سازمان ملل متحد اعلام کرد که تنها طی ۱۶ روز پس از پایان درگیری نظامی میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، بیش از ۵۰۰ هزار شهروند افغانستانی از ایران اخراج شدهاند؛ اقدامی که بهگفته ناظران، به یکی از بزرگترین جابجاییهای اجباری جمعیت در دهه اخیر تبدیل شده است.
بهگزارش سیانان، سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) اعلام کرده است که بین ۲۴ ژوئن تا ۹ ژوئیه (۳ تیر تا ۱۸ تیر)، دستکم ۵۰۸ هزار و ۴۲۶ افغانستانی از طریق مرزهای ایران و افغانستان خارج شدهاند. این سازمان هشدار داده است که تنها در دو روز سهشنبه و چهارشنبه گذشته، نزدیک به ۶۵ هزار نفر از ایران به افغانستان بازگشتهاند و این روند پس از تعیین مهلت ایران برای خروج اتباع فاقد مدارک شتاب گرفته است.
مقامهای جمهوری اسلامی پیشتر در ماه مارس (اسفند-فروردین) از آغاز طرحی برای اخراج مهاجران غیرقانونی افغانستانی خبر داده بودند. اما شتاب ناگهانی در اجرای این طرح پس از جنگ ۱۲روزه میان حکومت ایران و اسرائیل رخ داده است؛ جنگی که با حملات هوایی اسرائیل به مواضع سپاه و تاسیسات هستهای آغاز شد و در پی آن، جمهوری اسلامی نیز به خاک اسرائیل حمله موشکی کرد.
در هفتههای اخیر، برخی رسانههای دولتی ایران بدون ارائه مدرک، افغانستانیها را به همکاری اطلاعاتی با اسرائیل متهم کردهاند. با این حال، شواهد معتبری برای تایید این ادعاها ارائه نشده است. ناظران میگویند این روایتسازی ممکن است تلاشی از سوی جمهوری اسلامی برای انحراف افکار عمومی از بحرانهای داخلی و سرکوب یک جامعه مهاجر آسیبپذیر باشد.
افزایش بازگشتهای اجباری و شرایط وخیم در مرز
بهگفته میهیونگ پارک، رییس دفتر سازمان بینالمللی مهاجرت در ایران، نیمی از کل بازگشتها در سال جاری تنها از اول ژوئن (۱۰ تیر) رخ دادهاند. او در گفتوگو با شبکه سیانان گفته است: «هزاران نفر زیر آفتاب بیامان ایستادهاند، گرمای هرات را همه میشناسند. وضعیت واقعا وخیم است.»
او افزود تنها در یک هفته از ماه ژوئیه، ۲۵۰ هزار افغانستانی از ایران بازگردانده شدهاند و در میان آنها حدود ۴۰۰ کودک بدون همراه یا جداشده از خانواده حضور داشتهاند.
تصاویر منتشرشده از گذرگاه اسلامقلعه، یکی از شلوغترین مرزهای افغانستان با ایران، دهها هزار مهاجر را نشان میدهد که در شرایط سخت، زیر گرمای ۴۰ درجه در انتظار عبور یا بررسی مدارک هستند. بسیاری از آنها سالها در ایران زندگی کرده و در مشاغل سخت و کمدرآمد مشغول به کار بودهاند.
شهادتها از برخورد خشونتآمیز و اخاذی در بازداشتگاهها
برخی از افرادی که بازگشتهاند روایتهایی از برخورد نیروهای انتظامی و تجربه بازداشت خود منتشر کردهاند. بشیر، جوان افغانستانی که در اسلامقلعه مصاحبه میکرد، گفت در تهران بازداشت شده و پس از پرداخت ۱۲ میلیون تومان بهعنوان اخاذی، به بازداشتگاهی در جنوب این شهر منتقل شده است. او مدعی شد در این بازداشتگاه نه غذایی به بازداشتشدگان داده میشد و نه آب آشامیدنی، و آنها بارها مورد ضرب و شتم و توهین قرار میگرفتند.
پریسا، دختر ۱۱ سالهای که با پدر و مادرش به مرز رسیده بود، گفت: «دیگر اجازه رفتن به مدرسه نداشتم. گفتند باید برای خروج اقدام کنیم. با اینکه سند سرشماری قانونی داشتیم، مجبورمان کردند فورا ایران را ترک کنیم.»
