کتایون ریاحی، بازیگر سینما که پس از همراهی با جنبش «زن، زندگی، آزادی» بازداشت و سپس ممنوعالفعالیت شد، از کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» حمایت کرد و از مردم خواست تا با پوشیدن تیشرت «نه به اعدام» و برافراشتن پرچم این شعار در کوچه و خیابان، به این کارزار بپیوندند.
ریاحی سهشنبه ۱۸ شهریور با بازنشر بیانیه هشتاد و پنجمین هفته کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» در اینستاگرام نوشت: «۹۲ اعدام در شهریور تا امروز؛ در کوچه و خیابان پرچم نه به اعدام را به اهتزاز درآورید. تیشرت نه به اعدام بپوشید.»
این بازیگر در سالهای گذشته نیز با انتشار استوریهایی در اینستاگرام و استفاده از عبارت «نه به اعدام» به احکام اعدام صادر شده از سوی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی اعتراض کرده بود.
کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» در بیانیهای که سهشنبه ۱۸ شهریور منتشر شد، نوشت از ابتدای شهریور تاکنون، ۹۲ نفر از جمله چهار زن و تنها در یک هفته گذشته، ۴۶ زندانی اعدام شدهاند.
همچنین از آغاز سال ۱۴۰۴ تاکنون ۷۵۶ نفر اعدام شدهاند که ۱۰۰ مورد آن در زندان قزلحصار بوده است.
این بیانیه با اشاره به جریحهدار شدن افکار عمومی در پی موج تازه اعدامهای ظالمانه در کشور، اعلام کرد که اعدام مهران بهرامیان در سمیرم، خشم و اعتراض گستردهای در میان شهروندان برانگیخته و اعتصاب و تعطیلی مغازهها در این شهر نشان داد مردم در برابر چنین وقایعی سکوت نخواهند کرد.
کارزار همچنین اعدام «در سکوت خبری» دو زندانی عقیدتی اهل سنت به نامهای اسکندر بازماندگان و محمد کاشفی در زندان عادلآباد شیراز را نمونهای از «سرکوب سازمانیافته» توصیف کرد.
سهشنبههای نه به اعدام، با تاکید بر اینکه اعدام ابزاری برای نقض آشکار حقوق بشر و سرکوب آزادیهاست، خواستار توقف فوری و کامل اعدامها در سراسر کشور شد و از شهروندان خواست «با الگو گرفتن از مردم سمیرم» در هر شهر و خیابان «پرچم نه به اعدام را برافرازند» و به این کارزار بپیوندند.
جمهوری اسلامی ۱۵ شهریور بهرامیان را به اتهام «محاربه از طریق کشیدن سلاح کلاشینکف و سلاح شکاری» در زندان اصفهان و بازماندگان و کاشفی را به اتهام محاربه در زندان عادلآباد شیراز به دار آویخت.
اعتصاب غذای زندانیان عضو کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» از نهم بهمن ۱۴۰۲ با درخواست توقف صدور و اجرای این احکام آغاز شد و در هشتاد و پنجمین هفته با اعتصاب غذای جمعی از زندانیان زندان سبزوار به ۵۲ زندان گسترش پیدا کرد.
مطالبه توقف اعدام و پایان سرکوب
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران در بیانیهای با محکوم کردن تایید حکم اعدام شریفه محمدی، فعال کارگری و مدافع حقوق زنان، خواستار لغو فوری این حکم و توقف اعدامها در ایران شد.
این تشکل صنفی روند رسیدگی قضایی به پرونده محمدی را «ناعادلانه» توصیف و آن را نشانهای از سیاست سرکوب گستردهتر در آستانه سالگرد خیزش «زن، زندگی، آزادی» دانست.
نویسندگان این بیانیه حکم اعدام محمدی را ادامه سیاست سرکوب حکومت از جمله در احکام اخراج و زندان علیه معلمان در کردستان و کرج، احضار گسترده بازنشستگان در گیلان، تسریع در اجرای احکام اعدام، افزایش فشار بر زندانیان، بازداشتهای بیرویه با اتهام همکاری با اسرائیل و وخامت شرایط زندانها دانستند.
آنها تاکید کردند با وجود این فشارها، زنان در صف نخست مقاومت برای زندگی آزاد و عادلانه ایستادهاند و «صدور احکام اعدام برای زنانی چون شریفه محمدی، پخشان عزیزی و وریشه مرادی، اراده جامعه برای آزادی و عدالت را متزلزل نخواهد کرد».
