افسران ارتش ایالات متحده برای نخستین بار از زمان آغاز همکاری بلاروس با مسکو برای حمله به اوکراین، شاهد رزمایش مشترک روسیه و بلاروس بودند. دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، سیاست تعمیق روابط با بلاروس، نزدیکترین متحد مسکو، را دنبال میکند.
رویترز حضور افسران ارتش آمریکا در این رزمایش مشترک را که کمتر از یک هفته پس از ورود پهپادهای روسی به حریم هوایی لهستان انجام شد، تازهترین نشانه از تلاش واشینگتن برای بهبود روابط با بلاروس ارزیابی کرده است.
هفته گذشته جان کول، نماینده ترامپ در مذاکرات با بلاروس، به مینسْک، پایتخت این کشور سفر کرد و از قصد رییسجمهوری آمریکا برای عادیسازی روابط با بلاروس، از سرگیری مبادلات تجاری با آنها و بازگشایی سفارت ایالات متحده در این کشور خبر داد.
استقبال وزیر دفاع بلاروس از افسران آمریکایی
ویکتور کرِنیکوف، وزیر دفاع بلاروس، دوشنبه ۲۳ شهریور شخصا از دو افسر آمریکایی استقبال کرد و به آنها گفت: «هرچه برایتان جالب است نشان خواهیم داد. هرچه بخواهید. میتوانید بروید و ببینید، با مردم صحبت کنید.»
این دو افسر پس از پایان دیدار با وزیر دفاع بلاروس از گفتوگو با خبرنگاران خودداری کردند.
کرِنیکوف حضور آنان را «غافلگیرکننده» توصیف کرد و در بیانیهای نوشت که نمایندگان آمریکا در کنار هیئتهایی از ۲۳ کشور دیگر، از جمله اعضای ناتو مانند ترکیه و مجارستان، همینطور چین، اتیوپی و اندونزی حضور در این رزمایش حضور داشتند.
آخرین بار در سال ۲۰۲۱ یک مقام نظامی آمریکا مستقر در اوکراین برای مشاهده رزمایش «زاپاد» به بلاروس سفر کرده بود.
گمانهزنی درباره اهداف دیپلماتیک ترامپ
به گزارش رویترز، ارتش آمریکا هنوز به درخواستها برای توضیح درباره حضور نیروهایش در این مانور نظامی پاسخ نداده است.
برخی گمانهزنیها از تلاش ترامپ برای دور کردن بلاروس از پوتین و ایجاد شکاف در روابط این دو متحد استراتژیک حکایت دارد. گروهی از تحلیلگران تحقق چنین راهبردی را بعید میدانند.
برخی دیگر معتقدند این اقدام تلاشی برای استفاده از روابط نزدیک مینسْک با مسکو برای پیشبرد توافق مدنظر ترامپ در پایان دادن به جنگ اوکراین است.
دستکم دو افسر آمریکایی، برایان شوپ، سرهنگدوم نیروی هوایی و یک افسر دیگر که نامش اعلام نشده است حین اجرای رزمایش «زاپاد-۲۰۲۵» در بلاروس حضور داشتند و آن را از نزدیک دنبال کردند. معاون وزیر دفاع روسیه نیز در این رزمایش حاضر بود.
نمایش قدرت در «زاپاد-۲۰۲۵»
در جریان این مانور، جنگندهها، پهپادهای تهاجمی و بالگردها بر فراز میدان آموزشی که با انبوه درختان احاطه شده بود، پرواز کردند. نیروهای پیاده نیز شلیک با سلاحهای خودکار، خمپارهاندازها و سامانههای موشکی را تمرین کردند و با موتورسیکلت وارد صحنه نبرد شدند.
این رزمایش در میادین آموزشی هر دو کشور برگزار میشود. مسکو و مینسْک آن را «آزمونی برای سنجش آمادگی رزمی» معرفی کردهاند.
با این حال، پس از ورود پهپادهای روسی به حریم هوایی لهستان، این تمرین نظامی نگرانی برخی کشورهای همسایه را برانگیخته است. ورشو بهعنوان اقدامی احتیاطی، مرز خود با بلاروس را بهطور موقت بست.
الکساندر لوکاشنکو، رییسجمهوری بلاروس، که سالها متحد نزدیک روسیه بوده است، در فوریه ۲۰۲۲ اجازه داد دهها هزار سرباز روس از خاک کشورش وارد اوکراین شوند. او همچنین با استقرار سلاحهای هستهای تاکتیکی روسیه در بلاروس موافقت کرده است.
