دولت ایالات متحده به رهبری دونالد ترامپ، طرحی ۲۱ مادهای برای پایان جنگ غزه ارائه کرده که شامل توقف فوری عملیات نظامی، آزادی گروگانها، خلع سلاح کامل حماس، استقرار نیروی امنیتی بینالمللی و اجرای «طرح توسعه ترامپ» برای بازسازی نوار غزه است.
این طرح همچنین بهطور محتاطانه امکان تشکیل دولت فلسطینی در آینده را مطرح میکند، اما با تردید و مخالفتهایی از سوی اسرائیل و حماس روبهروست.
بر اساس نسخهای از این سند که روزنامه واشینگتنپست به دست آورده، اولین گام توقف فوری جنگ و تثبیت خطوط نبرد است. طی ۴۸ ساعت باید ۲۰ گروگان زنده آزاد و اجساد گروگانهای کشتهشده تحویل داده شوند. در ادامه، حماس باید تمام تسلیحات تهاجمی خود را نابود کند؛ اعضایی که به «همزیستی مسالمتآمیز» متعهد شوند، مشمول عفو خواهند شد و خروج امن به کشورهای ثالث برای کسانی که مایل به ترک هستند، فراهم میشود.
آزادی زندانیان و کمکهای بشردوستانه
طرح پیشبینی کرده که پس از آزادی گروگانها، اسرائیل ۲۵۰ زندانی محکوم به حبس ابد و ۱۷۰۰ زندانی غزهای بازداشتشده پس از ۷ اکتبر را آزاد کند. همچنین برای هر جسد گروگان اسرائیلی که تحویل داده شود، پیکر ۱۵ فلسطینی بازگردانده خواهد شد.
همزمان، ارسال گسترده کمکهای بشردوستانه شامل بازسازی زیرساختهای آب، برق، بیمارستانها، نانواییها و پاکسازی خرابهها آغاز خواهد شد. توزیع این کمکها زیر نظر سازمان ملل و نهادهای بینالمللی انجام میگیرد تا از مداخله اسرائیل یا حماس جلوگیری شود.
حکمرانی و امنیت
در بخش حکمرانی، سند خواستار تشکیل یک دولت موقت انتقالی متشکل از فلسطینیهای متخصص و کارشناسان بینالمللی برای اداره امور روزمره غزه است. این نهاد تحت نظارت یک سازمان جدید بینالمللی به ابتکار آمریکا فعالیت خواهد کرد تا در آینده، پس از انجام اصلاحات در تشکیلات خودگردان فلسطین، کنترل غزه به آن سپرده شود.
در حوزه امنیتی نیز آمریکا وعده داده با همکاری کشورهای عربی و بینالمللی یک نیروی تثبیت موقت بینالمللی ایجاد کند که امنیت غزه را تضمین کند. بهتدریج ارتش اسرائیل از غزه خارج خواهد شد و تنها یک «حضور پیرامونی» نامشخص باقی خواهد گذاشت. برخی دولتهای عربی بهطور مشروط با مشارکت در این نیرو موافقت کردهاند.
اختلافها و انتقادات
ترامپ در جریان کمپین انتخاباتی خود وعده داده بود که جنگ غزه را سریع پایان دهد. او روز جمعه مدعی شد که «بسیار نزدیک» به توافق است و این طرح «آزادی گروگانها و پایان جنگ» را تضمین خواهد کرد. با این حال، مقامات اسرائیلی میگویند هنوز نیاز به بررسی بیشتر دارند و حماس نیز تاکنون نسخهای از طرح دریافت نکرده است.
در طرح همچنین آمده است که اسرائیل متعهد خواهد شد غزه را اشغال یا به اسرائیل الحاق نکند و حملات جدید علیه قطر انجام ندهد. این سند نقش قطر بهعنوان میانجی را به رسمیت میشناسد. هرچند مقامات اسرائیلی در خفا گفتهاند برخی رهبران عرب از کشتهشدن رهبران حماس توسط اسرائیل استقبال کردهاند، به شرطی که این حملات در خاک خودشان صورت نگیرد.
