در حالی که تورم شدید و تداوم فشارهای اقتصادی معیشت میلیونها خانوار در ایران را با بحران روبهرو کرده، غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، از حذف ارز ترجیحی واردات برنج خبر داد و بر ضرورت «مدیریت صحیح» منابع ارزی و «تقویت نظارت» بر قیمتگذاری کالاهای اساسی تاکید کرد.
نوری قزلجه شنبه ۱۵ آذر گفت از این پس ارز مورد نیاز واردات برنج از طریق «مرکز مبادله» تامین میشود.
او همچنین در پاسخ به پرسشی درباره جهش قیمت لبنیات افزود پس از افزایش نرخ شیر خام از ۱۸ هزار به ۲۳ هزار تومان، چهار قلم لبنیات مشمول قیمتگذاری با «اصلاح قیمت» مواجه شدهاند.
وزیر کشاورزی هشدار داد در صورت گرانفروشی، دستگاههایی مانند تعزیرات حکومتی و وزارت جهاد موظف به بررسی و برخورد قانونی هستند.
حذف ارز ترجیحی برنج و کمبود شدید منابع ارزی بار دیگر به یکی از چالشهای جدی اقتصاد ایران تبدیل شده است؛ وضعیتی که به گفته کارشناسان، میتواند فشار مضاعفی بر بازار مواد غذایی و معیشت خانوارها وارد کند.
کمبود ارز توان واردات را محدود کرده و هزینه تامین کالاهای ضروری را بهشدت افزایش داده؛ موضوعی که حسین راغفر، اقتصاددان و عضو هیات علمی دانشگاه، نسبت به پیامدهای آن هشدار داده است.
«در ۵ سال گذشته، ۸۰ میلیارد دلار ارز به کشور بازنگشته است»
راغفر در نشست «شوکدرمانی بهمثابه رویکرد نظام اقتصادی» تاکید کرد بسیاری از سیاستهای اقتصادی سالهای گذشته، بهویژه در حوزه ارز، موجب تخلیه منابع مالی کشور و تشدید آسیبپذیری ساختاری شده است.
او گفت سیاستهای داخلی و خارجی بهگونهای درهمتنیده شدهاند که اقتصاد ایران را در معرض «راهبرد تخلیه مالی» قرار دادهاند؛ راهبردی که هدف آن محرومیت ایران از دسترسی به منابع دلاری و یورویی ناشی از فروش منابع طبیعی است.
این اقتصاددان افزود: «در پنج سال گذشته ۹۶ میلیارد دلار ارز از کشور خارج شده و ۸۰ میلیارد دلار آن بازنگشته است.»
او این رقم را نشانه وجود ارادهای سیاسی در بازنگرداندن ارزها دانست و هشدار داد این روند بهطور مستقیم بر واردات کالاهای اساسی اثر گذاشته و شکاف طبقاتی را تشدید کرده است.
بهدنبال سیاستهای ناکارآمد جمهوری اسلامی در زمینههای اقتصادی، سیاست داخلی و سیاست خارجی طی دهههای اخیر، تورم افسارگسیخته زندگی شهروندان، بهویژه اقشار کمدرآمد، را بهشدت تحت تاثیر قرار داده و قیمت کالاهای اساسی با جهشی بیسابقه روبهرو شده است.
راغفر در ادامه سخنان خود گفت آزادسازی واردات کالاهای لوکس، محدودیت سرمایهگذاری داخلی و همچنین اقدام برخی مسئولان و نخبگان اقتصادی در خروج گسترده داراییها، نابرابری و نارضایتی اجتماعی را افزایش داده است.
این استاد دانشگاه هشدار داد بزرگترین تهدید امروز اقتصاد ایران نه تحریمها، بلکه «نابرابری فاحش، خروج ارز و فقدان سرمایهگذاری» است؛ عواملی که به گفته او، محصول سیاستگذاریهای غلط سه دهه اخیر هستند.
