رئیسجمهوری آمریکا اعلام کرد در دیدار هفته آینده با همتای چینی خود در کره جنوبی، انتظار دارد توافقهایی در زمینه تجارت، ازسرگیری خرید سویا و گفتوگو درباره محدودیت تسلیحات هستهای حاصل شود. این دیدار نخستین ملاقات دو رهبر در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ خواهد بود.
به گزارش خبرگزاری رویترز، دونالد ترامپ چهارشنبه در جمع خبرنگاران در کاخ سفید گفت که قصد دارد در دیدار با شی جینپینگ درباره خرید نفت روسیه توسط چین و راههای پایان دادن به جنگ اوکراین گفتوگو کند. او تاکید کرد: «احساس میکنم رئیسجمهوری چین اکنون مایل است جنگ اوکراین پایان یابد و این موضوع را در مذاکرات دنبال خواهیم کرد.» ترامپ همچنین احتمال دستیابی به توافقی درباره کنترل تسلیحات هستهای را مطرح کرد و گفت چین میتواند به روند کاهش سلاحهای اتمی که روسیه پیشنهاد داده، بپیوندد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که تنشهای تجاری میان دو کشور دوباره بالا گرفته است. دولت ترامپ پس از تصمیم پکن برای کنترل صادرات عناصر نادر، تعرفههای ۱۰۰ درصدی علیه کالاهای چینی وضع کرده که از اول نوامبر اجرایی میشود. در همین حال، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، و جیمیسون گرِیر، نماینده تجاری این کشور، عازم آسیا شدهاند تا پیش از دیدار ترامپ و شی، زمینه کاهش تنشها را فراهم کنند.
بسنت در گفتوگویی با فاکس بیزنس گفت نظام مجوزدهی پیشنهادی چین برای صادرات «غیرعملی و غیرقابلقبول» است و افزود واشینگتن و متحدانش در حال بررسی واکنش مشترک هستند. او ابراز امیدواری کرد که «اختلافها تا پیش از دیدار رهبران برطرف شود» و گفت گفتوگوی ترامپ و شی احتمالاً «در حاشیه نشستها و بهصورت کوتاه» برگزار میشود.
ترامپ قرار است یکشنبه برای شرکت در نشست اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن) به کوالالامپور سفر کند و سپس در اجلاس سران همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه (APEC) در گیونگجو، کره جنوبی شرکت کند. او همچنین دیداری دوجانبه با نخستوزیر جدید ژاپن، سانائه تاکائوچی، خواهد داشت.
از سوی دیگر، گرِیر در مصاحبهای با سیانبیسی گفت چین با محدودیت صادرات عناصر نادر، «تعهدات خود را نقض کرده است» و هنوز به وعدههایش برای خرید کالاهای کشاورزی و صنعتی آمریکا عمل نکرده است. او تاکید کرد: «سیاستهای چین که مانع ورود شرکتهای آمریکایی میشود و موجب مازاد تولید در این کشور است، دیگر قابل تحمل نیست. ایالات متحده باید مسیر تازهای در روابط تجاری با چین انتخاب کند.»
در بیانیه وزارت خزانهداری آمده است این اقدام با هدف افزایش فشار بر بخش انرژی روسیه و کاهش توان کرملین برای تامین مالی ماشین جنگی خود انجام میشود. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با اشاره به ادامه جنگ اوکراین گفت: «اکنون زمان توقف کشتار و برقراری آتشبس فوری است. تا زمانی که پوتین به جنگ بیمعنا پایان ندهد، وزارت خزانهداری منابع مالی دولت روسیه را هدف قرار خواهد داد.» او افزود واشینگتن برای حمایت از تلاشهای رئیسجمهوری ترامپ جهت پایان دادن به جنگ آماده اعمال تحریمهای بیشتر است و از متحدان خود خواست به این تحریمها بپیوندند.
