عبدالرحیم سلیمانیاردستانی که اظهاراتش در رد صحت روایات مذهبی مربوط به کشته شدن فاطمه زهرا، همسر امام اول شیعیان، اعتراض هواداران حکومت را برانگیخت، ضمن «عذرخواهی»، بار دیگر تاکید کرد که «داستان روضهخوانها» در این باره را قبول ندارد.
اردستانی شامگاه جمعه ۱۴ آذر با انتشار ویدیویی، گفت که به فاطمه زهرا «جسارت» نکرده و سخنانش اصلا درباره «شهادت یا عدم شهادت» او نبوده است.
او افزود که اگر «بیانش اشتباه بوده» که چنین برداشتی شده، عذرخواهی میکند.
با این حال، این استاد پیشین دانشگاه مفید بار دیگر تاکید کرد «داستانی که روضهخوانها» درباره نحوه کشته شدن فاطمه زهرا میگویند «عدالت علی» را زیر سوال میبرد و او نسبت به این روایات شک دارد.
پیشتر اظهارات این روحانی منتقد موجی از حملات چهرهها و نیروهای حکومتی را برانگیخت و حتی محمد خاتمی، رییسدولت پیشین جمهوری اسلامی نیز به آن اعتراض کرد.
اردستانی پیشتر در مناظرهای با حامد کاشانی، روحانی هوادار حکومت، با اشاره به روایات شیعی درباره نحوه جان باختن فاطمه، دختر پیامبر اسلام، گفته بود اگر علی، امام اول شیعیان، بهعنوان همسر او تنها نظارهگر بوده و اقدامی نکرده باشد، در آن صورت «شریک در قتل» به شمار میآید و «عدالت» او به چالش کشیده میشود.
اردستانی همچنین علت کشته شدن جواد، امام نهم شیعیان، را «حسادت» همسرش پس از ازدواج مجدد او دانست و تاکید کرد که عزاداری برای چنین رویدادی پس از گذشت ۱۳۰۰ سال، فاقد معناست.
این روحانی پیشتر استاد دانشگاه مفید و عضو مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم بوده است.
محمدعلی ابطحی، معاون خاتمی در دولت موسوم به «دولت اصلاحات»، در اینستاگرام نوشت خاتمی اعتراض کرده که چرا اردستانی «این مباحث و این ادبیات را در این شرایط به کار گرفته» و جمعی که به دیدار خاتمی رفته بودند نیز انتقاد کردهاند که سخنان اردستانی «به تفکر آرام نواندیشی دینی» آسیب میزند.
این اعتراض خاتمی در حالی است که او در دوران ریاستجمهوری خود اظهاراتی در ارتباط با «آزادی بیان» و «جامعه مدنی» مطرح میکرد و خود را مروج «گفتوگو» و «تسامح و تساهل» معرفی کرده بود.
در دوران ریاستجمهوری خاتمی، یک روز به عنوان «شهادت فاطمه زهرا» به عنوان روز تعطیل به مناسبتهای رسمی کشور اضافه شد.
جمهوری اسلامی در سالهای اخیر بیوقفه کوشیده است مناسبتها و آیینهای مذهبی شیعه، مانند «دهه فاطمیه» و «پیادهروی اربعین»، را گسترش دهد و از این بسترها برای تقویت و پیشبرد تبلیغات حکومتی بهره بگیرد.
این اقدامات حتی با اعتراض برخی از روحانیون روبهرو شده است.
هادی قابل، روحانی، در آبانماه از «ایجاد مناسک مذهبی جدید» در جمهوری اسلامی انتقاد کرد و آن را «به سخره گرفتن مذهب» دانسته بود.
حسن عباسنژاد، دبیر کارگروه اضطرار آلودگی هوای استان تهران، جمعه ۱۴ آذر اعلام کرد که بهدلیل وضعیت اضطراری آلودگی هوا مدارس ابتدایی در شهر و استان تهران به استثنای فیروزکوه، ملارد، رباط کریم و قرچک طی روزهای شنبه و یکشنبه ۱۵ و ۱۶ آذر تعطیل است و آموزش دانشآموزان به طور «مجازی» ارائه میشود.