دولت فلسطینی؛ وعدهای محتاطانه
در یکی از بحثبرانگیزترین بخشها، سند تصریح میکند که در صورت اجرای کامل بازسازی و اصلاحات سیاسی، «شرایط ممکن است برای یک مسیر معتبر به سوی تشکیل دولت فلسطینی فراهم شود»؛ مسیری که آمریکا وعده داده از طریق گفتوگو میان اسرائیل و فلسطینیها دنبال شود. این بخش برای جلب حمایت بیش از ۱۵۰ کشوری که تاکنون فلسطین را به رسمیت شناختهاند و دولتهای عربی طراحی شده است.
واکنشها
نتانیاهو در سخنرانی اخیر خود در مجمع عمومی سازمان ملل هیچ اشارهای به این طرح نکرد و بار دیگر تاکید کرد که اسرائیل اجازه نخواهد داد «یک دولت تروریستی» بر آنها تحمیل شود. او پیشتر نیز گفته بود اسرائیل نه تشکیل دولت فلسطینی و نه اداره غزه توسط تشکیلات خودگردان را نخواهد پذیرفت.
در دو سال گذشته، حملات اسرائیل به غزه به کشتهشدن بیش از ۶۰ هزار فلسطینی منجر شده و صدها هزار نفر را به اردوگاههای موقت رانده است. در همین حال، سازمان ملل در برخی مناطق غزه وضعیت قحطی اعلام کرده است.
جنگ جاری در غزه پس از آن آغاز شد که گروههای فلسطینی حماس و جهاد اسلامی با حمله به جنوب اسرائیل دستکم ۱۲۰۰ نفر که بیشترشان غیرنظامی بودند را کشتند و دستکم ۵۲۰ نفر را نیز به گروگان گرفتند.
روزنامه اورشلیمپست در گزارشی نوشت، ابراهیم العرجانی، تاجر بانفوذ قبیله ترحابین، اکنون مسئول اصلی ارسال روزانه پهپادهایی از سینا به سوی اسرائیل است؛ پهپادهایی که حامل محمولههای سلاح و مواد مخدر هستند و بدون مزاحمت وارد قلمرو اسرائیل میشوند.
این قبیله که اعضای آن در دو سوی مرز مصر و اسرائیل زندگی میکنند، سالها نقش کلیدی در شبکههای قاچاق داشته است. العرجانی پیشتر، با هماهنگی گروهی از ژنرالهای ارتش مصر، تجهیزات نظامی را برای حماس قاچاق میکرد؛ تجهیزاتی که به نوشته اورشلیمپست، زمینهساز حمله ۷ اکتبر به نواحی مرزی غزه شدند.
در این گزارش آمده است که پسر عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهوری مصر، که در راس سازمان اطلاعات نظامی قرار دارد، بهطور مستقیم با العرجانی همکاری داشته و سود هنگفتی از این مسیر به دست آورده است.
همچنین، خود السیسی رابطهای نزدیک با این چهره پرنفوذ قبیلهای دارد و تاکنون در برابر فعالیتهای او هیچ مانعی ایجاد نکرده است.
پس از بسته شدن مسیرهای زیرزمینی قاچاق در گذرگاه رفح توسط ارتش اسرائیل، العرجانی تجارت خود را به حمل پهپادی محمولهها برای بستگان قبیلهایاش در صحرای نقب منتقل کرد. این روند بهگفته نویسنده، اکنون به سطحی رسیده که امنیت جنوب اسرائیل را بهطور جدی تهدید میکند.
اورشلیمپست میافزاید که این وضعیت نهتنها موجب گسترش خشونت و بیثباتی در مناطق جنوبی شده، بلکه احتمال دارد الگویی برای ارتش مصر در استفاده نظامی از پهپادها نیز فراهم آورد.
بر اساس این تحلیل، چنانچه در آینده تنشی نظامی میان دو کشور شکل گیرد، ارتش مصر میتواند با استفاده از پهپادهای انتحاری، تجهیزات و مراکز ارتش اسرائیل را هدف قرار دهد.
در بخش دیگری از این گزارش، به فعالیتهای شبهنظامی العرجانی اشاره شده است. او واحدی شبهنظامی مشابه گروه واگنر را در داخل ارتش مصر اداره میکند و بهواسطه همین نیروها، ستونهای زرهی با سلاحهای سنگین، آرپیجی و تجهیزات ارتباطی برای محافظت از کاروانهای قاچاق بهکار میبرد.
نویسنده پیشنهاد میکند اسرائیل برای مقابله با این تهدید، به استقرار سامانههای شناسایی با پهپادهای ثابت، استفاده از پهپادهای انتحاری سبک، رادارهای مرزی، تفنگهای گتلینگ، موشکهای کوچک و فناوریهای تهاجمی نظیر امواج مایکروویو اقدام کند.
