاد کرد و گفت استفاده از کمکهای بشردوستانه بهعنوان ابزاری برای «مجازات جمعی» پذیرفتنی نیست.
عبدالعاطی بر عزم قاهره برای تداوم تلاشها بهمنظور آغاز مذاکرات بر سر مرحله دوم آتشبس تاکید کرد و افزود: «مرحله اول با موفقیت به پایان رسیده و اکنون باید به مذاکرات درباره مرحله دوم بپردازیم؛ مرحلهای که نقش کلیدی در تداوم آتشبس دارد.»
دفتر نتانیاهو صبح ۱۲ اسفند در بیانیهای اعلام کرد به دلیل امتناع حماس از پذیرش طرح استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا به خاورمیانه، برای تمدید مرحله اول توافق آتشبس، اسرائیل دیگر اجازه ورود کمکها به نوار غزه را نخواهد داد.
در این بیانیه آمده است در صورت ادامه مخالفت حماس، «پیامدهای بیشتری» در انتظار این گروه خواهد بود.