او افزود که دستگاههای دولتی با نظر مدیران میتوانند برای مادران شاغلی که فرزند خردسال پیشدبستانی و دبستانی دارند دورکاری اعمال کنند.
همچنین بهگفته این مقام استانداری تهران، تردد کامیونها در سطح پایتخت به صورت شبانهروز به جز مواردی که مواد فاسدشدنی و سوخت را حمل میکنند، ممنوع است.
تعطیلی مدارس در دیگر استانها
بر اساس گزارش رسانههای ایران، مدارس استان البرز شنبه ۱۵ آذر بهدلیل آلودگی هوا، مدارس و دانشگاههای استان چهارمحال و بختیاری شنبه بهدلیل شیوع آنفولانزا، تمامی مدارس، دانشگاهها و مراکز آموزشی استان کردستان شنبه بهدلیل گسترش شیوع آنفلوانزا، مهدکودکها و پیشدبستانیها و مدارس استان هرمزگان و حتی جزیره کیش شنبه و یکشنبه بهدلیل شیوع آنفلوانزا تعطیل است.
وضعیت در تعداد دیگری از استانها و شهرهای دیگر ایران نیز مثل استان اصفهان مشابه است و مدارس تعطیل شده است.
علت تعطیلیها در برخی شهرها مثل شهر اصفهان «ترکیبی از آنفلوانزا و آلودگی هوا» اعلام شده است.
پیشتر مقامات بهداشتی ایران گفته بودند که همزمان با شیوع آنفلوانزا، کرونا نیز شیوع یافته است.
قباد مرادی، رییس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، ۲۸ آبان از شیوع ویروس کرونا خبر داده و گفته بود: «اگرچه سهم کرونا پایین است اما رصد مداوم آن و سایر علل ادامه دارد زیرا هر عامل تنفسی میتواند دچار جهش شود و بیماری شدیدتری ایجاد کند.»
ششم آذر، یک منبع آگاه به ایراناینترنشنال گفت موج جدیدی از بیماریهای تنفسی از جمله کرونا و آنفلوانزا، مراجعه به بیمارستانهای تهران را افزایش داده است.
فصل شیوع آنفلوانزا در ایران از آبانماه آغاز میشود و تا اسفندماه ادامه دارد.
این اولین بار نیست که مدارس ایران به دلایل مختلف از جمله آلودگی هوا، بحران انرژی یا شیوع کرونا تعطیل اعلام میشود.
افت تحصیلی دانشآموزان به دلیل تعطیلیها
پیشتر علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش، هشدار داده بود تعطیلیهای مکرر مدارس در ایران بر کیفیت یادگیری دانشآموزان تاثیر منفی گذاشته است.
فرهادی دوم فروردین در مصاحبه با خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی گفت یک روز تعطیلی مدارس حدود هزار میلیارد تومان هزینه دارد و آموزش مجازی نمیتواند جایگزین موثری برای آموزش حضوری باشد.
در سالهای اخیر، کارشناسان نسبت به افت تحصیلی دانشآموزان ایرانی بارها هشدار دادهاند.
مسعود کبیری، عضو هیات علمی پژوهشگاه آموزش و پرورش، دیماه ۱۴۰۳ هشدار داد از هر پنج دانشآموز ایرانی، دو نفر فاقد یادگیری موثر هستند و ۷۰ درصد دانشآموزان مدارس روستایی پسرانه به حداقل سطح مورد انتظار یادگیری دست نمییابند.
رضوان حکیمزاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش، آذرماه ۱۴۰۳ با بیان اینکه ۴۰ درصد دانشآموزان فقر یادگیری دارند، گفت این موضوع شانس موفقیت تحصیلی و شغلی آنها را در آینده بهطور چشمگیری کاهش میدهد.
