محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت گفت: «در حال حاضر بسیاری از خانوادهها به لحاظ مالی مشکلی ندارند اما سراغ فرزندآوری نمیروند و به فکر آن نیستند.» او افزود: «راهبرد ما در بحث جمعیت این است که عزم ملی و رویکرد علمی نسبت به موضوع جمعیت داشته باشیم.»
او ادامه داد: «مشکل کاهش جمعیت فقط مختص مسائل اقتصادی نیست و در جهان نیز همین طور است زیرا کشورهایی مانند کره جنوبی یا ژاپن نیز با این معضل مواجه هستند.»
هادی اسدی رحمانی، رییس موسسه تحقیقات خاک و آب ایران، گفت بحران فرسودگی خاک در ایران به مرحلهای رسیده که دیگر «مرثیهسرایی» درباره آن کافی نیست.
به گفته او، همه میدانند حفاظت از خاک حیاتی است اما «با وجود این آگاهی، اقدام عملی صورت نگرفته و روند تخریب همچنان ادامه دارد».
او با اشاره به اینکه از وسعت ایران تنها ۲۴ میلیون هکتار قابلیت کشت دارد، توضیح داد سهم هر ایرانی از خاک قابل کشت حدود دو هزار متر مربع است اما: «خاک هر سال فقیرتر میشود.»
ایرج سلیمانزاده، نماینده آذربایجان غربی در شورای عالی استانها، ۲۲ مهر درباره پیامدهای برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی و خشکسالیهای مکرر هشدار داد و گفت میزان فرونشست زمین در دشتهای این استان و بهویژه دشت سلماس، به ۱۷ سانتیمتر رسیده است.
سلیمانزاده علت اصلی این بحران را «اشتباهات مدیریتی» و ساخت ۳۲ سد در حوزه رودخانههای شرقی دریاچه ارومیه دانست که جریان طبیعی آب به سمت آذربایجان غربی را مختل کرده است.
اسدی رحمانی گفت بخش بزرگی از تولیدات کشاورزی ایران در اراضی درجه سه و چهار انجام میشود و اکنون «۷۵ درصد خاکهای کشور کمتر از یک درصد کربن آلی دارند»؛ وضعیتی که نشاندهنده فرسودگی شدید خاک است.
به گفته او، ایران در حفاظت از خاک همان مسیری را طی میکند که درباره منابع آب تجربه شد.
او هشدار داد سالانه حدود ۳۰ هزار هکتار از اراضی کشور تحت تاثیر فرسایش و تخریب قرار میگیرد و این روند در نبود سیاستهای اصلاحی ادامه خواهد یافت.
علی بیتاللهی، رییس بخش زلزلهشناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، اول شهریور هشدار داد که ایران بهدلیل کاهش شدید منابع آب زیرزمینی، اکنون در میان سه کشور اول جهان از نظر تعدد مناطق فرونشست زمین است.
او با بیان اینکه عامل اصلی فرونشست در ایران پایین رفتن سطح آب زیرزمینی است، گفت: «در اطراف تهران جاهایی داشتیم که سطح آب ۲۰ تا ۳۰ متر بود، الان ۱۲۰ متر هم چاه میزنیم اما دیگر آب نیست. آب استخراج شده و جایگزین نشده. به این میگویند بیلان منفی آب.»
نیاز خاک به بازنشستگی
اسدی رحمانی با اشاره به تجربه آمریکا در دهه ۱۹۳۰ میلادی گفت: «توسعه بیرویه کشاورزی مکانیزه در آن کشور به پدیده طوفانهای گردوغبار و نابودی میلیونها هکتار زمین انجامید؛ بحرانی که بعدها با تصویب قانون حفاظت از خاک و کاشت میلیونها درخت مهار شد.»
او گفت که آمریکا امروز بیش از ۴۲ میلیون هکتار کشت حفاظتی دارد، درحالیکه این رقم در ایران تنها حدود ۶۰۰ هزار هکتار است.
