پوتین با کیم جونگ اون نشستی انفرادی و بدون کنفرانس مطبوعاتی برگزار می‌کند

موضوع فرار دانیل خلیفه از زندان در روز چهارشنبه ۱۵ شهریور، توجه بسیاری از رسانه‌ها و اپوزیسیون بریتانیا را به خود جلب کرد تا اینکه ظهر روز شنبه ۱۸ شهریور، پلیس بریتانیا از دستگیری او در ساعت ۱۱ صبح به وقت محلی در محدوده چیزیک در غرب لندن خبر داد.

مادر او که یک پرستار بازنشسته اهل جنوب غرب لندن است، در سال ۲۰۲۰ و دو سال پس از آن که فرزندش به ارتش ملحق شد، به کشور ولز نقل مکان کرد.

به گفته فرناز خلیفه، دانیل بعد از ۱۸ سالگی فاصله‌اش را با او بیشتر کرده بود و «به ندرت تماس می گرفت». او یک بار در ولز به ملاقاتش رفته بود اما فقط مدت کوتاهی در خانه مانده بود.

مادر دانیل که به گفته نشریه تایمز مخالف حکومت ایران است، از پسرش خواسته بود از روان‌شناس کمک بگیرد و افزود او از دوران نوجوانی دچار دوره‌هایی از بیماری روانی بوده است.

«به او گفتم برای کمک گرفتن به دکتر ارتش مراجعه کند، اما فکر نمی‌کنم این کار را کرده باشد. فکر نمی‌کنم تا به حال به کسی گفته باشد او را برای تشخیص اختلالات روانی معاینه کند.»

فرناز خلیفه افزود:«وقتی دستگیر شد، می‌خندید و چشمکی زد. این طبیعی نیست. احساس ناتوانی می کنم. این واقعیت نیست، یک خیال است. او مثل یک فرد عادی فکر نمی کند.»

وی همچنین گفت با دیدن نام پسرش در خبرها ابتدا تصور کرده ممکن است خودکشی کرده باشد.

فرناز خلیفه که از عابد، شوهر لبنانی‌اش جدا شده، دختری نیز به نام یاسمین دارد که دانشجوی آموزش علم در مقطع کارشناسی ارشد است.

دانیل خلیفه به جرایم تروریستی و جاسوسی برای حکومت ایران متهم شده. این سرباز پیشین بریتانیایی که در ماه مه از ارتش اخراج شد، متهم است که در سال ۲۰۲۱ و زمانی که در پادگانی در مرکز بریتانیا مستقر بود، اطلاعاتی را به منظور آماده‌سازی یک حمله تروریستی، در اختیار دشمن قرار داده است.

گروسی روز دوشنبه ۲۰ شهریور در حاشیه نشست شورای حکام آژانس گفت: «ما به توافقی با ایران برای دسترسی به فیلم‌ و داده‌های دوربین‌های نظارتی که دو‌سال‌و‌نیم پیش از آژانس سلب شد، نزدیک نیستیم.»

او تاکید کرد داشتن تصویر دقیقی از فعالیت‌های ایران بدون این داده‌ها «‌غیرممکن» است.

شورای حکام آژانس از امروز بررسی برنامه اتمی جمهوری اسلامی را آغاز کرد.

مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پیشتر در بازگشت از سفر به تهران، از وعده جمهوری اسلامی برای راه‌اندازی مجدد دوربین‌های نظارتی خبر داده بود.

این دوربین‌ها تابستان سال گذشته و در پی وخامت روابط تهران با قدرت‌های غربی از کار افتاد.

او ۳۱ خرداد ماه درباره مذاکره آژانس با جمهوری اسلامی به ایران‌اینترنشنال گفته بود هنوز کار زیادی وجود دارد و ایران همچنان نیاز دارد شفاف‌سازی بیشتری درباره برنامه اتمی‌اش انجام دهد.

