همزمان با تشدید تنشهای منطقهای و افزایش احتمال حمله به مواضع جمهوری اسلامی، وقوع انفجار در بندرعباس و اهواز و مشاهده دود غلیظ در آسمان پرند و قم موجی از گمانهزنیها را درباره ماهیت این حوادث به دنبال داشته است.
رسانهها در ایران شنبه ۱۱ بهمن گزارش دادند انفجار در اهواز به کشته شدن پنج نفر و زخمی شدن دو تن دیگر انجامید و انفجاری دیگر در بندرعباس یک کشته و دستکم ۱۴ مصدوم بر جای گذاشت.
همزمان ویدیوهایی از دود غلیظ در آسمان پرند و قم در شبکههای اجتماعی منتشر شد.
مشابه حوادث پس از جنگ ۱۲ روزه، مقامهای جمهوری اسلامی بار دیگر علت این رویدادها را «انفجار گاز» یا «آتشسوزی» اعلام کردند.
با این حال، ویدیویی که رسانه «صبح ساحل» از انفجار بندرعباس منتشر کرده، یکی از مجروحان را با لباس نظامی روی برانکارد نشان میدهد.
روایت رسمی: «نشت گاز» و «آتشسوزی نیزار»
معاون امنیتی و انتظامی استانداری خوزستان اعلام کرد انفجار در یک ساختمان چهارواحدی در منطقه کیانشهر اهواز ناشی از «انفجار گاز خانگی» بود.
به گفته آتشنشانی اهواز، چهار عضو یک خانواده شامل پدر، مادر و دو فرزندشان در این حادثه جان باختند.
رییس سازمان آتشنشانی بندرعباس نیز علت انفجار در «ساختمانی مسکونی» در این شهر را «نشت گاز» عنوان کرد.
در واکنشی فوری، سپاه پاسداران هرگونه حمله پهپادی به مقرهای خود در استان هرمزگان را تکذیب کرد.
خبرگزاریهای نزدیک به این نهاد نظامی، از جمله تسنیم و سپاهنیوز، هم گزارشها درباره ترور علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه، را «کذب» خواندند.
در پرند، فرماندار رباطکریم و پرند دود غلیظ مشاهدهشده را ناشی از «آتشسوزی نیزار» دانست و گفت شهرک صنعتی پرند دچار حریق نشده است.
مقامهای شهری قم نیز اعلام کردند دود مربوط به سوزاندن زباله بوده و «انفجار عملیاتی» در کار نبوده است.
تردیدها و گمانهزنیها در شبکههای اجتماعی
همزمان با این توضیحات رسمی، انتشار ویدیوهایی از محل انفجار بندرعباس و روایت یک شهروند که گفت ساختمان محل حادثه «اصلا گازکشی نشده بود»، به تردیدها درباره علت واقعی انفجار دامن زد.
برخی کاربران از شنیده شدن صدای دو انفجار پیاپی در محل حادثه خبر دادند.
اشکان صفایی، خبرنگار ایراناینترنشنال، در همین رابطه گفت این موضوع با الگوی حملات هدفمند اسرائیل همخوانی دارد که در آن، برای اهداف روی زمین دو پرتابه با فاصله زمانی کوتاه به هدف اصابت میکنند.
واکنش اسرائیل و سکوت آمریکا
دو مقام اسرائیلی به خبرگزاری رویترز گفتند این کشور در انفجارهای ۱۱ بهمن ایران دخالتی نداشته است.
شبکه ۱۱ اسرائیل نیز گزارش داد این کشور از احتمال نقش آمریکا در این حوادث بیاطلاع است.
ایالات متحده تاکنون واکنشی رسمی به این رویدادها نشان نداده است.
«همزمانی حوادث میتواند معنادار باشد»
فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد امور دفاعی و امنیتی موسسه واشینگتن، در مصاحبه با ایراناینترنشنال گفت انفجار بندرعباس در ساختمانی مجلل و نوساز رخ داده که میتواند محل اقامت یکی از فرماندهان ارشد نظامی باشد که خارج از خانههای سازمانی زندگی میکرده است.
