در چارچوب تلاشهای مقامات جمهوری اسلامی برای پرهیز از رویارویی نظامی با ایالات متحده و ارائه امتیازهای اقتصادی در این راستا، «یک مقام ارشد» حکومت در مصاحبه با خبرگزاری رویترز از امکان فعالیت شرکتهای آمریکایی در طرحهای نفت و گاز ایران خبر داد.
او یکشنبه سوم اسفند گفت «شرکتهای آمریکایی میتوانند همواره بهعنوان پیمانکار در میادین نفت و گاز ایران مشارکت کنند»، اما «ایران کنترل منابع نفتی و معدنی خود را به آمریکا واگذار نخواهد کرد».
در گزارش رویترز به نام این مقام جمهوری اسلامی اشارهای نشده است.
این نخستین بار نیست که مقامهای حکومت ایران در روزهای اخیر از ارائه مشوقهای اقتصادی به ایالات متحده سخن میگویند.
پیشتر در ۲۶ بهمن، حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد برای «پایداری» هرگونه توافق احتمالی میان دو طرف، باید منافع اقتصادی آمریکا در آن لحاظ شود.
به گفته او، واشینگتن در توافق هستهای پیشین از نظر اقتصادی سود نبرد، اما «این بار برای پایداری توافق، ضروری است که آمریکا نیز بتواند در حوزههایی با بازده اقتصادی بالا و سریع بهرهمند شود».
قنبری ادامه داد: «منافع مشترک در حوزههای نفت و گاز، میادین مشترک، سرمایهگذاریهای معدنی و حتی خرید هواپیما در متن مذاکرات گنجانده شده است.»
اختلاف درباره «دامنه و سازوکار رفع تحریمها»
رویترز در ادامه به نقل از مقام ارشد حکومت ایران گزارش داد جمهوری اسلامی و آمریکا در خصوص «دامنه و سازوکار رفع تحریمها» اختلاف نظر دارند.
این مقام جمهوری اسلامی اعلام کرد «گفتوگوهای غیرمستقیم» تهران و واشینگتن اوایل ماه مارس (اواسط اسفند) برگزار میشود و امکان دستیابی به یک «توافق موقت» وجود دارد.
او از رویکرد «جدی» جمهوری اسلامی در مذاکرات هستهای با ایالات متحده خبر داد و افزود تهران میتواند «ترکیبی از صادرات بخشی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا، کاهش سطح خلوص آن و تشکیل یک کنسرسیوم منطقهای» را مدنظر قرار دهد.
او در عین حال تاکید کرد «حق» جمهوری اسلامی برای غنیسازی اورانیوم در چارچوب پیمان انپیتی باید به رسمیت شناخته شود.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، دوم اسفند در مصاحبه با فاکسنیوز گفت دونالد ترامپ خطوط قرمز مشخصی برای مذاکره با تهران تعیین کرده که شامل «غنیسازی صفر» و «بازگشت» ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی است.
او اضافه کرد: «آنها میگویند برنامهشان صرفا غیرنظامی است، اما در عین حال تا سطحی بسیار فراتر از نیاز یک برنامه هستهای غیرنظامی غنیسازی کردهاند. این میزان به ۶۰ درصد رسیده است. احتمالا تنها یک هفته با در اختیار داشتن مواد لازم برای ساخت بمب در مقیاس صنعتی فاصله دارند. این واقعا خطرناک است.»
بر اساس این گزارش که شامگاه شنبه دوم اسفند با عنوان «درد بیدرمان گرانی دارو» منتشر شد، هرگونه تغییر احتمالی در نرخ ارز دارو میتواند بهطور مستقیم بر وضعیت بیماران اثر بگذارد و در این شرایط، چشمانداز مبهم قیمت دارو برای سال آینده به نگرانیها در میان بیماران و کارشناسان حوزه سلامت دامن زده است.
پیام ما نوشت هرچند فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی، پیشتر اعلام کرد هنوز تصمیم جدیدی در خصوص ارز دارو اتخاذ نشده، اما بر پایه گزارشها، «سرنوشت ارز ۲۸۵۰۰ تومانی دارو به اما و اگر رسیده است».
