دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه ۲۴ شهریور، در واکنش به گزارش آکسیوس، تاکید کرد که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پیش از حمله هفته گذشته اسرائیل به قطر او را در جریان قرار نداده بود.
آکسیوس ساعاتی پیش از واکنش ترامپ، گزارش داده بود که نتانیاهو اندکی پیش از حمله به رهبران حماس در قطر، رییسجمهوری آمریکا را از این حمله مطلع کرده بود و دونالد ترامپ نیز با آن مخالفت نکرده بود.
پس از حمله اسرائیل به ساختمانی در قطر که رهبران حماس در آن گرد هم آمده بوند، دولت ترامپ اعلام کرد که تنها پس از شلیک موشکها در جریان قرار گرفته و به همین دلیل، رییسجمهوری آمریکا فرصتی برای مخالفت با حمله نداشته است.
با این حال، آکسیوس به نقل از مقامهای اسرائیلی گزارش داد کاخ سفید زودتر مطلع شده بود، هرچند زمان برای جلوگیری از حمله بسیار محدود بود.
ترامپ نیز پیشتر گفته بود در تصمیم اسرائیل برای حمله به قطر نقشی نداشته است. او روز دوشنبه در پاسخ به این پرسش که آیا نتانیاهو شخصاً او را از حمله مطلع کرده بود، گفت: «نه، نه، چنین کاری نکردند.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین تاکید کرد که اسرائیل دیگر به قطر حمله نخواهد کرد.
دفتر نتانیاهو نیز پس از گزارش اکسیوس تاکید کرد که حمله «کاملاً مستقل» و عملیاتی کاملا اسرائیلی بوده است.
کارولین لیویت، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، به اکسیوس گفت: «همانطور که رییسجمهور ترامپ اعلام کرد، نیروهای مسلح آمریکا او را از حمله اسرائیل به رهبران حماس در دوحه مطلع کردند و او فورا استیو ویتکاف، فرستاده ویژه خود را موظف کرد تا به قطر اطلاع دهد.»
بر اساس گزارش اکسیوس، مقامهای آمریکایی هفته گذشته گفتند که نیروهای مسلح آمریکا جتهای اسرائیلی را در هوا مشاهده کردند و از اسرائیل توضیح خواستند که این توضیح تا زمانی که موشکهای بالستیک در حال پرواز به سمت مقر حماس در دوحه بودند، نرسید.
کاخ سفید گفت که ویتکاف شتافت تا به قطریها هشدار دهد اما موشکها اصابت کرده بودند.
اکسیوس تاکید کرد که بمباران یک متحد آمریکا بدون مشورت واشینگتن، «اقدامی شجاعانه و جسورانه» از سوی اسرائیل بوده است؛ بهویژه از آنجا که رهبران حماس در حال جمع شدن برای بحث در مورد آخرین طرح ترامپ درباره آتشبس در غزه بودند.
این رسانه به نقل از مقامات اسرائیلی افزود که نتانیاهو «واقعا» کاخ سفید را در آخرین لحظات مطلع کرد و دیگر [عملیات] چندان قابل لغو نبود.
آمریکا متحد هر دو کشور اسرائیل و قطر به شمار میرود و دوحه در تلاش برای میانجیگری جهت دستیابی به توافق آتشبس در غزه نقش داشته است.
جمهوری اسلامی به عنوان یکی از ۵۰ کشور شرکتکننده در این نشست، پس از امضای بیانیه نهایی، با انتشار یادداشتی در پایگاه اطلاعرسانی دولت نوشت که خود را از هرگونه اشاره به راهحل دو کشوری «منفک» میکند.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در این یادداشت از دبیرخانه نشست اضطراری کشورهای عرب و اسلامی خواسته است تا «تحفظات هیئت جمهوری اسلامی» را در گزارش نهایی اجلاس درج کنند.
جمهوری اسلامی در رایگیری مجمع عمومی سازمان ملل درباره قطعنامه مرتبط با راه حل دو کشوری میان اسرائیل و فلسطین که جمعه ۲۱ شهریور انجام شد، شرکت نکرد و در این جلسه غایب بود.
