علی مطهری، نایب رییس پیشین مجلس، با اشاره به نمایش خیابانی شهرداری تهران، در اینستاگرام نوشت: «سند زانو زدن والرین امپراتور روم در مقابل شاپور اول ساسانی تصویری است که پس از پیروزی به دستور شاپور در نقش رستم پدید آمده و این حادثه در عالم واقع رخ نداده است.»
او افزود: «علاوه بر این، رفتار شاپور با اسیر خود والرین ناجوانمردانه و همراه با شکنجه بوده است. لذا ساختن مجسمه از یک امر تخیلی و نصب آن در میدان انقلاب تهران یک کار ناصواب به نظر میرسد، ضمن این که این کار تعصب نژادی را زنده میکند و طرف مقابل را هم تشویق به مقابله به مثل درباره شکستهای ایران باستان از روم و یونان قدیم میکند.»
این نماینده پیشین مجلس اضافه کرد: «مردم برای ادامه مقاومت و حفظ اتحاد ملی نیازی به این کارها ندارند.»
شهرداری تهران در روز ۱۶ آبان در کارزاری با عنوان «در مقابل ایران دوباره زانو میزنید»، نسخهای از «نقش رستم» که صحنه زانو زدن والرین، امپراتور روم مقابل شاپور ساسانی را تصویر کرده بود، با اجرای چند نفر از خوانندگان موسیقی پاپ در میدان انقلاب تهران نصب کرد.
این کارزار در بیانیهای که سهشنبه ۲۰ آبان منتشر شد، نوشت: «در آستانه سالگرد خیزش آبان ۹۸، با گرامیداشت یاد جانباختگانی که توسط حکومت مستبد به خاک و خون کشیده شدند آغاز میکنیم.»
در این بیانیه آمده است: «از زمان روی کار آمدن دیکتاتوری ولایت فقیه در بهمن ۵۷ تا قیام آبان ۹۸، از آبان ۹۸ تا خیزش سراسری ۱۴۰۱ و تا امروز، مردم ایران در مسیر پرهزینه آزادی و کرامت انسانی گام برداشتهاند. دههها سرکوب، تبعیض و کشتار، نتوانسته اراده مردم به رهایی و آزادی را خاموش کند.»
امضاکنندگان بیانیه با اشاره به تایید حکم اعدام برای رضا عبدالی، زندانی سیاسی در دیوان عالی کشور، اعلام کردند خواهان لغو فوری این حکم و توقف چرخه اعدام در زندانهای ایران هستند.
آنها همچنین به انتقال احسان افرشته (افرشته) و مهدی فرید، دو زندانی محکوم به اعدام به مکان نامعلومی پرداختند و اعلام کردند اگر چه زندانیان سیاسی کوشیدند مانع این انتقال شوند اما بیم آن میرود احکام این زندانیان اجرا شود.
ایراناینترنشنال ۱۹ آبان گزارش داد بیش از ۲۰۰ زندانی سیاسی محبوس در زندان اوین به انتقال همراه با ضربوشتم افرشته و تعداد دیگری از همبندیهایش از جمله فرید و پناهی به مکان نامعلوم، اعتراض کردند.
همزمان، سایت حقوق بشری هرانا گزارش داد در جریان انتقال افرشته به مکان نامعلوم، یکی از زندانیان دچار تشنج شد و ماموران با خشونت او را به بهداری منتقل کردند.
درد بیپایان جامعه
کارزار سهشنبههای نه به اعدام در بیانیه خود به افزایش موارد خودسوزی در میان اقشار آسیبپذیر جامعه اشاره کرد و آن را نتیجه مستقیم «فشار، تحقیر و سرکوب» دانست.
نام کوروش خیری، راننده اخراجی اداره آموزش و پرورش خرمآباد که در اعتراض به اخراج از کار خودسوزی کرد و احمد بالدی، دانشجوی ۲۰ ساله در اهواز که پس از تخریب دکه اغذیهفروشی خانوادهاش به دست شهرداری خودسوزی کرد و جان باخت، در این بیانیه آمده است.