پیش از این و در ۱۴ شهریور، پنج سندیکای کارگری فرانسه در بیانیهای مشترک تایید حکم اعدام محمدی را محکوم کردند و خواستار لغو فوری حکم، توقف پیگرد و آزادی این زندانی سیاسی محبوس در زندان لاکان رشت و همه فعالان صنفی و مدافعان حقوق بشر زندانی در ایران شدند.
محمدی ۱۴ آذر ۱۴۰۲ بازداشت و از سوی دادگاه انقلاب رشت به اتهام «بغی» به اعدام محکوم شد.
در حال حاضر علاوه بر محمدی، حدود ۷۰ زندانی در زندانهای سراسر ایران با اتهامات سیاسی در خطر تایید حکم اعدام یا اجرای آن قرار دارند.
شریعتی در گفتوگو با وبسایت رکنا در مورد خشک شدن دریاچه ارومیه گفت: «لطفا این عبارت را حتما ذکر کنید: حکمرانی فشل و شلخته آبی. من باور دارم دریاچه ارومیه قربانی خشکسالی یا تغییرات اقلیمی نشد. قربانی سیاستهای غلط و مدیریت نادرست آب شد. اقلیم آن را خشک نکرد، بلکه این سیاستهای ما بود که آن را از بین برد.»
او تاکید کرد: «نتیجه این سیاستگذاریها چیزی جز نابودی دریاچه نیست. بههمین دلیل است که من میگویم امروز دریاچه ارومیه را فقط باید در کتابهای تاریخ یا در عکسهای قدیمی جستوجو کنیم و دیگر نشانی از آن در واقعیت باقی نمانده است.»
تصاویر ناسا از خشک شدن دریاچه ارومیه
این اظهارات یک روز پس از انتشار تازهترین تصاویر ماهوارهای ناسا از دریاچه ارومیه منتشر شده که نشان میدهد این دریاچه بهطور کامل خشک شده است.
نشر و بازنشر این تصاویر موجی از واکنشها را در میان مردم و کاربران شبکههای اجتماعی برانگیخت.
اظهارات دبیرکل فدراسیون صنعت آب ایران درباره نوع سیاستگذاری جمهوری اسلامی درباره این دریاچه در شرایطی است که در سالهای اخیر بارها گزارشهایی از «عمدی» بودن خشک شدن دریاچه ارومیه منتشر شده است.
شهریور ۱۴۰۱، خبرگزاری دولتی جمهوری اسلامی از وجود منابع زیاد لیتیوم در این دریاچه خبر داد و اعلام کرد ممکن است یکی از دلایل عدم نجات آن از خشک شدن، سود مالی حاصل از استخراج این فلز کمیاب باشد.
ایرنا به استناد گزارشهای رسانهای نوشت: «وجود منابع عظیم لیتیوم در کف این دریاچه، شاید یکی از دلایل توجه ناکافی به روند خشک شدن این منبع مهم طبیعی و تعلل در احیای آن باشد.»
این خبرگزاری با تاکید بر اینکه «به نظر میرسد دریاچه ارومیه این روزها نفسهای آخر را میکشد و چیزی تا مرگ کامل آن باقی نمانده»، اضافه کرد دیگر دریاچههای ایران نیز که در معرض خشک شدن قرار دارند، «از جمله مهمترین منابع غنی لیتیوم هستند.»
یک سال بعد، معاون وقت معادن و فرآوری مواد وزارت صنعت، معدن و تجارت، با بیان اینکه برداشت لیتیوم از دریاچه ارومیه «دروغ است»، گفت تصاویری که در فضای مجازی منتشر شده، مربوط به مجوزی است که این وزارتخانه، برای برداشت نمک از دریاچه ارومیه صادر کرده است.
شریعتی نیز در گفتوگوی خود با رکنا در پاسخ به اینکه «آیا واقعا دریاچه ارومیه خشک شده است که لیتیوم برداشت شود؟»، گفت: «درست است که اگر چنین چیزی صرفا برای استخراج مواد معدنی رخ میداد، میشد آن را به این فرضیه ربط داد اما واقعیت این است که پیش از ارومیه، ما زایندهرود و گاوخونی را هم از دست دادیم. این اتفاقها همه ریشه در همان بیانسجامی حکمرانی آب دارد.»
دبیرکل فدراسیون صنعت آب ایران تاکید کرد: «این بحران تبعاتی گسترده در حوزههای محیط زیست، بهداشت عمومی، اقتصاد، اجتماع و حتی امنیت ملی خواهد داشت.»