او از فقر یادگیری بهعنوان وضعیتی یاد کرد که در آن، برخی دانشآموزان با وجود حضور در مدرسه، موفق به فراگیری صحیح مهارتهای پایه سواد، از جمله خواندن، نوشتن، محاسبه و سخنگفتن نمیشوند.
غلامعلی افروز، استاد دانشگاه تهران، هم آبانماه سال گذشته اعلام کرد تنها ۷۰ درصد دانشآموزان ایرانی که وارد دبستان میشوند، دوره دبیرستان را به پایان میرسانند.
حسنرضا یوسفوند و عظیمهالسادات عبدالهی، اعضای هیات علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه پیام نور تهران، در این پژوهش به بررسی پدیده سقف شیشهای و موانع ارتقای شغلی زنان در محیطهای آکادمیک علیرغم برخورداری از تجربه و مدارک تحصیلی مشابه با همکاران مرد پرداختند.
در این پژوهش سقف شیشهای بهعنوان مانعی نامرئی تعریف شده که مسیر ارتقای زنان را محدود میکند و در قالب معیارهای پنهان در انتصابها و شبکههای غیررسمی قدرت خود را نشان میدهد؛ فرآیندی که به شکل ساختاری و نامحسوس زنان را از رسیدن به موقعیتهای مدیریتی بازمیدارد.
این تحقیق که در آخرین شماره نشریه «پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی» منتشر شد، بر پایه مصاحبه با کارکنان زن در ساختار اداری دانشگاه پیام نور اصفهان انجام گرفت.
معیارهای پنهان و شبکههای غیررسمی مردانه
زنان در این تحقیق از «معیارهای پنهان در انتصابها» بهعنوان یکی از نمودهای اصلی پدیده سقف شیشهای یاد کردند؛ شاخصهایی مثل انتظار ناگفته برای حضور بعد از ساعت اداری یا مشارکت در نشستهای غیررسمی که عملا به نفع مردان تمام میشود.
یکی از زنان مشارکتکننده در این تحقیق گفت هرچند «در ظاهر همه چیز بر اساس شایستگی است، اما در واقعیت، معیارهای دیگری هم هست که هیچجا نوشته نشده؛ مثلا توانایی حضور در جلسات بعد از ساعت اداری.»
کلیشههای جنسیتی و بیارزشسازی دستاوردها
یافتههای این پژوهش حاکی از آن است که کلیشههای ریشهدار درباره «زنانه» و «مردانه» بودن شغلها هنوز در تقسیم کارهای اداری نقشی برجسته ایفا میکنند و زنان بیشتر برای کارهای مراقبتی و پشتیبانی در نظر گرفته میشوند.
به باور پژوهشگران، این رویکرد «کلیشههای جنسیتی را بازتولید کرده و زنان را به وظایف "زنانه" محدود میکند؛ در حالی که مردان از این انتظارات معاف هستند».
یکی از زنان شاغل از تجربه خود چنین گفت: «من کارمند روابط عمومی هستم؛ اما جالب است که هر وقت مهمانی یا جلسهای هست، انتظار میرود من پذیرایی کنم، اتاق را مرتب کنم؛ در حالی که از همکاران مرد همرتبهام چنین انتظاری نیست.»
در این مقاله آمده است زنان باید در محیط کار «حامی و مهربان» باشند، در حالی که از مردان «قاطعیت» و «ریسکپذیری» انتظار میرود؛ فرآیندی که به گفته پژوهشگران، خودبهخود زنان را از موقعیتهای رسمی رهبری کنار میزند.
در همین حال، دستاوردهای حرفهای زنان به شکل نامحسوسی بیارزش تلقی میشوند؛ موفقیتهای آنها اغلب به «شانس» و «رابطه» نسبت داده میشود، در حالی که عملکرد مشابه مردان نشانهای از «توانمندی» و «شایستگی» به حساب میآید.
بار دوگانه کار و خانواده و فرسایش انگیزه زنان
زنان در این تحقیق از بار دوگانه وظایف شغلی و مسئولیتهای خانوادگی گفتند؛ از ساعت کاری سختگیرانه گرفته تا نبود امکان دورکاری و خدمات حمایتی مانند مهدکودک.