بهنوشته اورشلیمپست، اگر العرجانی تصمیم به درگیری مستقیم با ارتش اسرائیل بگیرد، زمینهای صاف و بیپوشش سینای شرقی به «گورستان نیروهایش» تبدیل خواهد شد.
این روزنامه همچنین تاکید میکند که امنیت جوامع کشاورز اسرائیلی در مناطق مرزی باید در اولویت قرار گیرد، و مقابله با تهدید فزاینده قاچاق و تروریسم، نیازمند تصمیمی فوری از سوی دولت و ارتش اسرائیل است.
مدیریت اطلاعات نظامی اسرائیل شنبه پنجم مهر اطلاعات تازهای درباره عملیات کشته شدن نصرالله منتشر کرد و گفت او آن زمان نمیدانست «هدف بعدی فهرست حذف» اسرائیل پس از عملیات موسوم به پیجرها خواهد بود.
بر اساس این گزارش، نصرالله کوشیده بود توانمندیهای حزبالله را بازسازی و ضدحملاتی علیه اسرائیل طراحی کند، اما «همه این تلاشها بهسرعت ناکام ماند».
دبیرکل پیشین حزبالله ششم مهر سال ۱۴۰۳ در حمله هوایی ارتش اسرائیل به ضاحیه در حومه جنوبی بیروت کشته شد.
ارتش اسرائیل در سالگرد این حمله از گردآوری «اطلاعاتی دقیق» طی سالها خبر داد که محل دقیق پناهگاه مخفی نصرالله را آشکار کرد.
به گفته مدیریت اطلاعات نظامی اسرائیل، این پناهگاه با فناوری ایرانی و در «نهایت محرمانگی» ساخته شده بود و تنها افراد معدودی در حلقههای نزدیک حزبالله از آن اطلاع داشتند.
بر اساس این روایت، هواپیماهای جنگنده اسرائیلی ۸۳ بمب سنگرشکن را بر مرکز فرماندهی زیرزمینی حزبالله در بیروت فرود آوردند و نصرالله به همراه چند فرمانده ارشد این گروه جان خود را از دست داد.
حدود یک هفته پیش نیز پایگاه خبری واینت جزییاتی از عملیات منجر به مرگ نصرالله را فاش کرد.
این رسانه نوشت فناوریهای جدید از یک سو و خطای محاسباتی نصرالله از سوی دیگر، زمینه را برای انجام عملیات و فروپاشی فرماندهی حزبالله فراهم آورد.
در نبود نصرالله و با نابودی بخش بزرگی از توان نظامی حزبالله به دست اسرائیل، نفوذ این گروه در عرصه سیاسی لبنان تضعیف شده و دولت دستور خلع سلاح این گروه مورد حمایت تهران را صادر کرده است.
نعیم قاسم بر خودداری از خلع سلاح حزبالله پافشاری کرد
نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، پنجم مهر در جریان سخنرانی ویدیویی خود در مراسم سالگرد کشته شدن نصرالله در بیروت تاکید کرد این گروه تن به خلع سلاح نخواهد داد.
او افزود: «ما هرگز سلاحهایمان را رها نخواهیم کرد و از آنها دست نخواهیم کشید... ما برای شهادت آمادهایم.»
این گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی مجموعهای از مراسم یادبود را برای گرامیداشت مرگ نصرالله سازماندهی کرده است.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، هواداران حزبالله با در دست داشتن پرچم زرد این گروه و نیز پرچمهای لبنان، فلسطین و جمهوری اسلامی در گورستان نزدیک فرودگاه بیروت گرد آمدند و در حالی که ترانههای حزبی و مذهبی از بلندگوها پخش میشد، شعار «مرگ بر آمریکا، مرگ بر اسرائیل» سر دادند.
پیش از سخنرانی قاسم، بسیاری از هواداران حاضر در مراسم سالگرد گفتند که نباید به دولت لبنان اجازه داد حزبالله را خلع سلاح کند.
حزبالله تحت فشار شدیدی برای تحویل سلاحهایش قرار دارد و ارتش لبنان طرحی برای خلع سلاح آن از جنوب این کشور آغاز کرده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، چهارم مهر در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل، تلاشهای لبنان برای خلع سلاح حزبالله را ستود، اما گفت به «چیزی بیش از کلمات» نیاز دارد.