یادداشت اخیر وزارت امور خارجه «تنها راهحل واقعی و پایدار» برای حل مناقشه چند دههای میان اسرائیل و فلسطین را تشکیل «یک دولت دموکراتیک واحد از طریق همهپرسی با مشارکت تمامی فلسطینیان» عنوان کرده است.
این یادداشت همچنین مشارکت ایالات متحده در حل منازعه کنونی را رد و تاکید کرده است که آمریکا به دلیل حمایتش از اسرائیل نمیتواند «به عنوان طرفی معتبر و بیطرف» در پیشبُرد صلح شناخته شود.
نشستی برای نمایش یکپارچگی و اتحاد
نشست اضطراری کشورهای عرب و اسلامی دوشنبه ۲۴ شهریور به ابتکار اتحادیه عرب و سازمان همکاریهای اسلامی برگزار شد.
هدف از این نشست واکنش به حمله هوایی اسرائیل به ساختمان محل استقرار سران حماس در دوحه بود که با استقبال قابل توجه کشورهای عرب و اسلامی روبهرو شد.
سران بیش از ۵۰ کشور، از جمله ایران، برای اعلام همبستگی با قطر و محکوم کردن این حمله در این نشست حضور یافتند.
این اجلاس یکروزه در بیانیه نهاییاش خواستار «گامهای مشخص» و اقدامات قانونی و دیپلماتیک علیه نقض حاکمیت ارضی قطر از سوی اسرائیل شد. در این بیانیه به جزییات این اقدامات اشاره نشده است.
تمیم بن حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر قطر این اجلاس را با متهم کردن اسرائیل به «بیتوجهی به وضعیت گروگانهایش در غزه» و تلاش برای «اطمینان یافتن از تبدیل غزه به مکانی غیرقابل سکونت» آغاز کرد.
او افزود: «جایی برای تعامل با چنین طرف بزدل و خائنی وجود ندارد. آنها که بهطور مستمر برای ترور دیگر طرفهای مذاکرات تلاش میکنند، تمام نیرویشان را برای اطمینان یافتن از اینکه مذاکرات به شکست خواهد انجامید، به کار میگیرند.»
آسوشیتدپرس در گزارشی، سخنان حاکم ۴۵ ساله قطر را «به شکلی غیرمعمول تند و آتشین» ارزیابی کرد.
افزون بر این، امیر قطر اسرائیل را به نسلکُشی متهم کرد، ادعایی که پس از او از سوی تعدادی دیگر از رهبران حاضر در نشست تکرار شد.
رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، گفت که اسرائیل «همچنین باید از نظر اقتصادی تحت فشار قرار گیرد، زیرا تجربه قبلی نشان میدهد که چنین گامهایی نتیجه میدهد.»
مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، که با وجود حملات سه ماه پیش به پایگاه هوایی العدید در قطر به این اجلاس دعوت شده بود، از کشورهایی عرب و اسلامی خواست که «متجاوز را منزوی کنند.»
او همچنین هشدار داد که هر کشوری در منطقه میتواند هدف بعدی اسرائیل باشد.
گمانهزنیهای اولیه احتمال در پیش گرفتن اقداماتی عملی علیه اسرائیل مانند بستن حریم هوایی به روی پروازهای اسرائیلی یا کاهش روابط دیپلماتیک کشورهای عرب و اسلامی با تلآویو را بالا ارزیابی میکرد.
اما پس از انتشار بیانیه، تحلیلگران آن را صرفا لفاظی و فاقد گامهای روشن و اجرایی توصیف کردند.
آندریا دِسی، استادیار روابط بینالملل و سیاست جهانی در دانشگاه رم، در گفتوگو با الجزیره میگوید که نشانههایی از تغییر لحن و ذهنیتِ کشورهای عربی و اسلامی در خصوص ضرورت ایجاد یک معماری امنیتی تازه در منطقه دیده میشود، اما در حال حاضر اقدامی عملی در دیدرس نیست.»
