ایراناینترنشنال
در اورنج کانتی در ایالت کالیفرنیا، هر صبح آتش کوچکی روشن میشود و غروب همانروز، همراه با پایان کاری مرکز زرتشتیان به اجبار خاموش میشود درست برعکس آتش اتشکدههای یزد و تهران که به گفته موبدان قرنهاست خاموش نشدهاند.
در سالهای اخیر، مهاجرت زرتشتیان به خارج از ایران و بیش از همهجا به آمریکا شدت گرفته است و اکنون ایالات متحده پذیرای نزدیک به ۲۰ هزار زرتشتی است که با وجود محدودیتهای قانونی میکوشند سنت روشن نگهداشتن «آتش مقدس» را زنده نگه دارند.
اما برای زرتشتیان طنز تلخ این است که قوانین شهری آمریکا با «آتش همیشه روشن» به راحتی کنار نمیآید. این مساله و کمبود موبدان و هزینههای بالای ساخت آتشکده با استانداردهای آمریکا، باعث شده مهاجران به آتش کوچکی که با گاز شهری روشن میشود، بسنده کنند.
موبد اشکان باستانی، نوه آخرین موبد موبدان ایران که ۲۰ سالی از مهاجرتش میگذرد و ساکن اورنج کانتی است به ایراناینترنشنال گفت: «آتش را فقط در ساعاتی که در مرکز حضور داریم، روشن میکنیم. چارهای نیست. ما همراه با زمان و مکان تغییر میکنیم.»
مهاجرت زرتشتیان، که از کمجمعیتترین گروههای مذهبی در ایران هستند شاید بیشتر از اقلیتهای مذهبی دیگر، به معنای از دست دادن ریشهها و آیینهایشان باشد.
مهاجرت انتخاب ما نبود
پس از انقلاب ۵۷، با آغاز مصادره اموال شخصی و شرکتهای متعلق به برخی چهرههای زرتشتی و همچنین دشوار شدن زندگی زیر سایه قوانین اسلامی که بر تمام ابعاد زندگی اجتماعی حاکم شد، موج مهاجرت زرتشتیان از ایران شکل گرفت.
پدربزرگم وقتی در کوچهپسکوچههای باریک یزد راه میرفت، عادت داشت هر چند قدم یکبار برگردد و پشت سرش را نگاه کند. او از سایهها میترسید. پدربزرگم میگفت وقتی ۱۰ سالش بود و ندانسته روی زمین کشاورزی همسایه مسلمان راه رفت، پایش را به فلک بستند. بار دیگر در دهه چهارم زندگی، در بازار پسته از پشت سر به او حمله کردند چرا که به گفته آنها ورود یک گبر (واژه توهینآمیز برای زرتشتیان) به بازار خوش یمن نبود.
در ایران پس از انقلاب ۵۷، برای همهچیز از سرشماری جمعیت تا ثبتنام در مدرسه، دانشگاه و فرمهای اشتغال، مذهب آدم را میپرسند. مذهب او برگ ورودش به مکانهای خاص است و از همان ابتدا مشخص میشود تا کجاها میتواند بلندپروازی کند و کجاها مرز عبورناپذیر او خواهند بود. یک اقلیت مذهبی یاد میگیرد در سکوت و حاشیه زندگی کند و در این مسیر، بسیاری رفتن را به ماندن ترجیح میدهند.
این مهاجرتها تا اواخر دهه هفتاد شمسی به صورت فردی و خانوادگی انجام میشد اما از آن زمان و با کمک سازمان غیردولتی HIAS (هایاس) شکلی سازمانیافته پیدا کرد و تا سال ۱۳۹۵، پیش از شروع نخستین دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ، صدها زرتشتی ایران را به مقصد آمریکا ترک کردند.
این موج مهاجرت زرتشتیها به آمریکا در سال ۲۰۲۴ و در پرتو نگرانی از سختتر شدن قوانین مهاجرتی در صورت انتخاب مجدد ترامپ به ریاستجمهوری این کشور بار دیگر شدت گرفت و گروه دیگری از زرتشتیان با کمک تشکلی دیگر خارج شدند.