رزمایش زاپاد عنوانی برای مجموعهای از رزمایشهای نظامی است که هر چهار سال یک بار در روسیه برگزار میشود.
این رزمایش نخستین بار در سال ۱۹۷۷ در اتحاد جماهیر شوروی برگزار شد و با وجود فروپاشی شوروی و تشکیل کشور روسیه، ادامه یافت.
رزمایش زاپاد یکی از بزرگترین تمرینهای نظامی روسیه است.
لغو تحریمها و آزادی زندانیان
ترامپ هفته گذشته تحریمها علیه شرکت هواپیمایی دولتی بلاروس، «بلاویا»، را لغو کرد و اجازه داد این شرکت ناوگان خود، شامل هواپیماهای بوئینگ، را تعمیر کند و قطعات جدیدی برای هواپیماها بخرد.
رییسجمهوری ایالات متحده پیش از لغو این تحریمها یک نامه دستنویس به لوکاشنکو فرستاد و پس از آن، رییسجمهوری بلاروس با آزادی ۵۲ روزنامهنگار و فعال سیاسی که در زندانهای این کشور محبوس بودند، موافقت کرد.
گمان میرود لغو تحریمهای هوایی پاسخ آمریکا به آزادی این زندانیان باشد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، با انتشار پستی در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشیال، شناور را «متعلق به یک کارتل مواد مخدر ونزوئلایی» خواند و افزود که این اتفاق در «آبهای بینالمللی» رخ داده است.
او در این پست نوشت: «امروز صبح، به دستور من، نیروهای نظامی ایالات متحده در حوزه استحفاظی جنوب، دومین حمله را علیه کارتلهای بسیار خشن و تروریستهای مواد مخدر عملی کردند.»
ترامپ بار دیگر تاکید کرد که کارتلهای مواد مخدر «تهدیدی برای امنیت ملی، سیاست خارجی و منافع حیاتی آمریکا» محسوب میشوند.
این پست همچنین شامل یک ویدیو حدودا ۳۰ ثانیهای از شناوری بود که در دریا منفجر میشود و میسوزد. بالای این ویدیو عنوان «غیرمحرمانه» دیده میشد.
در پی این حمله، نیکلاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا، همراه با فرماندهان عالیرتبه ارتش کشورش در یک نشست رسانهای حاضر شد و گفت که آمریکا در تلاش است تا «شروع یک حمله جنایی» به ونزوئلا را توجیه کند.
این دومین حمله طی یک ماه گذشته علیه قایقهای ونزوئلایی است. در حمله اول یک قایق ونزوئلایی که دولت ترامپ مدعی بود حامل مواد مخدر غیرقانونی بوده، غرق شد و ۱۱ خدمه آن کشته شدند.
مادورو که پس از اولین حمله گفته بود روابط میان دو کشور «آسیب» دیده، در نشست خبری دوشنبه گفت که رابطه با ایالات متحده «دور انداخته شده» است.
او آمریکا را متهم کرد که با «تهدید، بمب، مرگ و باجگیری» سبب قطع ارتباط میان دو کشور شده است.
رییسجمهوری ونزوئلا که به دلیل سیاستها و عملکرد اقتدارگرایانهاش در سالهای گذشته همواره مورد انتقاد رهبران ایالات متحده بوده است، در ادامه افزود که هنوز «سطح پایهای و محدودی» از رابطه با آمریکا برای تسهیل بازگشت شهروندان ونزوئلایی به کشور وجود دارد.
دولت ونزوئلا اعلام کرد که بر خلاف ادعای آمریکا، هیچیک از کشتهشدگان عضو باند تبهکار «ترن د آرائوگا» نبودند.
ترامپ بعد از انتشار پست اولیه در شبکه اجتماعی تروث سوشیال، گفت: «ما [درباره تعلق شناور به کارتل مواد مخدر] مدرک داریم، فقط کافی است به محمولهای نگاه کنید که در سراسر اقیانوس پخش شد؛ کیسههای بزرگ کوکائین و فنتانیل.»
خبرگزاریهای رویترز اعلام کرد که بررسیهای اولیه ویدیو با ابزارهای هوش مصنوعی برای تشخیص دستکاری احتمالی نتیجهای نداشته است و راستیآزمایی دقیقتر به زمان بیشتری نیاز دارد.