بیانیه پایانی حاوی چه نکات دیگری است؟
این بیانیه از همه دولتهای شرکتکننده میخواهد که «اقداماتی قانونی و موثر» علیه اسرائیل اتخاذ کنند اما جزییاتی در این خصوص ارائه نمیکند.
در بند دیگری از آن به نگرانی عمیق نسبت به از پیامدهای حمله اسرائیل به دوحه اشاره و تاکید شده است که اقداماتی از این دست امکان دستیابی به صلح در منط در منطقه را تضعیف میکند.
در همین بخش از بیانیه، تلاشهای اسرائیل برای تغییر چهره خاورمیانه محکوم و بر این تاکید شده است که صلح باید بر پایه «رعایت حقوق ملت فلسطین و قطعنامههای معتبر بینالمللی از جمله قطعنامه نیویورک» حاصل شود.
این بیانیه همچنین از کشورهای حاضر خواست که «تمام اقدامات قانونی و موثرِ ممکن را برای جلوگیری از ادامه اقدامات اسرائیل علیه مردم فلسطین به کار گیرند.»
در حاشیه این اجلاس، شورای همکاری خلیج فارس متشکل از شش کشور از جمله قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی نشست جداگانهای برگزار کرد.
این شورا در بیانیهای مجزا اعلام کرد که تصمیم دارد اقداماتی برای «فعالسازی سازوکارهای دفاع مشترک و تقویت قابلیتهای بازدارندگی در منطقه خلیج فارس» در پیش گیرد، هرچند جزییاتی درباره چگونگی این اقدامات ارائه نکرد.
کاخ سفید پیشتر اعلام کرده بود از حمله اسرائیل به قطر تنها پس از شلیک موشکها آگاه شده و ترامپ فرصتی برای مخالفت نداشته است.
اکسیوس دوشنبه ۲۴ شهریور به نقل از هفت مقام اسرائیلی دیگر نوشت که واشینگتن پیش از حمله نیز در جریان قرار گرفته بوده؛ هرچند زمان برای جلوگیری از آن محدود بوده است.
ترامپ در اظهارات علنی خود از این حمله ابراز نارضایتی کرده، زیرا قطر متحد کلیدی ایالات متحده است.
کارولین لیویت، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، به اکسیوس گفت: «همانطور که رییسجمهور ترامپ اعلام کرد، نیروهای مسلح آمریکا او را از حمله اسرائیل به رهبران حماس در دوحه مطلع کردند و او فورا استیو ویتکاف، فرستاده ویژه خود را موظف کرد تا به قطر اطلاع دهد.»
بر اساس گزارش اکسیوس، مقامهای آمریکایی هفته گذشته گفتند که نیروهای مسلح آمریکا جتهای اسرائیلی را در هوا مشاهده کردند و از اسرائیل توضیح خواستند که این توضیح تا زمانی که موشکهای بالستیک در حال پرواز به سمت مقر حماس در دوحه بودند، نرسید.
کاخ سفید گفت که ویتکاف شتافت تا به قطریها هشدار دهد اما موشکها اصابت کرده بودند.
اکسیوس تاکید کرد که بمباران یک متحد آمریکا بدون مشورت واشینگتن، «اقدامی شجاعانه و جسورانه» از سوی اسرائیل بوده است؛ بهویژه از آنجا که رهبران حماس در حال جمع شدن برای بحث در مورد آخرین طرح ترامپ درباره آتشبس در غزه بودند.
این رسانه به نقل از مقامات اسرائیلی افزود که نتانیاهو «واقعا» کاخ سفید را در آخرین لحظات مطلع کرد و دیگر [عملیات] چندان قابل لغو نبود.
سه مقام اسرائیلی به اکسیوس گفتند که نتانیاهو حدود ساعت هشت صبح به وقت واشینگتن با ترامپ درباره حمله قریبالوقوع تماس گرفت.
اولین گزارشهای انفجار در دوحه در ساعت ۸:۵۱ صبح منتشر شد.
یک مقام ارشد اسرائیلی گفت: «ترامپ قبل از پرتاب موشکها از حمله مطلع بود. ابتدا در سطح سیاسی بین نتانیاهو و ترامپ بحث شد و بعد از طریق کانالهای نظامی. ترامپ نه نگفت.»