گروسی نهم تیر ماه نیز اعلام کرد همکاری تهران و این آژانس سازمان ملل متحد در سطح و با سرعت مورد نظر پیش نمی‌رود.

او امروز بار دیگر تاکید کرد ایران باید توضیحات فنی معتبری برای وجود ذرات اورانیوم با منشا انسانی در سایت‌های ورامین و تورقوز‌آباد ارائه کند و خواستار همکاری جدی مقامات جمهوری اسلامی با آژانس شد.

با این حال خبرگزاری ایسنا در گزارشی نوشت: «بر اساس شنیده‌ها، مقام‌های ایران به آژانس اعلام کرده‌اند برای ارائه دسترسی‌ به دو مکان در تورقوزآباد و ورامین آماده‌اند؛ به این شرط که آژانس تضمین کند به سوالاتش درباره دو مکان خاتمه می‌دهد.»

اختلافات در این زمینه مدت‌هاست روابط جمهوری اسلامی و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را پر‌تنش کرده است.

گروسی ۱۵ خرداد امسال در پاسخ به انتقاد بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل درباره موضع آژانس نسبت به برنامه اتمی جمهوری اسلامی گفته بود: «ما هرگز، هرگز استانداردهای خود را پایین نمی‌آوریم. بر استانداردهای خود می‌ایستیم و آن‌ها را اعمال می‌کنیم.»

او امروز از جزییات توافق ایران و آمریکا که بر اساس گزارش‌ها منجر به کاهش غنی‌سازی ۶۰ درصدی ایران شده است ابراز بی‌اطلاعی کرد.

در عین حال گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی کاهش سرعت غنی‌سازی ۶۰ درصدی ایران را تایید می‌کند.

آمارهای جدید در این گزارش نشان می‌دهند سرعت انباشت اورانیوم ۶۰ درصدی در ایران کاهش یافته است.

اما در گزارش تازه آژانس که نسخه‌ای از آن به دست رسانه‌ها رسیده، با وجود تایید کاهش ذخایر اورانیوم غنی‌شده در ایران، از همکاری نکردن تهران به‌ویژه در مورد نصب مجدد دوربین‌های نظارتی در مراکز مورد نظر آژانس ابراز تاسف شده است.

سایت بلومبرگ پیش از این نوشت که بر اساس توافق غیر‌رسمی بین جمهوری اسلامی و آمریکا و کاهش محدودیت برای چین، صادرات نفت ایران به چین به بالاترین میزان در دهه گذشته رسیده و در مقابل، سرعت غنی‌سازی جمهوری اسلامی کاهش یافته است.

این سایت نوشت هدف مقامات دولت جو بایدن از این اقدام کاهش بهای نفت است و کمک به انتخاب دوباره بایدن به عنوان رییس‌جمهوری در انتخابات پیش رو در آمریکا.

در همین حال بر اساس گزارش‌ها ایران و آمریکا در گفت گوهای خود در قطر به توافق برای آزادسازی پول‌های ایران در کره جنوبی و مبادله زندانیان دست یافته‌اند. گرچه مقامات آمریکا اعلام کرده‌اند احیای برجام در دستور کار دولت بایدن نیست.

با این حال علی باقری، رییس هیات مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی روز دوشنبه ۲۰ شهریور گفت: «در صورت واقع‌بینی طرف‌های مقابل و پرهیز آنها از تکرار اشتباهات گذشته، مانعی برای از سرگیری مذاکرات و نهایی‌سازی توافق نمی‌بینیم.»

مذاکرات احیای برجام که در دولت حسن روحانی آغاز شده بود، در دولت ابراهیم رئیسی ادامه یافت اما به نتیجه نرسید.

به گزارش مجتبا پورمحسن، خبرنگار ایران‌اینترنشنال، میشل الیاس فرانسیس، ۴۳ ساله و افسر پیشین ارتش لبنان و ساکن محله سن‌الفیل بیروت و صاحب فروشگاه لوازم خانگی فادی الیاس در این شهر است که در پوشش آن به قاچاق سلاح برای حماس کمک می‌کند.

