خبرگزاری رویترز با اشاره به ادامه تنشها بر سر برنامه اتمی جمهوری اسلامی و آتشبس «شکننده» با اسرائیل، به نقل از سه منبع مطلع ایرانی نوشت اکنون تهران مذاکره با آمریکا برای حل مناقشه چند دههای را تنها راه اجتناب از تشدید درگیری و خطر موجودیتی علیه خود میداند.
رویترز پنجشنبه ۲۳ مرداد به نقل از یک منبع سیاسی گفت که علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، اکنون با دیدن هزینه تقابل نظامی، به سمت مذاکره تمایل پیدا کرده است.
بر اساس این گزارش، مقامهای جمهوری اسلامی نگرانند که حملات بعدی، هماهنگی سیاسی و نظامی کشور را مختل کند؛ به همین دلیل، شورای دفاع تشکیل دادهاند تا حتی در صورت انتقال خامنهای ۸۷ ساله به محل امن، تداوم فرماندهی تضمین شود.
بهنوشته پریسا حافظی، نویسنده این گزارش، جمهوری اسلامی که در جنگ و بنبست دیپلماتیک تضعیف شده، اکنون در نقطهای حساس قرار دارد: یا در برابر فشار برای توقف فعالیت هستهای مقاومت کند و خطر حملات بیشتر اسرائیل و آمریکا را بپذیرد، یا کوتاه بیاید و با خطر شکاف در رهبری مواجه شود.
دیوید لمی، وزیر امورخارجه بریتانیا، چهارشنبه ۲۲ مرداد با هشدار نسبت به فعالسازی مکانیسم ماشه گفت سه کشور اروپایی آمادهاند در صورت پایبندی تهران به شروطشان، معافیتهای تحریمی را تمدید کنند؛ اما در غیر این صورت تحریمهای سازمان ملل دوباره اعمال خواهد شد.
به گفته الکس وتانکا، مدیر برنامه ایران در اندیشکده خاورمیانه واشینگتن، اگر جمهوری اسلامی بدون تضمین دیپلماتیک یا امنیتی بهسرعت برنامه هستهای خود را بازسازی کند، «حمله آمریکا و اسرائیل نهتنها ممکن، بلکه تقریبا قطعی خواهد بود».
اختلاف اصلی باقی است
رویترز با تاکید بر این که اختلاف اصلی همچنان باقی است نوشت: «تهران بر حق خود برای غنیسازی بهعنوان بخشی از برنامه صلحآمیز هستهای پافشاری میکند و دولت ترامپ توقف کامل آن را میخواهد.»
بازگشت تحریمهای سازمان ملل تحت «مکانیسم ماشه» که از سوی سه کشور اروپایی دنبال میشود، تهدید دیگری است.
جمهوری اسلامی تهدید کرده از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) خارج میشود.
منوچهر متکی، ,وزیر پیشین امور خارجه و عضو کنونی کمیسیون اقتصادی مجلس، ۲۲ مرداد گفت: «اگر طرف مقابل گامی به سمت عملیاتی کردن مکانیسم ماشه و استفاده از ابزار آن بردارد، حتما با اقدام مجلس ایران مواجه خواهد شد.»
او افزود که مجلس «دست به ماشه» آماده خروج از انپیتی است، اما منابع آگاه به رویترز گفتهاند این تهدیدها، صرفا اهرم فشار است، چرا که خروج از پیمان به معنای حرکت آشکار به سمت سلاح هستهای خواهد بود و حمله آمریکا و اسرائیل را در پی دارد.
رویترز در ادامه به نقل از یک دیپلمات غربی نوشت: «حکومت ایران هرگز تا این اندازه آسیبپذیر نبوده است. در داخل، نارضایتی از جنگ، انزوا، سوءمدیریت و کمبود آب و برق رو به افزایش است و خاموشیهای روزانه و بحران ذخایر آب، فشار بر کسبوکارها را تشدید کرده است.»
این گزارش، بازگشت چهرههای میانهرو را که سالها از رسانههای دولتی کنار گذاشته شده بودند، تلاشی برای آرامکردن افکار عمومی و القای امکان اصلاحات کنترلشده از درون، بدون تغییر بنیادین در سیاستهای نظام توصیف کرده است.
محمدی در این گفتوگو درباره اینکه چه کسانی پشت تهدیدهای قتل علیه او هستند، گفت: «بدون شک وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی. ماموران مستقیما با وکیل من تماس گرفتند. ظاهرا هدفشان این بود که نشان دهند تهدیدها جدی است. برای آنها دیگر هیچ حد و مرزی وجود ندارد.»