حمله دوشنبه در حالی صورت گرفت که ایالات متحده مشغول افزایش حضور نظامی خود در دریای کارائیب جنوبی است.
دولت ترامپ ۲۲ شهریور دستور داد ۱۰ فروند جنگنده F-35 به این منطقه اعزام شوند. همان روز پنج فروند از این جنگندهها در پورتوریکو فرود آمدند.
احتمال عملیات زمینی
ترامپ در اظهار نظری دیگر در روز دوشنبه گفت که کارزار گسترده علیه مظنونان به قاچاق مواد مخدر «میتواند در خشکی» هم انجام شود.
او که با خبرنگاران صحبت میکرد، گفت: «وقتی آنها از طریق خشکی بیایند، ما به همان روشی که قایقهایشان را متوقف کردیم، در خشکی هم جلوی آنها را میگیریم. اما شاید با کمی صحبت درباره این موضوع، دیگر هرگز چنین اتفاقی نیفتد.»
حدود دو هفته پیش، پیت هگزت، وزیر دفاع ایالات متحده، به نیروهای مستقر در یک ناو جنگی در نزدیکی پورتوریکو گفت که برای آموزش به کارائیب اعزام نشدهاند، بلکه به «خط مقدم» یک ماموریت حیاتی علیه مواد مخدر فرستاده شدهاند.
هگزت پس از انتشار پست ترامپ در تروثسوشال، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما هر زمان و هرجا که بخواهیم، آنها را ردیابی میکنیم، میکُشیم و شبکههایشان را در سراسر نیمکره غربی نابود میکنیم.»
با وجود درخواست نمایندگان کنگره از دولت برای ارائه شواهدی مبنی بر اینکه نخستین شناور هدفگرفتهشده به باندهای مواد مخدر تعلق داشته، پنتاگون همچنان از انتشار عمومی هرگونه جزئیات درباره ماهیت و حجم محموله آن قایق یا نوع سلاح مورد استفاده در حمله خودداری کرده است.
مقامهای آمریکایی که نخواستند نامشان فاش شود به رویترز گفتهاند قایقی که ۱۱ شهریور هدف قرار گرفت در حال دور زدن به نظر میرسید. این موضوع برخی کارشناسان حقوقی را نسبت به قانونی بودن حمله دچار تردید کرده است.
جمهوری اسلامی به عنوان یکی از ۵۰ کشور شرکتکننده در این نشست، پس از امضای بیانیه نهایی، با انتشار یادداشتی در پایگاه اطلاعرسانی دولت نوشت که خود را از هرگونه اشاره به راهحل دو کشوری «منفک» میکند.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در این یادداشت از دبیرخانه نشست اضطراری کشورهای عرب و اسلامی خواسته است تا «تحفظات هیئت جمهوری اسلامی» را در گزارش نهایی اجلاس درج کنند.
جمهوری اسلامی در رایگیری مجمع عمومی سازمان ملل درباره قطعنامه مرتبط با راه حل دو کشوری میان اسرائیل و فلسطین که جمعه ۲۱ شهریور انجام شد، شرکت نکرد و در این جلسه غایب بود.
یادداشت اخیر وزارت امور خارجه «تنها راهحل واقعی و پایدار» برای حل مناقشه چند دههای میان اسرائیل و فلسطین را تشکیل «یک دولت دموکراتیک واحد از طریق همهپرسی با مشارکت تمامی فلسطینیان» عنوان کرده است.
این یادداشت همچنین مشارکت ایالات متحده در حل منازعه کنونی را رد و تاکید کرده است که آمریکا به دلیل حمایتش از اسرائیل نمیتواند «به عنوان طرفی معتبر و بیطرف» در پیشبُرد صلح شناخته شود.
نشستی برای نمایش یکپارچگی و اتحاد
نشست اضطراری کشورهای عرب و اسلامی دوشنبه ۲۴ شهریور به ابتکار اتحادیه عرب و سازمان همکاریهای اسلامی برگزار شد.
هدف از این نشست واکنش به حمله هوایی اسرائیل به ساختمان محل استقرار سران حماس در دوحه بود که با استقبال قابل توجه کشورهای عرب و اسلامی روبهرو شد.
سران بیش از ۵۰ کشور، از جمله ایران، برای اعلام همبستگی با قطر و محکوم کردن این حمله در این نشست حضور یافتند.
