شبکه خبری سیانان روز یکشنبه ۳۱ تیر گزارش داد در پی شدت گرفتن مناقشه اوکراین و همچنان افزایش تهدیدات روسیه در منطقه، تعدادی از کشورهای اروپایی تصمیم گرفتهاند دوره اجباری خدمت سربازی را احیا یا آن را طولانیتر کنند.
رابرت همیلتون، مدیر بخش اوراسیا در موسسه تحقیقات سیاست خارجی در همین رابطه گفت: «ما به این نتیجه رسیدیم که شاید مجبور شویم تغییراتی در شیوه فراخوان نیروهای خود برای جنگ به وجود آوریم و نحوه تولید ادوات نظامی و استخدام و آموزش پرسنل خود را [بر اساس شرایط کنونی] تنظیم کنیم.»
او افزود بحث درباره بسیج میلیونها نفر و پرتاب احتمالی آنها به درون «چرخ گوشت یک جنگ» آن هم در سال ۲۰۲۴ «واقعیتی غمانگیز» است اما «این شرایطی است که روسیه آن را به وجود آورده».
روسیه عملیات نظامی خود را علیه اوکراین روز پنجم اسفند ۱۴۰۰ کلید زد و از آن زمان تاکنون، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
اروپا از حامیان اصلی کییف در نبرد با ارتش روسیه بوده است. پارلمان جدید اروپا روز ۲۷ تیر با تصویب قطعنامهای غیر الزامآور بر تداوم پشتیبانی از اوکراین در جنگ با روسیه تا دستیابی به پیروزی تاکید کرد.
نگرانی کشورهای اروپایی از شعلهورتر شدن آتش درگیریها در منطقه و احتمال رویارویی مستقیم با مسکو، آنها را به تجدید نظر در سیاستهای دفاعی و امنیتی خود وا داشته است.
تعدادی از کشورهای اروپایی بعد از پایان جنگ سرد، دوره اجباری خدمت سربازی را ملغی کرده بودند اما در سالیان اخیر، برخی کشورها، بهویژه در مناطق اسکاندیناوی و بالتیک، خدمت سربازی را مجددا برقرار کردهاند.
شرکت نکردن در این دورهها میتواند برای نقضکنندگان قانون، جریمه و یا حتی زندان در پی داشته باشد.
وسلی کلارک، فرمانده عالی پیشین نیروهای پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در اروپا، ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه را به تلاش برای «بازآفرینی امپراطوری شوروی» متهم کرد و گفت مناقشه اوکراین معادلات امنیتی و دفاعی را در اروپا تغییر داده است.
کلارک افزود هنوز مشخص نیست دوره کنونی «یک جنگ سرد جدید» خواهد بود یا به یک «جنگ گرم» منتهی میشود اما برای ناتو واضح است که باید ساختار دفاعی خود را بازسازی کند.
سران کشورهای عضو ناتو روز ۲۱ تیر با انتشار بیانیهای تاکید کردند همچنان روسیه را مهمترین و مستقیمترین تهدید برای خود میدانند.
سیانان در ادامه گزارش خود نوشت لتونی آخرین کشور اروپایی بود که گذراندن دوره سربازی را از ابتدای سال جاری میلادی، اجباری اعلام کرد.
شهروندان مَرد در این کشور حداکثر تا ۱۲ ماه پس از رسیدن به سن ۱۸ سالگی به خدمت سربازی اعزام میشوند. در صورت اشتغال به تحصیل، شهروندان پس از فارغالتحصیلی موظف به شرکت در این دوره خواهند بود.
در ماه آوریل نروژ از طرحی بلندمدت خبر داد که بر اساس آن، بودجه دفاعی این کشور به حدود دو برابر افزایش مییابد و بیش از ۲۰ هزار نظامی، کارمند و نیروی ذخیره در چارچوب خدمت سربازی به ارتش نروژ اضافه خواهند شد.
یوناس گاهر اشتوره، نخستوزیر نروژ در این رابطه گفت ما به ساختاری دفاعی نیاز داریم که با شرایط امنیتی کنونی تطابق داشته باشد.
گذراندن خدمت سربازی در نروژ برای زنان و مردان اجباری است.
به گفته سیانان، یکی از غیرمنتظرهترین تغییرات در زمینه فراخوان نیروهای نظامی را میتوان در آلمان مشاهده کرد.
در اقدامی بیسابقه پس از جنگ سرد، بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان در ماه ژوئن طرحی را در خصوص خدمت سربازی داوطلبانه در این کشور ارائه کرد.
او هشدار داد: «ما باید تا سال ۲۰۲۹ خود را برای جنگ آماده کنیم.»
روزنامه اشپیگل روز ۲۵ تیر خبر داد به مدرکی محرمانه دست یافته که نشان میدهد آلمان در حال برنامهریزی و فراهم کردن مقدمات لازم برای استقرار صدها هزار نیرو در مناطق شرقی این کشور است تا در صورت وقوع جنگ با روسیه وارد عمل شوند.
بر اساس این گزارش، برلین انتظار دارد در صورت تشدید تنشها میان غرب و مسکو، حدود ۸۰۰ هزار نیرو از آلمان و سایر کشورهای عضو ناتو برای مقابله با تهدیدات روسیه بسیج شوند.