این فعال حقوق بشر با بیان اینکه از زمان دریافت جایزه نوبل صلح در سال ۲۰۲۳، بهدلیل جلب شدن توجه بینالمللی، سکوت نکردن و ادامه فعالیتهای حقوق بشری، «دردسر و تهدیدی بزرگتر» برای رژیم شده است، گفت به همین دلیل تهدیدها علیهاش شدت یافته است.
او با تاکید بر اینکه «جمهوری اسلامی یکی از بدترین رژیمهای جهان معاصر است»، گفت: «ما فعالان حقوق بشر سالهاست علیه یک سیستم آپارتاید که زنان را بهطور سیستماتیک سرکوب میکند اعتراض میکنیم. اما در ایران آزادی بیان وجود ندارد. منتقدان در زندانها شکنجه و کشته میشوند. شمار اعدامها حتی به صورت روزانه افزایش یافته است. تقریباً هیچ فعال حقوق بشری در ایران وجود ندارد که در زندان نبوده باشد.»
تجربه زندان
محمدی با اشاره به تجربه ۱۰ ساله خود از زندان در ایران گفت در این مدت در زندانهای مختلف داخل و خارج تهران و هم در بندهای عمومی و هم در سلولهای انفرادی بندهای امنیتی نگهداری شده است.
او با تاکید بر اینکه شرایط در اوین با دیگر زندانها قابل مقایسه نیست، اوین را دارای دو چهره متضاد توصیف کرد: «از یک طرف بخشهای مافوق امنیتی بدنامی وجود دارد که در آن زندانیان تحت شکنجه مجبور به اعترافات اجباری میشوند. از طرف دیگر، زندانیان در بخشهای عمومی، با مبارزه و سرسختی حقوقی به دست آوردهاند که در سایر زندانها وجود ندارد.»
به گفته محمدی، پس از حمله اسرائیل به زندان اوین در جریان جنگ ۱۲ روزه، جمهوری اسلامی فشار بر زندانیان را شدیدا افزایش داد و بسیاری از زندانیان تحت شرایط غیرقابل تصور به دیگر زندانها منتقل شدند: «دست و پا بسته از میان خرابههای اوین عبور داده شدند و تحت مراقبت تکتیراندازان قرار گرفتند.»
او اضافه کرد که زندانیان ناچار شدند حتی اندک وسایل شخصی خود را که طی سالها جمع کرده بودند، رها کنند و تخریب بخش بهداری زندان نیز باعث شد بسیاری از زندانیان بدون پرونده پزشکی و دارو به زندانهای دیگر فرستاده شوند.
سرکوب گسترده
محمدی در پاسخ به این سوال اشپیگل که جنگ با اسرائیل چه تغییراتی در ایران ایجاد کرده است، گفت: «جمهوری اسلامی سرکوبها را به شدت افزایش داده است. نیروهای نظامی در خیابانها مستقر شدهاند و مجاز به شلیک به مردم هستند. به تازگی کودکی در آغوش مادرش در شهر خمین بهدست نیروهای امنیتی کشته شد. تعداد بازداشتها نیز بهشدت افزایش یافته است.»
این فعال حقوق بشر با بیان اینکه در تمام کشور خبر میرسد که افراد به اتهام «جاسوسی» به صورت خودسرانه بازداشت میشوند و اغلب خانوادهها و وکلا نمیدانند آنان کجا هستند، هشدار داد: «مجلس ایران قانونی تصویب کرده که پیگرد قضایی را تشدید میکند و رییس قوه قضاییه بارها اعلام کرده در صورت انتساب اتهام به جاسوسی، تحقیقات طولانی لازم نیست و احکام سریع صادر میشود.»
او این وضعیت را موجب «موج جدیدی از خشونت، شکنجه و اعدام» دانست.
محمدی با اشاره به هدف قرار گرفتن مقامات ارشد جمهوری اسلامی از سوی اسرائیل نیز گفت که جمهوری اسلامی «در حوزه نظامی و بهویژه در توسعه فعالیتهای مرتبط با پروژههای هستهای» ضعیف شده و این «یک واقعیت» است.
امید به سقوط جمهوری اسلامی
برنده جایزه نوبل صلح ۲۰۲۳ در بخش پایانی گفتوگو با اشپیگل در پاسخ به اینکه آیا امیدوار به سقوط جمهوری اسلامی است، با یادآوری جنبش «زن، زندگی، آزادی» در سه سال پیش که آن را «یکی از قویترین و گستردهترین جنبشهای اجتماعی تاریخ ایران» خواند، گفت جمهوری اسلامی با مبارزات مردم تضعیف شده و مشروعیت خود را از دست داده است.
محمدی با بیان اینکه ایران در دو دهه گذشته بارها شاهد جنبشهای اعتراضی بوده و اغلب زنان و جوانان در خط مقدم مبارزه برای تغییر قرار داشتهاند، گفت: «هزینه این مبارزه بسیار بالا بوده؛ بسیاری در خیابانها کشته شدند و برخی در زندانها اعدام شدند.»