به گفته او، شدت انفجار به حدی بوده که کل واحد مسکونی بهطور کامل تخریب شده است و شواهدی از اصابت پرتابه از خارج به داخل ساختمان دیده نمیشود، بلکه الگوی تخریب نشان میدهد انفجار از داخل به خارج رخ داده است.
ندیمی افزود همزمانی این انفجار با رویدادهای مشابه در شهرهای دیگر میتواند معنادار باشد و احتمال «عملیاتی بودن» این حوادث را افزایش دهد.
او درباره دود و انفجار گزارششده در پرند و قم گفت این مناطق بهدلیل نزدیکی به فرودگاه بینالمللی خمینی و برخی پایگاههای نظامی میتوانند محل سایتهای پدافندی یا راداری باشند.
این پژوهشگر امنیتی اضافه کرد الگوی انفجار بندرعباس بیش از آنکه به شیوه حملات آمریکا شباهت داشته باشد، به عملیاتهای منتسب به اسرائیل در سالهای گذشته نزدیک است.
همزمان با وقوع این انفجارها، خبرگزاری تسنیم گزارش داد رزمایش مشترک دریایی جمهوری اسلامی، چین و روسیه که قرار بود ۱۲ و ۱۳ بهمن برگزار شود، به اواخر ماه موکول شده است.
پیشتر فرماندهی مرکزی ایالات متحده با صدور بیانیهای نسبت به برگزاری رزمایش در تنگه هرمز هشدار داده و از سپاه پاسداران خواسته بود از هرگونه رفتار «تنشزا و ناایمن» در این گذرگاه بینالمللی خودداری کند.
اتحادیه اروپا ۹ بهمن اعلام کرد سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی خود قرار میدهد.
تا لحظه تنظیم این گزارش، جزییاتی درباره نهاد بازداشتکننده و اتهامات مطرحشده علیه آنها اعلام نشده است.
۱۷ فعال مدنی و سیاسی ۱۲ دی در بیانیهای، گذار صلحآمیز از جمهوری اسلامی را «ضرورتی غیرقابل سرکوب» توصیف کردند.
آنها با حمایت از اعتراضات سراسری تاکید کردند: «ما در کنار مردم ایستادهایم تا حق زندگی شایسته، آزادی، عدالت، کرامت انسانی و حاکمیت بر سرنوشت خویش را بازپس بگیریم.»
دیگر امضاکنندگان بیانیه «۱۷ تن» ابوالفضل قدیانی، امیرسالار داودی، بنیاد نرگس به نمایندگی از طرف نرگس محمدی، جعفر پناهی، سعید مدنی، صدیقه وسمقی، عباس صادقی، قربان بهزادیاننژاد، محمدباقر بختیار، محمد رسولاف، محمد نجفی، مصطفی تاجزاده، مصطفی ملکیان و منظر ضرابی بودند.
در ادامه بیانیه آنان آمده است: «ما به نیروهای انتظامی و امنیتی هشدار میدهیم که به مسئولیت واقعی خود، حفاظت از جان و امنیت مردم ایران، پایبند باشند؛ نه اجرای فرمان سرکوب، نه ایستادن در برابر ملت و نه ریختن خون شهروندان بیدفاع.»
آنان افزودند: «تنها راه نجات ایران گذار از جمهوری اسلامی است؛ خواستهای که نه موقتی است و نه قابل سرکوب. آینده ایران بر نظمی دموکراتیک، مبتنی بر حاکمیت مردم، منافع ملی و روابط عادی با همه کشورهای جهان استوار خواهد بود.»
پس از آن، ۲۲۲ فعال سیاسی و مدنی با امضای بیانیهای مشترک، از بیانیه «۱۷ تن» با محوریت «نجات ایران» حمایت و تاکید کردند «نظام نامشروع جمهوری اسلامی» رفتنی است.
آنها خواهان «تغییرات ساختاری سیاسی» شدند و گفتند خشونت و سرکوب نمیتواند معترضان را متوقف کند.
