مهدیه شادمانی، دختر علی شادمانی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا که در حملات اسرائیل کشته شد، در واکنش به سخنان رییس سازمان پدافند غیرعامل، نوشت که پدرش تلفن همراه و وسایل هوشمند نداشته و ردیابیهای اسرائیل فراتر از واتساپ یا جاسوسی سنتی و فردی است.
شادمانی گفت: «ای کاش مسئولان مرتبط اقدام به شناخت علتهای دقیق و پیشرفته ردیابی به جای تکیه صرف به نرمافزارهای خارجی کنند.»
پیشتر غلامرضا جلالی فراهانی رییس سازمان پدافند غیرعامل گفته بود: «پیام رسان واتساپ در مکانیابی و ترور بعضی از فرماندهان نقش داشته و مکانیابی اسماعیل هنیه نیز با همین روش انجام شد.»
او گفت که استفاده از هوش مصنوعی هم در تشخیص صدای فرماندهان نقش داشته است.
این در حالی است که شرکت متا، مالک واتساپ و اینستاگرام، اتهامات مطرح شده از سوی جمهوری اسلامی مبنی بر بهرهگیری اسراییل از این پلتفرمها برای جاسوسی را قاطعانه رد کرد.
دختر علی شادمانی همچنین گفت: «جاسوسی فراتر از واتساپ است، روشهای اصلی را پیدا کنید.»
او در یک استوری در اینستاگرام ادامه داد: «محل استقرار پدر هرچند ساعت تغییر میکرد. گوشی و وسایل هوشمند همراه نداشتند. پروتکلهای امنیتی رعایت شده بود اما در طی روزهای فرماندهی ستاد جنگ چندین بار مورد ترور هدفمند اسرائیل قرار گرفتند. ردیابیهای دقیق اسرائیل فراتر از واتساپ یا جاسوسی سنتی و فردی است.»
شادمانی افزود که پدرش زمانی که کشته شد، لباس نظامی نداشت و با «لباس خاکی و بدون درجههای نظامی» ردیابی و کشته شد.
جمهوری اسلامی همزمان با جنگ ۱۲ روزه، بازداشت شهروندان به اتهام «جاسوسی» را آغاز کرد و همزمان محدودیتها را در زمینه آزادی رسانهها و اینترنت افزایش داد.
رییس سازمان پدافند غیرعامل پیشتر نیز دو پلتفرم واتساپ و اینستاگرام را «عامل فشار و اثرگذاری بر ذهن مردم» دانسته بود و فیلتر شدن آنها از سوی جمهوری اسلامی را کاری «هوشمندانه» توصیف کرده بود.
مقامات حکومتی در گذشته بارها به تماس خود با شرکتهایی مانند «متا» برای مذاکره در خصوص فعالیت آنها در کشور اشاره کرده بودند.
در جریان جنگ اخیر اسرائیل و جمهوری اسلامی، مجلس شورای اسلامی قانونی را تصویب کرد که بر اساس آن، هرگونه همکاری با اسرائیل، ایالات متحده یا گروههای بهاصطلاح «معاند» با مجازات اعدام همراه خواهد بود.
استفاده از ابزارهایی چون استارلینک برای دورزدن فیلترینگ اینترنتی نیز جرم تلقی شده است.
فعالان حقوق بشر هشدار دادهاند که در صورت ادامه روند کنونی، جمهوری اسلامی ممکن است بار دیگر به فصل تازهای از سرکوب گسترده علیه مخالفان، زنان و اقلیتهای آسیبپذیر بازگردد.
این گروه از بازرسان آژانس جمعه ۱۳ تیر بهصورت زمینی از ایران خارج شدند.
والاستریت ژورنال افزود: «بازرسان از زمان حمله اسرائیل به ایران در ۱۳ ژوئن (۲۴ خرداد) در تهران مستقر بودند و امکان بازدید از سایتهای هستهای ایران را نداشتند. آنها ابتدا در هتلی در پایتخت اقامت داشتند، اما احتمال دارد سپس به یکی از ساختمانهای وابسته به سازمان ملل منتقل شده باشند.»