اسدی رحمانی همچنین از برنامه «بازنشستگی خاک» در آمریکا یاد کرد که طی آن میلیونها هکتار زمین کشاورزی از چرخه بهرهبرداری خارج شد و به احیای آبخوانها و رونق کشاورزی انجامید.
صفدر نیازی شهرکی، معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، شهریور ۱۴۰۳ گفته بود: «فرسایش خاک در ایران تقریبا معادل دو تا ۲/۵ برابر آسیا و پنج تا شش برابر میانگین جهانی است.»
به گفته او، میانگین فرسایش خاک در کشور «حدود ۱۶/۵ تن در هکتار» تخمین زده شده است.
شرکت کنترل کیفیت هوای تهران شنبه ۱۵ آذر اعلام کرد میانگین کیفیت هوای پایتخت طی ۲۴ ساعت گذشته با شاخص ۱۳۲ در وضعیت ناسالم برای گروههای حساس قرار گرفت.
شاخص لحظهای نیز در زمان تنظیم این گزارش عدد ۱۲۵ را نشان میدهد که همچنان بیانگر شرایط ناسالم برای گروههای حساس است.
شاخص کیفیت هوا پنج دسته اصلی دارد که بر اساس آن، از عدد صفر تا ۵۰، هوای پاک، از ۵۰ تا ۱۰۰، هوای سالم، بین ۱۰۰ تا ۱۵۰، هوای ناسالم برای گروههای حساس، از ۱۵۱ تا ۲۰۰، هوای ناسالم (برای همه)، از ۲۰۱ تا ۳۰۰ بسیار ناسالم و از ۳۰۱ تا ۵۰۰، شرایط کیفی هوا خطرناک محسوب میشود.
از ابتدای امسال تاکنون هوای تهران تنها شش روز پاک بوده و ۱۰۸ روز در وضعیت ناسالم برای گروههای حساس قرار داشته است.
آلودگی هوا در شهرها و استانهای ایران
در اصفهان، وضعیت آلودگی هوا شدیدتر گزارش شده است. بر اساس دادههای ۱۵ ایستگاه سنجش فعال، میانگین شاخص آلودگی ظهر شنبه به ۱۶۴ رسید؛ رقمی که نشاندهنده وضعیت قرمز و ناسالم برای تمام گروههاست.
اداره کل هواشناسی اصفهان با صدور هشدار نارنجی اعلام کرده است بهدلیل پایداری شرایط جو، غلظت آلایندهها تا سهشنبه روندی افزایشی خواهد داشت.
این اداره هشدار داد شاخص آلودگی در برخی مناطق در صورت کنترل نشدن منابع آلاینده، به «شرایط خطرناک» خواهد رسید.
در خراسان رضوی، شاخص لحظهای هوا در مشهد با ثبت عدد ۱۲۱ در وضعیت نارنجی و ناسالم برای گروههای حساس قرار داشت.
هر چند کیفیت هوا در مشهد در ۲۴ ساعت گذشته با شاخص ۱۱۴ در همین وضعیت بود اما برخی مناطق این شهر مانند نخریسی، وحدت، تقیآباد، رسالت و ساختمان، در وضعیت قرمز و ناسالم برای همه گروهها قرار گرفتند.
در استان خوزستان، شاخص کیفی هوا در شهرهای کارون به ۱۶۳، شادگان و ماهشهر ۱۶۲، دشت آزادگان ۱۵۴ و آبادان، ۱۵۱ رسید که نشاندهنده وضعیت قرمز و ناسالم برای همه است.
همچنین بهبهان با ۱۴۲، اهواز ۱۳۰، ملاثانی ۱۲۹، آغاجاری ۱۲۵، شوشتر ۱۲۴، خرمشهر ۱۲۲، ایذه ۱۱۳ و باغملک ۱۰۸، در وضعیت نارنجی و ناسالم برای گروههای حساس قرار گرفتند.
در استانها و شهرهای دیگر، افزایش غلظت آلایندهها و سرمای هوا، نگرانیهایی درباره سلامت عمومی ایجاد کرده است.