این اجلاس یکروزه در بیانیه نهاییاش خواستار «گامهای مشخص» و اقدامات قانونی و دیپلماتیک علیه نقض حاکمیت ارضی قطر از سوی اسرائیل شد. در این بیانیه به جزییات این اقدامات اشاره نشده است.
تمیم بن حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر قطر این اجلاس را با متهم کردن اسرائیل به «بیتوجهی به وضعیت گروگانهایش در غزه» و تلاش برای «اطمینان یافتن از تبدیل غزه به مکانی غیرقابل سکونت» آغاز کرد.
او افزود: «جایی برای تعامل با چنین طرف بزدل و خائنی وجود ندارد. آنها که بهطور مستمر برای ترور دیگر طرفهای مذاکرات تلاش میکنند، تمام نیرویشان را برای اطمینان یافتن از اینکه مذاکرات به شکست خواهد انجامید، به کار میگیرند.»
آسوشیتدپرس در گزارشی، سخنان حاکم ۴۵ ساله قطر را «به شکلی غیرمعمول تند و آتشین» ارزیابی کرد.
افزون بر این، امیر قطر اسرائیل را به نسلکُشی متهم کرد، ادعایی که پس از او از سوی تعدادی دیگر از رهبران حاضر در نشست تکرار شد.
رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، گفت که اسرائیل «همچنین باید از نظر اقتصادی تحت فشار قرار گیرد، زیرا تجربه قبلی نشان میدهد که چنین گامهایی نتیجه میدهد.»
مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، که با وجود حملات سه ماه پیش به پایگاه هوایی العدید در قطر به این اجلاس دعوت شده بود، از کشورهایی عرب و اسلامی خواست که «متجاوز را منزوی کنند.»
او همچنین هشدار داد که هر کشوری در منطقه میتواند هدف بعدی اسرائیل باشد.
گمانهزنیهای اولیه احتمال در پیش گرفتن اقداماتی عملی علیه اسرائیل مانند بستن حریم هوایی به روی پروازهای اسرائیلی یا کاهش روابط دیپلماتیک کشورهای عرب و اسلامی با تلآویو را بالا ارزیابی میکرد.
اما پس از انتشار بیانیه، تحلیلگران آن را صرفا لفاظی و فاقد گامهای روشن و اجرایی توصیف کردند.
آندریا دِسی، استادیار روابط بینالملل و سیاست جهانی در دانشگاه رم، در گفتوگو با الجزیره میگوید که نشانههایی از تغییر لحن و ذهنیتِ کشورهای عربی و اسلامی در خصوص ضرورت ایجاد یک معماری امنیتی تازه در منطقه دیده میشود، اما در حال حاضر اقدامی عملی در دیدرس نیست.»
بیانیه پایانی حاوی چه نکات دیگری است؟
این بیانیه از همه دولتهای شرکتکننده میخواهد که «اقداماتی قانونی و موثر» علیه اسرائیل اتخاذ کنند اما جزییاتی در این خصوص ارائه نمیکند.
در بند دیگری از آن به نگرانی عمیق نسبت به از پیامدهای حمله اسرائیل به دوحه اشاره و تاکید شده است که اقداماتی از این دست امکان دستیابی به صلح در منط در منطقه را تضعیف میکند.
در همین بخش از بیانیه، تلاشهای اسرائیل برای تغییر چهره خاورمیانه محکوم و بر این تاکید شده است که صلح باید بر پایه «رعایت حقوق ملت فلسطین و قطعنامههای معتبر بینالمللی از جمله قطعنامه نیویورک» حاصل شود.
این بیانیه همچنین از کشورهای حاضر خواست که «تمام اقدامات قانونی و موثرِ ممکن را برای جلوگیری از ادامه اقدامات اسرائیل علیه مردم فلسطین به کار گیرند.»
در حاشیه این اجلاس، شورای همکاری خلیج فارس متشکل از شش کشور از جمله قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی نشست جداگانهای برگزار کرد.
این شورا در بیانیهای مجزا اعلام کرد که تصمیم دارد اقداماتی برای «فعالسازی سازوکارهای دفاع مشترک و تقویت قابلیتهای بازدارندگی در منطقه خلیج فارس» در پیش گیرد، هرچند جزییاتی درباره چگونگی این اقدامات ارائه نکرد.