دیگر فرد دستگیر‌شده گروه، محمد زکی شاهین، ۵۰ ساله و عضو حماس و ساکن بیروت است.

پیشتر بخش دیگری از عملیات ویژه سپاه پاسداران علیه اسرائیل با استفاده از نیروهای حماس فاش شده بود.

اواخر فرودین ماه ۱۴۰۲، سازمان اطلاعات و عملیات ویژه اسرائیل، شاباک، یک شبکه وابسته به سپاه را در کرانه باختری رود اردن زیر ضرب برد.

یوسف منصور، از ساکنان کرانه باختری قرار بود به درخواست ماموران سپاه اطلاعات محرمانه را درباره فعالیت نظامی در اسرائیل گردآوری کند.

پول‌ها هم از طریق برادر او مرسل به دستشان رسید.

زنی به نام هدا محانه نیز به آن‌ها در این عملیات جاسوسی کمک می‌کرد.

این گروه از طریق شبکه‌های اجتماعی با ماموران نیروی قدس سپاه در ارتباط بودند.

یکی از این ماموران حاج محمد رضوان (رادوان) معروف به محمد بشیر است که در یک عکس در‌ کنار حسن نصرالله، دبیر‌کل حزب‌الله لبنان قرار گرفته است.

ریاست شاخه فلسطین سپاه پاسداران در لبنان را محمدسعید ایزدی مشهور به حاج رمضان برعهده دارد. او مسوول هماهنگی حماس و جهاد اسلامی در نواز غره، یهودیه و سامریه و اردن است.

اسرائیل سال ۲۰۱۸ برای اولین بار عکس ایزدی را منتشر کرد و یک سال بعد، وزارت خزانه‌داری آمریکا او را تحریم کرد.

محمدسعید ایزدی همان موقع در صفحه توییتری منتسب به خود متعهد شد که تا ۴۰ سال آینده با پول بیت‌المال ایران، توانایی‌های نظامی و غیر‌نظامی حزب‌الله لبنان را تقویت کند تا زمینه محو اسرائیل را از صحنه روزگار فراهم سازد.

در زمانی که تحریم‌های آمریکا علیه جمهوری اسلامی تحت سیاست فشار حداکثری دولت دونالد ترامپ به حداکثر ممکن رسید، سردار ایزدی در توییتی دیگر، از اعضای محور مقاومت خواست که به دلیل مشکلات اقتصادی، مصارفشان را کاهش دهند.

او هم‌زمان از دستگیری اعضای جنبش صابرین در غزه به دست حماس عصبانی شد و هشدار داد اگر می‌خواهند همچنان از جمهوری اسلامی پول بگیرند باید سریع‌تر اعضای صابرین را آزاد کنند.

علی مرشاد شیرازی با نام‌های مستعار ابوجواد و حاج مرشاد، یکی دیگر از نیروهای ارشد شاخه فلسطینی سپاه در لبنان است.

او رییس دفتر حاج رمضان و رییس واحد نظارت و کنترل است که با یگان ۳۴۰ یعنی بخش فنی نیروی قدس در ارتباط است.

مجید زیرایی، مشهور به ابورقیه هم افسر عملیات شاخه فلسطین نیروی قدس است.

تا شش سال پیش، زمانی که خالد مشعل همچنان دبیر سیاسی حماس بود، روابط این گروه شبه‌نظامی با جمهوری اسلامی شکرآب بود. آن‌ها که ریشه‌شان به جریان اخوان‌المسلمین برمی‌گشت، در جنگ سوریه بر‌خلاف تهران در کنار بشار اسد، دیکتاتور سوریه نایستادند اما سال ۲۰۱۷، سه اتفاق روابط حماس و جمهوری اسلامی را تغییر داد:

با تیرگی روابط ریاض و قطر، این کشور که یکی از مهم‌ترین حامیان مالی حماس بود در محاصره اقتصادی قرار گرفت.

