دبیر ارشد خبر در ایراناینترنشنال
محسن رفیقدوست، وزیر سابق سپاه و رییس سابق بنیاد مستضعفان در گفتوگوهایی که در روزهای اخیر منتشر شدهاند، بهصراحت از نقش جمهوری اسلامی در ترور مخالفان برون مرزی خود پرده برداشت.
رفیقدوست در جایی از گفتوگو با وبسایت دیدهبان ایران گفت فرمانده ترور شاپور بختیار، غلامعلی اویسی، شهریار شفیق و فریدون فرخزاد بوده و این ترورها از سوی عواملی از گروههای استقلالطلب باسک انجام شده است. بختیار، اویسی و شفیق هر سه در پاریس ترور شدند. همچنین پیش از شاپور بختیار، عبدالرحمن برومند از نزدیکان او و رییس هیئت اجرایی نهضت مقاومت ملی ایران در پاریس در منزل شخصیاش کشته شده بود.
رفیقدوست در این گفتوگو در ادامه به دیدارش با سفیر فرانسه در ایران اشاره میکند و میگوید پاریس را به هواپیماربایی و بمبگذاری تهدید کرده است.
آنچه رفیقدوست در این مصاحبهها میگوید بازگشتی است به دهه شصت خورشیدی. دههای بسیار پرتنش میان جمهوری اسلامی و فرانسه که دست آخر در تابستان ۱۳۶۶ به قطع یکجانبه روابط دیپلماتیک فرانسه با ایران انجامید.
پیشینه روابط ایران و فرانسه
در دهه هفتاد میلادی، ایران و فرانسه روابط نزدیکی داشتند. فرانسه که در حال بازسازی اقتصاد خود پس از جنگ جهانی دوم بود، تلاش داشت تا با کشورهای ثروتمند خلیج فارس روابط گستردهتری برقرار کند.
محمدرضاشاه پهلوی هم علاقهای بسیار به فرانسه داشت. بهجز علاقه شخصی شاه به ژنرال شارل دوگل، محمدرضاشاه تلاش داشت تا با نزدیکشدن به کشورهای اروپایی از وابستگی به آمریکا بکاهد.
با ریاستجمهوری ژسکار دستن رییسجمهوری میانهرو فرانسه، تهران و پاریس به هم نزدیکتر شدند. شاه پذیرفت یک میلیارددلار در پروژه غنیسازی اورانیوم یورودیف سرمایهگذاری کند و حق خرید ۱۰ درصد از اورانیوم غنیشده آن را به دست آورد.
با اینحال عمر حکومت پهلوی رو به پایان بود. کمی پس از آنکه خمینی و یارانش سال ۱۳۵۷ پاریس را به مقصد تهران ترک کردند، گروهی دیگر از مخالفان حکومت مرکزی ایران راهی پاریس شدند.
اینبار مسافران پاریس کسانی مانند شاپور بختیار آخرین نخستوزیر محمدرضاشاه، ابوالحسن بنیصدر اولین رییسجمهوری تاریخ ایران و مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق بودند. جمهوری اسلامی از اینکه فرانسه مامن مخالفانش شده بود سخت هراسان بود.
آغاز تنشها
اولین درگیری جدی میان ایران و فرانسه در تیرماه ۱۳۵۹ رخ داد، زمانی که انیس نقاش یک چریک لبنانی، در اقدامی ناموفق برای ترور شاپور بختیار دستگیر شد. گرچه بختیار جان سالم بهدر برد اما یک پلیس و یک شهروند فرانسوی جان خود را از دست دادند. نقاش به حبس ابد محکوم شد و جمهوری اسلامی هرگونه دخالت در این حادثه را رد کرد.
این تنشها با آغاز جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۵۹ عمیقتر شد. فرانسه به حمایت از عراق پرداخت و ۱۳۷ جنگنده میراژ اف-۱ به این کشور تحویل داد. در مقابل، ایران که تحت تحریمهای تسلیحاتی قرار داشت، در بازسازی نیروی هوایی خود دچار مشکلات جدی بود. سال ۱۳۶۲، فرانسه پنج فروند جنگنده سوپر اتاندارد به همراه موشکهای اگزوسه به عراق تحویل داد که توان حمله عراق به نفتکشهای ایرانی را افزایش داد. این اقدام، روابط ایران و فرانسه را بیش از پیش تیره کرد.