بر اساس این تصمیم، تمام داراییها و منافع شرکتهای تحریمشده در ایالات متحده یا در اختیار شهروندان آمریکایی مسدود شده و هرگونه معامله با آنها بدون مجوز رسمی ممنوع است. وزارت خزانهداری هشدار داده است مؤسسات مالی خارجی که با بخش نظامی یا صنعتی روسیه همکاری کنند، ممکن است با تحریمهای ثانویه مواجه شوند. بیانیه تاکید میکند هدف نهایی از تحریمها «تنبیه نیست، بلکه تغییر رفتار و بازگشت روسیه به مسیر صلح» است.
ترامپ عصر چهارشنبه ۳۰ مهر در اظهارات جداگانهای گفت که «ملاقات با پوتین درست به نظر نمیرسید و آن را لغو کردم». او در نشست خود با مارک روته، دبیرکل ناتو نیز اظهار داشت: «امیدوارم تحریمها پوتین را سر عقل بیاورد.» رئیسجمهوری آمریکا همچنین در گفتوگویی با خبرنگاران در کاخ سفید افزود: «احساس کردم زمان اعمال تحریمها علیه روسیه فرا رسیده است.»
در ماههای اخیر، دونالد ترامپ بارها ابتکارهایی را برای پایان دادن به جنگ اوکراین مطرح کرده و از طرحی سخن گفته که شامل برقراری آتشبس، تبادل اسرا و آغاز مذاکرات مستقیم بین کییف و مسکو میشود. او در چندین مصاحبه تاکید کرده است که «در صورت همکاری پوتین»، میتواند ظرف چند هفته توافق صلح را نهایی کند. با این حال، کرملین در واکنش به این اظهارات، اعلام کرده که «طرحهای پیشنهادی واشنگتن واقعبینانه نیست» و بر ادامه «عملیات نظامی ویژه» تاکید کرده است.
با وجود این اختلافات، برخی رسانههای آمریکایی و روسی در روزهای اخیر گزارش دادند که تماسهایی بین دو طرف در حال انجام است و احتمال دیدار دوجانبه پوتین و ترامپ در آینده وجود دارد.
پیش از این، ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، اعلام کرد روند تدارکات و هماهنگیها برای دیدار دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین، روسای جمهوری آمریکا و روسیه، در بوداپست همچنان ادامه دارد. این در حالی است که کاخ سفید پیشتر از لغو این دیدار خبر داده بود.
کاخ سفید ۲۹ مهر اعلام کرده بود دیدار میان ترامپ و پوتین «فعلا» برگزار نخواهد شد.
این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که مسکو با درخواست واشینگتن برای برقراری آتشبس فوری در اوکراین مخالفت کرد و خواستار واگذاری بخشهایی از خاک اوکراین شد.
اوربان چهارشنبه ۳۰ مهر گفت پیتر سیارتو، وزیر خارجه مجارستان، برای هماهنگی امور مربوط به این دیدار در واشینگتن حضور دارد.
نخستوزیر مجارستان در شبکه اجتماعی فیسبوک نوشت: «تدارکات برای برگزاری نشست صلح ادامه دارد. تاریخ آن هنوز مشخص نیست اما در زمان مناسب آن را برگزار خواهیم کرد.»
ترامپ ۲۴ مهر اعلام کرده بود بهمنظور گفتوگو درباره راههای پایان دادن به مناقشه اوکراین، با پوتین در مجارستان دیدار خواهد کرد.
با این حال، او ۲۹ مهر تاکید کرد نمیخواهد «نشستی بیثمر» برگزار کند.
ترامپ افزود ممکن است تحولات بیشتری در راه باشد و در «دو روز آینده» در این زمینه اطلاعرسانی خواهد شد.
اوربان که بر پایه بیشتر نظرسنجیها در آستانه انتخابات پارلمانی ۲۰۲۶ از رقبای خود عقب است، از حامیان سرسخت ترامپ به شمار میرود و همواره کوشیده روابطش را با مسکو حفظ کند.