امضاکنندگان بیانیه همچنین معترضان را به «مبارزه خشونتپرهیز» و پرهیز از سردادن «شعارهای اختلافافکنانه» دعوت کردند.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پنجم بهمن در بیانیهای اعلام کرد بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی ایرانیان به دستور علی خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدهاند.
محمودیان پس از کشتار گسترده معترضان در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «صدای ما از ماتمکدهای میآید که حاکمانش بر دریای خون ملتش جشن پیروزی گرفتهاند. اینجا کشوری است که مدعیان گفتوگوی تمدنها دستان خونی ولایت را میشورند و با جانیان عهد اخوت میبندند.»
بازداشت ربانی، مومنی و محمودیان یک روز پس از آن صورت میگیرد که بنیاد بینالمللی حمایت از مدافعان حقوق بشر (فرانتلاین دیفندرز) نسبت به بازداشت گسترده فعالان حقوق بشر، وکلا، روزنامهنگاران و اعضای کادر درمان در ایران بهشدت ابراز نگرانی کرد.
این سازمان همچنین از بازداشت متخصصان فناوری و مدافعان حقوق دیجیتال در ایران خبر داد و افزود دستگیری این افراد بخشی از الگوی فزاینده سرکوب جمهوری اسلامی علیه کنشگران جامعه مدنی است.
تسنیم شنبه ۱۱ بهمن نوشت هشتمین رزمایش دریایی که قرار بود ۱۲ و ۱۳ بهمن با مشارکت نیروی دریایی سپاه پاسداران، ارتش جمهوری اسلامی، چین و روسیه برگزار شود، به اواخر این ماه موکول شده است.
بر اساس این گزارش، محل رزمایش موسوم به «کمربند امنیت دریایی» شمال اقیانوس هند خواهد بود.
هدف از برگزاری این رزمایش «تقویت همکاریهای چندجانبه دریایی» اعلام شده است.
پیشتر برخی رسانهها گزارش داده بودند این رزمایش در تنگه هرمز، دریای عمان و اقیانوس هند برگزار میشود.
سنتکام ۱۰ بهمن با صدور بیانیهای نسبت به برگزاری رزمایش در تنگه هرمز هشدار داد و گفت سپاه پاسداران باید از هرگونه رفتار «تنشزا و ناایمن» در این گذرگاه بینالمللی خودداری کند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده تاکید کرد انتظار دارد این تمرین نظامی «به شکلی ایمن و حرفهای» انجام شود.
در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره حمله احتمالی آمریکا به مواضع جمهوری اسلامی افزایش یافته است.
یک منبع غربی ۱۰ بهمن به ایراناینترنشنال گفت در محافل تصمیمگیری در واشینگتن و اورشلیم، اقدام نظامی علیه ایران «عملا قطعی» تلقی میشود و اختلاف اصلی بر سر زمان آغاز عملیات است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیشتر بارها از احتمال مداخله در ایران سخن گفته و به مقامهای جمهوری اسلامی هشدار داده بود از سرکوب معترضان خودداری کنند.
او ۱۰ بهمن گفت: «ناوگان عظیمی از نیروهای دریایی آمریکا در حال حرکت به سوی ایران است.»
اهمیت راهبردی تنگه هرمز
در ادامه بیانیه سنتکام آمده است تنگه هرمز یکی از مهمترین شریانهای تجارت جهانی به شمار میرود و بهطور متوسط روزانه حدود ۱۰۰ کشتی تجاری از این آبراه عبور میکنند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده همچنین اعلام کرد حق ایران برای «فعالیت حرفهای» در آبها و حریم هوایی بینالمللی را به رسمیت میشناسد، اما هرگونه «رفتار ناایمن» در نزدیکی نیروهای آمریکایی، شرکای منطقهای یا کشتیهای تجاری میتواند خطر برخورد و تشدید تنش را افزایش دهد.
سنتکام تاکید کرد امنیت نیروها، شناورها و هواگردهای آمریکا در خاورمیانه را تضمین میکند و اقدامات «ناایمن» را تحمل نخواهد کرد.