یک، برجام و قانون اقدام راهبردی
خامنهای در دیدار روز یکشنبه با نمایندگان مجلس شورای اسلامی با حمایت مجدد و قاطع از قانون اقدام راهبردی مجلس درباره برجام، دست پزشکیان را برای مذاکره پیرامون برجام و بهبود مناسبات تهران و اروپا بست.
او با حمله به منتقدان این قانون، تاکید کرد، «مطلقا این عیبجوییها درست نیست.»
این حمایت قاطع و مجدد خامنهای از قانون اقدام راهبردی درحالی مطرح شده است که حسن روحانی و محمدجواد ظریف در جریان رقابتهای انتخابات ریاست جمهوری و حمایت از پزشکیان، به تندی از این قانون انتقاد کرده بودند.
ظریف گفته بود قانون اقدام راهبردی مانع مذاکره با غرب و احیای برجام شد. روحانی هم این قانون را بدترین قانون در تاریخ جمهوری اسلامی، موجب خسارت دستکم ۳۰۰ میلیارد دلاری به ایران و توطئه علیه دولت خود ارزیابی کرده بود.
شخص پزشکیان هم در مناظرهها و تبلیغات انتخاباتیاش، برجام را کلید حل تحریمها و رفع دیگر چالشهای سیاست خارجی ایران دانسته بود. او پایانیافتن بحران اقتصادی را به خروج از بنبست برجام و عادیسازی روابط بینالمللی جمهوری اسلامی و سرمایهگذاری خارجی گره زده بود.
با این تاکید جدید خامنهای بر قانون اقدام راهبردی و البته اصرار پیشینی او بر ادامه سیاست نه جنگ و نه مذاکره با آمریکا، دستان پزشکیان بهشکل قابل پیشبینی بستهتر خواهد شد. موضوعی که از چشم بسیاری از مخالفان شرکت در انتخابات پنهان نبود. این طیف از مخالفان مشارکت، با تاکید بر نقش منحصربهفرد خامنهای در سیاست خارجی و بهویژه برنامههای اتمی نظامی و مذاکره با غرب و نیز تصویب قانون اقدام راهبردی، از پیش هم درباره کامیابی پزشکیان در حوزه مناسبات بینالملل و به تبع آن حل بحران اقتصادی ابراز تردید کرده بودند.
دو، ویژگیهای وزیران
خامنهای در سخنرانی خود برای نمایندگان مجلس، درباره ویژگیهای وزرا و کابینه پزشکیان هم تعیین تکلیف کرد. او خواستار گزینش افرادی برای دولت جدید شد که به تعبیر او تا بن دندان به جمهوری اسلامی معتقد و فاقد سابقه سوء باشند.
بعید است که مراد خامنهای از سابقه سوء، چیزی جز ابراز همدلی با «جنبش سبز» یا خیزش «زن، زندگی، آزادی» و ابراز مواضع انتقادی علیه نهادهای امنیتی و قضایی باشد. همچنانکه تکلیف تاکید او بر اعتقاد کامل به نظام هم مشخص است.
این شاخصهها مشخص کرد که چرا یک روز قبل از سخنرانی خامنهای، مهمترین روزنامههای متصل به هسته سخت قدرت، ازجمله «کیهان» و «جوان»، به روند گزینش وزرای کابینه پزشکیان حمله کردند.
ملاحظات خامنهای به گونهای قابل حدسی هنگام رای اعتماد نمایندگان مجلس شورای اسلامی به وزرای پیشنهادی پزشکیان خودنمایی خواهد کرد.
نباید از یاد برد که علاوه بر ویژگیها و فیلترهایی که خامنهای فهرست کرده است، او در دولتهای پیشین و در روندی عرفی شده، در انتخاب معاون اول رییسجمهور، و شماری از وزیران، مانند: وزرای اطلاعات، امور خارجه، کشور، دفاع و فرهنگ و ارشاد اسلامی به تمامی دخالت میکند.
افزون بر آنچه آمد، خامنهای در سخنرانیاش برای نمایندگان مجلس با حضور مسعود پزشکیان، خواستار همصدایی و صدای واحد دولت جدید و مجلس در مسائل مهم شد.
با اطمینان میتوان گفت، این همصدایی در مسائل مهم چیزی جز لزوم همسویی با موضع و نظر شخص اول نظام نیست. نه مجلس و نه دولت، در مسائل راهبردی تصمیمگیر اصلی و نهایی نیستند. تصویب برجام در ۲۰ دقیقه، تصویب قانون اقدام راهبردی، گرانشدن قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸، حجاب اجباری و حمله موشکی و پهپادی به اسراییل، برخی مسائل مهمی هستند که تکلیف آنها در راس هرم نظام سیاسی مشخص و نهایی شده است و نه در مجلس یا دولت.
خامنهای خیلی زودتر از آنچه انتظار میرفت با پزشکیان و دولت او تعیین تکلیف کرد. توپ در زمین پزشکیان و حامیان او، بهویژه جبهه اصلاحات، است که چگونه در این چهارچوب، مطالبات رایدهندگان را متحقق کنند. چارچوبی که با ساختار حقیقی و حقوقی قدرت در جمهوری اسلامی پیوند خورده، و به همین دلیل، اصلاحات و سیاستورزی انتخاباتمحور را با پرسشهای بنیادین و جدی مواجه، و بلکه منتفی کرده است.