از طرف دیگر روابط اسرائیل و ترکیه بهبود پیدا کرد و دیگر خاک این کشور برای رهبران حماس امن نبود. در یک تغییر استراتژیک در درون خود حماس، اسماعیل هنیه جای خالد مشعل را گرفت و یحیی السنوار، مسوول حماس در غزه قدرت بیشتری یافت.

در این زمان حماس با یک تغییر استراتژیک به جمهوری اسلامی نزدیک‌تر شد. جمهوری اسلامی هم از این فرصت بهره برد و شاخه فلسطینی‌اش را در لبنان تقویت کرد. ‌

حماس حالا اتحادش با حزب‌الله را تکذیب نمی‌کند. دو سال پیش در نبرد شیخ جراح بین نیروهای فلسطینی و اسرائیل، السنوار رسما اعلام کرد یک اتاق عملیات مشترک در لبنان با حضور افسران ارشد حزب‌الله و نیروی قدس سپاه پاسداران از حماس حمایت می‌کرده.

به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی به دنبال تشکیل حزب‌الله دوم در لبنان است تا در زمان لازم، با جبهه واحد به اسرائیل حمله کند. رویایی که برایش چند ۱۰۰ میلیون دلار هزینه شده و جمهوری اسلامی را به مادر‌خرج گروه‌های شبه‌نظامی شیعی و سنی در خط مقدم جنگ با اسرائیل تبدیل کرده است.

بارنیا همچنین با اشاره به هراس جمهوری اسلامی از رسانه‌ها گفت که رژیم جمهوری اسلامی همواره از ترور برای حذف رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران منتقد استفاده کرده است.

رییس موساد در سخنرانی روز یک‌شنبه ۱۹ شهریور خود در کنفرانس بین‌المللی مبارزه با تروریسم دانشگاه رایشمن در شهر هرتزلیا، گفت سازمان اطلاعات و عملیات ویژه اسرائیل و سایر نهادهای اطلاعاتی این کشور از ابتدای سال جاری میلادی تاکنون ۲۷ توطئه تروریستی حکومت ایران علیه اسرائیلی‌ها را در تقریبا همه قاره‌های جهان خنثی کرده‌اند.

او بارزترین این حملات را متوجه ایران‌اینترشنال خواند و تاکید کرد مدیران ایران‌اینترنشنال در معرض تهدیدات تروریستی فوری قرار دارند.

وی همچنین اشاره کرد این نهادها از معاملات تسلیحاتی روسیه و ایران که می‌توانست منجر به دست‌یابی تهران به سلاح‌های پیشرفته‌تری شود جلوگیری کرده‌اند.

بارنیا با ابراز نگرانی از احتمال فروش تسلیحات پیشرفته از سوی روسیه به جمهوری اسلامی گفت: «می‌دانیم که ایرانی‌ها قصد داشتند موشک‌های کوتاه‌برد و دوربرد را نیز به روسیه بفروشند اما از این معامله ممانعت شده است. احساس می‌کنم به زودی معاملات بیشتری متوقف خواهند شد.»

رییس سازمان اطلاعات و عملیات ویژه اسرائیل همچنین درباره گروه‌های نیابتی وابسته به جمهوری اسلامی گفت حکومت ایران چهره تروریست خود را در پشت آنان پنهان می‌کند در حالی که همه امورشان از جمله اقدام‌های تروریستی، تدارکات، پول و پشتیبانی، با دستور از بالای حکومت ایران اداره می‌شود.

او در سخنرانی خود تصاویر و ویدیوهایی را از بازجویی تروریست‌های حکومت ایران در تانزانیا و قبرس به دست نیروهای موساد نشان داد و به فعالیت‌های تروریستی جمهوری اسلامی در کشورهایی چون گرجستان، یونان و آلمان نیز اشاره کرد.