نزدیکی اوربان به کرملین موجب شده روابط بوداپست با اتحادیه اروپا دچار تنش شود؛ بهویژه در شرایطی که بروکسل سالهاست دولت مجارستان را به تضعیف نهادهای دموکراتیک و عدول از ارزشهای این اتحادیه متهم میکند.
مخالفت کرملین با برقراری آتشبس
کاخ سفید ۲۹ مهر اعلام کرد دیدار میان ترامپ و پوتین «فعلا» برگزار نخواهد شد.
این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که مسکو با درخواست واشینگتن برای برقراری آتشبس فوری در اوکراین مخالفت کرد و خواستار واگذاری بخشهایی از خاک اوکراین شد.
یک مقام ارشد آمریکایی به خبرگزاری رویترز گفت: «در حال حاضر هیچ برنامهای برای دیدار رییسجمهور ترامپ با پوتین وجود ندارد.»
بر اساس این گزارش، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا و سرگئی لاوروف، همتای روسی او، در تماسی تلفنی توافق کردند فعلا نشستی حضوری برای بررسی راههای پایان دادن به جنگ اوکراین برگزار نشود.
منابع آگاه میگویند مسکو همچنان خواستار کنترل کامل بر منطقه دونباس است و پیشنهاد واشینگتن برای برقراری آتشبس طبق وضعیت کنونی میدان نبرد را رد کرده است.
دو دیپلمات ارشد اروپایی به رویترز گفتند تحولات اخیر نشان میدهد واشینگتن تا زمانی که مسکو از خواستههایش عقبنشینی نکند، مایل به برگزاری دیدار پوتین و ترامپ نیست.
رهبران بریتانیا، فرانسه، آلمان و اتحادیه اروپا ۲۹ مهر با صدور بیانیهای مشترک اعلام کردند: «ما قاطعانه از موضع رییسجمهور ترامپ مبنی بر توقف فوری درگیریها و آغاز مذاکرات بر اساس خطوط کنونی نبرد حمایت میکنیم.»
انتخاب بوداپست بهعنوان محل نشست احتمالی ترامپ و پوتین نیز واکنشهایی را در میان کشورهای اروپایی برانگیخته است.
لهستان هشدار داده است در صورت عبور هواپیمای پوتین از حریم هوایی خود، آن را مجبور به فرود میکند و طبق حکم دیوان کیفری بینالمللی برای دستگیری او اقدام خواهد کرد.
در سوی دیگر، بلغارستان اعلام کرده پوتین میتواند از آسمان این کشور برای رسیدن به مجارستان استفاده کند.
به گزارش رسانههای محلی، ماموران فدرال به منطقهای شناختهشده برای فروش کیف، جواهرات و لوازم جانبی تقلبی یورش بردند. شاهدان از حضور خودروهای زرهی در خیابانهای شهر و بازداشت چندین نفر توسط ماموران نقابدار خبر دادند. وزارت امنیت داخلی آمریکا اعلام کرد که این عملیات با همکاری افبیآی و گشت مرزی و با هدف مقابله با فروش کالاهای جعلی انجام شده است.
ساعتها پس از یورش ماموران، صدها نفر از ساکنان و فعالان اجتماعی در برابر ساختمان مهاجرت فدرال در منطقه فدرال پلازا تجمع کردند. معترضان شعارهایی چون «آیسیئی از نیویورک بیرون» و «نه به فاشیسم در آمریکا» سر دادند و برخورد خشونتآمیز ماموران را محکوم کردند.
مراد عواوده، نایبرییس ائتلاف مهاجران نیویورک، گفت بین ۱۵ تا ۴۰ فروشنده در جریان این عملیات بازداشت شدند و دستکم دو نفر نیز هنگام اعتراض به ماموران در محل دستگیر شدند. او در سخنرانی خود گفت: «چنین صحنههایی در دموکراسی دیده نمیشود؛ این تصاویر یادآور رژیمهای فاشیستی است.»