مجاهد بالدی، پدر احمد بالدی، در گفتوگو با روزنامه هممیهن اشاره کرد ماموران شهرداری احمد را هنگام خودسوزی تحریک کرده بودند: «یکی گفت فندک بدهم؟ کبریت بدهم؟»
بیانیه منتشرشده این دو واقعه را نمونههایی از «فریاد بیصدای مردمی دانست که جز جان خویش، چیزی برای اعتراض ندارند».
در سالهای گذشته موارد بسیاری از اقدام به خودسوزی و خودکشی کارگران در ایران بهدلیل اخراج، شرایط سخت کاری، تاخیر در پرداخت یا عدم پرداخت دستمزد، و سایر مسائل گزارش شده است.
موج اعدامها؛ عادیسازی مرگ در ایران
زندانیان عضو کارزار سهشنبههای نه به اعدام، از افزایش شتابزده اعدامها در ماههای اخیر انتقاد کردند و آن را نشانه «دیوانهوار شدن ماشین مرگ حکومتی» دانستند.
بهگفته امضاکنندگان این بیانیه، از ابتدای آبانماه تاکنون ۱۶۵ نفر در ایران اعدام شدهاند؛ تنها در هفته گذشته ۷۲ نفر و در دو روز ۱۲ و ۱۳ آبان، ۲۹ نفر جان خود را از دست دادهاند.
هرانا ۱۷ مهرماه در گزارشی به مناسبت روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام خبر داد در یک سال گذشته (۱۹ مهر ۱۴۰۳ تا ۱۶ مهر ۱۴۰۴) دستکم هزار و ۵۳۷ نفر در ایران اعدام شدند.
بیانیه این هفته کارزار تاکید کرده که هیچ حکومتی با اعدام نمیتواند صدای عدالت و آزادی را خاموش کند.
امضاکنندگان این بیانیه از همه وجدانهای بیدار خواسته تا فریاد «نه به اعدام» را در هر شهر و خیابان بلند کنند.
اعتصاب غذای زندانیان عضو کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» از نهم بهمن ۱۴۰۲ با درخواست توقف صدور و اجرای احکام اعدام آغاز شد و در نودوچهارمین هفته آن زندانیان محبوس در ۵۴ زندان سراسر ایران دست به اعتصاب غذا زدند.
پزشکیان در سخنرانی سهشنبه ۲۰ آبان خود در جلسه علنی مجلس برای «بررسی میزان اجرای برنامه هفتم توسعه و پیشرفت کشور در سال نخست»، با اشاره به این موضوع تاکید کرد: «در جنگ ۱۲ روزه هیچ ترسی از اینکه چه اتفاقی رخ بدهد نداشتم اما واهمه داشتم خدایی نکرده اتفاقی برای رهبری رخ بدهد. آنوقت ما با همدیگر دعوا میکنیم و اصلا لازم نیست اسرائیل بیاید.»
او افزود: «ستون خیمه انقلاب، رهبری است. ما میتوانیم با هم اختلاف داشته باشیم اما کسی هست که درباره اختلافات میگوید این نه یا آن نه. تمام شد و رفت.»
به گفته پزشکیان، جامعه سیاسی ایران هنوز «گفتوگو با همدیگر را خوب یاد نگرفته» و بهجای بحث، بهراحتی یکدیگر را محکوم و متهم میکنند.
او گفت در چنین شرایطی وجود رهبر جمهوری اسلامی عامل اصلی جلوگیری از شکاف و بحران داخلی است.
پزشکیان همچنین گفت همه دیدگاههای او در نهایت ذیل همان چارچوبی تعریف میشود که رهبر جمهوری اسلامی ترسیم کرده که هدف آن «الگو شدن» جمهوری اسلامی است.
در ماههای گذشته شماری از مقامهای اسرائیل در اظهار نظرهای مختلف، رهبر جمهوری اسلامی را به مرگ تهدید کردهاند.