ادامه بازداشتها، پخش اعترافات تلویزیونی و واکنش بینالمللی
رسانههای دولتی ایران اخیرا ویدیوهایی از «اعترافات تلویزیونی» پخش کردهاند که در آن یک فرد افغانستانی اعتراف میکند به درخواست فردی مقیم آلمان، اطلاعاتی درباره مکانهایی خاص در اختیار او قرار داده و در ازای آن ۲ هزار دلار دریافت کرده است. در این گزارش هویت فرد یا مدرکی برای اثبات ادعاها ارائه نشده است.
در ویدیوی دیگری، نیروهای پلیس در حال بازداشت گروهی از مهاجران که بهگفته گزارشگر افغانستانی هستند، دیده میشوند. آنها بدون ارائه توضیحی به مقصدی نامعلوم منتقل میشوند.
این اقدامات با انتقادهای بینالمللی روبهرو شده است. ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور افغانستان، در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «صدها افغانستانی و اعضای اقلیتهای قومی و مذهبی به اتهام جاسوسی بازداشت شدهاند. همچنین رسانهها با استفاده از زبان غیرانسانی، آنان را خائن خطاب کرده و باعث تحریک به تبعیض و خشونت شدهاند.»
با این حال، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی ایران، در گفتوگو با رویترز مدعی شد: «ما همیشه تلاش کردهایم میزبان خوبی باشیم، اما امنیت ملی اولویت دارد و طبیعتا اتباع غیرقانونی باید بازگردند.»
مرکز آمار ایران با بیان اینکه میزان ترک تحصیل در مقطع ابتدایی، بهطور کلی ۱.۴۵ درصد بود، نوشت این میزان نسبت به سال قبل، معادل ۰.۲۵ درصد افزایش داشته است.
بر اساس دادههای مرکز آمار ایران، میزان ترک تحصیل در میان دانشآموزان پسر در این مقطع به ۱.۵۳ درصد رسید که نسبت به سال تحصیلی پیش از آن، ۰.۳۲ درصد افزایش داشته است.
همچنین این میزان در میان دانشآموزان دختر ۱.۳۶ درصد گزارش شده که نسبت به سال قبل، ۰.۱۷ درصد بیشتر شده است.
از سوی دیگر، میزان ترک تحصیل در مقطع متوسطه اول، بهطور کلی ۶.۴۱ درصد بوده که نسبت به سال پیش، ۰.۹۴ درصد افزایش داشته است.
طبق دادههای منتشر شده، نرخ ترک تحصیل پسران در دوره متوسطه اول حدود ۱.۲ درصد و دختران ۰.۶۵ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته است.
در مقطع متوسطه دوم نیز میزان ترک تحصیل دانشآموزان از ۴.۰۴ درصد به ۲.۶۹ درصد کاهش یافته که نشانگر کاهش ۱.۳۵ درصدی نسبت به سال قبل است.
طی سالهای گذشته بارها نسبت به موج ترک تحصیل کودکان و نوجوانان ایرانی به دلیل موضوعات مختلف از جمله مشکلات اقتصادی خانوادهها هشدارهایی داده شده است.
علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، آذرماه ۱۴۰۳ از عوامل خانوادگی، اقتصادی و اجتماعی، بهعنوان مهمترین دلایل بازماندن از تحصیل در میان دانشآموزان نام برد.
پیش از این آبانماه ۱۴۰۳، غلامعلی افروز، استاد دانشگاه تهران، اعلام کرد که تنها ۷۰ درصد از دانشآموزان ایرانی که وارد دبستان میشوند، از مقطع دبیرستان خارج میشوند.
او تاکید کرد که ۳۰ درصد دانشآموزان کشور موفق به کسب مدرک دیپلم نمیشوند و پیش از دریافت دیپلم، از چرخه آموزش خارج و وارد بازار کار میشوند.
در مهرماه ۱۴۰۳ نیز فرشاد ابراهیمپور، عضو کمیسیون آموزش مجلس درباره آمار پنهان کودکان بازمانده از تحصیل گفت در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ حدود دو میلیون دانشآموز ثبتنام نشدهاند و مشکلات اقتصادی باعث شده تا والدین و دانشآموزان به مرحله ثبتنام نرسند.