پلیس نیویورک در بیانیهای اعلام کرد که در این عملیات نیروهای فدرال دخالتی نداشته، اما شاهدان از حضور نیروهای ضد شورش نیویورک در میان ماموران و بازداشت برخی معترضان خبر دادند.
اریک آدامز، شهردار نیویورک، نیز با تاکید بر اینکه «نیویورک با نهادهای فدرال برای اجرای اخراجهای مدنی همکاری نمیکند»، گفت: «مهاجران بدون مدرک نباید هدف نیروهای امنیتی باشند و تمرکز باید بر مجرمان خشن باشد.»
چند سیاستمدار محلی از جمله زُهران ممدانی و اندرو کومو (دو نامزد انتخابات شهرداری) این عملیات را «نمایشی و سیاسی» خواندند و آن را نشانهای از سیاستهای اقتدارگرایانه دولت ترامپ دانستند. کومو در بیانیهای گفت: «یورش آیس در چایناتاون [محله چینیها] سوءاستفادهای آشکار از قدرت فدرال بود که بهجای ایجاد امنیت، ترس را گسترش داد.»
در ماههای اخیر، یورشهای مشابه مأموران اداره مهاجرت (آیس) در شهرهایی چون شیکاگو، لسآنجلس و پورتلند نیز با اعتراضات گسترده و گزارشهای متعددی از خشونت ماموران همراه بوده است.
در حالیکه مقامهای آمریکایی از گسترش نفوذ حزبالله در آمریکای لاتین هشدار دادهاند، برنی مورنو، سناتور جمهوریخواه از ایالت اوهایو، پیشبینی کرده است که دولت دونالد ترامپ بهزودی برای پایان دادن به حکومت نیکلاس مادورو در ونزوئلا اقدام خواهد کرد. او گفت: «فکر میکنم ما ونزوئلا را آزاد خواهیم کرد. این یکی از میراثهای بزرگ ترامپ خواهد بود. خیلی وقت است که باید این اتفاق میافتاد و بهنظرم روزهای حکومت مادورو بهشمارش افتاده است.»
اظهارات مورنو پس از نشست کمیته سنای آمریکا درباره کنترل بینالمللی مواد مخدر مطرح شد؛ نشستی که در آن سناتورهای جمهوریخواه و دموکرات نسبت به گسترش فعالیت حزبالله لبنان در آمریکای لاتین، بهویژه در ونزوئلا، هشدار دادند. شاهدان این نشست گفتند دولت مادورو با پناه دادن به اعضای حزبالله، زمینه فعالیتهای تروریستی، پولشویی و قاچاق مواد مخدر را برای این گروه فراهم کرده است.
مارشال بیلینگزلی، مقام ارشد پیشین وزارت خزانهداری آمریکا، گفت: «ونزوئلا به پناهگاه امن داوطلبانه برای مرگبارترین سازمان تروریستی خارجی علیه ایالات متحده تبدیل شده است.» او افزود که این کشور اکنون «مهمترین تسهیلکننده فعالیتهای حزبالله در آمریکای لاتین» است.
ناتان سیلز، هماهنگکننده پیشین مبارزه با تروریسم در وزارت خارجه آمریکا، نیز گفت که حزبالله در همکاری با شبکههای جنایتکار منطقه، در قاچاق مواد مخدر از جمله «کوکائین سیاه» دست دارد و از سود آن برای جبران فشار تحریمها استفاده میکند. او تاکید کرد که ونزوئلا امروز «عامل اصلی گسترش فعالیتهای شرورانه حزبالله در منطقه» است و از کشورهای آمریکای لاتین از جمله برزیل و مکزیک خواست تا این گروه را رسماً در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دهند.
سناتور جان کورنین از ایالت تگزاس نیز هشدار داد: «این دیگر فقط درباره خاورمیانه نیست؛ حزبالله اکنون در نیمکره غربی و زیر چتر یک رژیم خصمانه مستقر شده است.»