بارنیا تاکید کرد «ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست نمی‌یابد» و افزود جهان باید خطر رسیدن یک حکومت تروریستی به سلاح هسته‌ای را درک کند.

به گفته وی، در ماه آینده میلادی که تحریم‌های تسلیحاتی سازمان ملل به پایان می‌رسد، حکومت ایران تلاش خواهد کرد دسترسی ارزان‌تری به سلاح پیدا کند اما در هر صورت اسرائیل اجازه نخواهد داد «ایران در سطح هسته‌ای فعلی خود باقی بماند».

رییس موساد همچنین آزادی پول‌های بلوکه‌شده ایران از سوی آمریکا را در ازای آزادی گروگان‌های آمریکایی و ایرانی محکوم کرد و گفت توافق جمهوری اسلامی با عربستان سعودی هم موقتی‌ست و باز به روابط خصمانه می‌گراید.

گروه ۲۰ روز شنبه بیانیه‌ای منتشر کرد که در آن از محکوم کردن روسیه به دلیل جنگ اوکراین اجتناب شده بود، اما همچنین از اعضای خود خواست تا از زور برای تصرف قلمرو کشورهای دیگر استفاده نکنند.

اجماع کشورهای عضو بر این بیانیه به اعتقاد رویترز، «مایه تعجب و غافلگیرکننده» بود؛ چراکه در هفته‌های منتهی به اجلاس، دیدگاه‌های بسیار متفاوتی درباره جنگ اوکراین وجود داشت.

کشورهای غربی خواهان انتقاد از مسکو به دلیل این تهاجم بودند و در مقابل، روسیه اعلام کرده بود هر قطعنامه‌ای را که منعکس‌کننده موضع این کشور نباشد، مسدود خواهد کرد.

اما در نهایت به نظر می‌رسد که بیانیه پایانی توانسته رضایت دست‌کم اکثر اعضای گروه به دست بیاورد.

رضایت روس‌ها از موضع‌گیری غیرقابل انتظار جی ۲۰ به نفع مسکو

هرچند که ولادیمیر پوتین و شی جین پینگ روسای جمهور روسیه و چین غایبان بزرگ این اجلاس بودند، اما سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه که ریاست هیات این کشور را در نشست به عهده داشت، گفت که این اجلاس برای هند و نیز کشورهای جهان جنوب (در حال توشعه) «موفقیت‌آمیز» بود.

در برخی مطالعات، به جای عبارت «جهان سوم» و برای توصیف کشورهای کمتر توسعه‌یافته یا در حال توسعه، از عنوان جایگزین «جهان جنوب» استفاده می‌شود که دربرگیرنده آفریقا، آمریکای لاتین و کشورهای در حال توسعه آسیاست.

لاوروف در یک کنفرانس مطبوعاتی تاکید کرد که موضع جهان جنوب در مذاکرات گروه ۲۰ کمک کرد تا دستور کار اجلاس تحت الشعاع جنگ اوکراین قرار نگیرد و همچنین هند را به دلیل نقشی که در این زمینه داشت، ستود.

یک مقام اتحادیه اروپا که نخواست نامش فاش شود نیز روز یکشنبه به خبرگزاری رویترز گفت که جنگ اوکراین، بحث‌برانگیزترین موضوع در مذاکرات بود و بدون رهبری هند یا نقش مهم برزیل و آفریقای جنوبی در رفع اختلاف‌ها، به نتیجه نمی‌رسید.

از سوی دیگر وزیر امور خارجه روسیه به بی‌بی‌سی گفت که کشورش انتظار اجماع بر سر بخش اوکراین را در بیانیه مشترک گروه ۲۰ نداشت.

او در عین‌حال مدعی شد که کشورهای جهان جنوب دیگر نمی‌خواهند به آن‌ها گفته شود که «از فرمول زلنسکی پیروی کنند» و این «بی‌احترامی به کشورهای در حال توسعه واستعمار نوی کشورهای غربی است».