یونس عرب، مدیرعامل انجمن تالاسمی، در مصاحبه با این روزنامه، با اشاره به افزایش چندبرابری قیمت داروهای بیماران خاص گفت برخلاف اظهارات مقامهای حکومت، «شواهد میدانی و تصمیمهایی که طی ماههای گذشته گرفته شده، نشان میدهد حذف تدریجی ارز ترجیحی دارو در حال اجراست».
عرب به چالشهای جدی شهروندان ایرانی در تامین هزینههای دارو پرداخت و هشدار داد دولت تاکنون «برنامه روشنی» درباره نحوه مدیریت سهم پرداختی خانوارها پس از حذف ارز ترجیحی ارائه نکرده و این ابهام بر نگرانیها افزوده است.
پیام ما به نقل از مدیرعامل انجمن تالاسمی اضافه کرد: «تاخیر در تخصیص ارز به برخی داروهای حیاتی طی ماههای گذشته، خطر کمبود داروهای استراتژیک را افزایش داده و فاصله زمانی میان تخصیص ارز و رسیدن دارو به بیماران طولانی است.»
در سالهای اخیر، پیامدهای بحران اقتصادی، فساد و سوءمدیریت ساختاری به بخش درمان نیز سرایت کرده و کارآمدی پوشش بیمهای، بهویژه برای اقشار کمبرخوردار، تضعیف شده است؛ بهگونهای که بیماران ناچارند سهم قابل توجهی از هزینههای درمان را خود پرداخت کنند.
آزادسازی نرخ ارز و تشدید چالشهای بیمهها
همایون سامهیح، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، در مصاحبه با پیام ما به سیاستهای ارزی مبهم دولت در حوزه دارو اشاره کرد و گفت در بودجه ۱۴۰۵، حدود سه میلیارد دلار برای دارو و تجهیزات پزشکی تخصیص داده شده، اما «مشخص نیست این مبلغ با چه نرخی محاسبه و چگونه توزیع میشود».
او اضافه کرد: «درصورت آزادسازی ارز، بیمهها با چالشهای مالی جدیتری روبهرو خواهند شد و اگر مطالبات داروخانهها بهموقع پرداخت نشود، این مساله زنجیروار بر تولیدکنندگان و کل صنعت دارو اثر منفی میگذارد».
هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان ایران، نیز در گفتوگو با پیام ما هشدار داد فشارهای اقتصادی در کشور بهحدی رسیده است که برخی بیماران ناچارند داروهای خود را بهصورت ناقص تهیه یا حتی روند درمان را نیمهکاره رها کنند.
بحران اقتصادی ناشی از ناکارآمدی جمهوری اسلامی بهویژه در ماههای اخیر آینده سلامت و درمان کشور را با تهدید جدی روبهرو کرده است.
طاهر موهبتی، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت بهداشت، یکشنبه سوم اسفند از بدهی انباشته ۱۸۰ هزار میلیارد تومانی نظام سلامت ایران خبر داد و اذعان کرد هرچند «تسویه بدهیهای بیمهای» در دستور کار قرار دارد، اما علیرغم پیشبینی بودجه ۸۰ هزار میلیارد تومانی، تنها یکهشتم این مبلغ محقق شده است.
۲۴ آذر، پرویز احمد پنجکی، عضو کانون عالی بازنشستگان تامین اجتماعی، هشدار داده بود افزایش هزینههای درمان و ناکارآمدی بیمههای پایه و تکمیلی، بسیاری از بازنشستگان و سالمندان را در موقعیتی قرار داده که برای ادامه درمان، ناچار به فروش خانه و داراییهای خود شدهاند.
اعتماد یکشنبه سوم اسفند نوشت: «با توجه به لغو پروازهای بينالمللی بر فراز آسمان ايران تا مدت نامعلوم، قطع اينترنت و ناممكن شدن ثبت سفر و همچنين قرار گرفتن نام ايران در ليست قرمز ۲۵ كشور بهعنوان مقصد ناامن، هيچ معلوم نيست اولين گردشگر فرهنگی چه زمانی پا به خاك ايران خواهد گذاشت.»