او افزود: «این به معنای آن است که از این پس مناطق اطراف ارومیه، بازرگان، کردستان و حتی نواحی شرقی آذربایجان باید با آبوهوای گرمتر و خشکتر از گذشته روبهرو شوند.»
شریعتی همچنین هشدار داد: «بحران تنها به سلامت ختم نمیشود. نابودی منابع آبی عملا کشاورزی و دامداری منطقه را فلج کرده است. معیشت اصلی ساکنان که قرنها بر پایه کشاورزی و دامپروری شکل گرفته بود، امروز در معرض نابودی قرار دارد.»
سایت حالوش که اخبار استان سیستان و بلوچستان را پوشش میدهد، گزارش داد که این رخداد دوشنبه ۱۷ شهریور صورت گرفته و طی آن نیروهای مرزبانی با سلاحهای سنگین از جمله دوشکا و سلاحهای سبک، مهاجران افغانستانی را به رگبار بستهاند.
حالوش به نقل از منابع محلی نوشت اجساد پنج شهروند کشتهشده این رخداد در محل تیراندازی رها شده و یکی از زخمیها در اثر اصابت گلوله دوشکا، پای خود را از دست داده است.
این وبسایت هویت افراد مجروح شده را که به بیمارستان سراوان منتقل شدهاند، احسانالله تاجیک، نصرالله بارکزهی، حزبالله بارکزهی، وای بارکزهی و بشیر احمد بارکزهی، عنوان کرد و نوشت حال سه نفر از آنان وخیم گزارش شده است.
سایت حقوق بشری هرانا در گزارشی عملکرد نیروهای مرزبانی جمهوری اسلامی در این رخداد را «ناقض حقوق بنیادین بشر» توصیف کرد.
هرانا نوشت: «تیراندازی مستقیم و بدون هشدار بهسوی گروهی از مهاجران غیرمسلح شامل زنان و کودکان، استفاده نامتناسب از سلاحهای سنگین، رها کردن اجساد در محل، تاخیر در ارائه خدمات درمانی به مجروحان و بازداشت جمعی افراد، همگی مصادیق بارز نقض حق حیات، منع رفتار غیرانسانی و اصول بنیادین حقوق بینالملل هستند.»
تیراندازی ماموران مرزبانی جمهوری اسلامی به مهاجران اهل افغانستان پیش از این نیز سابقه داشته است.
۲۲ مهر ۱۴۰۳، نیروهای نظامی جمهوری اسلامی به یک گروه ۳۰۰ نفری مهاجران افغانستانی شلیک کردند که دهها کشته و زخمی بر جای گذاشت. ۲۶ مهر همان سال نیز گروهی ۱۵۰ نفری بر اثر انفجار مین و تیراندازی نیروهای مرزبانی هدف قرار گرفتند که به کشته، زخمی یا ناپدید شدن شماری از آنان منجر شد.
بر اساس آماربرداری سالانه هرانا، در سال ۲۰۲۴ مجموعا ۴۸۴ شهروند هدف شلیک نیروهای نظامی در ایران قرار گرفتند که از میان آنها ۱۶۳ شهروند جان خود را از دست دادند و ۳۲۱ شهروند دیگر مجروح شدند.
فشار نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی بر مهاجران افغانستانی در ایران و رد مرزهای آنها در ماههای گذشته افزایش یافته است.
مقامهای جمهوری اسلامی پیشتر در اسفند ۱۴۰۳ و فروردین سال جاری از آغاز طرحی برای اخراج مهاجران غیرقانونی افغانستانی خبر دادند اما شتاب ناگهانی اجرای این طرح پس از جنگ ۱۲ روزه میان حکومت ایران و اسرائیل رخ داد.
۲۷ تیر، کارشناسان سازمان ملل خواستار توقف بازگرداندن اجباری پناهجویان از ایران و پاکستان شدند و اعلام کردند در سال ۲۰۲۵ (تا آن تاریخ) بیش از یک میلیون و ۹۰۰ هزار افغانستانی از این دو کشور به افغانستان بازگشتهاند یا به اجبار بازگردانده شدهاند.
حمزه صفوی که استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران معرفی شده، در گفتوگویی ویدیویی چند بار از احتمال کشته شدن علی خامنهای و توانایی اسرائیل در انجام چنین کاری سخن گفت.