کاهش جمعیت و زادو ولد
در سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۷۵، جمعیت زرتشتیان نزدیک به ۲۸ هزار نفر عنوان شد. ده سال بعد، در سال ۱۳۸۵، این تعداد ۱۹ هزار و ۸۲۳ نفر و در آخرین سرشماری در سال ۱۳۹۵، جمعیت زرتشتیان ۲۳ هزار و ۱۰۹ نفر اعلام شد.
با این حال، خود زرتشتیان معتقدند جمعیتشان بسیار کمتر از این تعداد است.
یکی از اعضای سابق انجمن زرتشتیان تهران، که خواست نامش محفوظ بماند، در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت: «خیلی از مسلمانان علاقهمند به دین زرتشت، در زمان سرشماری ملی، مذهب خود را زرتشتی عنوان میکنند و از طرف دیگر مسئولان زرتشتی از ترس فشارهای بیشتر حکومت، درباره رقم واقعی جمعیت اظهارنظر نمیکنند، چون میخواهند نشان دهند که زیاد هستند. لابد جمعیت زیاد یکجور نمایش قدرت است اما خودمان میدانیم خیلی کمتر از اینها هستیم.»
این عضو سابق انجمن گفت: «در ایران خانوادههای زرتشتی مثل بقیه جامعه به دلایل اقتصادی علاقهای به بچهدار شدن ندارند. اما برعکس مهاجرانمان از بزرگ کردن ابعاد خانوادههایشان هراسی ندارند.»
همچنین روانشاد کوروش نیکنام، موبد و نماینده سابق زرتشتیان در مجلس شورای اسلامی، در تیر ۱۳۹۴ به سایت امنیتی دیدهبان وابسته به وزارت اطلاعات گفته بود تعداد زرتشتیان ایران در سی سال گذشته به نصف کاهش یافته است. او یکی از دلایل کاهش جمعیت را علاوه بر مهاجرت، عدم رغبت به فرزندآوری در ایران دانسته بود.
و افشین نمیرانیان، فرنشین انجمن زرتشتیان تهران، در تاریخ ۱۰ فروردین ۱۴۰۲ گفته بود جمعیت زرتشتیان ایران یکسوم تا یکچهارم شده است.
زرتشتیان در آمریکا
از آنجا که در سرشماری رسمی آمریکا مذهب افراد ثبت نمیشود، آمار دقیق و رسمی از تعداد زرتشتیان در آمریکا وجود ندارد. فدراسیون جهانی زرتشتیان جمعیت را ۱۰ تا ۱۵ هزار نفر و انجمن زرتشتیان شمال آمریکا حدود ۲۰ هزار زرتشتی (ایرانی و پارسی هند) تخمین میزند.
اکثر آنها در کالیفرنیا ( لسآنجلس، اورنج کانتیو سندیگو) و تعدادی هم در جاهای مانند نیویورک و تگزاس ساکن هستند.
متمولان زرتشتی که تعدادشان کم نیست، با کمکهای خود مراکز گردهمایی و معابدی را در این شهرها ایجاد کردهاند. با این حال پارسیان هند که وضعیت مالی بهتری دارند، در هیوستون آتشکدهای با مجمع واقعی آتش ساختهاند.
جزیرههای کوچک
مهاجرت فقط ترک خانه و شهر نیست؛ معنایش ترک آیینها و جمعهای کوچک خانوادگی است.
در آمریکا، که هر ایالتش به اندازه چند کشور فاصله دارد، شانس گردهم آمدن و بهجا آوردن آداب و رسوم آنقدر اندک است که بسیاری پس از مهاجرت چارهای جز زندگی با خاطرات خوش از ایران ندارند و زرتشتی بودن خود را در چیدمان سفرههای هفتسین یا مراسمهای شخصیتر مثل عروسی و عزاداری محدود میکنند.