الوندیان شنبه ۱۵ آذر گفت بخشی از این کاهش نتیجه افت مصرف داخلی و بخشی دیگر ناشی از محدودیتهای انرژی است که از ابتدای سال بر کارخانهها تحمیل شده است.
او افزود تولید کلینکر، ماده اولیه اصلی سیمان، در سهماهه نخست سال حدود ۱۰ درصد کاهش یافته بود. هرچند در تیر و مرداد بخشی از این کاهش جبران شد، اما در شهریور دوباره افتی نزدیک به ۴.۵ درصد به ثبت رسید.
الوندیان ادامه داد: «هرچند وضعیت کلینکر نزدیک به سال گذشته است، اما کاهش ۱۰ درصدی در تولید سیمان عملا تثبیت شده است.»
قیمت روز سیمان
رسانهها در ایران ۱۵ آذر گزارش دادند قیمت عمدهفروشی سیمان پاکتی داراب ۱۱۶ هزار تومان، سیمان پاکتی آبیک (تیپ دو) ۱۲۴ هزار تومان، سیمان پاکتی تهران (تیپ دو) ۱۲۸ هزار تومان و سیمان پاکتی سپهر (تیپ دو) ۹۵ هزار تومان است.
فعالان بازار معتقدند در صورت تداوم کاهش تقاضا، احتمال ادامه ثبات قیمتها وجود دارد، مگر آنکه محدودیتهای انرژی یا فشارهای هزینهای جدید دوباره به التهاب در بازار بینجامد.
الوندیان درباره وضعیت بازار گفت: «محدودیت ناگهانی برق در اردیبهشت که با اطلاع یکساعته باعث توقف سراسری کارخانهها شد، بازار را با تلاطم جدی روبهرو کرد و قیمتها بالا رفت.»
پیشتر در ۹ خرداد روزنامه همشهری گزارش داد جهش بیسابقه قیمت سیمان از قطع ناگهانی برق و گاز کارخانهها ناشی میشود که تولید را به زیر ۵۰ درصد رسانده است.
شرکت برق ۲۴ اردیبهشت در پیامکی به صاحبان صنایع سیمان و فولاد خبر داد برق واحدهای تولیدی آنها قطع خواهد شد.
صادرات سیمان
دبیر انجمن سیمان در ادامه اظهارات خود اعلام کرد صادرات این صنعت «حفظ شده» و خارج از رینگ صادراتی از ۶.۵ میلیون تن به حدود ۶.۹ میلیون تن رسیده است.
به گفته الوندیان، مجموع صادرات سیمان و کلینکر در مجموع رشد ۷ درصدی داشته است.
بر پایه آمارهای رسمی، تولید کلینکر در شهریور امسال حدود ۶.۲ میلیون تن و تولید سیمان نیز ۵.۷ میلیون تن بود.
این میزان در مقایسه با شهریور سال گذشته که ۶.۴ میلیون تن ثبت شده بود، نشاندهنده کاهش حدودا ۱۰ درصدی در تولید سیمان است.
هادی اسدی رحمانی، رییس موسسه تحقیقات خاک و آب ایران، گفت بحران فرسودگی خاک در ایران به مرحلهای رسیده که دیگر «مرثیهسرایی» درباره آن کافی نیست.
به گفته او، همه میدانند حفاظت از خاک حیاتی است اما «با وجود این آگاهی، اقدام عملی صورت نگرفته و روند تخریب همچنان ادامه دارد».
او با اشاره به اینکه از وسعت ایران تنها ۲۴ میلیون هکتار قابلیت کشت دارد، توضیح داد سهم هر ایرانی از خاک قابل کشت حدود دو هزار متر مربع است اما: «خاک هر سال فقیرتر میشود.»