فرزند مشاور عالی نظامی خامنهای از اقدامات احتمالی اسرائیل بهعنوان «سناریوهای تخریبی و ایذایی» نام برد و گفت که ایران باید برای این سناریوها حتی مستقل از مجوز آمریکا و از طرف اسرائیل آماده باشد.
او گفت: «اگر بحث دسترسی به نفر اول و نفر دوم کشور به وجود بیاید، با هر هزینه ای که باشد حتی با پذیرش ریسک احتمال جنگ، این کار را انجام میدهند.»
صفوی افزود: «ترامپ به زبان میآورد که اینها میخواستند انجام بدهند و من جلوشان را گرفتم. الان سوال این است: اگر روزی اینها بدون اجازه آمریکا این کار را انجام بدهند، آمریکا چه خواهد کرد؟ یعنی در موقعیتی قرار میگیرد که کار انجام شده است.»
او گفت: «اگر اسرائیل این کار را بدون اجازه آمریکا انجام دهد، آمریکا در مقابل عمل انجام شده قرار میگیرد و ایران دچار مسئله میشود، اما باید بنشیند و فکر کند.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا شش تیر ماه ۱۴۰۴ گفت که در جریان جنگ ۱۲ روزه، علی خامنهای را از «مرگی بسیار زشت و خفتبار» نجات داده است.
فرزند مشاور عالی خامنهای در امور نیروهای مسلح در حالی از احتمال ترور و کشته شدن خامنهای و ضرورت آمادگی برای چنین رویدادی سخن گفته که مقامات اسرائیلی بهصراحت بر قصد خود برای کشتن رهبر جمهوری اسلامی تاکید کردهاند.
بدترین سناریو نمدمال
حمزه صفوی در بخش دیگری از صحبتهای خود با محتمل دانستن جنگ دوم با اسرائیل گفت: «بدترین سناریو، جنگ نیست. بدترین سناریو نمدمال شدن است.»
او با اشاره به اینکه تا قبل از جنگ تصور این بود که اگر به جمهور اسلامی حمله کنید، سربازهای آمریکایی کشته میشوند، کشتیها آسیب میبینند، نفت بالا میرود، گفت: « ولی هیچکدام از آنها رخ نداد. این پیام بسیار خطرناکی است؛ خیلی خطرناک است. یکسری قبحها شکسته شده که به این زودیها هم قابل ترمیم نیست. قبح اقدامات از بین رفته، و همین مسیر را برای جنگ بعدی باز میکند.»
فرزند یحیی رحیم صفوی افزود: «همه نگرانی من از سناریو نمدمال شدن با تحقیرها و فشارهای تدریجی است.»
پیش از این یحیی رحیمصفوی، یکشنبه ۲۶ مرداد گفته بود که احتمالا دوباره میان حکومت ایران و اسرائیل جنگ رخ میدهد، اما «پس از آن، ممکن است دیگر جنگی رخ ندهد.»
رحیم صفوی درباره شرایط کنونی پس از جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل گفت: «الان در آتشبس نیستیم، در مرحله جنگ هستیم و هیچ پروتکل، آییننامه یا قراردادی بین ما و آمریکا و اسرائیل نوشته نشده است.»
او افزود: «ما نظامیها، سناریو پردازی میکنیم، بدترینش را میبینیم و برای آن طرح آماده میکنیم.»
مذاکرات جامع با آمریکا
حمزه صفوی در این گفتوگو بارها مواضع اصلی مطرحشده از سوی علی خامنهای از جمله در زمینه مذاکره با آمریکا را مورد انتقاد قرار داد و بر ضرورت «مذاکره جامع» با آمریکا تاکید کرد.
او گفت: «لازم است که ما با آمریکا مذاکرات جامع انجام دهیم که فقط محدود به مسئله غنیسازی نباشد. برجام توافقی تک موضوعی بود و همین علت شکستش بود. ما باید مذاکره و توافقی جامع با آمریکا انجام دهیم.»
این اقدام پس از آن صورت میگیرد که در پی تن ندادن جمهوری اسلامی به خواستههای بریتانیا، آلمان و فرانسه، این سه کشور اروپایی با فعال کردن مکانیسم ماشه به دنبال بازگرداندن تمامی تحریمهای سازمان ملل متحد علیه جمهوری اسلامی هستند.
پیام پزشکیان به امیر قطر
خبرگزاری رسمی قطر تایید کرد که امیر این کشور پنجشنبه ۱۳ شهریور پیام شفاهی پزشکیان را در دیدار با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در دوحه دریافت کرده است.