۱۵ آبان، روزنامه اسرائیلهیوم در تحلیلی درباره تهدید جمهوری اسلامی علیه اسرائیل نوشت گزینه کشتن خامنهای در جنگ ۱۲ روزه انجام نشد اما همچنان ممکن است.
در پی تهدیدهای اسرائیل به کشتن رهبر جمهوری اسلامی، خامنهای در پیامی از مخفیگاه که سوم مهرماه در رسانههای ایران منتشر شد، بر ادامه نبرد تا مرگ تاکید کرد و «شهادت» را پاداش «مجاهدت» خواند.
شبکه ۱۳ اسرائیل، ۲۴ شهریور گزارش داد در جلسهای که شامگاه ۲۲ خرداد با حضور مقامهای دولتی و نظامی اسرائیل برگزار شد، یافتن فرصتی برای کشتن خامنهای و بیثبات کردن جمهوری اسلامی مورد بررسی قرار گرفته بود.
بر اساس این گزارش، بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی این کشور، در جلسهای گفته که باید «رهبر را پیدا کرد».
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع، نیز تایید کرده اسرائیل در پی تحقق چنین هدفی بوده اما «فرصت مناسب» به دست نیامده است.
کشتن خامنهای محتمل است
۱۸ شهریور، حمزه صفوی، فرزند یحیی رحیمصفوی، مشاور عالی و دستیار نظامی خامنهای، ترور رهبر جمهوری اسلامی را محتمل دانست و گفت حکومت باید برای اقدامات اسرائیل آماده باشد.
وبسایت بصیرت، وابسته به معاونت سیاسی سپاه پاسداران، ۲۶ مرداد در تحلیلی درباره جنگ ۱۲ روزه نوشت که اسرائیل و آمریکا بهدنبال کشتن خامنهای هستند.
وزیر دفاع اسرائیل هم ششم مرداد در سخنانی تهدیدآمیز خطاب به خامنهای هشدار داد که در صورت تداوم تهدیدات جمهوری اسلامی، دستهای اسرائیل، حتی به شخص او هم خواهد رسید.
کاتز پس از حملات موشکی سپاه پاسداران به مناطق مسکونی تلآویو نیز اعلام کرده بود خامنهای با این اقدامات دیگر نمیتواند زنده بماند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ۲۶ خرداد درباره احتمال هدف قرار دادن رهبر جمهوری اسلامی به ایراناینترنشنال گفت: «وارد جزییات نمیشوم تا همه چیز باز باقی بماند.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا نیز ۲۷ خرداد اعلام کرد از محل اختفای خامنهای آگاه است اما «فعلا» قصد کشتن او را ندارد.
او در پستی در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «ما کاملا مطلعیم که بهاصطلاح "رهبر عالی" کجا پنهان شده؛ او هدفی آسان است، اما در محل فعلیاش در امان است. دستکم فعلا قصد حذف او را نداریم.»
او سهشنبه ۲۰ آبان ویدیویی از خودش در اینستاگرام منتشر کرد که شبیه به اعتراف اجباری بود و در حالی که روسری بر سر دارد، گفت از دیروز در خانه بوده و چند پستش از طرف مقام قضایی «نامناسب» تشخیص داده شده بود.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال حاکی است که آزادی شریعتی همراه با اعمال محدودیتهایی از سوی نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی بر او صورت گرفته است.
یک منبع آگاه از وضعیت این ورزشکار به ایراناینترنشنال گفت: «ماموران پس از آزادی شریعتی فیلمی از او تهیه کرده و از او خواستهاند فعلا در خانه بماند و به محل کار خود بازنگردد.»
این منبع آگاه تاکید کرد که هدف از انتشار این ویدیو، «شکستن جو رسانهای» و القای این تصور است که بازداشتی از ابتدا در کار نبوده است.
سایتهای حقوق بشری پیشتر گزارش داده بودند نیروهای وزارت اطلاعات در تهران شامگاه ۱۸ آبان این ورزشکار را بهدلیل انجام حرکات نمایشی در فضای عمومی با پوشش اختیاری بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل کردند.