پایگاه خبری اکسیوس ۱۱ بهمن نوشت خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، در جلسهای خصوصی در واشینگتن هشدار داده اگر ترامپ تهدیدهای خود علیه تهران را عملی نکند، جمهوری اسلامی «قویتر» و «جسورتر» خواهد شد.
به گفته منابع آگاه، او تاکید کرد عقبنشینی احتمالی آمریکا پس از هفتهها تهدید نظامی میتواند نشانهای از «ضعف» تلقی شود و به تقویت جایگاه حکومت ایران بینجامد.
اکسیوس افزود موضعگیری وزیر دفاع عربستان سعودی نشاندهنده تغییری قابل توجه نسبت به رویکرد اخیر ریاض است که بر اولویت دادن به دیپلماسی تاکید داشت.
شماری از ایرانیان ساکن استرالیا شنبه ۱۱ بهمن در حمایت از انقلاب ملی و شاهزاده رضا پهلوی در شهر بریزبن راهپیمایی کردند و شعارهایی چون «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» و «مرگ بر خامنهای» سردادند.
گروهی از فیزیکپزشکان ایرانی شاغل در آلمان با انتشار نامهای سرگشاده، نسبت به سرکوب خشونتآمیز مردم ایران هشدار دادند و خواستار بررسی مستقل و جامع اقدامات نیروهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی شدند.
در این نامه که با عنوان «به نام مسئولیت علمی و احترام به کرامت انسانی» و با امضای ۲۱ نفر منتشر شد، نویسندگان تاکید کردند وضعیت کنونی ایران از منظر مسئولیت حرفهای و علمی «قابل بیتفاوتی نیست».
تحولات در ایران
در داخل ایران، واکنشها به تصمیم اتحادیه اروپا برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران ادامه داشت.
هیات دولت جمهوری اسلامی در بیانیهای این تصمیم را محکوم کرد و آن را اقدامی «هیجانی، غیرسازنده و غیرحقوقی» خواند.
روزنامه کیهان که زیر نظر نماینده علی خامنهای اداره میشود، در واکنش به این تصمیم، خواستار اخراج سفرای کشورهای عضو اتحادیه اروپا از ایران شد.
همچنین احمدرضا پورخاقان، رییس سازمان قضایی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، تصمیم اتحادیه اروپا را محکوم کرد و آن را «ددمنشانه» خواند.
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، در مراسمی در محل دفن روحالله خمینی بار دیگر انقلاب ملی ایرانیان را به بازیگران خارجی منتسب کرد.
او گفت: «مساله فقط اعتراض اجتماعی نبود. بر مشکلات ما سوار شدند، تحریک کردند و به دنبال این بودند و هستند که جامعه را شقهشقه کنند.»
خبرگزاری حکومتی مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی، گزارش داد سازمان بهشت زهرا محلی با ظرفیت چند هزار قبر در حاشیه تهران برای دفن موقت سربازان کشتهشده ارتش آمریکا در نبرد احتمالی با جمهوری اسلامی آماده کرده است.
در عرصه اقتصادی، گزارشها از افزایش قیمت ارز در بازار ایران حکایت داشت. بر اساس دادههای بازار آزاد، قیمت دلار از ۱۶۴ هزار تومان عبور کرد.
در تحولی دیگر، سخنگوی دولت اخراج فاطمه لاریجانی، دختر علی لاریجانی، از دانشگاه ایموری آمریکا را تایید کرد و گفت: «او پیش از حوادث اخیر به کشور بازگشته و بهزودی فعالیتش را در دانشگاه تهران از سر میگیرد.»
انفجارهای مشکوک
در این روز، رییس آتشنشانی اهواز از جان باختن چهار عضو یک خانواده در پی انفجار گاز در ساختمانی چهار واحدی در کیانشهر خبر داد.
در بندرعباس نیز گزارشهایی درباره وقوع انفجار و اختلال ارتباطی منتشر شد.
یک مخاطب به ایراناینترنشنال گفت: «اینترنت پس از انفجار در بندرعباس مختل شده است.»
در حالی که برخی رسانههای داخلی علت حادثه را انفجار گاز اعلام کردند، یک شهروند در ویدیویی گفت این ساختمان «اصلا گازکشی نشده بود».