هشدار سازمان هواشناسی
سازمان هواشناسی کشور هشدار داد که از دوشنبه تا چهارشنبه (۱۷ تا ۱۹ آذر) بارش شدید برف و باران، رعدوبرق، وزش باد لحظهای، مه و احتمال تگرگ در ۱۷ استان کشور پیشبینی میشود.
بنا بر اعلام سازمان هواشناسی، این شرایط در جنوب استانهای آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی، کردستان، کرمانشاه، ایلام، زنجان، غرب قزوین و ارتفاعات استانهای تهران و البرز طی دوشنبه، نیمه جنوبی استانهای آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و اردبیل، کردستان، زنجان، کرمانشاه، ایلام، شمال خوزستان، لرستان، ارتفاعات چهارمحال و بختیاری طی سهشنبه و در آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، قزوین، زنجان، ارتفاعات استانهای تهران و البرز، کردستان، کرمانشاه، ایلام، خوزستان، همدان، لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، مرکزی و غرب اصفهان در چهارشنبه، دور از انتظار نیست.
این سازمان با صدور هشدار نارنجی نسبت به اختلال در حملونقل، لغزندگی جادهها، احتمال سیلاب، کاهش دید و آسیب به سازههای موقت، اعلام خطر کرد و از مردم خواست از سفرهای غیرضروری بهویژه در مسیرهای کوهستانی خودداری کنند.
هواشناسی توصیه کرده است خودروها مجهز به تجهیزات زمستانی باشند، نیروهای امداد و راهداری در آمادهباش کامل قرار گیرند و از توقف در بستر رودخانهها و فعالیتهای کوهنوردی در مناطق درگیر سامانه بارشی پرهیز شود.
بر اساس گزارش سایتهای اطلاعرسانی قیمت ارز و طلا، هر پوند بریتانیا نیز شنبه ۱۵ آذر بیش از ۱۶۲ هزار تومان معامله شد. قیمت هر یورو هم از ۱۴۱ هزار و ۹۰۰ تومان عبور کرد.
در هفتههای گذشته، موج صعودی بازارهای ارز و طلا را دربر گرفته و با رکوردزنیهای پیاپی، مسیر جدیدی از افزایش قیمتها را رقم زده است.
دهم آذر، قیمت انواع مصنوعات طلا در معاملات بازارهای داخلی، رکوردهای جدیدی را به ثبت رساند و قیمت سکه «امامی» از ۱۲۶ میلیون تومان فراتر رفت.
بنزین پنج هزار تومانی
رشد قیمت ارز و طلا در حالی است که قرار بود از ۱۵ آذر نرخ سوم بنزین با قیمت پنج هزار تومان عرضه شود.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، شامگاه ۱۴ آذر در صفحه شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تاریخ دقیق اجرای طرح اصلاح قیمت بنزین هنوز نهایی نشده است.»
بسیاری از شهروندان سه نرخی شدن قیمت بنزین را مغایر با وعدههای انتخاباتی مسعود پزشکیان و عاملی برای تشدید فشارهای اقتصادی بر مردم ارزیابی کردهاند.
در ماههای اخیر، تورم افسارگسیخته و رشد نرخ ارزهای خارجی بر نگرانیها از وخامت اوضاع اقتصادی ایران افزوده است. روندی که در پی بازگشت تحریمهای سازمان ملل و تاکید مقامهای جمهوری اسلامی بر ادامه برنامه هستهای، شدت گرفت.
در یک سال گذشته، قیمت اقلام خوراکی در ایران بهطور میانگین بیش از ۶۶ درصد افزایش یافته است.
در این بازه زمانی، نان و غلات ۱۰۰ درصد، میوه و خشکبار ۱۰۸ درصد، سبزیجات ۶۹ درصد، نوشیدنیها ۶۸.۳ درصد، ماهیها و صدفداران ۵۲.۳ درصد، و شیر، پنیر و تخممرغ ۴۸.۶ درصد افزایش قیمت داشتهاند.