بر اساس این گزارش، در مقطع کنونی تنها پروازهای امارات متحده عربی، قطر و ترکیه در آسمان ایران تردد دارند که شمار آنها در هفتههای اخیر به شکل قابل توجهی کاهش یافته؛ این در حالی است که شرکتهای هواپیمایی ایرانی «امكان پرواز به مسافتهای دورتر ندارند».
اعتماد افزود تاکنون کشورهای مختلفی از جمله ژاپن، آمریکا، کره جنوبی، لهستان، فرانسه، آلمان، هلند، اسپانیا، کانادا، صربستان، هند و استرالیا از شهروندان خود خواستهاند از سفر به ایران خودداری کنند یا در صورت حضور در ایران، هرچه سریعتر از این کشور خارج شوند.
در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره حمله احتمالی آمریکا به مواضع جمهوری اسلامی شدت گرفته است. پایگاه خبری اکسیوس شامگاه دوم اسفند به نقل از لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه، گزارش داد برخی اطرافیان دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، به او توصیه کردهاند جمهوری اسلامی را هدف قرار ندهد.
گراهام در عین حال تاکید کرد پس از سفر اخیر خود به منطقه، به این نتیجه رسیده که اکنون فرصت «ایجاد یک تغییر تاریخی در ایران» فراهم شده است.
نوروز ۱۴۰۵، بدون گردشگر خارجی
روزنامه اعتماد در ادامه نوشت راهنمایان تور براي تعطيلات نوروز ۱۴۰۵ كه «مهمترين پيك سفر در ايران» به شمار میآید، «هيچ درخواستی از تور ورودی و داخلی و رزرو هتل دريافت نكردهاند».
بر اساس این گزارش، «حتي همان تعداد معدود» گردشگران خارجي هم كه پيش از اعتراضات اخیر قصد داشتند بهصورت انفرادی به ایران سفر کنند، «بهدليل لغو پروازهای بينالمللی به مقصد ايران تا نيمه يا اواخر فروردين ۱۴۰۵، از سفر منصرف شده و مقاصد ديگری را انتخاب كردهاند».
یک راهنمای تور در مصاحبه با اعتماد، بیثباتیهای سیاسی و اجتماعی را دلیل اصلی رکود صنعت گردشگری ایران دانست و گفت: «بعد از شليك به هواپيماي اوكراينی در دی ۱۳۹۸ گردشگری ايران جايگاه خودش را از دست داد و تمام فعالان گردشگری اذعان دارند كه از دی ۱۳۹۸ گردشگری در ايران تمام شد.»
او افزود: «البته در اين سالها، مسافر چينی و روسی و ترك به ايران میآمد، ولی ورود گردشگر از اروپا و آمريكا و حتی شرق اسيا به صفر رسيد.»
این اظهارات در شرایطی مطرح میشوند که رضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگ و گردشگری، ۳۰ مهر گفته بود گردشگری ایران «در حال بازگشت به شرایط عادی» است.
پیشتر در شهریورماه، وبسایت «تراول اَند تور ولد»، رسانه حوزه گردشگری جهانی، گزارش داده بود جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه، شروط سختگیرانهای برای ویزای گردشگران خارجی وضع کرده است.
«شکست بیسابقه» گردشگری داخلی
روزنامه اعتماد در ادامه گزارش خود به نقل از فعالان گردشگری نوشت رکود این صنعت تنها به کاهش ورود گردشگران خارجی محدود نمیشود، بلکه شهروندان ایرانی نیز در پی تشدید فشارهای اقتصادی و کاهش توان مالی، از سفر و استفاده از خدمات گردشگری صرفنظر کردهاند.
اعتماد افزود: «شهروندان داخل كشور بهدليل گرانی هزينههای زندگی، سفر را از سبد هزينههایشان حذف كردهاند و بنابراين، گردشگری داخلی هم با شكستی بیسابقه نسبت به تمام سالهای اخير مواجه شده است.»