گزارشهایی درباره ترور علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران، در انفجار بندرعباس منتشر شد که روابط عمومی سپاه آن را رد کرد و «شایعهپراکنی» خواند.
نیروی دریایی سپاه همچنین خبر حمله پهپادی به مقرهای خود در هرمزگان را تکذیب کرد و گفت هیچ ساختمان وابسته به این نهاد نظامی تخریب نشده است.
لغو رزمایش سپاه پاسداران
رسانهها در ایران گزارش دادند رزمایش مشترک دریایی جمهوری اسلامی، چین و روسیه که قرار بود ۱۲ و ۱۳ بهمن در اقیانوس هند برگزار شود، به تعویق افتاده است.
اخبار کامل سیوپنجمین روز انقلاب ملی ایرانیان را اینجا بخوانید.
در این نامه که با عنوان «به نام مسئولیت علمی و احترام به کرامت انسانی» و با امضای ۲۱ نفر منتشر شده، نویسندگان اعلام کردند وضعیت کنونی ایران از منظر مسئولیت حرفهای و علمی «قابل بیتفاوتی نیست».
امضاکنندگان نامه نوشتند جمهوری اسلامی در حال حاضر از «خشونت گسترده علیه جمعیت خود» استفاده میکند و اعتراضات مسالمتآمیز با «خشونت مرگبار» سرکوب میشود.
آنان تاکید کردند دادههای تصویربرداری پزشکی، الگوهای جراحاتی را نشان میدهند که با روشهای معمول کنترل معترضان همخوانی ندارند.
مژگان هرسینی، مهرنگار مسعودیان، حسن قدیمی، مهیار ارجمندی، فریدون چهرازی و مرجان نژاد، از جمله امضاکنندگان این نامه هستند.
آنان نوشتند برخی الگوهای جراحتی در میان معترضان، شباهتهایی به آثار ناشی از سلاحهای گرم دارند و نیازمند یک تحلیل مستقل و علمی هستند و «به همان اندازه نگرانکننده، استفاده از تجهیزات حفاظتی در میان نیروهای حامی رژیم است که میتواند نشاندهنده به کارگیری مواد شیمیایی یا سمی باشد».
فیزیکپزشکان امضاکننده این نامه تاکید کردند دغدغه آنها «هم ارزیابی تخصصی و هم انسانی» است و از جامعه بینالمللی و نهادهای مستقل حقوق بشری و علمی خواستند اقدامات نیروهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی را بهطور جامع بررسی کنند.
پیشتر بیل رامل، معاون سابق وزیر خارجه بریتانیا و نماینده پیشین پارلمان این کشور، اعلام کرده بود جمهوری اسلامی ممکن است از مواد شیمیایی یا سمی برای سرکوب اعتراضات اخیر در ایران استفاده کرده باشد.
همچنین گفتوگوهای ایراناینترنشنال با شاهدان عینی اعتراضات در شهرهای مختلف ایران نشان میدهد ماموران سرکوبگر جمهوری اسلامی، همزمان با شلیک گلوله به معترضان، از گازهای اشکآور و سلاحهای شیمیایی استفاده کردهاند که باعث بروز طیفی از آسیبهای شدید جسمی، تنفسی و حرکتی در معترضان شده است.
به عنوان نمونه، تصاویر، افرادی را با لباس و ماسک محافظ ویژه برای مواد شیمیایی خطرناک نشان میداد که بر روی خودروهای خاکیرنگ در خیابانهای سبزوار مستقر شدند.
بهکارگیری مواد شیمیایی علیه معترضان میتواند مصداق یک جنایت جدی علیه غیرنظامیان به شمار آید.
هرگونه نقض کنوانسیون سلاحهای شیمیایی که ایران از امضاکنندگان آن است، میتواند پیامدهای حقوقی و سیاسی گستردهای برای جمهوری اسلامی بهدنبال داشته باشد.
پیشتر بشار اسد، رییسجمهوری مخلوع سوریه، نیز بارها به استفاده از مواد شیمیایی علیه معترضان غیرنظامی این کشور متهم شده بود.