آناهیتا، زرتشتی ساکن نبراسکا، میگوید: «از وقتی به اینجا آمدم، در هیچ مراسم زرتشتی شرکت نکردم. حتی فکر نمیکنم زرتشتی دیگری در این ایالت باشد. دلم برای جمعهای کوچکمان در ایران تنگ شده است.»
البته وضعیت در برخی از نقاط کالیفرنیا بهتر است. موبد اشکان باستانی میگوید: «ما در مرکز زرتشتیان اورنجکانتی کلاسهای آموزش بایستههای دینی را برای کودکان برگزار میکنیم. تمام جشنها و سنتها را برگزار میکنیم و ورود برای همه، فارغ از مذهب آزاد است. در برخی از جشنها که شناختهشدهتر هستند مثل مهرگان و سده، بسیاری از مسلمانان هم شرکت میکنند، غذای ما را میخورند و با ما میرقصند.»
زیر درخت فشارها
گاهی ترسهایی که در ما ریشه کردهاند، حتی با زندگی در یک منطقه آزاد هم رهایمان نمیکنند. بارها در ایران شنیدم که به زرتشتیان لقب محافظهکار داده میشود، اما این محافظهکاری به قدمت رنجهای داده شده میآید.
یکی از موبدان ساکن کالیفرنیا میگوید: «تا وقتی در ایران بودیم اجازه توضیح دادن درباره مذهب را به مسلمانان علاقهمند نداشتیم. اینجا هم، البته من و برخی از همکارانم، آیین بهجا آوردن تغییر مذهب را برای علاقهمندان انجام نمیدهیم. من این کار را نمیکنم چون هنوز مادر و برادرم در تهران هستند و نگرانم که آنها با آزار و اذیت حکومت مواجه شوند یا باقیمانده اموالمان مصادره شود. شاید هیچکدام از این ترسها اتفاق نیفتد، اما چه کنیم که این ترس را داریم، چون دیدهایم چه بر سر بقیه آمده است. پس حتی اینجا هم راحت نیستیم. این ترسی که زاده شده همیشه با من، با ما اقلیت، همراه است.»
سایهها
یکی از مسئولان جامعه زرتشتیان داخل ایران به ایراناینترنشنال گفت: «درک کلی جامعه نسبت به زرتشتیان تغییر کرده، دیگر واژههای نجس و آتشپرست را کمتر میشنویم اگرچه که هنوز برخی از مقامات حکومتی در اظهارنظرهای ما را شگفتزده میکنند و معلوم نیست که اینها هنوز معتقدند ما نجسایم یا برای نشان دادن قدرت این برچسبها را به ما میزنند. ما که خودمان هم نفهمیدیم اما دیگر برخی چیزها مثل سابق نیست.»
در نهایت، داستان مهاجرت زرتشتیان فقط جابهجایی جغرافیایی نیست؛ روایتی است از تلاش برای حفظ هویت، آیین و شعلهای که قرنهاست نماد زندگی و روشنی است. چه این آتش در یزد باشد، چه در کالیفرنیا و چه در دل تنهایی نبراسکا.
آتشی که هنوز هم، بیصدا، اما استوار، به سوی آسمان میرود.
بر اساس گزارش برخی سازمانهای حقوق بشری، این حکم در شرایطی صادر شده که روند دادرسی با سرعتی غیرمعمول، بدون حضور وکیل مدافع و بهصورت ویدیوکنفرانس برگزار شده است.
سازمان حقوق بشری ههنگاو جمعه سوم مرداد نوشت که طی روزها گذشته، درخشان زندانی سیاسی ۵۰ ساله و اهل بندرانزلی توسط شعبه یکم دادگاه انقلاب رشت به ریاست قاضی احمد درویشگفتار از بابت اتهام «بغی» به اعدام محکوم شده و این حکم پنجشنبه دوم مرداد از سوی مسئولان زندان لاکان رشت رسما به وی ابلاغ شده است.
تغییر عنوان اتهامی در هفتههای اخیر
یعقوب درخشان که در فروردین ۱۴۰۴ بازداشت شده بود، در ابتدا با اتهام «تبلیغ علیه نظام» در بازداشت موقت قرار داشت، اما در هفتههای اخیر، عنوان اتهامی او به «بغی» تغییر یافت.