بهدنبال سیاستهای ناکارآمد جمهوری اسلامی در زمینههای اقتصادی، سیاست داخلی و سیاست خارجی طی دهههای اخیر، تورم افسارگسیخته زندگی شهروندان، بهویژه اقشار کمدرآمد، را بهشدت تحت تاثیر قرار داده، نرخ ارز در ایران سیر صعودی به خود گرفته و قیمت کالاهای اساسی با جهشی بیسابقه روبهرو شده است.
اردیبهشت ۱۴۰۳، مرکز پژوهشهای مجلس از کاهش شدید هزینههای سفر و تفریح در سبد خانوارهای ایرانی خبر داده بود.
آکسیوس در گزارشی که بامداد یکشنبه سوم اسفند، انتشار یافت، نوشت که گراهام، سناتور جمهوریخواه، به این رسانه گفته است: «نگرانیها درباره عملیاتهای نظامی بزرگ در خاورمیانه را با توجه به درگیریهای گذشته درک میکنم. با این حال، به نظر میرسد صداهایی که علیه درگیر شدن هشدار میدهند، پیامدهای مهار نکردن شر را نادیده میگیرند.»
او در این گفتوگو بر موضع اخیر خود درباره ایران تاکید کرده و افزوده است که پس از سفر اخیر خود به منطقه، به این نتیجه رسیده که اکنون فرصت «ایجاد یک تغییر تاریخی در ایران» فراهم است.
گراهام وضعیت فعلی در دولت آمریکا و در میان اطرافیان رییسجمهوری این کشور را اینطور ارزیابی کرد: «از نظر من صداهای مخالف درگیر شدن و آنهایی که از خطرات مرتبط با اقدام قاطع قاطع علیه حکومت ایران میگویند، بهطور فزایندهای بلندتر شدهاند. زمان نشان خواهد داد که این وضعیت چگونه پیش خواهد رفت.»
اکسیوس همچنین نوشت در حالی که دو ناو هواپیمابر و صدها جنگنده برای آنچه میتواند یک عملیات نظامی بزرگ باشد در حال آمادهسازی در منطقه هستند، اما تیم رییسجمهوری ایالات متحده همزمان در مذاکره با ایران نوعی انعطاف محدود از خود نشان میدهد.
دلایل مخالفت با حمله تا حدی روشن است، اما هویت مخالفان نه!
اکسیوس نوشته است که «برخی مشاوران ترامپ و برخی افراد حلقه نزدیک به او» درباره «خردمندانه بودن حمله» تردید دارند و به او توصیه میکنند از تهدید نظامی صرفا برای امتیازگیری از جمهوری اسلامی استفاده کند، اما به هویت این مشاوران و نزدیکان اشاره نشده است.
ژاپنتایمز نیز در گزارشی که شامگاه شنبه دوم اسفند منتشر شد نوشت که هرچند به نظر میرسد ترامپ، به «جنگ با جمهوری اسلامی» تمایل دارد اما مشاورانش درباره نگرانیهای اقتصادی رایدهندگان به او هشدار میدهند.
این رسانه به نقل از یک مقام ارشد کاخ سفید و بدون اشاره به هویت او نوشت که با وجود لفاظیهای جنگطلبانه ترامپ، هنوز «حمایت یکپارچهای» در داخل دولت برای پیشبرد حمله به ایران وجود ندارد.
این منبع مهمترین دلیل این مخالفتها را نگرانی بابت پایگاه رای جمهوریخوان در انتخاباتهای پیشِ رو در ایالات متحده خواند و نوشت: «دستیاران ترامپ همچنین به ضرورت اجتناب از ارسال پیامی حاکی از بیتوجهی به رایدهندگان مردد که بیشتر نگران اقتصاد هستند، توجه دارند.»
آموس یادلین، رییس پیشین اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل که در زمره افرادی است که تقابل میان آمریکا و جمهوری اسلامی را «قریبالوقوع» میداند، به تایمز اسرائیل گفت که هرچند رییسجمهوری ایالات متحده «بسیار مصمم» اما «بسیاری با حمله مخالفند.»