بر اساس این گزارش، شیما قوشه، محمدهادی جعفرپور، مهدی انصاری، جعفر زارعی، مهران انصاری، جعفر کشاورز، نازنین برادران، عنایتالله کراماتی و امید دارابی، وکیلان پایه یک دادگستری هستند که از آغاز اعتراضات تاکنون در سراسر کشور بازداشت شدهاند.
در این میان، دو وکیل در تهران، شش وکیل در شیراز و یک وکیل در مشهد بازداشت شدهاند.
شرق نوشت که تعداد دیگری از وکلا نیز احضار شدهاند.
به نوشته این روزنامه، از عناوین دقیق اتهامی این وکلا اطلاعات مشخصی در دست نیست و اغلب آنان فقط تماسهای کوتاهی با اعضای خانواده خود داشتهاند.
همچنین شرق در گفتوگو با وکلایی که پرونده همکارانشان را بر عهده گرفتهاند، از نبود امکان مطالعه پروندهها در مرحله بازپرسی خبر داد.
جمعه ۱۰ بهمنماه، بنیاد بینالمللی حمایت از مدافعان حقوق بشر (فرانتلاین دیفندرز) اعلام کرد عمیقا نگران بازداشت گسترده مدافعان حقوق بشر، از جمله وکلای حقوق بشر، روزنامهنگاران، پزشکان و کادر درمان است که به معترضان زخمی رسیدگی میکردهاند.
این سازمان همچنین از بازداشت متخصصان فناوری و مدافعان حقوق دیجیتال در ایران خبر داد.
در بیانیه این سازمان آمده است: «مستندسازی و گزارشدهی درباره نقض حقوق بشر، از جمله کشتار جمعی و بازداشتهای گسترده، طی سه هفته گذشته بهدلیل قطع اینترنت در ایران عملا ناممکن بوده و افرادی که در داخل کشور فعالیت میکنند با تهدیدهای جدی علیه جان و امنیت خود مواجهاند.»
فرانتلاین دیفندرز بهطور ویژه نگران بازداشت افسون علیمرادیان، وفا صالحی و محمدهادی جعفرپور است.
این سازمان نوشت بازداشت این افراد بخشی از الگوی فزاینده سرکوب علیه کنشگران جامعه مدنی و وکلای مستقل در ایران است.
هشدار وکلا نسبت به کشتار معترضان
فشار بر جامعه وکلای دادگستری در شرایطی است که اواسط دیماه، جمعی از وکیلان با صدور بیانیهای، شلیک نیروهای نظامی و امنیتی به معترضان و کشتار و مجروحسازی شهروندان غیرمسلح را «نقض آشکار حق حیات و حق تجمع مسالمتآمیز» دانسته و آن را جرمی «جدی و غیرقابل اغماض» خواندند.
امضاکنندگان بیانیه تاکید کردند مسئولیت حقوقی و کیفری آمران و عاملان سرکوب «قابل اسقاط و مشمول مرور زمان نیست».
آنها رسیدگی به اتهام بازداشتشدگان در محاکم فاقد صلاحیت، از جمله دادگاههای انقلاب را فاقد اعتبار حقوقی دانستند و خواستار پیگیری داخلی و بینالمللی سرکوبها شدند.
همچنین ۲۱ دیماه، شبکه وکلای «یککلمه» با انتشار بیانیهای هشدار داد در پی دستورهای تازه علی خامنهای، دیکتاتور تهران، و مواضع مقامهای ارشد قضایی، خطر برگزاری محاکمات صوری و صدور احکام مرگ علیه معترضان بازداشتی بهشدت افزایش یافته و از جامعه جهانی و قضات ایران خواست مانع تکرار اعدامهای فراقانونی شوند.
پنجم بهمن، شورای سردبیری ایراناینترنشنال در بیانیهای با استناد به مدارک و روایتهای تازه اعلام کرد ابعاد خشونت نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی در جریان انقلاب ملی فراتر از برآوردهای اولیه بوده و بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در این سرکوب هدفمند به دستور خامنهای کشته شدهاند.