او اضافه کرد: «با این حال، ما سر خم نکردهایم و من مطمئنم که گذار از یک نظام استبدادی دینی به دموکراسی با اراده مردم ممکن است.»
این دو منبع تایید کردند: «در صورت حمله بعدی احتمالی اسرائیل به ایران، جمهوری اسلامی علیه اقلیم کردستان عراق واکنش نشان میدهد.»
یک مقام مخالف جمهوری اسلامی در اربیل به ایراناینترنشنال گفت که «پس از سفر لاریجانی، منابعی در دولت اقلیم کردستان به همه احزاب هشدار دادهاند در صورت حمله مجدد اسرائیل به ایران، احتمال تهدیدات جمهوری اسلامی علیه اقلیم و این احزاب جدی خواهد بود».
او پنجشنبه ۲۳ مرداد به ایراناینترنشنال گفت: «پس از سفر لاریجانی، منابعی در دولت اقلیم کردستان به همه احزاب هشدار دادهاند در صورت حمله مجدد اسرائیل به ایران، احتمال تهدیدات جمهوری اسلامی علیه اقلیم و این احزاب جدی خواهد بود.»
دفتر مشاور امنیت ملی عراق شامگاه چهارشنبه با صدور بیانیهای اعلام کرد که سند امضاشده میان بغداد و تهران در جریان سفر لاریجانی، یک یادداشت تفاهم امنیتی برای همکاری در امور مرزی و مقابله با مخالفان کرد ایرانی بوده است.
در این بیانیه آمده است که عراق و جمهوری اسلامی پیشتر در ۲۸ اسفندماه ۱۴۰۱ صورتجلسهای امنیتی با عنوان «توافق امنیتی مشترک» امضا کرده بودند که موضوع آن امنیت مرزها و اقدامات برای خنثیسازی فعالیت مخالفان کرد ایرانی مستقر در اقلیم کردستان عراق بوده است.
تمی بروس، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، چهارشنبه ۲۲ مرداد در نشستی خبری به سوالی درباره «نگرانی» واشینگتن از تفاهمنامه امنیتی عراق و جمهوری اسلامی واکنش نشان داد و گفت: «همانطور که پیشتر هم گفتهایم، ما با هر قانونی که با اهداف کمکها و همکاریهای امنیتی دوجانبه و شراکت ما ناسازگار باشد و در تضاد با تقویت نهادهای امنیتی موجود عراق عمل کند، مخالفیم.»
سفر لاریجانی به عراق و لبنان با واکنشهای بسیاری در لبنان مواجه شد.
روزنامه اسرائیلی معاریو ۲۳ مرداد در گزارشی به حواشی سفر لاریجانی به لبنان پرداخت و نوشت حکومت سوریه به هواپیمای حامل او اجازه استفاده از حریم هوایی این کشور را نداده است.
در پی این تصمیم دمشق، هواپیمای حامل لاریجانی ناچار شد مسیر خود را از حریم هوایی عراق و ترکیه دنبال کند.
نواف سلام، نخستوزیر لبنان چهارشنبه ۲۲ مرداد در ایکس نوشت در دیدار با لاریجانی اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی درباره خلع سلاح حزبالله را «غیرقابل قبول» خوانده و تاکید کرده که لبنان هیچگونه دخالت در امور داخلی را نخواهد پذیرفت و انتظار دارد جمهوری اسلامی بهطور شفاف به این اصول پایبند باشد.
بر اساس گزارش پنجشنبه ۲۳ مرداد دفتر رهبر جمهوری اسلامی، رحیم شرفی، سخنران این مراسم «تبعیت از رهبری الهی» را از عوامل جلب نصرت و رضایت خداوند بر اساس سنتهای الهی دانسته است.
با آغاز جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل، حضور خامنهای حتی در مراسمهای رایج در دفتر خود کاهش معناداری یافته است.
یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل دوشنبه ۲۰ مرداد اعلام کرد شرکتکنندگان در عملیات «عروسی خونین»، عملیات هماهنگی که برای کشتن فرماندهان ارشد سپاه پاسداران در ۲۳ خرداد از سوی اسرائیل اجرا شد، منتظر اجرای این عملیات در مورد علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی هستند.
خامنهای در طول دوران جنگ با ارسال پیامهای تصویری تلاش کرد با مخطابان خود سخنبگوید.
اولین حضور عمومی خامنهای پس از جنگ به ۱۴ تیر و مراسم عزاداری به مناسبت عاشورا در حسینیه دفتر خود بازمیگردد، زمانی که پس از ۲۲ روز به غیبت طولانیاش از عرصه عمومی پایان داد.