او افزود: «دقیقا روشن نیست که پنتاگون میخواهد با این حمله به چه چیزی دست یابد. یک ابرقدرت ظرف چند روز به جنگی وارد نمیشود. یک مسیر دیپلماتیک وجود دارد که باید تا پایان طی شود.»
کرت میلز، مدیر اجرایی مجله «امریکن کانسرواتیو» که یک ملیگرای محافظهکار و مخالف مداخلهگری نظامی گسترده آمریکا در جهان است، شنبه دوم اسفند به واشینگتنپست گفت که هرچند آنهایی که در ماه ژوئن (جنگ ۱۲روزه اسرائیل و آمریکا علیه جمهوری اسلامی) مخالف جنگ بودند، «هنوز هم مخالفاند»، اما مخالفت «بسیار شدید» هم در جناح راست دیده نمیشود زیرا مردم میبینند که ترامپ از تمام کارزارهای نظامی جان سالم به در برده و هزینه سیاسی و اقتصادی چندانی به کشور تحمیل نشده است، بنابراین سیاست کلی این است که «فعلا هشدار زودهنگام ندهید».
اسرائیل هیوم در گزارشی که شنبه دوم اسفند انتشار یافت، این مجادله را سبب عمیقتر شدن شکافها خواند و افزود که هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی به آمریکا گفتهاند تنها در صورت دستیابی به توافق هستهای و رفع تحریمها حاضرند درباره دیگر مسائل مد نظر واشینگتن مذاکره کنند.
این رسانه همچنین نوشت که جمهوری اسلامی پس از مذاکرات ژنو از طریق عمان، در پاسخ به نارضایتی مذاکرهکنندگان آمریکایی، پیام دیگری به ایالات متحده فرستاد و از آمادگی خود برای «انعطاف بیشتر در برنامه هستهای» خبر داد، مشروط بر اینکه اجازه داشته باشد تاسیسات غنیسازی اورانیوم و سانتریفیوژها را در خاک ایران حفظ کند.
دور دوم مذاکرات تهران و واشینگتن در ژنو با میانجیگری عمان ۲۸ بهمن پایان یافت. نیویورکتایمز ۲۹ بهمن به نقل از «سه مقام ایرانی مطلع از مذاکرات ژنو»، مفاد توافق ارائه شده از سوی جمهوری اسلامی در این جلسه را شامل ارائه مشوقهای مالی و فرصتهای سرمایهگذاری و تجاری برای آمریکا از جمله در صنایع مرتبط با نفت و انرژی، آمادگی برای تعلیق غنیسازی سه تا پنج ساله و سپس پیوستن یه یک کنسرسیوم منطقهای برای غنیسازی در سطح غیرنظامی، رقیق کردن ذخایر اورانیوم در داخل و در حضور بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در مقابلِ لغو تحریمهای مالی و بانکی و پایان ممنوعیت فروش نفت اعلام کرد.
همزمان با انتشار این گزارش در اسرائیلهیوم، خبرگزاری رویترز به نقل از عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نوشت که تهران طی دو تا سه روز آینده پیشنویس پیشنهاد هستهای متقابل خود را برای بررسی در اختیار مقامهای عالی حکومت ایران میگذارد تا پس از دریافت پاسخ مثبت از سوی آنها به مذاکرهکنندگان آمریکایی تحویل شود.
عراقچی همچنین افزود که احتمال دارد حدود یک هفته دیگر گفتوگوها میان جمهوری اسلامی و آمریکا از سر گرفته شود.
این در حالی است که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ۱۰ تا ۱۵ روز برای حصول توافق با جمهوری اسلامی در نظر گرفته و به آنها پیام داده است که در غیر این صورت «با اتفاقهایی بسیار بد» روبهرو خواهند شد.
در اسرائیل درباره حمله چه میگویند؟
در حالی که مذاکرات ادامه دارد، مقامهای آمریکایی و اسرائیلی از احتمال استفاده از گزینه نظامی سخن میگویند. مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، شنبه دوم اسفند در گفتوگو با رسانه نیوزمکس به جمهوری اسلامی هشدار داد که باید ترامپ را «هم در مذاکره و هم در استفاده از زور» جدی بگیرد. او افزود: «شاید جنگ تنها راهی باشد که ایران میزان جدیت آمریکا را درک کند.»