به گفته پژوهشگران، در برخی موارد مدیران با اشاره به نقش مادری کارمندان زن، مانع ارتقای شغلی آنان میشوند و این پیام را میدهند که خانواده باید «اولویت» او باشد.
بر اساس یافتههای پژوهش، نتیجه این وضعیت تنها کند شدن مسیر ارتقای شغلی زنان نیست؛ این موانع به «فرسایش تدریجی انگیزه و خودباوری» زنان منجر میشود و احساس نالایق بودن و تردید نسبت به تواناییها را در آنها تقویت میکند.
لزوم اصلاح ساختارهای سازمانی، فرهنگی و روانشناختی
پژوهشگران تاکید کردند راه برابری از تغییر رویههای ساختاری و فرهنگی میگذرد، نه فقط از تکیه بر تلاش فردی زنان.
اولین گام در این مسیر، شفاف کردن معیارهای انتصاب و ارتقای شغلی است؛ یعنی سازمانها باید بهروشنی اعلام کنند برای هر پست مدیریتی چه شرایط، امتیازها و سابقهای لازم است و این معیارها برای زنان و مردان بهصورت یکسان به اجرا درآیند.
این پژوهش بر ضرورت اصلاح فرایندهای انتصاب، حمایت از توازن مسئولیتهای شغلی-خانوادگی و آموزش آگاهی جنسیتی تاکید دارد.
به بیان دیگر، تا زمانی که انتصابها بر پایه روابط غیررسمی، سلیقه مدیران بالادستی یا حضور در جمعهای محدود انجام شود، نابرابری در ارتقای شغلی زنان ادامه پیدا خواهد کرد.
محققان همچنین بهکارگیری «سیاستهای انعطافپذیر» را ضروری دانستند؛ سیاستهایی مانند امکان دورکاری در شرایط خاص و فراهم کردن خدمات مراقبت از کودک در محیط کار یا نزدیک به آن.
محور مهم بعدی در این مسیر، آموزش «آگاهی جنسیتی» برای مدیران و کارکنان است. پژوهش نشان میدهد بسیاری از کلیشهها و قضاوتهای منفی درباره زنان و مادران شاغل، در ذهن مدیران و همکاران به شکل «باورهای عادی» جا افتاده و نهادینه شده است.
این نتایج بر پایه روایت ۱۳ زن شاغل در بخشهای مختلف اداری دانشگاه پیام نور اصفهان به دست آمد.
به گفته پژوهشگران، تجربه این زنان بازتابی از شرایطی است که در بخش بزرگی از نهادهای آکادمیک ایران وجود دارد؛ تا زمانی که سقف شیشهای و تبعیض پنهان در فرهنگ سازمانی پابرجا باشد، مسیر ارتقای شغلی برابر برای زنان مسدود خواهد ماند.
مرکز سوفان جمعه ۱۴ آذر در تحلیلی نوشت که این وضعیت اضطراری شدید در ایران، نتیجه «دههها سیاستگذاری اشتباه، اهداف کشاورزی بیش از حد بلندپروازانه و یک خشکسالی پنجساله است که با تغییرات اقلیمی تشدید شده است».
این مرکز از این وضعیت به عنوان «فروپاشی منابع آب ایران» نام برد و نوشت که به گفته بسیاری از تحلیلگران، نتیجه فعالیت یک «مافیای آب در ایران» است؛ شبکهای از مقامات سیاسی، نظامی و تجاری که از پروژههای سدسازی، انتقال آب و توسعه کشاورزی سود بردهاند.
سوفان افزود که این بحران همچنین فشارهای امنیتی داخلی ایجاد کرده و کمبود آب میتواند موجب اعتراضات گسترده شود، مانند اعتراضات خوزستان و اصفهان، که اعتراضها با خشونت سرکوب شدند.