حزبالله تنها گروه عمده مسلحی بود که پس از جنگ داخلی لبنان اجازه یافت سلاحهای خود را حفظ کند، زیرا با اشغال مستمر اسرائیل در جنوب لبنان میجنگید.
پایگاههای اصلی این گروه در مناطق عمدتا شیعهنشین جنوب و شرق لبنان و نیز جنوب بیروت مستقر هستند.
پس از حمله هفتم اکتبر حماس، حزبالله در حمایت از این گروه شلیک راکت به سوی اسرائیل را آغاز کرد.
بین اسرائیل و حزبالله ماهها تبادل آتش و جنگی تمام عیار شکل گرفت و در نهایت دو طرف بر سر آتشبس توافق کردند.
با وجود این توافق، اسرائیل همچنان به حملات منظم علیه مواضع حزبالله ادامه داده است و هنوز نیروهایش در پنج نقطه مرزی داخل لبنان مستقر هستند.
جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، پنجم مهر در بیانیهای اظهار امیدواری کرد که «سالگرد دردناک» کشته شدن نصرالله به «نقطه اتحاد» بدل شود.
او خواهان تقویت این باور شد که نجات لبنان در داشتن یک دولت واحد، یک ارتش واحد و نهادهای قانون اساسی است که «از حاکمیت محافظت میکنند و کرامت را پاس میدارند».
لاریجانی وعده بازسازی خانههای لبنان را داد
علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، پنجم مهر در مراسم سالمرگ نصرالله شرکت کرد.
لاریجانی در جریان دومین سفر رسمی خود به بیروت از زمان تصدی سمت دبیری شورای عالی امنیت ملی، با نواف سلام، نخستوزیر و نبیه بری، رییس مجلس لبنان دیدار و گفتوگو کرد.
او از مشارکت جمهوری اسلامی در بازسازی خانههایی که در جنگ اخیر حزبالله و اسرائیل تخریب شدهاند، خبر داد و افزود: «تلاشهای خوبی در منطقه میشود و ما هم کار را دنبال میکنیم که بازسازی خانههایی که خراب شدند، انجام شود.»
رییسجمهوری لبنان ۲۲ مرداد در سفر پیشین لاریجانی به بیروت، خواستار عدم دخالت تهران در امور داخلی این کشور شده بود.
پیش از آن نیز وزارت خارجه لبنان اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی را در مخالفت با خلع سلاح حزبالله محکوم کرده بود.
این مقام حماس شنبه پنجم مهر در مصاحبه با خبرگزاری رویترز گفت طرح ترامپ هنوز در اختیار این گروه قرار نگرفته است.
او خواست بهدلیل حساسیت موضوع هویتش مخفی بماند.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشوند که پیشتر روزنامه هاآرتص به نقل از منابع آگاه گزارش داد حماس موافقت اصولی خود را با آزادی گروگانهای اسرائیلی در ازای آزادی صدها زندانی فلسطینی و خروج تدریجی نیروهای اسرائیلی از غزه در چارچوب طرح ترامپ اعلام کرده است.
به گزارش هاآرتص، از دیگر مفاد طرح ترامپ میتوان به پایان حاکمیت حماس بر غزه و همچنین تعهد اسرائیل به عدم الحاق این منطقه و اخراج نکردن فلسطینیان ساکن آن اشاره کرد.
رییسجمهوری آمریکا بامداد پنجم مهر گفت: «به نظر میرسد بر سر غزه به توافق رسیدهایم.»
او همچنین از ادامه گفتوگوهای فشرده با کشورهای خاورمیانه درباره غزه خبر داد.
با این حال، ترامپ به جزییات این طرح اشارهای نکرد و زمانبندی مشخصی برای اجرای آن ارائه نداد.
اسرائیل نیز تاکنون بهصورت رسمی در خصوص طرح آتشبس ترامپ موضعگیری نکرده است.
رییسجمهوری ایالات متحده قرار است دوشنبه هفتم مهر با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در کاخ سفید دیدار کند.
برخی تحلیلگران بر این باورند که این نشست میتواند نقشی تعیینکننده در فرآیند تصمیمگیری درباره آینده غزه ایفا کند
روزنامه فایننشالتایمز چهارم مهر گزارش داد تونی بلر، نخستوزیر پیشین بریتانیا، به دنبال ایفای «نقش رهبری» در اداره غزه پس از پایان مناقشه کنونی است.