همزمان فرانسه قرارداد یورودیف را به حالت تعلیق درآورد و از تحویل سهم ایران از اورانیوم غنیشده خودداری کرد. در پاسخ، جمهوری اسلامی ایران به جنگی غیرمستقیم روی آورد و زمین بازی را به لبنان تغییر داد. گروگانگیریهایی از سوی حزبالله لبنان و گروههای نزدیک به آن انجام شد که در آن ۹ دیپلمات، روزنامهنگار و محقق فرانسوی ربوده شدند. یکی از این گروگانها در اسارت جان باخت.
جنگ سفارتخانهها
تنشها در پاییز ۱۳۶۵ به اوج خود رسید. در این دوره، موجی از بمبگذاریهای مرگبار در پاریس رخ داد که جان دستکم ۱۳ نفر را گرفت و صدها نفر را زخمی کرد. این حملات در مکانهای عمومی از جمله فروشگاههای بزرگ، ایستگاههای قطار و خیابانهای شلوغ پاریس رخ داد و وحشت گستردهای در پایتخت فرانسه ایجاد کرد.
پلیس فرانسه در تحقیقاتش برای کشف رابطه ایران با بمبگذاریها، بهنام فردی به نام وحید گرجی رسید که بهعنوان مترجم در سفارت ایران کار میکرد. پلیس فرانسه گرجی را متهم به ارتباط با عاملان بمبگذاری کرد و گفت او در هماهنگی این حملات نقشی کلیدی ایفا کرده است.
گرجی که مصونیت دیپلماتیک نداشت، به سفارت ایران پناه برد. پلیس فرانسه ساختمان سفارت را محاصره کرد و خیابانهای اطراف آن را بست. جنگ سفارتخانهها شروع شده بود.
در مقابل جمهوری اسلامی پل توری، دیپلمات فرانسوی در تهران را به اتهام جاسوسی بازداشت کرد و سپاه پاسداران هم در تلافی، سفارت فرانسه در تهران را محاصره کرد.
این رویارویی روابط دیپلماتیک دو کشور را به نقطهای بحرانی رساند و در ۲۶ تیرماه ۱۳۶۶، فرانسه روابط خود با جمهوری اسلامی را بهصورت یکجانبه قطع کرد.
پس از ماهها تنش و با میانجیگری الجزایر و پاکستان، مذاکراتی میان ایران و فرانسه آغاز شد. فرانسه پس از بحران بمبگذاریها در موضع ضعف قرار داشت و زیر فشار افکار عمومی با دستی خالی وارد مذاکرات شد. جمهوری اسلامی توانست با ابزار فشار و ترور به اهداف خود دست یابد.
در آذرماه ۱۳۶۶، همزمان با آزادی دو دیپلمات فرانسوی در لبنان، وحید گرجی از سفارت ایران خارج شد و در دادگاه پاریس حاضر شد. قاضی فرانسوی اتهامی علیه او وارد نکرد و گرجی مستقیما از دادگاه به فرودگاه رفت، به کراچی پاکستان منتقل و در آنجا با پل توری معاوضه شد.
دوسال بعد فرانسوا میتران، رییسجمهوری فرانسه، انیس نقاش را عفو کرد و او به ایران بازگشت. همچنین در سال ۱۳۷۰، اختلافات مربوط به پروژه یورودیف حلوفصل شد و فرانسه متعهد به بازپرداخت یک میلیارد دلار بدهی خود به ایران شد.
شاپور بختیار و ادامهی ترور جمهوری اسلامی
جمهوری اسلامی که بازی گروگانگیری را یاد گرفته بود، در همان سال شاپور بختیار را کشت. این ترور در ویلای بختیار در حومه پاریس بهدست تیمی سهنفره انجام شد که از سوی جمهوری اسلامی هدایت میشد.
اعضای این تیم که با دقت بالا عملیات را برنامهریزی کرده بودند، ابتدا با فریب نیروهای امنیتی فرانسه وارد محل سکونت بختیار شدند و پس از ورود به منزل با سیم تلفن بختیار را خفه کردند و با ضربات متعدد چاقو او را به قتل رساندند. پیکر بیجان بختیار و دستیارش سروش کتیبه، دو روز پس از حادثه در شرایطی دلخراش کشف شد.