وخامت اوضاع اقتصادی همزمان با ادامه بنبست هستهای
بحران اقتصادی در ایران در شرایطی تشدید شده است که چشمانداز مذاکرات هستهای در هالهای از ابهام قرار دارد.
ایراناینترنشنال هفتم آذر به نقل از منابع آگاه گزارش داد دولت آمریکا در پاسخ به درخواست پزشکیان از عربستان سعودی برای میانجیگری میان تهران و واشینگتن، بار دیگر بر شروط سهگانه خود برای مذاکره با حکومت ایران تاکید کرد.
استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه، پیشتر از جمهوری اسلامی خواسته بود برنامه هستهای و غنیسازی اورانیوم را بهطور کامل کنار بگذارد، نیروهای نیابتی خود را منحل کند و محدود شدن برنامه موشکیاش را بپذیرد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند علاوه بر کاهش امید به احیای مذاکرات هستهای و گشایش سیاسی، بحثها درباره کسری بودجه ۱۴۰۵ و افزایش قیمت بنزین نیز به تلاطمات بازار ارز و طلا در ایران دامن زدهاند.
شریعتمداری شنبه ۱۵ آذر در یادداشتی در روزنامه کیهان با عنوان «غلط زیادی دزدان دریایی»، به بیانیه اخیر شورای همکاری خلیج فارس که در آن بار دیگر به موضوع مناقشهبرانگیز «حاکمیت امارات بر جزایر سهگانه» اشاره شده بود، پرداخت.
او نوشت امارات متحده عربی که خواهان حاکمیت بر جزایر سهگانه است، به «ساحل دزدان دریایی» شهرت داشته است.
این نماینده علی خامنهای به بحرین نیز حمله کرد و گفت: «امروزه اصلیترین خواسته مردم بحرین بازگشت این استان جدا شده از ایران به سرزمین اصلی و مادری آن، یعنی ایران اسلامی است و بدیهی است که این حق مسلم ایران و مردم استان جدا شده آن، نباید و نمیتواند نادیده گرفته شود.»
شورای همکاری خلیج فارس متشکل از شش کشور قطر، بحرین، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، کویت و عمان است.
این شش کشور، ۱۲ آذر در بیانیه پایانی نشست خود در بحرین بار دیگر موضع پیشین این شورا در رابطه با جزایر سهگانه تنب کوچک، تنب بزرگ و ابوموسی در خلیج فارس را تکرار و آنچه را «تداوم اشغال» این جزایر از سوی ایران مینامند، محکوم کردند.
کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس بار دیگر از تهران خواستند به خواستههای ابوظبی برای حل اختلاف درباره مالکیت این جزایر از راه مذاکرات مستقیم پاسخ دهد یا این موضوع به دیوان بینالمللی دادگستری ارجاع داده شود.
تهدید همسایگان
علی اکبر ولایتی، مشاور بینالملل رهبر جمهوری اسلامی، ۱۴ آذر با انتقاد از حمایت شورای همکاری خلیج فارس از حاکمیت امارات متحده عربی بر جزایر سهگانه تهدید کرد: «صبر مردم ایران نامحدود نیست.»
علی شمخانی، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در شورای دفاع، نهاد جدیدی که پس از جنگ ۱۲ روزه تشکیل شده نیز درباره این مناقشه از کشورهای عربی منطقه خواست با «خطوط قرمز» حکومت ایران «بازی نکنند».
جمهوری اسلامی متهم است با تلاش برای تحریک کردن شیعیان بحرین علیه دولت این کشور، به ناامنی در منطقه خلیج فارس دامن میزند.
شریعتمداری در یادداشت خود گفت که بیانیه اخیر شورای همکاری خلیج فارس مرتبط با «شکست آمریکا و اسرائيل در جنگ ۱۲ روزه اخیر» است.
او پیشتر نیز گفته بود: «۹۰ میلیون ایرانی میدانند که اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه شکست خورد. اما صداهایی در داخل و خارج شنیده میشود که میگویند جمهوری اسلامی شکست خورد که البته هیچ سند و دلیلی ندارند.»