ایرج سلیمانزاده، نماینده آذربایجان غربی در شورای عالی استانها، ۲۲ مهر درباره پیامدهای برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی و خشکسالیهای مکرر هشدار داد و گفت میزان فرونشست زمین در دشتهای این استان و بهویژه دشت سلماس، به ۱۷ سانتیمتر رسیده است.
سلیمانزاده علت اصلی این بحران را «اشتباهات مدیریتی» و ساخت ۳۲ سد در حوزه رودخانههای شرقی دریاچه ارومیه دانست که جریان طبیعی آب به سمت آذربایجان غربی را مختل کرده است.
اسدی رحمانی گفت بخش بزرگی از تولیدات کشاورزی ایران در اراضی درجه سه و چهار انجام میشود و اکنون «۷۵ درصد خاکهای کشور کمتر از یک درصد کربن آلی دارند»؛ وضعیتی که نشاندهنده فرسودگی شدید خاک است.
به گفته او، ایران در حفاظت از خاک همان مسیری را طی میکند که درباره منابع آب تجربه شد.
او هشدار داد سالانه حدود ۳۰ هزار هکتار از اراضی کشور تحت تاثیر فرسایش و تخریب قرار میگیرد و این روند در نبود سیاستهای اصلاحی ادامه خواهد یافت.
علی بیتاللهی، رییس بخش زلزلهشناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، اول شهریور هشدار داد که ایران بهدلیل کاهش شدید منابع آب زیرزمینی، اکنون در میان سه کشور اول جهان از نظر تعدد مناطق فرونشست زمین است.
او با بیان اینکه عامل اصلی فرونشست در ایران پایین رفتن سطح آب زیرزمینی است، گفت: «در اطراف تهران جاهایی داشتیم که سطح آب ۲۰ تا ۳۰ متر بود، الان ۱۲۰ متر هم چاه میزنیم اما دیگر آب نیست. آب استخراج شده و جایگزین نشده. به این میگویند بیلان منفی آب.»
نیاز خاک به بازنشستگی
اسدی رحمانی با اشاره به تجربه آمریکا در دهه ۱۹۳۰ میلادی گفت: «توسعه بیرویه کشاورزی مکانیزه در آن کشور به پدیده طوفانهای گردوغبار و نابودی میلیونها هکتار زمین انجامید؛ بحرانی که بعدها با تصویب قانون حفاظت از خاک و کاشت میلیونها درخت مهار شد.»
او گفت که آمریکا امروز بیش از ۴۲ میلیون هکتار کشت حفاظتی دارد، درحالیکه این رقم در ایران تنها حدود ۶۰۰ هزار هکتار است.
اسدی رحمانی همچنین از برنامه «بازنشستگی خاک» در آمریکا یاد کرد که طی آن میلیونها هکتار زمین کشاورزی از چرخه بهرهبرداری خارج شد و به احیای آبخوانها و رونق کشاورزی انجامید.
صفدر نیازی شهرکی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، شهریور ۱۴۰۳ گفته بود: «فرسایش خاک در ایران تقریبا معادل دو تا ۲/۵ برابر آسیا و پنج تا شش برابر میانگین جهانی است.»
به گفته او، میانگین فرسایش خاک در کشور «حدود ۱۶/۵ تن در هکتار» تخمین زده شده است.
شرکت کنترل کیفیت هوای تهران شنبه ۱۵ آذر اعلام کرد میانگین کیفیت هوای پایتخت طی ۲۴ ساعت گذشته با شاخص ۱۳۲ در وضعیت ناسالم برای گروههای حساس قرار گرفت.
شاخص لحظهای نیز در زمان تنظیم این گزارش عدد ۱۲۵ را نشان میدهد که همچنان بیانگر شرایط ناسالم برای گروههای حساس است.