لارنس نورمن، خبرنگار این رسانه، نیز گزارش داد بازرسان از طریق مرز زمینی ایران را ترک کردند و به ارمنستان رفتند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی با انتشار مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس، خروج بازرسان این نهاد از ایران را تایید کرد و گفت آنها به وین، مقر آژانس، رسیدهاند.
در واکنش به این خبر، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، بار دیگر بر «اهمیت حیاتی» گفتوگوی این نهاد با جمهوری اسلامی درباره نحوه «از سرگیری هرچه سریعتر فعالیتهای ضروری نظارتی و راستیآزمایی» در ایران تاکید کرد.
خروج بازرسان آژانس از ایران در شرایطی صورت میگیرد که مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۱۱ تیر قانون «الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی» را برای اجرا ابلاغ کرد. این قانون پیشتر به تصویب مجلس و تایید شورای نگهبان رسیده بود.
آمریکا، فرانسه و آلمان تصمیم تهران برای تعلیق همکاری با آژانس را محکوم کردهاند.
تشدید تنشها میان تهران و آژانس
والاستریت ژورنال در ادامه گزارش خود نوشت خروج بازرسان آژانس از ایران امکان «دسترسی بینالمللی موثر» به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی را عملا از میان میبرد و زمینه را برای ادامه فعالیتهای هستهای این کشور بدون نظارت مستقیم فراهم میکند.
با این حال، نهادهای اطلاعاتی کشورهای غربی و اسرائیل همچنان فعالیتهای جمهوری اسلامی را بهدقت رصد میکنند و آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز به تصاویر ماهوارهای از سایتهای هستهای ایران دسترسی دارد.
والاستریت ژورنال هشدار داد تحولات اخیر میتواند به تشدید تنشها بر سر پایبندی تهران به معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) منجر شود.
تنش میان جمهوری اسلامی و آژانس بینالمللی در سالهای گذشته بهتدریج شدت گرفته است.
ایران تنها کشور غیرهستهای در جهان است که اقدام به تولید اورانیوم با غنای ۶۰ درصد کرده و همزمان از همکاری با تحقیقات ششساله آژانس درباره منشاء مواد هستهای اعلامنشده در خاک خود سر باز زده است.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در دو سال گذشته بارها اعلام کرده بهدلیل محدودیتهای موجود نمیتواند با اطمینان تایید کند برنامه هستهای جمهوری اسلامی صرفا با اهداف صلحآمیز دنبال میشود.
پس از حملات اسرائیل و آمریکا به سایتهای هستهای در ایران، مقامهای جمهوری اسلامی بهشدت از مواضع آژانس بینالمللی و شخص گروسی در قبال پرونده هستهای تهران انتقاد کردهاند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۹ تیر با انتقاد تند از مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی گفت گزارشهای او «بهانهای» برای حمله اسرائیل و آمریکا به ایران فراهم کرد.
او افزود: «برخورد دوگانه یکی از بدترین رویکردها و سیاستها در قبال هنجارهای بینالمللی است. آژانس قصور پرتبعاتی را مرتکب شد. آژانس با ارائه گزارش بهانهای را فراهم کرد و در قبال اقدام علیه ایران موضع شایستهای را اتخاذ نکرد.»
لاوروف جمعه ۱۳ تیر در نشست خبری مشترک با فیصل بن فرحان، همتای عربستانی خود، در مسکو گفت: «ما بسیار امیدواریم جنگ ۱۲ روزه تمام شده باشد. با این حال، نمیخواهیم اوضاع را به حال خود رها کنیم زیرا "حزب جنگ" هنوز در خاورمیانه بسیار فعال است.»
او همچنین از مواضع اروپا در قبال پرونده هستهای جمهوری اسلامی انتقاد کرد و افزود کشورهای اروپایی در نشست اخیر شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی «در شرایطی که هیچ ضرورت آشکاری وجود نداشت، بهطور شتابزده تصمیماتی علیه ایران اتخاذ کردند».
به گفته لاوروف، این تصمیمها نهتنها به کاهش تنش کمک نکردند بلکه روند مذاکرات را نیز تضعیف کردند و عملا بهانهای برای توسل به گزینههای نظامی فراهم آوردند: «امیدوارم همکاران اروپایی ما از این موضوع درس لازم را بگیرند.»