شان پارنل، سخنگوی وزارت دفاع آمریکا جمعه ۲۰ تیر با صدور بیانیهای در پاسخ به پرسش ایراناینترنشنال تایید کرد که در تاریخ دوم تیر، یک فروند موشک بالیستیک ایرانی به پایگاه هوایی «العدید» در قطر برخورد کرده است.
پارِنل با تاکید بر این که «سایر موشکها از سوی سامانههای پدافندی آمریکا و قطر رهگیری شدند»، افزود: «این برخورد آسیب اندکی به تجهیزات و سازههای پایگاه وارد کرد و هیچ مجروحی گزارش نشده است.»
به گفته او، پایگاه هوایی العديد همچنان بهطور کامل عملیاتی است و همراه با شرکای قطری به ماموریت خود در تامین امنیت و ثبات منطقه ادامه میدهد.
ایراناینترنشنال روز ۱۹ تیر در گزارشی اختصاصی اعلام کرد یکی از پیشرفتهترین مراکز ارتباطی پایگاه هوایی العديد در قطر آسیب دیده است.
تصاویر ماهوارهای منابع باز از این پایگاه، که شامل باند پرواز، جاده و دهها سازه است، نقطهای متمایز در مرکز تاسیسات را نشان میدهد؛ یک گنبد ژئودزیک سفیدرنگ.
تصویری که شرکت تحلیل دادههای فضایی Satellogic در سوم تیر ثبت کرده، نشان میدهد این ناحیه به لکهای تیره و سوخته تبدیل شده است.
در دیگر بخشهای پایگاه نشانهای از آسیب دیده نمیشود.
بهگفته کارشناسان، سازه آسیبدیده در پایگاه العدید بهاحتمال زیاد یک «رادوم» است؛ پوششی ضدآب که از یک ترمینال ارتباطی مدرن به شکل دیش ماهواره محافظت میکند.
نیروی هوایی آمریکا در سال ۲۰۱۶ برای نخستینبار از نصب این سامانه در پایگاه العدید خبر داده بود. این ترمینال که ۱۵ میلیون دلار هزینه داشته، امکان برقراری ارتباط امن صوتی، تصویری و دادهای بین نیروهای سنتکام و فرماندهان نظامی در دیگر نقاط جهان را فراهم میکند.
این نخستین شواهد عینی از خسارت فیزیکی به پایگاه «العدید» است؛ بزرگترین پایگاه نظامی ایالات متحده در خاورمیانه که مقر پیشتاز فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) نیز هست.
فرزین ندیمی، تحلیلگر دفاعی و امنیتی در مؤسسه واشینگتن، در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفته که مسئولیت حفاظت از پایگاه هوایی العديد بر عهده دو سامانه پاتریوت ارتش آمریکا و چند واحد دفاعی قطری بوده و از زمان شناسایی موشکهای ایرانی، تنها حدود دو دقیقه برای واکنش فرصت داشتند.
او با اشاره به ابعاد انفجار احتمالی و نبود خسارات بیشتر در محل و دقت هدفگیری انجام شده احتمال داد که یک پهپاد ایرانی نیز در این حمله نقش داشته که جزئیات آن تاکنون اعلام نشد است.
سنتکام روز وقوع حمله اعلام کرد: «نیروهای آمریکایی با همکاری شرکای قطری خود، حمله موشکی بالستیک ایران به پایگاه العدید در نزدیکی دوحه را با موفقیت دفع کردند.»
ترامپ در آن زمان در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، واکنش ایران را «بسیار ضعیف» توصیف کرد و نوشت: «۱۳ موشک ساقط شدند و یکی هم بهدلیل حرکت در مسیری غیرتهدیدآمیز رها شد. خوشحالم که گزارش میدهم هیچ آمریکایی آسیب ندید و تقریبا هیچ خسارتی هم وارد نشد.»
سازمان «ماده ۱۸»، جمعه ۲۰ تیرماه با اعلام این خبر نوشت این بازداشتها در شهرهای تهران، کرمان، کرمانشاه، رشت، ارومیه و ورامین صورت گرفته است.