در این نشست همچنین فاش شد که مقامهای ونزوئلایی با صدور گذرنامه برای نیروهای حزبالله و حماس، زمینه تردد آزاد آنها را در منطقه فراهم کردهاند. بیلینگزلی گفت بیش از ۱۰ هزار گذرنامه برای اتباع سوریه، لبنان و ایران صادر شده که برخی از آنان با گروههای تروریستی مرتبط بودهاند.
به گفته متیو لویت از مؤسسه واشینگتن، ونزوئلا عملاً به بخشی از «محور دور زدن تحریمها» پیوسته است — شبکهای جهانی که روسیه، چین، ایران و کره شمالی را در بر میگیرد. او گفت: «ونزوئلا در این شبکه غیرقانونی نقشی کلیدی دارد، از قاچاق طلا و معاملات نفت در برابر پول نقد گرفته تا پنهانسازی مالی برای ایران و حزبالله.»
این نشست سنای آمریکا بار دیگر نشان داد که واشینگتن، حزبالله را نه فقط تهدیدی خاورمیانهای، بلکه عاملی بیثباتکننده در نیمکره غربی میبیند؛ تهدیدی که به گفته قانونگذاران آمریکایی، بدون تغییر در ساختار قدرت ونزوئلا مهار نخواهد شد.
شورای آتلانتیک سهشنبه ۲۹ مهر در تحلیلی نوشت جنگ ۱۲ روزه، آتشبس اخیر میان اسرائیل و حماس و بهویژه افزایش انزوای جمهوری اسلامی در صحنه جهانی، پرسشهای تازهای را درباره امکان دستیابی به توافقی جدید میان واشینگتن و تهران مطرح کرده است.
آتشبس در غزه نشان داد که وقتی رییسجمهوری آمریکا شخصا وارد عمل میشود و از تمام نفوذ و تاکتیکهای خلاقانه مذاکره بهره میگیرد، آنچه ناممکن به نظر میرسد میتواند ممکن شود. با این حال، اسرائیلیها، فلسطینیها، آمریکاییها و کل منطقه هنوز راهی طولانی در پیش دارند تا اطمینان یابند درگیری دوباره شعلهور نخواهد شد.
به گفته این اندیشکده، ترامپ و تیمش میتوانند بر شتابی که آتشبس غزه ساخت تکیه کنند و تمرکز خود را بر توافق منطقهای گستردهتری از جمله با تهران بگذارند.
برای رسیدن به این هدف، دو مسیر کلی پیش روست: نخست، یک توافق مذاکرهشده که بتواند به حلوفصل بلندمدت منجر شود و دوم، یک آتشبس شکننده که هر از گاهی با درگیری نقض میشود.
شورای آتلانتیک تاکید کرد که هر دو مسیر، هم خطر دارند و هم فرصت.
سناریو نخست: «توافقی بزرگ و زیبا»
چنین «توافق بزرگ و زیبایی» احتمالا مستلزم آن است که آمریکا برای جمهوری اسلامی مسیری فراهم کند که شامل رفع تحریمها، ادغام در فرصتهای توسعه اقتصادی منطقه و همچنین تضمین در برابر حملهای دیگر از سوی اسرائیل باشد.
در این سناریو، آمریکا باید پیشنهادی ارائه دهد که برای تهران بهوضوح بهتر از گزینههای دیگر باشد.
جمهوری اسلامی میلیاردها دلار در برنامه هستهای خود هزینه کرده و آن را هم عامل بازدارنده در برابر حملات خارجی و هم مایه غرور ملی میداند.
جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه میکوشد از موج ملیگرایی برای تقویت موقعیت خود بهره ببرد.
در شرایطی که حزبالله و حماس تضعیف شدهاند، متحد سوریه از میان رفته و توان نظامی جمهوری اسلامی کاهش یافته، برنامه هستهای به مهمترین اهرم چانهزنی تهران بدل شده است.