یک مقام ارشد اسرائیلی دیگر گفت که آمریکا «خیلی زود» در سطح سیاسی مطلع شد: «اگر ترامپ میخواست آن را متوقف کند، میتوانست. در عمل نکرد.»
نتانیاهو بارها از جمله در کنفرانس خبری دوشنبه همراه با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفته است که این حمله «یک اقدام یکجانبه اسرائیلی» بوده است.
روبیو سهشنبه برای گفتوگو با مقامات قطری به دوحه سفر خواهد کرد.
یک مقام اسرائیلی دیگر به اکسیوس گفت که دولت ترامپ دلایل واضحی داشت تا خود را از حمله دور نگه دارد: «باید به آنچه که بهطور عمومی میگویند با کمی تردید نگاه کرد.»
پنج عضو حماس و یک افسر امنیتی قطری در حمله اسرائیل به دوحه کشته شدند اما حماس اعلام کرد همه رهبران ارشدش زنده ماندهاند.
مقامات اسرائیلی در گفتوگو با اکسیوس تایید کردند که اطلاعات جمعآوری شده پس از حمله نشان میدهد که رهبران ارشد، لحظاتی قبل از انفجار ساختمان را ترک کرده بودند.
دونالد ترامپ دوشنبه ۲۴ شهریور در پیامی در شبکه اجتماعی خود، تروثسوشال، نوشت: «توافقی هم درباره یک شرکت (تیکتاک) که جوانان کشور ما بسیار خواهان حفظ آن بودند بهدست آمد و آنها بسیار خوشحال خواهند شد.»
همزمان یک مقام آمریکایی به خبرگزاری رویترز گفت ایالات متحده ممنوعیت برنامه ویدیوی کوتاه تیکتاک را ادامه خواهد داد، اگر چین «خواستههای کاهش تعرفهها و محدودیتهای فناوری را بهعنوان بخشی از توافق واگذاری کنار نگذارد».
مذاکرات میان هیاتهای دو کشور درباره انتقال مالکیت تیکتاک از شرکت چینی بایتدنس به مالکان آمریکایی در مادرید و همزمان با گفتوگوهای گستردهتر درباره تعرفهها و سیاستهای اقتصادی در حال برگزاری است.
مذاکرات مادرید چهارمین دور گفتوگو در چهار ماه گذشته است.
مهلت قانونی آمریکا برای تغییر مالکیت اپلیکیشن تیکتاک تا ۲۶ شهریور تعیین شده و در غیر این صورت، این اپلیکیشن در خاک آمریکا مسدود خواهد شد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفت: «طرفهای چینی با درخواستهایی بسیار تهاجمی وارد مذاکرات شدند. ما امنیت ملی را فدای یک اپلیکیشن اجتماعی نخواهیم کرد.»
جمیسون گریر، نماینده تجاری آمریکا نیز تاکید کرد که پکن تلاش دارد مساله تیکتاک را به تعرفهها و سایر محدودیتهای فناورانه گره بزند.
پکن: این یک زورگویی یکجانبه است
در حالی که واشینگتن از متحدان خود خواسته است تعرفههایی علیه واردات چین بهدلیل خرید نفت روسیه اعمال کنند، پکن این اقدام را «زورگویی یکجانبه و اجبار اقتصادی» خوانده است.
از سوی دیگر، نهاد تنظیمگر بازار چین اعلام کرد در حال بررسی نقض احتمالی قوانین ضدانحصار از سوی شرکت آمریکایی انویدیا است؛ اقدامی که بهطور گسترده بهعنوان پاسخ متقابل به محدودیتهای واشینگتن در بخش نیمههادیها تلقی میشود.
آلیشیا گارسیا-هریرو، پژوهشگر اندیشکده بروگل، گفت که چین تمایلی به واگذاری تیکتاک ندارد زیرا چنین اقدامی میتواند در آینده زمینهساز فروش اجباری دیگر شرکتهای چینی در غرب شود.