منبعی نزدیک به خانواده شریعتی گفته بود بازداشت او بهدلیل «رعایت نکردن موازین پوشش در انظار عمومی هنگام اجرای حرکات نمایشی» صورت گرفته است.
پس از بازداشت، نهادهای امنیتی کنترل صفحه اینستاگرام شریعتی را که حدود ۱۶۰ هزار دنبالکننده داشت در دست گرفتند و نشان پلیس فتا بر آن ظاهر شد.
در مدت بازداشت، او تنها یکبار توانسته بود با خانوادهاش تماس کوتاهی بگیرد و در آن گفتوگو از نگرانی خود نسبت به وضعیتش گفته بود.
مقامهای جمهوری اسلامی طی هفتههای اخیر بر اجرای سختگیرانهتر طرحهای موسوم به «عفاف و حجاب» تاکید کردهاند.
محمد موحدی آزاد، دادستان کل کشور، ۱۸ آبان گفته بود دادسراها موظفاند «با جدیت» با زنانی که حجاب اجباری را رعایت نمیکنند، برخورد کنند.
پانزدهم آبان نیز اسدالله جعفری، رییس کل دادگستری استان اصفهان، خواستار برخورد با «رفتار هنجارشکنانه» زنانی شد که تن به حجاب اجباری نمیدهند.
روحالله مومننسب، دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان تهران هم ۲۵ مهرماه از سازماندهی بیش از ۸۰ هزار نیروی موسوم به «آمر به معروف» برای کنترل پوشش زنان خبر داد.
منتقدان میگویند هزینههای سنگین برای تحمیل حجاب اجباری، گسترش شبکه «آمران به معروف» و افزایش بودجه نهادهای فرهنگی حکومتی، نشان میدهد اولویت جمهوری اسلامی نه بهبود وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم، بلکه تشدید کنترل اجتماعی و نظارت بر سبک زندگی شهروندان است.
همزمان با پیگرد و سرکوب زنانی که پوشش اختیاری را انتخاب میکنند، جمهوری اسلامی روز ۱۷ آبان مراسمی تبلیغاتی درباره روایت رسمی خود از «جنگ ۱۲ روزه» در میدان انقلاب برگزار کرد؛ تجمعی که در آن، برخلاف شعارها و سیاستهای حجاب اجباری، هیچ الزامی برای پوشش مطابق قواعد رسمی حاکمیت مشاهده نشد.
چمران سهشنبه ۲۰ آبان در جلسه شورای شهر تهران گفت: «پناهگاههای جدیدی در تهران ساخته نشده؛ مگر در مکانهایی خاص که گفتن آن جایز نیست.»
او با اشاره به جنگ اخیر میان جمهوری اسلامی و اسرائیل افزود ما ایستگاههای مترو را در زمان جنگ آماده کردیم و بازدید شبانه هم از آنها داشتیم.
پیشتر غلامرضا جلالی، رییس سازمان پدافند غیرعامل، اعلام کرد که سال گذشته دستورالعملی برای آمادهسازی پناهگاهها در تهران در نظر گرفته شد، اما تنها مسئولین از آمادهسازی این پناهگاهها اطلاع داشتند.
او همچون برخی دیگر از مقامات جمهوری اسلامی، مردم را برای پناه گرفتن در مواقع اضطراری به «مکانهای موجود مانند متروها، پارکینگهای طبقاتی و زیرزمینها» ارجاع داد.
تاکید دوباره چمران بر پناهگاه بودن ایستگاههای مترو
رییس شورای شهر تهران گفت: «برخی ایستگاههای مترو حتی برای پناهگاه شیمیایی ساخته شده و ما میخواستیم جلسه شورا را در یکی از این پناهگاهها برگزار کنیم.»
چمران اضافه کرد: «البته امیدواریم اتفاقی پیش نیاید اما به هرشکل این پناهگاهها در حال تکمیل است.»