در این گزارش به هویت افراد بازداشت شده، زمان دقیق دستگیری آنها و اتهامات مطرح شده در خصوص این افراد اشارهای نشده است.
بر اساس این گزارش، برخی از این شهروندان مسیحی با اتهاماتی مواجه شدهاند که در مصوبه جدید مجلس شورای اسلامی تحت عنوان تشدید مجازات «جاسوسی و همکاری با کشورهای متخاصم» مطرح شده است.
بر اساس قانون جدید مجلس، هرگونه فعالیت «اطلاعاتی و جاسوسی و اقدام عملیاتی» برای اسرائیل، آمریکا یا «سایر رژیمها و گروههای متخاصم یا برای هر یک از عوامل وابسته به آنها برخلاف امنیت کشور یا منافع ملی»، افساد فیالارض محسوب شده و مشمول مجازات «اعدام» است.
هادی طحاننظیف، سخنگوی شورای نگهبان، جمعه ۲۰ تیرماه با تاکید بر اینکه ابهامات و ایرادات طرح مجلس برای «تشدید مجازات جاسوسی» قابل رفع است، گفت: «چون موضوعات کیفری بحثهای دقیقی است، ابهامات و ایراداتی وجود داشت که باید برطرف شود.»
سازمان «ماده ۱۸» در بخشی از گزارش خود با بیان اینکه ابهام در چنین اتهاماتی و عدم شفافیت در مفاهیم آنها، مسئلهای است که در طول ۴۶ سال گذشته همواره وجود داشته است، نوشت طی این سالها، گروههای مختلف شهروندان با اتهاماتی از جمله «اقدام علیه امنیت ملی» یا «تبلیغ علیه نظام» روانه زندان شدهاند.
پیش از این در ۱۱ تیر، ۵۷ نفر از اساتید دانشگاه، وکلا و حقوقدانان کشور در بیانیهای، با انتقاد از طرح جدید مجلس، آن را فاجعهای برای نظام قانونی و قضایی کشور توصیف کردند.
در بخشی از این بیانیه آمده بود: «راه حل مشکلات روزافزون کشور، افزایش بازداشتهای بیضابطه، تشدید رویکردهای امنیتی و محدود کردن حقوق شهروندی نیست. این طرح باید کنار گذاشته شود.»
از سوی دیگر، در هفتههای گذشته، گزارشهای متعددی از بازداشت شهروندان از جمله فعالان مدنی، یهودیان، بهائیان، معترضان و نوکیشان مسیحی، منتشر شده است.
جمهوری اسلامی طی سالهای اخیر با افزایش فشار بر جامعه نوکیشان مسیحی، شمار زیادی از آنان را صرفا به دلیل تغییر دین یا مشارکت در مراسم مذهبی به احکام سنگین زندان، تبعید و محرومیتهای اجتماعی محکوم کرده است.
با وجود به رسمیت شناخته شدن مسیحیت در قانون اساسی جمهوری اسلامی، حکومت ایران با گرویدن مسلمانان به مسیحیت برخورد امنیتی میکند و در دهههای گذشته، صدها نفر از نوکیشان مسیحی را بازداشت و تعدادی از آنان را به زندان محکوم کرده است.
سرکوب نوکیشان مسیحی در ایران در حالی ادامه دارد که طبق ماده ۱۸ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۱۸ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، هر شخصی حق دارد از آزادی دین و تغییر دین و همچنین آزادی اظهار آن به طور فردی یا جمعی و به طور علنی یا در خفا برخوردار باشد.
لاریجانی که در مراسمی به مناسبت مرگ محمدسعید ایزدی، فرمانده شاخه فلسطین نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سخنرانی میکرد، اظهارات دونالد ترامپ رییس جمهوری آمریکا را مشابه نظرات مغولها، هیتلر و ناپلئون دانست و گفت: «یک فکر ارتجاعی [صلح از طریق قدرت] دوباره خود را در صحنه بین الملل نشان می دهد. … بعد از جنگ جهانی دوم نظامهایی ایجاد شد که این فکر از بین برود.»