وزیر خارجه روسیه همچنین اعلام کرد مسکو در حال رایزنی با مقامهای تهران و واشینگتن است و افزود جمهوری اسلامی یکی از محورهای گفتوگوی تلفنی ۱۲ تیر میان ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه و دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا بود.
اظهارات لاوروف در حالی بیان میشود که کشورهای اروپایی فشارها بر جمهوری اسلامی را برای آغاز مجدد همکاریها با آژانس بینالمللی انرژی اتمی تشدید کردهاند.
بریتانیا، فرانسه و آلمان، موسوم به تروئیکای اروپایی، ۹ تیر در بیانیهای مشترک از حکومت ایران خواستند «فورا همکاری کامل با آژانس را مطابق با تعهدات قانونی خود از سر بگیرد و تمام اقدامات لازم را برای تامین ایمنی و امنیت کارکنان آژانس انجام دهد».
ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، ۱۱ تیر هشدار داد در صورتی که جمهوری اسلامی حاضر به پذیرش چارچوبی «سختگیرانه و پایدار» برای فعالیتهای هستهای خود نباشد، پاریس بههمراه برلین و لندن برای فعالسازی مکانیسم ماشه اقدام خواهند کرد.
بن فرحان: منطقه نباید به تشنجهای بیمورد کشیده شود
وزیر خارجه عربستان سعودی در نشست خبری با همتای روس خود در مسکو، جنگ اخیر میان جمهوری اسلامی و اسرائیل را «نگرانکننده» خواند و بر لزوم حل و فصل منازعات از طریق مذاکره تاکید کرد.
بن فرحان گفت: «امیدواریم که این مرحله پشت سر گذاشته شده باشد، ایده توسل به راهحل نظامی به پایان رسیده باشد و اکنون در آستانه مرحلهای مثبت از مذاکرات باشیم که به حل این پرونده به شکلی عادلانه و درست منجر شود. این همان مسیری است که ما با تمام توان از آن حمایت خواهیم کرد.»
او خواستار «بازگشت فوری به مسیر مذاکره» در خصوص برنامه هستهای حکومت ایران شد و تاکید کرد «همکاری کامل» با آژانس بینالمللی انرژی اتمی نقشی کلیدی در این روند ایفا میکند.
بن فرحان با تمجید از نقش روسیه در قبال پرونده هستهای تهران افزود: «برای ما اهمیت دارد که این نقشآفرینی ادامه یابد، بهگونهای که به دستیابی به راهحلهای مبتنی بر مذاکره کمک کند، نگرانیها درباره برنامه هستهای ایران را پاسخ دهد و از ارائه بهانه برای توسل به زور جلوگیری کند. همچنین مانع آن شود که منطقه ما به سمت تشنجهای بیمورد کشیده شود یا به دامن خطرهایی بیفتد که ما نیازی به آنها نداریم.»
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۱۳ تیر از مواضع «مسئولانه» کشورهای منطقه در جریان جنگ حکومت ایران با اسرائیل تمجید کرد.
با این حال، روزنامه اسرائیل هیوم، ۱۲ تیر به نقل از منابع آگاه گزارش داد در جریان جنگ ۱۲ روزه، چندین کشور منطقه از جمله عربستان سعودی بهطور محرمانه در عملیات رهگیری پهپادهای حکومت ایران مشارکت داشتند.
رسانههای داخلی جمعه ۱۳ تیر اعلام کردند این پرواز متعلق به شرکت هواپیمایی فلایدوبی و از مبدا امارات متحده عربی بوده است.
سازمان هواپیمایی کشوری ایران پنجشنبه با اعلام اینکه پروازهای داخلی و بینالمللی کلیه فرودگاههای کشور به غیر از فرودگاههای اصفهان و تبریز روزانه از ساعت پنج الی ۱۸ برقرار میشود، گفت آسمان مرکز و نیمه غربی کشور نیز در طول روز از ساعت پنج تا ۱۸ برای عبور پروازهای بینالمللی باز است.
بررسی دادههای پروازی وبسایت فلایترادار نشان میدهد هواپیماهای در حال پرواز بر فراز آسمان ایران موقعیت مکانی خود را مخابره نمیکنند.