او افزود: «در عین حال آمریکا نیز در موقعیت دشواری قرار دارد زیرا ممنوع کردن تیکتاک برای جوانان رایدهنده که بهشدت از آن استفاده میکنند، آسان نخواهد بود.»
هیاتهای دو کشور به ریاست بسنت و هه لیفنگ، معاون نخستوزیر چین، از اردیبهشت تاکنون در چند شهر اروپایی دیدار کردهاند.
آخرین دور مذاکرات در استکهلم، پایتخت سوئد، در ژوئیه به یک آتشبس تجاری ۹۰ روزه و از سرگیری صادرات عناصر نادر خاکی چین به آمریکا منجر شد.
تایمز اسرائیل دوشنبه ۲۴ شهریور گزارش داد فیلمی که رسانههای فلسطینی منتشر کردهاند، نشان میدهد که برج «غفاری» در ساحل شهر غزه پس از صدور هشدار تخلیه برای افراد نزدیک آن، بر اثر حمله اسرائیل بهطور کامل ویران شد.
ارتش اسرائیل اعلام کرده بود که این ساختمان بلند که پیشتر بخشی از آن فرو ریخته بود، از سوی حماس مورد استفاده قرار میگرفت.
بر اساس گزارش تایمز اسرائیل، ارتش اسرائیل تایید کرده که این حمله را انجام داده و گفته که حماس تجهیزات نظارتی در برج غفاری نصب کرده و پستهای دیدهبانی ایجاد کرده بوده تا حرکت نیروها را ردیابی کرده و حملات خود را پیش ببرد.
ارتش اسرائیل یکشنبه نیز چهار ساختمان بلند در شهر غزه را هدف قرار داد؛ از جمله یک ساختمان دانشگاهی که اسرائیل اعلام کرد از سوی حماس مورد استفاده قرار میگرفت.
کمی قبل از آن برای هر چهار مورد، جداگانه هشدار تخلیه صادر شده بود.
صبح یکشنبه، ساکنان شهر غزه گفتند برج «الکوثر» در محله تلالهوا حدود یک ساعت پس از هشدار ارتش اسرائیل بهطور کامل فرو ریخت.
به گفته ارتش اسرائیل، حماس تجهیزات نظارتی در آن ساختمان کار گذاشته بود تا حرکت نیروهای ارتش را ردیابی کرده و حملات خود را پیش ببرد.
در بعدازظهر یکشنبه، تصاویر منتشرشده از سوی رسانههای فلسطینی حملهای به برج «المهنّا» در محله تلالهوا را نشان داد که پس از هشدار تخلیه ارتش اسرائیل انجام شد.
اندکی بعد، اسرائیل ساختمان «المنوّره سیتی» در محوطه دانشگاه اسلامی غزه را نیز ویران کرد.
ارتش گفت که نیروهای حماس «در یکی از ساختمانهایی که هدف قرار گرفتند آماده اجرای حملات علیه نیروهای ارتش اسرائیل بودند».
۲۱ شهریور، نیروی هوایی اسرائیل اعلام کرد که طی هفته پیش از آن بیش از ۵۰۰ هدف را در شهر غزه بهعنوان بخشی از آمادهسازیها برای یک تهاجم زمینی بزرگ علیه حماس در این منطقه، هدف حمله قرار داده است.
هشدار کارشناس سازمان ملل درباره شهر غزه
فرانسسکا آلبانیز، کارشناس سازمان ملل، دوشنبه هشدار داد که حمله اسرائیل به شهر غزه، ویرانی گستردهای برای فلسطینیها به همراه خواهد داشت و ممکن است این شهر را به مکانی غیرقابل سکونت تبدیل کند.
آلبانیز، گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در سرزمینهای فلسطینی اشغالی از سال ۱۹۶۷، در گفتوگو با خبرنگاران در ژنو گفت: «اسرائیل در حال بمباران با استفاده از سلاحهای غیرمتعارف است.»
او افزود: «این کشور میکوشد فلسطینیها را به اجبار تخلیه کند. چرا؟ زیرا این آخرین بخش غزه است که باید غیرقابل سکونت شود.»