شاخص کیفیت هوا پنج دسته اصلی دارد که بر اساس آن، از عدد صفر تا ۵۰، هوای پاک، از ۵۰ تا ۱۰۰، هوای سالم، بین ۱۰۰ تا ۱۵۰، هوای ناسالم برای گروههای حساس، از ۱۵۱ تا ۲۰۰، هوای ناسالم (برای همه)، از ۲۰۱ تا ۳۰۰ بسیار ناسالم و از ۳۰۱ تا ۵۰۰، شرایط کیفی هوا خطرناک محسوب میشود.
از ابتدای امسال تاکنون هوای تهران تنها شش روز پاک بوده و ۱۰۸ روز در وضعیت ناسالم برای گروههای حساس قرار داشته است.
آلودگی هوا در شهرها و استانهای ایران
در اصفهان، وضعیت آلودگی هوا شدیدتر گزارش شده است. بر اساس دادههای ۱۵ ایستگاه سنجش فعال، میانگین شاخص آلودگی ظهر شنبه به ۱۶۴ رسید؛ رقمی که نشاندهنده وضعیت قرمز و ناسالم برای تمام گروههاست.
اداره کل هواشناسی اصفهان با صدور هشدار نارنجی اعلام کرده است بهدلیل پایداری شرایط جو، غلظت آلایندهها تا سهشنبه روندی افزایشی خواهد داشت.
این اداره هشدار داد شاخص آلودگی در برخی مناطق در صورت کنترل نشدن منابع آلاینده، به «شرایط خطرناک» خواهد رسید.
در خراسان رضوی، شاخص لحظهای هوا در مشهد با ثبت عدد ۱۲۱ در وضعیت نارنجی و ناسالم برای گروههای حساس قرار داشت.
هر چند کیفیت هوا در مشهد در ۲۴ ساعت گذشته با شاخص ۱۱۴ در همین وضعیت بود اما برخی مناطق این شهر مانند نخریسی، وحدت، تقیآباد، رسالت و ساختمان، در وضعیت قرمز و ناسالم برای همه گروهها قرار گرفتند.
در استان خوزستان، شاخص کیفی هوا در شهرهای کارون به ۱۶۳، شادگان و ماهشهر ۱۶۲، دشت آزادگان ۱۵۴ و آبادان، ۱۵۱ رسید که نشاندهنده وضعیت قرمز و ناسالم برای همه است.
همچنین بهبهان با ۱۴۲، اهواز ۱۳۰، ملاثانی ۱۲۹، آغاجاری ۱۲۵، شوشتر ۱۲۴، خرمشهر ۱۲۲، ایذه ۱۱۳ و باغملک ۱۰۸، در وضعیت نارنجی و ناسالم برای گروههای حساس قرار گرفتند.
در استانها و شهرهای دیگر، افزایش غلظت آلایندهها و سرمای هوا، نگرانیهایی درباره سلامت عمومی ایجاد کرده است.
هشدار سازمان هواشناسی
سازمان هواشناسی کشور هشدار داد که از دوشنبه تا چهارشنبه (۱۷ تا ۱۹ آذر) بارش شدید برف و باران، رعدوبرق، وزش باد لحظهای، مه و احتمال تگرگ در ۱۷ استان کشور پیشبینی میشود.
بنا بر اعلام سازمان هواشناسی، این شرایط در جنوب استانهای آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی، کردستان، کرمانشاه، ایلام، زنجان، غرب قزوین و ارتفاعات استانهای تهران و البرز طی دوشنبه، نیمه جنوبی استانهای آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و اردبیل، کردستان، زنجان، کرمانشاه، ایلام، شمال خوزستان، لرستان، ارتفاعات چهارمحال و بختیاری طی سهشنبه و در آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، قزوین، زنجان، ارتفاعات استانهای تهران و البرز، کردستان، کرمانشاه، ایلام، خوزستان، همدان، لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، مرکزی و غرب اصفهان در چهارشنبه، دور از انتظار نیست.