او تاکید کرد ترامپ خواهان «توقف غنیسازی اورانیوم، کنار گذاشتن برنامه موشکهای بالستیک و پایان جاهطلبیهای هستهای ایران» است و در عین حال از «مسیر خروج دیپلماتیک» سخن گفت. هاکبی همچنین به استقرار گسترده نیروهای نظامی آمریکا در منطقه اشاره کرد و آن را بزرگترین تمرکز نظامی از سال ۲۰۰۳ تا کنون توصیف کرد.
از سوی دیگر، به گزارش اسرائیلهیوم، مقامها در این کشور برآورد میکنند که ایران تلاش خواهد کرد با ارائه پیشنهادهای بیشتر در موضوع هستهای، زمان بخرد، اما نخواهد توانست شکافها با آمریکا را پر کند.
یک منبع اسرائیلی به این رسانه گفت: «فنر در حالت فشرده قرار دارد و آمادگی نیروهای آمریکا برای یک حمله کامل بالا است، اما در روزهای آینده دستور آغاز عملیات صادر نخواهد شد.»
ترامپ و خطر ریزش رای در انتخابات میاندورهای در صورت جنگ با ایران
داخل آمریکا، محاسبات سیاسی نیز بر تصمیمگیری درباره ایران سایه انداخته است. ژاپنتایمز در گزارشی که شامگاه شنبه ۲ اسفند منتشر شد نوشت که هرچند به نظر میرسد ترامپ، به «جنگ با جمهوری اسلامی» تمایل دارد اما مشاورانش درباره نگرانیهای اقتصادی رایدهندگان به او هشدار میدهند.
یک مقام ارشد کاخ سفید به این رسانه گفت که با وجود لفاظیهای جنگطلبانه ترامپ، هنوز «حمایت یکپارچهای» در داخل دولت برای پیشبرد حمله به ایران وجود ندارد.
این مقام که به دلیل نداشتن مجوز برای صحبت با رسانهها نخواست نامش فاش شود، افزود دستیاران ترامپ همچنین به ضرورت اجتناب از ارسال «پیامی حاکی از بیتوجهی» به رایدهندگان مردد که بیشتر نگران اقتصاد هستند، توجه دارند.
این رسانه به نقل از فردی که در جلسهای با حضور مشاوران ترامپ و استراتژیستهای جمهوریخواه در کاخ سفید حضور داشته، نوشت که مشاوران کاخ سفید و مسئولان کارزار انتخاباتی جمهوریخواهان میخواهند ترامپ بر اقتصاد متمرکز بماند.
به گفته او این نکته در نشست توجیهی خصوصی که هفته گذشته با حضور شمار زیادی از وزرای کابینه و بدون حضور ترامپ برگزار شد، بهعنوان مهمترین موضوع انتخاباتی مورد تاکید قرار گرفت.
یک مقام دوم کاخ سفید، در پاسخ به پرسشهای مربوط به این گزارش، گفت دستور کار سیاست خارجی ترامپ «بهطور مستقیم به دستاوردهایی برای مردم آمریکا تبدیل شده است.»
او افزود: «تمام اقدامات رییسجمهوری، اصل "اول آمریکا" را در اولویت قرار میدهد؛ چه از طریق افزایش امنیت در جهان و از طریق دستاوردهای اقتصادی داخلی.»
گادفری، استراتژیست جمهوریخواه، نیز گفت رایدهندگان مستقل که نقشی تعیینکننده در تعیین نتیجه انتخاباتهای پیشِ رو در آمریکا دارند، نحوه برخورد ترامپ با ایران را بهدقت زیر نظر خواهند داشت.
او تاکید کرد که این گروه، در کنار پایگاه سنتی رایدهندگان به ترامپ در انتظار ارائه استدلال از سوی رییسجمهور درباره هر تصمیم در قبال ایراناند.