لاوروف در ادامه افزود که البته آن‌ها، یعنی کشورهای غربی «این‌بار شکست خورده‌اند».

واکنش دیگر کشورهای عضو به بیانیه

جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی کاخ سفید در گفت‌وگو با خبرنگاران، بیانیه اجلاس سران را «بسیار خوب» توصیف کرد چراکه به گفته او، در دفاع از این اصل تنظیم شده بود که «دولت‌ها نمی‌توانند از زور برای به دست آوردن اراضی یا نقض تمامیت سرزمینی، حاکمیت یا استقلال سیاسی دیگر کشورها استفاده کنند».

آلمان و بریتانیا نیز این قطعنامه را ستایش کردند، اما اوکراین گفت: «این موضوع جای افتخار ندارد.»

جاستین ترودو، نخست‌وزیر کانادا نیز در پاسخ به این سوال که چرا با بیانیه‌ای موافقت کرده که اوکراین آن را به دلیل امتناع از محکومیت روسیه «ناامیدکننده» خوانده است، گفت که اگر فقط به او بستگی داشت، بخش مربوط به جنگ اوکراین را در بیانیه مشترک قوی‌تر می‌کرد.

او در عین‌حال یادآور شد که اگر بیانیه پایانی به سایر رهبران گروه ۲۰ وابسته بود، بسیار ضعیف‌تر از این می‌شد.

ترودو قبل از سفر به هند برای اجلاس سران گفته بود که از اینکه ولودیمیر زلنسکی دعوت نشده ناامید است و قول داده بود از اوکراین دفاع کند.

امانوئل مکرون، رییس‌جمهوری فرانسه اما واکنش هم‌دلانه‌تری با بیانیه داشت و روز یکشنبه گفت که گروه ۲۰ برای حل مسائل اقتصادی بین‌المللی تاسیس شده و لزوما محلی برای انتظار پیشرفت دیپلماتیک در جنگ اوکراین نیست.

با این حال، او گفت که بیانیه جی۲۰ یک پیروزی دیپلماتیک برای روسیه محسوب نمی‌شود.

مکرون در یک کنفرانس مطبوعاتی پس از مراسم اختتامیه اجلاس گفت: «گروه ۲۰ بار دیگر انزوای روسیه را تایید می‌کند. امروز اکثریت قاطع اعضای گروه ۲۰ جنگ اوکراین و تاثیر آن بر جهان را محکوم می‌کنند.»

رییس‌جمهوری فرانسه یادآور شد همین‌که پوتین به دلیل تحریم بسیاری از کشورهای غربی در نشست دهلی نو شرکت نکرده، نشانه‌ای خوب است.

با این‌حال، فومیو کیشیدا، نخست‌وزیر ژاپن تاکید کرد که حمله روسیه به اوکراین می‌تواند پایه و اساس همکاری در جی۲۰ را متزلزل کند.

به گفته او، جنگ اوکراین از طریق ایجاد تحولاتی مانند افزایش مداوم قیمت مواد غذایی و انرژی، تاثیر زیادی بر اقتصاد جهان می‌گذارد.

حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ ده‌ها هزار کشته، میلیون‌ها نفر آواره و آشفتگی اقتصادی بزرگی در سراسر جهان بر جای گذاشته است. اما مسکو می‌گوید در اوکراین «عملیات نظامی ویژه» انجام می‌دهد و ارتکاب هرگونه جنایتی را رد می‌کند.

با وجود انتقادها به بیانیه رهبران گروه ۲۰، آمیتاب کانت، مذاکره‌کننده ارشد هند گفته است که پشت دستیابی به اجماع در مورد پاراگراف‌های مربوط به روسیه و اوکراین، بیش از ۲۰۰ ساعت «مذاکرات بدون وقفه»، ۳۰۰ نشست دوجانبه و ۱۵ پیش‌نویس قرار دارد.