نقطهچینهای دیدهشده در نقشه زیر نشان میدهد این هواپیماها در بخشی از مسیر خود به دلایلی نامشخص از ارسال اطلاعات موقعیت بازمیمانند.
هر چند از چهارم تیر برخی محدودیتهای پروازی در مناطق شرقی ایران لغو شده بود اما بر اساس گزارش سازمان هواپیمایی کشوری، آسمان شرق کشور به صورت شبانهروزی به روی پروازهای عبوری باز و پرواز فرودگاههای شرق کشور بهصورت ۲۴ ساعته برقرار است.
محمد امیرانی، مدیرعامل شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران، هشتم تیر با اعلام اینکه در حملات اسرائیل به ایران، دو فرودگاه تبریز و اصفهان خسارت دیدند گفت باند نخست فرودگاههای تبریز و اصفهان بین ۱۰ تا ۱۵ روز آینده عملیاتی میشود.
با آغاز حملات اسرائیل به جمهوری اسلامی در بامداد جمعه ۲۳ خرداد، ایران آسمان خود را به روی پروازهای داخلی و خارجی بست و تعلیق پروازهای داخلی و خارجی را بهصورت روزانه تمدید کرد.
در روزهایی که تصور میشد آسمان ایران به سوی پروازهای ورودی و خروجی بسته است، روزنامه دیلیتلگراف گزارش داد سه فروند هواپیمای باری بوئینگ ۷۴۷ متعلق به پیمانکاران نظامی چین، ۲۴ تا ۲۶ خرداد بهطور مخفیانه در ایران فرود آمدهاند.
این هواپیماها که در طرح پروازی خود مقصد اروپا را ثبت کرده بودند، پس از انحراف از مسیر و خاموش کردن سیستم شناسایی، در نزدیکی حریم هوایی ایران ناپدید شدند.
این موضوع نگرانیهایی را درباره احتمال انتقال تسلیحات به ایران برانگیخته است.
رسانههای آمریکایی ۱۲ تیر گزارش دادند ترامپ در کاخ سفید با خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، دیدار و گفتوگو کرده است.
ترامپ شامگاه ۱۲ تیر ضمن تایید این دیدار گفت: «یکی از موضوعاتی که درباره آن گفتوگو کردیم، اضافه شدن کشورهای دیگر به پیمان ابراهیم بود. اکنون که ایران از نظر تهدید هستهای حذف شده و دستکم برای مدتی طولانی از معادله خارج است، گمان میکنم کشورهای بیشتری به پیمان ابراهیم خواهند پیوست.»
ترامپ هشتم تیر نیز با اشاره به تضعیف قدرت منطقهای جمهوری اسلامی و تاثیر آن بر استقبال کشورها از عادیسازی روابط با اسرائیل گفته بود: «ما همین حالا کشورهای واقعا بزرگی در این توافقنامهها داریم و فکر میکنم اکنون زمان آن است که شروع به افزودن دیگر کشورها کنیم، چون مشکل اصلی در این میان ایران بود.»
در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره گسترش پیمان ابراهیم و برقراری روابط دیپلماتیک میان کشورهای منطقه و اسرائیل بالا گرفته است.
گزارشها حاکی است سوریه و پس از آن لبنان از گزینههای اصلی برای پیوستن به این پیمان محسوب میشوند.
این تحولات در حالی صورت میگیرد که به گزارش برخی منابع، احتمال برگزاری دور جدیدی از مذاکرات میان تهران و واشینگتن در هفته آینده وجود دارد و از اسلو، پایتخت نروژ، بهعنوان گزینهای محتمل برای میزبانی این گفتوگوها یاد میشود.
ریاض و تحولات منطقه
وزیر دفاع عربستان سعودی که برادر کوچکتر محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور است، در سفر خود به واشینگتن با پیت هگست، همتای آمریکایی خود و همچنین استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه هم دیدار کرد.
اکسیوس در گزارشی نوشت: «دولت ترامپ قصد دارد در ماههای پیش رو برای دستیابی به یک توافق صلح تاریخی میان عربستان سعودی و اسرائیل تلاش کند.»