او پیشتر در ۱۵ تیرماه ۱۴۰۳ از بابت اتهام تبلیغ علیه نظام بازداشت شده بود و پس از یک ماه با وثیقه و موقتا تا پایان مراحل دادرسی آزد شد.
پیشتر سایت حقوق بشری هرانا در گزارشی با استناد به بررسیهای خود نوشت در حال حاضر دستکم ۵۶ زندانی در زندانهای سراسر کشور با اتهامات سیاسی یا امنیتی، حکم اعدام دارند.
افزایش صدور و اجرای احکام اعدام
این چهارمین حکم اعدام برای فعالان سیاسی در استان گیلان طی یک سال گذشته است.
قاضی احمد خوشگفتار یکی از قاضیان بدنام دستگاه قضایی است که تنها در سال گذشته در استان گیلان برای سه فعال سیاسی دیگر به نامهای منوچهر فلاح، پیمان فرح آور و شریفه محمدی حکم اعدام صادر کرده است.
جمهوری اسلامی در تیرماه ۱۴۰۴ دستکم ۷۴ نفر را از طریق چوبههای دار در زندانهای سراسر ایران به دار آویخت.
قوه قضاییه در این مدت برای حداقل ۱۷ تن دیگر حکم اعدام صادر کرد و احکام مرگ دستکم دو تن دیگر در دیوان عالی کشور تایید شد.
خبرگزاری رویترز جمعه سوم مرداد به نقل از منابع دیپلماتیک نوشت کشورهای اروپایی تا پایان مرداد برای بازگشت به دیپلماسی ضربالاجل تعیین کردهاند.
بر اساس این گزارش آنها خواستار گامهای مشخص از سوی ایران شدهاند تا در صورت تحقق، امکان تمدید موقت این ضربالاجل تا شش ماه فراهم شود.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پس از این نشست گفت: «در این گفتوگوهای جدی، صریح و جزئی، دو طرف ایدههای مشخصی درباره رفع تحریمها و مسائل هستهای مطرح کردند.»
او با انتقاد از مواضع طرفهای اروپایی در قبال «جنگ اخیر علیه ملت ایران» افزود: «مواضع اصولی ایران از جمله در مورد سازوکار موسوم به اسنپبک بهطور شفاف ارائه شد و قرار شد مشورتها ادامه یابد.»
با نزدیک شدن به تاریخ ۲۶ مهر، قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت که مبنای حقوقی برجام بود منقضی میشود. بر اساس این قطعنامه، تحریمهای سازمان ملل علیه ایران تنها در صورتی بهطور خودکار بازمیگردند که یک طرف توافق دستکم ۳۰ روز قبل از پایان ضربالاجل، سازوکار اسنپبک را فعال کند.
دیپلماتها گفتهاند تهران باید در زمینههایی چون گفتوگو با آمریکا، همکاری کامل با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و تعیین تکلیف ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی که پس از حملات اخیر سرنوشت آن نامعلوم است، تعهداتی بدهد.
پیش از نشست استانبول، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی پیشنهاد تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ را «بیمعنا و بیپایه» خوانده بود.
همزمان رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گفت به ازسرگیری بازرسیها در ایران در سال جاری خوشبین است.
او در سنگاپور گفت: «باید درباره جزئیات فنی مذاکره کنیم. باید نظر ایران را درخصوص احتیاطهای مورد نظرش بشنویم و درباره روش اجرا به توافق برسیم.»
پیش از این، آمریکا پنج دور گفتوگو با ایران برگزار کرده بود. پس از حملات هوایی در خردادماه، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد که این حملات برنامه هستهای ایران را «نابود» کرده است.
به گزارش انبیسی نیوز، ارزیابی بعدی مقامهای آمریکایی نشان داد که فقط یکی از سه سایت هستهای هدف بهطور گسترده تخریب شده و دو سایت دیگر آسیب کمتری دیدهاند.