اشاره به اعتراضات مرتبط با بحران آب در ایران در شرایطی صورت گرفته است که پنجشنبه ۱۳ آذر، همزمان با سفر مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، به کهگیلویه و بویراحمد، گروهی از شهروندان مقابل محل برگزاری جلسات او در یاسوج تجمع کردند.
آنها با سردادن شعار علیه ساخت سدهای «ماندگان» و «خرسان ۳»، این طرحها را عامل تخریب جنگلهای دنا و نابودی روستاهای منطقه دانستند.
فعالان محیطزیست هشدار دادهاند ساخت این سدها باعث نابودی جنگلهای زاگرس، روستاها، منابع آب و طبیعت دنا و همچنین مهاجرت اجباری کشاورزان میشود.
بر اساس تحلیل مرکز سوفان، «ضعف زیرساختها و هزینههای بالای سیاست منطقهای ایران، ظرفیت کشور برای مدیریت بحران را کاهش داده و بسیاری کارشناسان نگراناند که برای اقدام عملی دیر شده باشد».
۹۰ درصد از ۱۸ هزار آتشسوزی سالانه در جنگلهای ایران «منشاء انسانی» دارد
همزمان هادی کیادلیری، معاون آموزش و مشارکتهای مردمی سازمان حفاظت محیط زیست ایران، از ثبت سالانه ۱۸ هزار آتشسوزی در جنگلها و مراتع کشور خبر داد و اعلام کرد بیش از ۹۰ درصد این آتشسوزیها «منشاء انسانی» دارند.
کیادلیری جمعه در گفتوگو با خبرگزاری تسنیم گفت: «آتشسوزیها دیگر فصلی نیستند و اکوسیستم بدون حمایت نمیتواند با این شرایط مقابله کند.»
او افزود: «در گذشته آتشسوزیها عمدتا در بازههای زمانی مشخصی رخ میداد و اکوسیستم فرصت احیای طبیعی داشت، اما اکنون شدت و گستره آتشسوزیها به حدی رسیده که جنگلها و مراتع تحت فشار دائمی قرار گرفتهاند.»
انتقاد از عدم پیشگیری از آتشسوزیها
معاون آموزش و مشارکتهای مردمی سازمان حفاظت محیط زیست با انتقاد از آن چه «رویکرد سنتی» خواند که تنها بر «خاموش کردن آتش پس از وقوع» تکیه دارد، گفت: «تا زمانی که حریق رخ ندهد، اقدام عملی صورت نمیگیرد و همین تاخیر باعث گسترش آتش و دشواری مدیریت آن میشود.»
او افزود: «مدیریت آتش باید از مرحله پیشگیری آغاز شود و برنامهریزیها باید در دو سطح کوتاهمدت و بلندمدت انجام شود.»
این اظهارات چند روز پس از آتشسوزی مهیب در جنگلهای شمال ایران مطرح شده که موجی از انتقادهای مردمی را علیه مدیریت و ناکارآمدی جمهوری اسلامی در زمینه حفاظت از محیط زیست به دنبال داشت.
آتشسوزی در جنگلهای ایران در گذشته نیز بهدلیل نبود اعتبار، تجهیزات و نیروهای متخصص و همچنین ناهماهنگی میان دستگاههای مختلف جمهوری اسلامی بارها به وقوع پیوسته و مهار آن با دشواریهای جدی همراه بوده است.
هشدار درباره بحران آب در شمال کشور
کیادلیری همچنین با اشاره به «تغییرات عمیق هیدرولوژیکی شمال کشور» گفت: «خشکسالی از ارتفاعات شروع شده است. یخچالهای کوچک و دائمی از بین رفتهاند و رودخانههای دائمی در حال تبدیل شدن به رودخانههای فصلی هستند.»
او هشدار داد: «نباید تصور شود شمال کشور به دلیل بارندگیهای بالا همیشه از کمآبی مصون خواهد بود.»
به گفته این مقام سازمان حفاظت محیط زیست ایران، خشکی آرامآرام در شمال کشور در حال گسترش است و در آینده شهرهای پاییندست با کمبود جدی آب مواجه خواهند شد.