اسرائیل ابتدا در سپتامبر ۲۰۲۰ در چارچوب پیمان ابراهیم با دو کشور امارات متحده عربی و بحرین روابط سیاسی و دیپلماتیک برقرار کرد و سپس در اکتبر همان سال با مراکش و در دسامبر ۲۰۲۲ با سودان، پیمان عادیسازی روابط به امضا رساند.
تهران همواره از مخالفان سرسخت عادی شدن روابط اسرائیل با کشورهای منطقه بوده است.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، مهر ۱۴۰۲ عادیسازی روابط اسرائیل و کشورهای منطقه را به «شرطبندی روی اسب بازنده» تشبیه کرد و آن را «قماری محکوم به باخت» خواند.
در این بیانیه که جمعه ۱۳ تیر منتشر شد، آمده است: «ارتش اسرائیل در خنثیسازی برنامه هستهای و سامانه تولید موشک ایران، دو تهدیدی که بیشترین خطر را متوجه اسرائیل میکردند، به موفقیتهای چشمگیری دست یافت.»
کاتز تاکید کرد: «ارتش اسرائیل باید از نظر اطلاعاتی و عملیاتی آمادگی داشته باشد تا برتری هوایی بر فراز تهران را حفظ کند و مانع از بازسازی توانمندیهای ایران شود.»
این بیانیه یک روز پس از آن منتشر شد که دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل متحد، در مصاحبه با ایراناینترنشنال هشدار داد اگر جمهوری اسلامی مجددا در مسیر ساخت بمب هستهای گام بردارد، اسرائیل برای جلوگیری از آن بار دیگر وارد عمل خواهد شد.
او اضافه کرد: «ما در انتظار گام بعدی ایران هستیم. در حال نظارت هستیم و با دقت بسیار زیادی تحولات روی زمین را دنبال میکنیم. امیدوارم جمهوری اسلامی بفهمد نه تنها اسرائیل، بلکه آمریکا نیز آنچه را در ایران رخ میدهد، زیر نظر دارد.»
پایگاه خبری واینت ۱۲ تیر به نقل از یک مقام ارشد ارتش اسرائیل گزارش داد توان موشکی و هستهای جمهوری اسلامی ایران به سطحی رسیده که نه تنها اسرائیل بلکه کل خاورمیانه و اروپا را با تهدیدی وجودی روبهرو میکند.
طلوع شیران، نقطه عطفی برای اسرائیل
ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل نیز ۱۳ تیر در بیانیهای جداگانه عملیات اخیر علیه جمهوری اسلامی را «نقطه عطفی تعیینکننده» در تاریخ اسرائیل خواند.
در این بیانیه آمده است: «عملیات "طلوع شیران" نقطه عطفی تعیینکننده در کارزار تامین امنیت اسرائیل به شمار میرود. این عملیات بار دیگر قدرت ارتش اسرائیل را به نمایش گذاشت.»
زمیر تاکید کرد عملیات اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه، حاصل سالها تلاش بود و بر پایه «هزاران ساعت برنامهریزی، جمعآوری اطلاعات و تمرین» انجام شد.
او افزود: «در ماههای اخیر، اطلاعات دقیقتر شد، توانمندیها به بلوغ رسید و اجرای طرح ممکن شد. هواپیماهای نیروی هوایی کنترل آسمان تهران را در دست گرفتند، سامانههای اطلاعاتی توانمندیهای بیسابقهای از خود نشان دادند و پدافند هوایی ما از جبهه داخلی محافظت کرد.»
در پی حملات اسرائیل و آمریکا به ایران و تضعیف بیسابقه نفوذ جمهوری اسلامی در منطقه، برخی گمانهزنیها از احتمال گسترش پیمان ابراهیم و برقراری روابط دیپلماتیک میان برخی کشورهای منطقه و اسرائیل حکایت دارند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۲ تیر پس از دیدار با خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی در کاخ سفید گفت: «اکنون که ایران از نظر تهدید هستهای حذف شده و دستکم برای مدتی طولانی از معادله خارج است، گمان میکنم شمار بیشتری [از کشورها] به پیمان ابراهیم خواهند پیوست.»