این در حالی است که عباس عراقچی وزیرخارجه جمهوری اسلامی ۳۰ تیر در بخشی از گفتوگوی خود با برت بِر، مجری برنامه «گزارش ویژه» خسارتهای وارد آمده به تاسیسات هستهای ایران در اثر حملات ماه گذشته آمریکا را «شدید» توصیف کرد.
عسکری در مصاحبه با خبرگزاری ایسنا گفت بنا بر اعلام سامانه پایش کیفی هوای کشور، در ساعت ۱۱ جمعه سوم مرداد شاخص کیفیت هوای اهواز بر اساس اندازهگیری ذرات معلق با اندازه ۲.۵ میکرون در ایستگاه پادادشهر ۲۷۲ میکروگرم بر مترمکعب بوده و هوای این شهر در وضعیت «بسیار ناسالم» و «بنفش» قرار دارد.
در ایستگاه نیوساید اهواز، استانداری خوزستان، معاون بهداشت دانشگاه جندی شاپور، مرکز بهداشت شرق اهواز و اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان نیز شاخص بهترتیب روی ۲۰۹، ۲۴۸، ۲۵۱، ۲۴۵ و ۲۵۱ میکروگرم بر مترمکعب قرار گرفت.
عسکری افزود هوای شهرهای رامهرمز، ماهشهر، خرمشهر، امیدیه و آغاجاری سوم مرداد در شرایط «ناسالم» و در محدوده هشدار «قرمز» قرار داشته است.
به گفته او، کیفیت هوا در شهرهای گتوند، ملاثانی، شوشتر، شادگان و بهبهان نیز در وضعیت «ناسالم برای گروههای حساس» و در محدوده «نارنجی» گزارش شده است.
طبق شاخص ۲.۵ میکرون، هوای اندیمشک، دزفول و باغملک در وضعیت «قابل قبول» و هوای اندیکا، لالی و دزپارت در شرایط «پاک» قرار دارد.
در سامانه شاخص کیفیت هوا، وضعیت ناسالم با رنگ قرمز، بسیار ناسالم با رنگ بنفش، و وضعیت خطرناک با رنگ قهوهای نمایش داده میشود.
افزایش دمای هوا
افزون بر بحران آلودگی هوا، گرمای شدید و قطع مکرر برق در جنوب ایران باعث نارضایتی شدید شهروندان شده است.
محمد سبزهزاری، مدیرکل هواشناسی خوزستان، از پیشبینی استقرار توده هوای گرم و روند افزایش دما در این استان خبر داد.
او با استناد به آخرین نقشههای پیشیابی هواشناسی گفت استقرار توده هوای گرم تا هفتم مرداد در خوزستان ادامه خواهد داشت و دمای هوا در اغلب مناطق استان، بهجز نواحی مرتفع شرقی و شمالی، به ۴۹ تا ۵۰ درجه سانتیگراد و حتی بالاتر خواهد رسید.
به گفته مدیرکل هواشناسی خوزستان، در شبانهروز گذشته رامشیر با ثبت دمای ۵۲.۲ درجه گرمترین و دزفول با ۲۵.۴ درجه خنکترین نقطه استان بودهاند.
همچنین دمای هوای اهواز در این بازه بین ۵۰.۱ و ۳۲.۹ درجه سانتیگراد در نوسان بوده است.
بقایی جمعه سوم مردادماه گفت: «اساسا وقتی اصل موضوع بازگرداندن تحریمها فاقد هرگونه دلیل و وجاهت قانونی و منطقی است و طرفهای اروپایی بهدلیل عملکردشان صلاحیت و مجوز چنین کاری ندارند، صحبت کردن از تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ را نیز بهطور مضاعف بیمعنا و بیمبنا میدانیم و با آن مخالفیم.»