برای موفقیت توافق، آمریکا باید اعتماد از دسترفته را بازسازی کند، تعهد دهد از توافق خارج نمیشود مگر در صورت نقض مشخص، و سازوکاری برای جلوگیری از حملات مجدد اسرائیل طراحی کند؛ در ازای آن تهران باید به توقف تسلیح نیروهای نیابتی و کنار گذاشتن برنامه مخفی سلاح هستهای خود متعهد شود.
برای جلب رضایت اسرائیل نیز آمریکا باید از اهرمهای تشویقی و فشار همزمان از جمله توافقهای دفاعی جدید و میانجیگری برای آتشبس با حوثیها بهره بگیرد.
با این حال، پیچیدگی مسائل و بیاعتمادی عمیق، تحقق چنین توافقی را دشوار میسازد و خطر اقدام نظامی مجدد اسرائیل هر لحظه وجود دارد.
سناریو دوم: دوره تعادل سمی و شکننده
در سناریو دوم، وضعیت به شکلی خطرناک پایدار میماند و نگرانیهای امنیتی آمریکا درباره برنامه هستهای ایران بیپاسخ میماند.
مذاکرات ممکن است ادامه یابند اما پیشرفتی واقعی حاصل نمیشود.
در این شرایط و در صورت عبور از خطوط قرمزی مانند ازسرگیری غنیسازی یا محدودکردن دسترسی بازرسان آژانس، احتمال حملات مجدد اسرائیل به ایران افزایش مییابد.
یک درگیری دیگر میتواند زرادخانه پدافندی آمریکا و اسرائیل را تحلیل بیرد و هزینههای اقتصادی و اجتماعی سنگینی برای اسرائیل در پی داشته باشد.
از سوی دیگر، واکنش تندتر جمهوری اسلامی، شکلگیری دوباره «شورای دفاع ملی» و تهدیدهای مستقیم رهبرانش نشان میدهد تهران خود را در وضعیت «جنگ نهفته» میبیند.
درگیری مجدد میتواند خطر تغییر حکومت در ایران و تشدید بیثباتی منطقه را بالا ببرد.
استمرار این وضعیت همچنین منافع تجاری آمریکا و ثبات خلیج فارس از امنیت کشتیرانی گرفته تا قیمت انرژی را تهدید میکند.
در نتیجه، این سناریو تداوم بحرانی است که در آن هیچکدام از طرفها پیروز نمیشوند.
چشمانداز راهحلی خلاقانه و برد-برد
اندیشکده شورای آتلانتیک یادآوری کرد یک توافق جامع، بهترین نتیجه ممکن برای همه طرفها خواهد بود، اما دستیابی و حفظ آن دشوار است؛ زیرا چنین توافقی نیازمند تمرکز دقیق، بازسازی اعتماد از دسترفته و کنار گذاشتن مواضع حداکثری از سوی جمهوری اسلامی، اسرائیل و آمریکاست.
اگر روند کنونی ادامه یابد، شرایط به سمت نوعی «تعادل سمی و شکننده» پیش خواهد رفت؛ وضعیتی که هر از گاهی با فورانهای تازهای از درگیری میان طرفها شکسته میشود، زیرا هر یک میکوشند خطوط قرمز خود را تحمیل کنندو همین، خطر تشدید درگیری و پیامدهای گستردهتر را افزایش میدهد.
با این حال، هنوز امیدی وجود دارد که ترامپ و مشاوران نزدیکش، بهویژه استیو ویتکاف و جرد کوشنر، با تکیه بر تجربه تجاری و مهارتشان در توافقسازیکه پیشتر با برقراری آتشبس میان اسرائیل و حماس پس از دو سال جنگ به نمایش گذاشتند بتوانند زمینه مصالحه را فراهم کنند و به راهحلی خلاقانه و برد-برد برسند.
شورای آتلانتیک تاکید کرد این راهحل میتواند مسیر تقابل را به سوی آیندهای امنتر و باثباتتر برای منطقه تغییر دهد.