این سازمان با صدور هشدار نارنجی نسبت به اختلال در حملونقل، لغزندگی جادهها، احتمال سیلاب، کاهش دید و آسیب به سازههای موقت، اعلام خطر کرد و از مردم خواست از سفرهای غیرضروری بهویژه در مسیرهای کوهستانی خودداری کنند.
هواشناسی توصیه کرده است خودروها مجهز به تجهیزات زمستانی باشند، نیروهای امداد و راهداری در آمادهباش کامل قرار گیرند و از توقف در بستر رودخانهها و فعالیتهای کوهنوردی در مناطق درگیر سامانه بارشی پرهیز شود.
بر اساس گزارش سایتهای اطلاعرسانی قیمت ارز و طلا، هر پوند بریتانیا نیز شنبه ۱۵ آذر بیش از ۱۶۲ هزار تومان معامله شد. قیمت هر یورو هم از ۱۴۱ هزار و ۹۰۰ تومان عبور کرد.
در هفتههای گذشته، موج صعودی بازارهای ارز و طلا را دربر گرفته و با رکوردزنیهای پیاپی، مسیر جدیدی از افزایش قیمتها را رقم زده است.
دهم آذر، قیمت انواع مصنوعات طلا در معاملات بازارهای داخلی، رکوردهای جدیدی را به ثبت رساند و قیمت سکه «امامی» از ۱۲۶ میلیون تومان فراتر رفت.
بنزین پنج هزار تومانی
رشد قیمت ارز و طلا در حالی است که قرار بود از ۱۵ آذر نرخ سوم بنزین با قیمت پنج هزار تومان عرضه شود.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، شامگاه ۱۴ آذر در صفحه شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تاریخ دقیق اجرای طرح اصلاح قیمت بنزین هنوز نهایی نشده است.»
بسیاری از شهروندان سه نرخی شدن قیمت بنزین را مغایر با وعدههای انتخاباتی مسعود پزشکیان و عاملی برای تشدید فشارهای اقتصادی بر مردم ارزیابی کردهاند.
در ماههای اخیر، تورم افسارگسیخته و رشد نرخ ارزهای خارجی بر نگرانیها از وخامت اوضاع اقتصادی ایران افزوده است. روندی که در پی بازگشت تحریمهای سازمان ملل و تاکید مقامهای جمهوری اسلامی بر ادامه برنامه هستهای، شدت گرفت.
در یک سال گذشته، قیمت اقلام خوراکی در ایران بهطور میانگین بیش از ۶۶ درصد افزایش یافته است.
در این بازه زمانی، نان و غلات ۱۰۰ درصد، میوه و خشکبار ۱۰۸ درصد، سبزیجات ۶۹ درصد، نوشیدنیها ۶۸.۳ درصد، ماهیها و صدفداران ۵۲.۳ درصد، و شیر، پنیر و تخممرغ ۴۸.۶ درصد افزایش قیمت داشتهاند.
وخامت اوضاع اقتصادی همزمان با ادامه بنبست هستهای
بحران اقتصادی در ایران در شرایطی تشدید شده است که چشمانداز مذاکرات هستهای در هالهای از ابهام قرار دارد.
ایراناینترنشنال هفتم آذر به نقل از منابع آگاه گزارش داد دولت آمریکا در پاسخ به درخواست پزشکیان از عربستان سعودی برای میانجیگری میان تهران و واشینگتن، بار دیگر بر شروط سهگانه خود برای مذاکره با حکومت ایران تاکید کرد.
استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه، پیشتر از جمهوری اسلامی خواسته بود برنامه هستهای و غنیسازی اورانیوم را بهطور کامل کنار بگذارد، نیروهای نیابتی خود را منحل کند و محدود شدن برنامه موشکیاش را بپذیرد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند علاوه بر کاهش امید به احیای مذاکرات هستهای و گشایش سیاسی، بحثها درباره کسری بودجه ۱۴۰۵ و افزایش قیمت بنزین نیز به تلاطمات بازار ارز و طلا در ایران دامن زدهاند.