خامنهای، با وجود کشته شدن فرماندهان سپاه پاسداران و ویرانیهای بسیار در تاسیسات اتمی و موشکی جمهوری اسلامی، پیشتر مدعی «پیروزی» در این جنگ شده بود.
دولت ایران تاکنون با طرح این نکته که مساله حاکمیت بر جزایر سهگانه در سال ۱۹۷۱ «به طور قطعی و دائمی» تعیین شده، تنها برای مذاکره «بهمنظور رفع سوءتفاهم» اعلام آمادگی کرده است.
روزنامه اورشلیمپست شنبه ۱۵ آذر در تحلیلی نوشت طبق برآوردها، ریاض حداقل شش سال تا دریافت نخستین جنگندههای اف-۳۵ از آمریکا (احتمالا نسخههای کمقدرتتری از این جنگندهها) فاصله دارد؛ زمانی که به اسرائیل فرصت میدهد برتری نظامی خود را حفظ کند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۲۶ آبان اعلام کرد این کشور جنگندههای اف-۳۵ ساخت ایالات متحده را به عربستان سعودی خواهد فروخت.
وبسایت خبری اکسیوس ۲۵ آبان گزارش داد که اسرائیل با فروش جنگندههای اف-۳۵ از سوی آمریکا به عربستان سعودی مخالفتی ندارد، اما تاکید دارد که انتقال چنین هواپیماهای پیشرفتهای باید به عادیسازی روابط بین ریاض و اسرائیل مشروط شود.
به گفته ناظران، اهمیت این معامله فراتر از جنبه نظامی است و به امکان شکلگیری یک ائتلاف منطقهای علیه نفوذ جمهوری اسلامی گره خورده است.
بر اساس این تحلیل، اسرائیل و عربستان سعودی سالهاست در «مهار و محدودسازی ایران» اشتراک منافع دارند و فروش اف-۳۵ میتواند این همپوشانی را به سطح همکاری رسمی برساند.
محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در تلاش برای مدرنسازی اقتصاد عربستان است و اسرائیل میتواند شریک فناوری و امنیتی مهمی برای این کشور باشد؛ شراکتی که بهطور بالقوه جایگاه ایران را در معادلات منطقهای تضعیف میکند.
همزمان، این همکاری هزینههایی برای اسرائیل خواهد داشت؛ از جمله تعهد به روند سیاسی با فلسطینیها که عربستان سعودی نمیتواند از آن صرفنظر کند.
اکسیوس چهارم آذر گزارش داد که دیدار اخیر ترامپ و بن سلمان در کاخ سفید با وجود لحن دوستانه در انظار عمومی، پشت درهای بسته بر سر موضوع عادیسازی روابط ریاض و اسرائیل متشنج شد.
با این حال، نویسنده تحلیل اورشلیمپست تاکید کرد که تهران، محور اصلی نگرانی مشترک اسرائیل و عربستان سعودی است و این موضوع باعث میشود دو طرف بتوانند بر اختلافات خود چشم بپوشند.
در این تحلیل آمده است هرچند خطراتی وجود دارد؛ از جمله تغییر احتمالی ساختار قدرت در عربستان سعودی و احتمال در اختیار گرفتن این جنگندهها از سوی یک جریان تندرو، اما این خطرات تفاوت اساسی با وضعیت کنونی ندارند و قابل مدیریتاند.
به باور نویسنده این تحلیل، اسرائیل در برابر یک انتخاب راهبردی قرار گرفته است: یا ادامه مسیر گذشته و تنهایی در برابر ایران یا حرکت محتاطانه به سوی نزدیکی با عربستان سعودی و تشکیل یک ائتلاف جدید منطقهای که بتواند نفوذ جمهوری اسلامی را مهار کند.
او نتیجه گرفت: «خطر واقعی برای اسرائیل ادامه سیاستهای پیشین است، نه چرخش حسابشده به سمت ریاض.»