منابع مطلع که نخواستند نامشان فاش شود به ایران اینترنشنال گفتند که در این پیام از شیخ تمیم بن حمد برای میانجیگری میان تهران و قدرتهای غربی با هدف جلوگیری از بازگشت تحریمها ذیل سازوکار موسوم به «اسنپبک» یا مکانیسم درخواست کمک شده است.
این منابع گفتند تهران در حال نشان دادن انعطاف بیشتری درباره محل نگهداری و نحوه مدیریت ذخایر اورانیوم با غنای بالا است؛ موضوعی که پس از حملات هوایی آمریکا، جمهوری اسلامی حاضر به گفتوگو درباره آن نبود.
فرانسه، بریتانیا و آلمان ششم شهریور در نامهای به شورای امنیت، از تصمیم خود برای آغاز فرآیند فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه تهران خبر دادند.
در پی این اقدام، مقامهای جمهوری اسلامی مواضعی دوگانه اتخاذ کردهاند؛ از یک سو احتمال خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) را مطرح کرده و از سوی دیگر از آمادگی تهران برای تداوم مسیر دیپلماتیک خبر دادهاند.
منابع مطلع به ایراناینترنشنال گفتند که جمهوری اسلامی از امیر قطر خواسته تسهیلکننده تماسهای تهران با ایالات متحده و سه کشور اروپایی برای ازسرگیری دیپلماسی هستهای و پیشگیری از بازگشت تحریمها باشد.
درخواست از قطر برای میانجیگری پس از آن صورت می گیرد که علی خامنهای بر خلاف اظهارات صریح خود که «نه جنگ میشود و نه مذاکره میکنیم»، یکشنبه ۱۶ شهریور در دیدار با هیئت وزیران دولت مسعود پزشکیان بدون نام بردن از کشور خاصی گفت دشمن درصدد تحمیل فضای «نه جنگ، نه صلح» بر ایران است، اما «این حالت برای کشور ضرر و خطر دارد».
آمریکا هنوز واکنشی رسمی به این اظهارات نشان نداده و بهنظر نمیرسد تغییری در سیاست واشینگتن در قبال مذاکره با جمهوری اسلامی رخ داده باشد. دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پس از جنگ ۱۲ روزه چند بار تاکید کرده که نیاز و عجلهای برای مذاکره با تهران ندارد.
در عین حال، همزمان با نزدیک شدن به زمان بازگرداندن تحریمهای گسترده سازمان ملل، از افزایش احتمال حمله مجدد اسرائیل و حتی آمریکا به جمهوری اسلامی سخن گفته میشود.
دیدار عراقچی با آژانس در قاهره
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه اسلامی، دوشنبه ۱۷ شهریور تایید کرد که عراقچی قرار است سهشنبه در قاهره با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دیدار کند.
او گفت این دیدار با هدف نهاییکردن چارچوب همکاریهای ایران و آژانس برگزار خواهد شد.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواستار نظارت هر چه زودتر و کامل بر برنامه هستهای ایران شدهاند. آژانس اعلام کرده است که از اواسط ژوئن و همزمان با حملات به تاسیسات غنیسازی ایران، دسترسی و دید کافی به وضعیت یا محل ذخایر اورانیوم با غنای بالا نداشته است.
بر اساس گزارش رویترز در اواخر اوت، ایران حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی در اختیار داشته که در صورت غنیسازی بیشتر، برای ساخت حدود ۱۰ سلاح هستهای کافی است.
شروط اروپا برای تاخیر در بازگرداندن تحریمها
از نظر دیپلماتیک، فشارها رو به افزایش است. بریتانیا، فرانسه و آلمان روز ۲۸ اوت مکانیسم بازگشت تحریمها را بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت فعال کردند. طبق این روند، اگر قطعنامه جدیدی تصویب نشود، معافیت از تحریمها منقضی خواهد شد.
این سه کشور همچنان سه شرط برای جمهوری اسلامی تعیین کردهاند که میتواند باعث تاخیر موقت در بازگشت تحریمها و ایجاد فضای جدید برای مذاکره شود.
سه کشور اروپایی از جمهوری اسلامی خواستهاند تهران دسترسی بازرسان سازمان ملل به سایتهای هستهای آسیبدیده در حملات اسرائیل را ممکن سازد، درباره وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده شفافسازی کند و گفتوگوهای مستقیم با ایالات متحده را شروع کند.