تحولات اخیر در حالی رقم میخورد که ارتش اسرائیل همچنان به پیشروی خود در شهر غزه ادامه میدهد.
ارتش اسرائیل پنجم مهر اعلام کرد جنگندههای این کشور طی شبانهروز گذشته ۱۲۰ هدف را در سراسر نوار غزه بمباران کردهاند.
افیخای ادرعی، سخنگوی عربزبان ارتش اسرائیل، بار دیگر از ساکنان شهر غزه خواست برای در امان ماندن از درگیریها، این منطقه را ترک کنند.
در سوی دیگر، منابع فلسطینی از کشته شدن ۷۴ نفر در نوار غزه در ۲۴ ساعت گذشته خبر دادند.
برنامه جهانی غذای سازمان ملل برآورد کرده است از زمان آغاز عملیات زمینی اسرائیل در شهر غزه در حدود دو هفته پیش، بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار نفر از فلسطینیان آواره شدهاند، در حالی که همچنان صدها هزار نفر در این شهر باقی ماندهاند.
خبرگزاری آسوشیتدپرس شنبه پنجم مهر گزارش داد این درخواست تجدیدنظر روندی را در دادگاه عالی ایالات متحده به جریان میاندازد که میتواند تا اوایل تابستان به صدور رای قطعی قضات درباره این منجر شود که آیا محدودیتهای شهروندی مطابق قانون اساسی هستند یا خیر.
قضات دادگاههای بدوی تاکنون مانع از اجرای این محدودیتها در آمریکا شدهاند. دولت ترامپ نیز از دادگاه نخواسته تا پیش از صدور حکم، اجازه اجرای محدودیتها را بدهد.
دادخواست وزارت دادگستری با وکلای طرفهایی که این فرمان را به چالش کشیدهاند به اشتراک گذاشته شده، اما هنوز در دیوان عالی در فهرست پروندهها به ثبت نرسیده است.
دی. جان ساور، معاون دادستان کل ایالات متحده، در این زمینه گفت تصمیمهای دادگاههای بدوی سیاستی را که برای رییسجمهوری و دولت او از اهمیت بالایی برخوردار است، به گونهای باطل کردند که «به تضعیف امنیت مرزهای آمریکا میانجامد».
او افزود: «این تصمیمها بدون هیچ توجیه قانونی، امتیاز شهروندی آمریکا را به صدها هزار نفر از افراد فاقد شرایط و صلاحیت اعطا میکنند.»
در سوی دیگر، کودی ووفسی، وکیل اتحادیه آزادیهای مدنی آمریکا و نماینده کودکانی که تحت تاثیر محدودیتهای ترامپ قرار میگیرند، طرح دولت را «آشکارا خلاف قانون اساسی» دانست.
او گفت: «این فرمان اجرایی کاملا غیرقانونی است و هیچ اقدامی از سوی دولت نمیتواند این واقعیت را تغییر دهد. ما به تلاش ادامه میدهیم تا اطمینان حاصل کنیم که شهروندی هیچ نوزادی هرگز با این دستور ظالمانه و بیمنطق از او سلب نشود.»
ترامپ در نخستین روز از دور دوم حضورش در کاخ سفید فرمانی اجرایی را به امضا رساند که بیش از ۱۲۵ سال برداشت رایج از متمم چهاردهم قانون اساسی آمریکا را دگرگون میکند.
بر اساس این متمم، به همه کسانی که در خاک آمریکا متولد میشوند، بهجز فرزندان دیپلماتهای خارجی و اعضای نیروهای اشغالگر خارجی، حق شهروندی اعطا میشود.
رای دیوان عالی آمریکا در سال ۱۸۹۸ در پرونده «ایالات متحده علیه وانگ کیم آرک»، مدتها به این صورت تفسیر شده بود که حق شهروندی را برای کودکانی که در خاک آمریکا از والدین غیرشهروند متولد میشوند، تضمین میکرد.
وزارت دادگستری دولت ترامپ پیشتر استدلال کرده بود که رای دیوان در آن پرونده محدودتر بوده و فقط به کودکانی مربوط میشود که والدین آنها «دارای اقامت دائم و مسکن دائمی در آمریکا بودهاند».