مشاور رهبر جمهوریاسلامی پرسید: «این سازمان ملل و شورای امنیت را برای چه گذاشتند؟»
در این مراسم، لاریجانی به دکترین ترامپ طعنه زد. ایده «صلح از طریق قدرت»، اولینبار از سوی دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۶ مطرح شد. ایدهای که او در دور اول ریاست جمهوری خود آن را آغاز کرد و پس از پیروزی دوباره در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۲۴، بار دیگر آن را از سر گرفت.
۱۷ تیرماه، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل که برای اولینبار پس از جنگ ۱۲ روزه، به آمریکا سفر کرده بود، پس از دیدار با دونالد ترامپ، تاکید کرد: «من و ترامپ هر دو به دیدگاه صلح از طریق قدرت باور داریم.»
از سوی دیگر، در دوران ریاست جمهوری ترامپ، او که به شعار «اول آمریکا» اعتقاد دارد، در روابط دیپلماتیک با جمهوری اسلامی، مانند سایر روسای جمهور آمریکا، مذاکرات را با اروپاییها پیش نمیبرد. او در دور اول ریاست جمهوری خود، بر خلاف اروپا، در سال ۱۳۹۷، به طور یکجانبه از برجام خارج شد و پس از آن هم دستور هدف قرار دادن قاسم سلیمانی را صادر کرد.
در سال ۱۳۹۹، همزمان با دنیاگیری کرونا و عدم پیروزی در انتخابات ریاستجمهوری، برنامه ترامپ درباره جمهوری اسلامی متوقف شد. اما او در بازگشت به کاخ سفید، دوباره همان سیاست را در پیش گرفت و در اسفند ۱۴۰۳، در نامهای به خامنهای برای او ضربالاجی دو ماهه تعین کرد. درحالیکه جمهوری اسلامی امیدوار بود در مذاکرات با آمریکا بتواند حداقل امتیازهایی را دریافت کند، ضربالاجل به پایان رسید و اسرائیل به ایران حمله کرد.
لاریجانی در ادامه مدعی شد جمهوری اسلامیی «با رهبری علی خامنهای» توانسته «بر دهن ترامپ بکوبد.»
او اظهار امیدواری کرد خاورمیانه جدید، بنابر خواست «ملتها» شکل بگیرد.
علی لاریجانی ترامپ را «شومن» خواند که با «سروصدا» بهدنبال اهداف خود است و اضافه کرد:«همه باید بدانیم و کشورهای منطقه باید فکر کنند که با «سر و صدا و قلدری» می خواهند کشورهای ضعیف را تسلیم کنند. اقتصاد و سیاست آنان «تحت نفوذ اسرائیل» می رود. یک «جریان پوچی» با سروصدا می خواهد کشورها را تصاحب کند.»
این سخنان در حالی بیان میشود که رییسجمهوری آمریکا هشتم تیر اعلام کرد برخی از کشورهای منطقه خاورمیانه تمایل خود را برای پیوستن به پیمان ابراهیم و عادیسازی روابط با اسرائیل ابراز کردهاند. در همین حال، اخباری از احتمال پیوستن سوریه و لبنان -دو پایگاه قدیمی جمهوریاسلامی در «محور مقاومت» که اکنون با سقوط بشار اسد و خلعسلاح حزبالله لبنان آنان را از دست داده است- به ایین پیمان منتشر شده است.
گروههای نیابتی جمهوری اسلامی با عنوان «محور مقاومت» از حزبالله لبنان و عراق تا جهاد اسلامی و حماس در غزه، یکی پس از دیگری در منطقه از بین رفته یا به شدت تضعیف شدند. برنامه هستهای و توان موشکی جمهوری اسلامی نیز در جریان جنگ ۱۲ روزه، به شدت تضعیف شده است. اگرچه جمهوریاسلامی، برای ادامه مذاکرات با آمریکا و غرب اظهار تمایل میکند، اما عملا ابزارهای خود برای چانهزنی در مذاکرات را از دست داده است.
اگرچه هنوز از پشت پرده مذاکرات اطلاعات دقیقی منتشر نشده، اما در چنین شرایطی، به نظر میرسد سخنرانی لاریجانی صحنه را به روشنی ترسیم میکند، خواسته آمریکا «تسلیم» یا «جنگ» است.