بر اساس برآوردهای تازه ارتش اسرائیل، تاکنون بیش از ۳۲۰ هزار فلسطینی از شهر غزه به دیگر نقاط نوار غزه پناه بردهاند. این در حالی است که ارتش برای آغاز حمله برنامهریزیشده زمینی علیه حماس در این منطقه آماده میشود.
تخمین زده میشود که حدود ۲۰ هزار نفر تنها در طول شامگاه یکشنبه از شهر غزه خارج شدهاند.
پیش از آنکه ارتش اسرائیل تدارکات خود را برای عملیات گسترده علیه حماس در این منطقه آغاز کند، جمعیت ساکن در شهر غزه حدود یک میلیون نفر برآورد میشد.
هفته گذشته ارتش اسرائیل دستور تخلیه فوری تمام شهر غزه را پیش از حمله برنامهریزیشده صادر کرد.
به غیرنظامیان دستور داده شده است که به «منطقهای انسانی» در جنوب نوار غزه که از سوی اسرائیل تعیین شده پناه ببرند اما بسیاری از مردم غزه میگویند هیچ نقطهای در این نوار امن نیست.
خبرگزاری رویترز دوشنبه ۲۴ شهریور گزارش داد مساله اصلی در این میان، ارائه اطلاعات درباره افرادی است که بهطور غیرقانونی در آمریکا زندگی میکنند یا وارد این کشور میشوند.
منتقدان تهدید اخیر ترامپ را نمونهای از «دخالت بیش از حد دولت فدرال» توصیف میکنند و میگویند اکنون بیش از دو هزار نظامی در خیابانهای واشینگتن مشغول گشتزنی هستند.
اظهارات ترامپ پس از آن مطرح شد که هزاران نفر طی هفتههای گذشته در اعتراض به اعزام گارد ملی به واشینگتن به خیابانها آمدند.
ترامپ که پیشتر جرم و جنایت را «آفتی» برای پایتخت ایالات متحده خوانده بود، مردادماه با هدف «برقراری دوباره نظم، قانون و امنیت عمومی» گارد ملی را به واشینگتن اعزام کرد.
ترامپ ۲۴ شهریور در پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «تنها در چند هفته، اینجا رونق گرفته... برای نخستین بار در دهههای اخیر، تقریبا هیچ جرمی وجود ندارد.»
دفتر شهردار واشینگتن تاکنون به اظهارات ترامپ واکنشی نشان نداده است.
رییسجمهوری آمریکا پیشتر اداره پلیس متروپولیتن را مستقیما تحت کنترل فدرال قرار داده و نیروهای آیس را برای گشتزنی به خیابانها فرستاده بود.
هنوز مشخص نیست ماموریت آنها چه زمانی پایان خواهد یافت.
ترامپ همچنین «دموکراتهای چپ رادیکال» را به اعمال فشار بر شهردار واشینگتن متهم کرد و گفت آنها باوزر را مجبور کردهاند به دولت اطلاع دهد که با اداره مهاجرت همکاری نخواهد کرد.
او هشدار داد اگر پلیس واشینگتن همکاری با آیس را متوقف کند، «جرم و جنایت با شدت بازمیگردد».
ترامپ خطاب به مردم و صاحبان کسب و کار در پایتخت آمریکا افزود: «نگران نباشید. من در کنار شما هستم و اجازه نمیدهم چنین اتفاقی رخ دهد. در صورت لزوم وضعیت فوقالعاده اعلام میکنم و پایتخت را تحت کنترل فدرال درمیآورم.»
باوزر پیشتر از اعزام گسترده نیروهای فدرال و کاهش محسوس جرم و جنایت استقبال کرده و دستوری برای هماهنگی نهادهای واشینگتن با نیروهای فدرال به امضا رسانده بود.
گارد ملی بهطور معمول زیر نظر فرمانداران ایالتها فعالیت میکند، مگر آنکه به خدمت فدرال فراخوانده شود.
در مورد واشینگتن دیسی، گارد ملی مستقیما زیر نظر رییسجمهوری آمریکا قرار دارد.