با اینکه علی وکیلیراد، یکی از قاتلان بختیار، در سوییس بازداشت شد و در دادگاه اعتراف کرد که ترور از سوی جمهوری اسلامی هدایت شده است، اما دولت فرانسه شاید چون علاقهای به ادامه تنش با دولت یاغی خاورمیانه نداشت، از پیگیری خونبهای شاپور بختیار سر باز زد.
کوتاه آمدن فرانسه در برابر جمهوری اسلامی راه تازهای را برای فعالیتهای برونمرزی جمهوری اسلامی باز کرد. از همان روز حاکمان جمهوری اسلامی دریافتند با گروگانگیری، بمبگذاری و تحت فشار قرار دادن دولتهای غربی میتوانند به اهداف خود برسند. تجربه ثابت کرده این استراتژی در تقریبا تمام موارد جواب داده است.
پزشکیان ۲۱ اسفند ماه در جریان نشست مجمع کارآفرینان، با اشاره به دیدار پر تنش ۱۰ اسفندماه ولادیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین و ترامپ در اتاق بیضی کاخ سفید، گفت: «کاری که ترامپ با زلنسکی کرد، واقعا آدم شرمش میآید….قابل قبول نیست که بگویند ما به شما دستور میدهیم اگر اینجوری نکنید ما اله میکنیم.»
او در ادامه خطاب به ترامپ گفت: «حالا که تهدید میکنی، من اصلا نمیآیم با تو مذاکره کنم، هر غلطی میخواهی بکنی، بکن.»
اشاره تلویحی پزشکیان به موضوع نامه اخیر ترامپ به تهران است. رییسجمهور آمریکا، ۱۷ اسفند ماه در مصاحبه با شبکه فاکس بیزنس اعلام کرد در نامهای به خامنهای، به او اعلام کرده است تمایل دارد چالش برنامه هستهای جمهوری اسلامی را بهجای اقدام نظامی علیه آن، از طریق مذاکره حل کند. به گفته ترامپ، این نامه ۱۵ اسفند برای رهبر جمهوری اسلامی ارسال شده است.
تحلیلگران، این نامه ترامپ را «یا جنگ یا مذاکره» توصیف کردند که پاسخی به استراتژی «نه جنگ، نه مذاکره» علی خامنهای بوده است.
با این وجود، ترامپ در مصاحبه خود تاکید کرده بود، نامه را به خامنهای ارسال کرده است. در جریان رد و بدل پیام در دور دوم ریاست جمهوری دونالد ترامپ، او هیچ اشارهای به رییس جمهوری اسلامی ندارد.
رییسجمهور اصلاحطلبان، واعظ سخنان رهبر جمهوری اسلامی
پزشکیان پیشتر هم در مراسم حکومتی ۲۲ بهمنماه، سخنان مشابهی خطاب به ترامپ بیان کرده بود. او گفت: «ترامپ میگوید بیایید گفتوگو کنیم و همان لحظه، تمام توطئههای ممکن را علیه ایران امضا میکند. میگوید میخواهیم مذاکره کنیم؛ تو اگر اهل مذاکره بودی، چرا [باید] این غلطها را میکردی؟»
پزشکیان این سخنان را در حالی بیان کرد، که ۲۵ دیماه، همزمان با آغاز به کار رسمی ترامپ، در قالب یک مصاحبه به ترامپ اعلام کرده بود، آماده مذاکره با اوست.
با این حال، سه روز پس از آنکه خامنهای، ۱۹ بهمن، مخالفت با مذاکره با آمریکا را اعلام کرد، پزشکیان ۲۲ بهمن مذاکره را رد کرد. دو روز پس از این اظهارات، خامنهای پزشکیان را بابت سخنرانی ۲۲ بهمن تشویق کرد.
اکنون، دو روز پس از آنکه خامنهای ۱۸ اسفندماه، در دیدار با کارگزاران نظام، در پاسخ تلویحی به نامه ترامپ، مجددا مذاکره را رد کرد، بازهم پزشکیان به میدان آمد و با لفظ «غلط کردی» به ترامپ پاسخ داد.
در انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری سال ۱۴۰۳، با وجود تحریم گسترده انتخابات از سوی شهروندان ایران، که کمترین نرخ مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری را رقم زد، برخی از اصلاحطلبان با شعار مذاکره و حل مشکلات کشور از پزشکیان حمایت کردند.
از جمله محمدجواد ظریف، که نقش کلیدی در ستاد انتخاباتی پزشکیان داشت، او آخرین بار ۱۳ اسفندماه از سمت خود برای چندمین بار استعفا داد.