این اظهارات در حالی است که پیشتر رییس پدافند غیرعامل تاکید کرده بود مترو از نظر فضایی، آمادگی تبدیل به پناهگاه را دارد، اما مشکلاتی در زمینه خدماتی مانند سرویسهای بهداشتی وجود دارد.
در جریان جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل، مقامات جمهوری اسلامی به ویژه علی خامنهای در پناهگاهها پناه گرفتند، اما مردم از این که هیچ پناهگاهی برای مردم عادی در نظر گرفته نشده بود، اعتراض کردند.
در تیرماه، مهدی پیرهادی، عضو شورای شهر تهران، با اشاره به احتمال از سرگیری جنگ با اسرائیل گفت: «پناهگاهی در دهههای گذشته در تهران در نظر گرفته نشده است.»
زمینهسازی حکومت برای ورود به شرایط جنگی
اظهارات مقامات حکومتی درباره ضرورت ساختن پناهگاه در شرایطی است که حکومت برای ورود دوباره به شرایط جنگی افکار عمومی را آماده میکند.
پیشتر عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، با اشاره به احتمال دوباره جنگ میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، گفت تهران برای همه احتمالات آماده است و انتظار «هرگونه رفتار تهاجمی از سوی اسرائیل» را دارد.
همچنین ۳۱ مرداد، علی لاریجانی اعلام کرد جنگ میان حکومت ایران و اسرائیل «هنوز تمام نشده» و مقامات جمهوری اسلامی در این زمینه باید همچنان آماده باشند.
در اسرائیل نیز ژاک نریا، مقام پیشین سازمان اطلاعات نظامی این کشور، هشدار داد دور دوم جنگ این کشور و جمهوری اسلامی در راه است.
شانزدهم شهریور، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، گفت وضعیت «نه جنگ، نه صلح» که اکنون وجود دارد، «فضای خوبی نیست» و «ضرر و خطر دارد».
دائمی گفت ایران یکی از کانونهای اصلی بحران کاهش منابع آب شیرین است و افزود بخش عمده حجمی که از ذخایر راهبردی آب زیرزمینی برداشته شده، غیرقابل تجدید است.
حسین ظفری، سخنگوی مدیریت بحران کشور، نیز سهشنبه ۲۰ در مصاحبهای تاکید کرد با توجه به برداشتهای زیاد از منابع آب زیرزمینی و شرایط نامناسب سدها، حتی در صورت وقوع بارشهای نرمال نیز تنها بخشی از کسری منابع آبی جبران خواهد شد.
او گفت استانهای شرقی کشور شامل سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی و جنوب استان خراسان رضوی و شمال هرمزگان بیشترین تنش آبی و خشکسالی را طی سال گذشته داشتهاند.
سایت خبری رکنا ۱۹ آبان گزارش داد تعداد چاههای آب در ایران با یک میلیون حلقه فعال و غیرفعال، ۲.۵ برابر کل کشورهای خاورمیانه است؛ موضوعی که نشان میدهد آخرین ذخایر آبهای زیرزمینی کشور در حال نابودی است.
عبدالجلال ایری، سخنگوی کمیسیون عمران مجلس، نیز ۱۹ آبان در صحن علنی مجلس درباره بحران آب هشدار داد و گفت منابع آب تجدیدپذیر کشور حدود ۳۱ درصد کاهش یافته است.
خشکسالی بیسابقه در پایتخت
در روزهای اخیر، ابعاد تازهای از بحران کمآبی در ایران آشکار شده و این وضعیت زنگ خطر جدی را برای زندگی روزمره مردم و تداوم فعالیت بسیاری از صنایع به صدا درآورده است.
مسعود پزشکیان ۱۵ آبان گفت اگر در آذرماه باران نبارد، آب در تهران جیرهبندی خواهد شد و اگر باز هم باران نبارد، باید برای تخلیه تهران اقدام کرد.
مهدی پیرهادی، رییس کمیسیون سلامت شورای شهر تهران، ۲۰ آبان در جلسه شورا، گفت در ۶۰ سال گذشته سابقه نداشته در مهر و آبان حتی یک قطره باران در پایتخت نبارد.