پس از آن خامنهای تنها در دو مراسم عمومی ظاهر شده است، یکی دیدار با مسئولان قوه قضاییه در ۲۵ تیر و دیگری در مراسم کشتهشدگان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل.
محمدمهدی رحمتی، مدیر مسئول خبرگزاری مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی در توضیح غیبتهای مکرر خامنهای در مراسمهای دفتر خود گفته است: «در شرایط جنگی همچنان حفظ جان رهبری اولویت اول است و هر گونه برنامه ریزی میبایست با در نظر گرفتن این شاخص مهم انجام شود.»
او ادامه داد: «متاسفانه در زمانهای مختلف عدم رعایت اصول کار حرفهای آسیبهایی را متوجه انقلاب و کشور کرده است.»
شیرین عبادی برنده نوبل صلح، پیشتر نوشته بود: «خامنهای با اختفای ۲۳ روزه و پس از آن با درخواست سرود ایران به صورت نوحه، شخصا نرمش قهرمانانه به خرج داد و بر تمام آرمانهای شیعی خود پاگذاشت. در تاریخ خواهند نوشت، که او دیکتاتوری هم عصر صدام حسین، قذافی و مبارک بود اما سر سوزنی عزت نفس نداشت.»
عبادی افزود: «او بر خلاف سایر دیکتاتورها که دستکم به خودشان باور داشتند، قدرت را گدایی میکرد و برخلاف تمام آرمانهایی که پیشتر فریادشان میزد، در شب عاشورا با خندهای بر لب در میان گروهی دستنشانده حاضر شد.»
الاریانی پنجشنبه ۲۳ خرداد تاکید کرد حوثیها با ایجاد «اقتصاد موازی» نهتنها توان خود را برای ادامه جنگ حفظ کردهاند، بلکه امنیت و ثبات منطقه را به خطر انداخته و زمینه افزایش فعالیتهای تروریستی، از جمله حمله به خطوط کشتیرانی بینالمللی را فراهم کردهاند.
این مقام یمنی، حوثیها را به اجرای «طرحی برای غارت سازمانیافته» با پشتیبانی جمهوری اسلامی متهم کرد. امری که به گفته او، بخشی از پروژه تهران برای تسلط بر گذرگاههای آبی و بیثباتکردن امنیت منطقه است.
نیروهای مقاومت ملی یمن، ۱۸ مرداد با انتشار گزارشی بر پایه اظهارات خدمه یک کشتی کوچک توقیف شده، جزییاتی را درباره نقش سپاه پاسداران و حزبالله لبنان در نفوذ به کشورهای عربی، آسیایی و آفریقایی و سه مسیر اصلی مورد استفاده جمهوری اسلامی برای قاچاق تجهیزات نظامی به حوثیها افشا کردند.
اقتصاد غیرقانونی حوثیها
الریانی گفت که فعالیتهای اقتصادی غیرقانونی حوثیها باعث اوجگیری بیسابقه فقر، سقوط قدرت خرید مردم، جهش چندبرابری قیمت مواد غذایی و دارو و فروپاشی خدمات عمومی شده است؛ بهطوریکه یمن اکنون با یکی از بدترین بحرانهای انسانی جهان روبهروست.
ایالات متحده سهشنبه ۳۱ تیرماه، مجموعهای از تحریمهای جدید را علیه شبکهای از افراد و شرکتهایی اعمال کرد که متهم به همکاری با گروه حوثی یمن در قاچاق نفت و دور زدن تحریمها هستند.
وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرد که این اقدام در راستای تضعیف منابع مالی حوثیها و جلوگیری از دسترسی این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی به نظام مالی بینالمللی صورت گرفته است.
واشینگتن از جامعه جهانی خواست برای مسدود کردن منابع مالی حوثیها، تحریم شبکههای اقتصادی و پیگرد عاملان غارت و پولشویی، اقدام فوری انجام دهد.
وبسایت خبری واینت ۲۸ تیر گزارش داد فروشندگان اسلحه وابسته به حوثیها در یمن، بهصورت علنی در شبکههای اجتماعی اقدام به فروش تسلیحات نظامی با نشان رسمی ارتش آمریکا میکنند؛ اقدامی که در تضاد کامل با سیاستهای رسمی این پلتفرمها در منع تجارت اسلحه است.
این گزارش بهنقل از «پروژه شفافیت فناوری» در واشینگتن نوشت فعالیت این دلالان حوثی ماهها یا حتی سالها از طریق حسابهای شخصی و تجاری ادامه داشته و با بهرهگیری از خدمات تبلیغاتی و تجاری پولی در پلتفرمهای متعلق به شرکتهای متا و ایکس، توانستهاند از شناسایی و حذف مصون بمانند.