بحث بر سر انتقال ایمن غلات و غذا زیر سایه جنگ اوکراین

از سوی دیگر، لاوروف با پرداختن به نگرانی‌های امنیت غذایی گفت که روسیه به توافق دریای سیاه بازخواهد گشت؛ توافقی که به اوکراین اجازه می‌دهد در صورت برآورده شدن خواسته‌های مسکو، صادرات غلات را ادامه دهد.

مسکو در ماه ژوئیه به دلیل آنچه که «ناتوانی در برآورده شدن خواسته‌هایش در اجرای توافق موازی برای تسهیل قوانین صادرات مواد غذایی و کود» نامیده بود، از این توافق خارج شد.

سند اجلاس سران نیز خواستار انتقال ایمن غلات، غذا و کود از اوکراین و روسیه شد.

رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه در همین زمینه گفت که روسیه، اوکراین و ترکیه به گفت‌وگو درباره توافق غلات ادامه می‌دهند و تاکید کرد که احیای این توافق «ناامیدکننده» نیست.

دستاوردهای دیگر اجلاس هند

علاوه بر موضوع مناقشه‌برانگیز جنگ اوکراین، این اجلاس روز شنبه اتحادیه آفریقا را که شامل ۵۵ کشور است به عنوان عضو دائمی گروه ۲۰ پذیرفت و بر شمولیت بیشتر کشورهای در حال توسعه این اتحادیه تاکید کرد.

رجب طیب اردوغان رییس‌جمهوری ترکیه و عبدالفتاح السیسی رییس‌جمهوری مصر نیز درحالی در حاشیه نشست گروه ۲۰ دیدار کردند که این از یک دهه پیش در پی تنش‌های به وجود آمده، روابط دیپلماتیک خود را قطع کرده بودند.

از سوی دیگر، رویترز خبر داد که قرار است عربستان سعودی و هند روز دوشنبه در حاشیه نشست گروه ۲۰، یادداشت تفاهمی برای همکاری در زمینه انرژی امضا کنند.

همچنین هند، عربستان سعودی و اتحادیه اروپا قرارداد توسعه کریدور ترانزیتی را امضا کردند.

روز یکشنبه، رهبران جهان از جمله جو بایدن رییس‌جمهوری آمریکا، اولاف شولتس صدراعظم آلمان، ریشی سوناک نخست‌وزیر بریتانیا، امانوئل مکرون رییس‌جمهوری فرانسه و فومیو کیشیدا رییس‌جمهوری ژاپن، از بنای یادبود قهرمان استقلال هند مهاتما گاندی بازدید کردند.

بسیاری از رهبران در حالی به سمت بنای یادبود گاندی که در سال ۱۹۴۸ توسط یک افراط‌گرای هندو سوزانده شد، می‌رفتند که پابرهنه بودند.

بایدن بعدا به ویتنام رفت و آخرین جلسه اجلاس سران را از دست داد. اما کاخ سفید اعلام کرد که از مذاکره او با لاوروف وزیر امور خارجه روسیه یا لی کیانگ، نخست‌وزیر چین که رهبری هیات‌های دیپلماتیک کشورشان را در این اجلاس بر عهده داشتند، اطلاعی ندارد.

از سوی دیگر، لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رییس‌جمهوری برزیل اعلام کرد که ولادیمیر پوتین به نشست سال آینده گروه ۲۰ در برزیل دعوت شده و قرار نیست دستگیر شود.

آرژانتین، استرالیا، برزیل، کانادا، چین،‌ فرانسه، آلمان، هند، اندونزی، ایتالیا، ژاپن، کره جنوبی، مکزیک، روسیه، عربستان سعودی، آفریقای جنوبی، ترکیه، انگلیس و آمریکا اعضای این گروه هستند و ریاست دوره‌ای آن را در دور بعدی قرار است برزیل به عهده بگیرد.