او با انتقاد از «موضعگیری حمایتی» بریتانیا، فرانسه و آلمان از حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران، تروئیکای اروپایی را به «نقض مستمر تعهدات خود طبق برجام» متهم کرد و افزود این سه کشور «آگاهانه جایگاه خود بهعنوان مشارکتکننده برجام را مخدوش کردهاند و لذا دیگر صلاحیت حقوقی برای استفاده از، یا حتی تمدید، سازوکارهای برجامی که خود ناقض آن هستند ندارند».
پایگاه خبری فایننشالتایمز سوم مرداد گزارش داد در صورتی که جمهوری اسلامی با شروطی از جمله از سرگیری مذاکرات با واشینگتن و همکاری با بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی موافقت کند، فرانسه، بریتانیا و آلمان آمادهاند ضربالاجل بازگشت تحریمهای بینالمللی در قالب مکانیسم ماشه را به مدت چندماه تمدید کنند.
در صورت عدم تمدید این مهلت، کشورهای اروپایی باید تا اواسط سپتامبر (اواخر شهریور) درباره استفاده از مکانیسم ماشه در چارچوب برجام تصمیمگیری کنند، زیرا برخی مفاد این توافق ۲۶ مهر منقضی خواهند شد.
بقایی: اروپا از مذاکرات استانبول برای جبران گذشته استفاده کند
بقایی در ادامه اظهارات خود به آغاز مذاکرات نمایندگان جمهوری اسلامی و تروئیکای اروپایی در استانبول پرداخت و گفت این نشست «فرصت مغتنمی برای تصحیح نگاه و آزمونی برای واقعبینی آنها در خصوص موضوع هستهای ایران» است.
او خواستار آن شد که بریتانیا، فرانسه و آلمان «از این فرصت برای جبران رویکردهای غیرسازنده قبلی که موجب مخدوش شدن اعتبار و جایگاه مذاکراتی اروپا و تبدیل آن به بازیگر حاشیهای گردیده است، استفاده کنند».
پیشتر در دوم مرداد، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، با اشاره به آغاز مجدد مذاکرات با تروئیکای اروپایی گفت: «دنیا باید بداند که مواضع ما روشن است و هیچ تغییری نکرده است... غنیسازی ما ادامه پیدا خواهد کرد.»
این نخستین مذاکرات هستهای نمایندگان تروئیکای اروپایی و جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه به شمار میرود.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی، دوم مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت حکومت ایران در صورت برآورده شدن سه شرط، آماده مذاکره با آمریکاست.
او سه شرط تهران را «جلب اعتماد ایران، عدم استفاده از مذاکرات بهعنوان سکویی برای دستورکارهای پنهان مانند اقدام نظامی، و احترام و شناسایی حقوق ایران تحت معاهده عدم اشاعه شامل غنیسازی» عنوان کرد.
سفر معاون مدیرکل آژانس بینالمللی به ایران در هفتههای آینده
بقایی در ادامه سخنان خود، از سفر معاون مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران «طی چند هفته آینده» خبر داد و در عین حال تاکید کرد «هیچ برنامهای برای بازدید» از تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی که در حملات اخیر آمریکا و اسرائیل آسیب دیدهاند، در دستور کار قرار ندارد.
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی گفت: «هدف از این سفر، رایزنی جهت تنظیم شیوهنامه جدید برای همکاری ایران-آژانس است.»
او اضافه کرد: «مبنا و چارچوب تعامل ما با آژانس، قانون اخیر مصوب مجلس است که همکاری با آژانس را منوط به کسب مجوز و هماهنگی لازم با شورای عالی امنیت ملی کرده است.»
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۱۱ تیر قانون «الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی» را برای اجرا ابلاغ کرد. این قانون پیشتر به تصویب مجلس و تایید شورای نگهبان رسیده بود.
در هفتههای اخیر، لفاظیهای مقامات جمهوری اسلامی علیه آژانس بینالمللی و رافائل گروسی، مدیرکل این نهاد، شدت گرفته است و برخی او را به «جاسوسی» برای آمریکا و اسرائیل متهم کردهاند.
آژانس بینالمللی ۱۳ تیر بازرسان خود را به دلایل امنیتی از ایران خارج کرد.