او همچون سایر مقامهای جمهوری اسلامی، مسئولیت ناکارآمدی حکومت در مدیریت بحران آب را گردن مردم انداخت و آنها را به «۱۰ درصد صرفهجویی بیشتر در مصرف» دعوت کرد.
عباس علیآبادی، وزیر نیرو، ۱۸ آبان از قطعی شبانه آب در کشور خبر داد و از مردم خواست ذخیرهساز خانگی نصب کنند.
اصغر جهانگیر، سخنگوی قوه قضاییه، در سخنانی وضعیت خشکسالی در کشور را «همچنان بحرانی» و نیازمند «تلاش همگانی» برای مدیریت صحیح منابع آبی توصیف کرد.
او گفت دولت موظف است نوسازی شبکههای توزیع آب شهری را به سرعت سامان دهد، زیرا هدررفت سالانه میلیونها متر مکعب آب آشامیدنی به دلیل فرسودگی لولهها و شبکه توزیع اتفاق میافتد.
هشدار درباره وضعیت سدها
با وجود هشدارهای مکرر متخصصان در طول سالها و دهههای گذشته، نظام حکمرانی آب در جمهوری اسلامی بهجای سرمایهگذاری و هزینهکرد در زیرساختها، به سدسازی و حفر چاههای عمیق مشغول شده و علت بحران را به کاهش بارشها تقلیل داده است.
محمد جوانبخت، معاون وزیر نیرو، ۲۰ آبان در کنفرانس مدیریت آب ایران، گفت در بسیاری از شهرها از جمله تهران، بندرعباس، تبریز و اراک، مخازن سدها تا حد بیسابقهای کاهش یافتهاند.
بهعنوان نمونه، سد کاظمی بوکان که معمولا بیش از یک میلیارد مترمکعب آورد سالانه داشت، امسال دو سم کاهش داشت و تنها ۳۰۷ میلیون مترمکعب ورودی آب را تجربه کرد.
به گفته او، در سد دوستی، تامینکننده اصلی آب مشهد نیز موجودی به کمتر از پنج درصد ظرفیت رسیده و در وضعیتی بحرانی است.
حسین اسماعیلیان، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد، دومین شهر بزرگ ایران از نظر جمعیت، نیز ۱۸ آبان اعلام کرده بود ذخیره آب سدهای تامینکننده این شهر به کمتر از سه درصد رسیده است.
وضعیت بحرانی تالابها و دریاچهها
خشکسالی و کمبود آب علاوه بر زندگی روزمره شهروندان، حیات منابع طبیعی مانند دریاچهها و تالابها را هم در ایران به خطر انداخته است.
سخنگوی مدیریت بحران کشور گفت با انتقال آب از طالقان به تهران، بخشی از تنش آبی کاهش یافته است، اما هشدار داد وضعیت فعلی دریاچه ارومیه مطلوب نیست.
سعید عیسیپور، مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه، نیز ۲۰ آبان گفت بدون اصلاح مدیریت آب، «دریاچه ارومیه به زودی از نقشه ایران حذف میشود».
او هشدار داد دریاچه ارومیه، به مرز نابودی رسیده است.
به گفته این مقام مسئول، حجم آب دریاچه اکنون به کمتر از ۴۰ میلیون مترمکعب کاهش یافته و نشانههای فاجعه زیستمحیطی بیش از هر زمان دیگری نمایان شده است.
در همین روز، موسی مدحجی، رییس اداره احیای تالابهای خوزستان، در مصاحبهای ۵۸ درصد تالاب شادگان خشک شده است.
به گفته این مقام ادارهکل حفاظت محیط زیست، بخشهای جنوبی و غربی تالاب هم که شیب بالاتری دارند، تقریبا خشک هستند.
او افزود تالابهای خوزستان طی سال جاری، از مهرماه تاکنون بدترین شرایط آبی را داشتهاند.
