ایراناینترنشنال
«مرضیه» و «مرتضی» نام دو عروسک نرم و پلاستیکی و به اصطلاح ضد استرسی است که در قالب گوریل و خوک در بازار ایران محبوب شده و در فروشگاههای آنلاین فروخته میشوند. این دو عروسک به دردسر جدیدی برای تولیدکنندگان و فروشندگان و تهدید تازهای برای حکومت بدل شدهاند.
دادستانی تهران دوشنبه ۲۱ مهرماه اعلام کرد به ضابطین قوه قضاییه دستور داده تا «عوامل پشت صحنه در تولید، توزیع و تبلیغ عروسکهای موهن توهینکننده به مقدسات، شناسایی و به دستگاه قضایی معرفی شوند».
دلیل «موهن» خوانده شدن این عروسکها، استفاده از دو نام مذهبی برای آنهاست؛ امری که باعث عصبانیت گروهی از کاربران «ارزشی» در رسانههای اجتماعی شده است.
آنها میگویند نامگذاری عروسکهایی که در دست له میشوند و به اصطلاح «کتکخورند» با القاب امامان و چهرههای مقدس اسلام، «هنجارشکنی» و «توهین به مقدسات شیعه» است و باید با تولید و توزیعکنندگان این عروسکها برخورد شود.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران هم نوشته این کار «قبحشکنی از نامهای مقدس» بوده و پرسیده است: «چرا از نامهای به اصطلاح مدرن استفاده نکردند؟»
در تاریخ ۲۰ مهر، درخواست آنلاین دیگری در پلتفرم کارزار دات نت، برای جمعآوری امضا علیه این عروسکها به راه افتاد. در این کارزار از دادستان کل کشور، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و رییس پلیس فتا خواسته شده این عروسکها فورا جمع و تولیدشان متوقف شود، با عاملان و تصمیمگیرندگان این اقدام برخورد شود و از تکرار چنین مواردی در آینده جلوگیری شود.
این نوع نگاه و برخورد، این پرسش را مطرح میکند که چرا در جامعه ایران، حتی یک عروسک ساده میتواند به بحران فرهنگی تبدیل شود؟
اهمیت عروسک از منظر روانشناسی
از نگاه بعضی روانشناسان مثل دونالد وینیکات بریتانیایی، رابطه کودک با عروسک مشابه تداوم رابطه عاطفی با مادر است و میتواند در مدیریت اضطراب، ترس و نیاز به امنیت و آرامش، به کودکان کمک کند.
الهام، یک تراپیست ساکن تهران، در این باره به ایراناینترنشنال گفت در سالهای اخیر در میان مراجعانش با افزایش سطح استرس، اضطراب و احساس تنهایی روبهرو بوده و معتقد است عروسکهایی مثل مرتضی و مرضیه، با طراحی و معرفی درست، میتوانند در کاهش اضطراب روزمره و ایجاد احساس همراهی کمککننده باشند.
او در ادامه توضیحاتش گفت: «عروسک در بعضی شرایط میتواند نقش واسطه بین فرد و احساساتش را ایفا کند. وقتی افراد بتوانند این عروسکها را لمس کنند یا حتی فقط در کنار خود داشته باشند، دریچهای دارند که به آنها کمک میکند بخشی از انرژی هیجانی منفی خود را تخلیه کنند.»
یک مطالعه در سال ۲۰۱۶ نشان داد که در دست داشتن یک عروسک توپر و نرم در طول گروه درمانی، به دانشجویان دانشگاه اجازه میدهد تا خود را بهتر آرام کنند.
از باربی تا مرتضی و مرضیه
جمهوری اسلامی همواره با عروسکها بیش از یک اسباببازی برخورد کرده است. ورود عروسکهای باربی به ایران در دهه ۸۰ خورشیدی با واکنش شدید مقامهای حکومت روبهرو شد که آن را تهدیدی علیه هویت اسلامی و اسباب ترویج بیبند و باری میدانستند.
سال ۱۳۹۰، رسانهها گزارش دادند پلیس نظارت بر اماکن دستور جمعآوری عروسکهای باربی از مغازهها را صادر و فروش آنها را ممنوع کرده است.
جمهوری اسلامی سعی کرد بهعنوان جایگزین فرهنگی، پروژه «سارا و دارا» را طراحی کند.
پریسا، دختر ۲۳ ساله ساکن مشهد، به ایراناینترنشنال گفت: «وقتی بچه بودم عاشق باربی بودم. خیلی از دوستان و همکلاسیهایم همین حس را داشتند. دلمان میخواست شبیه باربی در یک دنیای کوچک، زیبا و رها باشیم و خلاقانه بازی کنیم. انگار باربی برای ما چیزی بیشتر از یک عروسک و نماد دنیای آزاد بود.»
اکنون، دو دهه بعد، حکومت همان حساسیتها را در شکل جدیدی بازتولید کرده: نه به بهانه ظاهر غربی، بلکه به خاطر نامگذاری طنزآمیز و به زعم خود، «ضد دینی».
عروسک بهعنوان آینه جامعه
الهام، تراپیست ساکن تهران، بر این باور است که عروسکها همانقدر که به رشد کودکان کمک میکنند، میتوانند در میان بزرگسالان آینه روان جمعی باشند و برخورد خشمآلود با شیء بیجان، بازتاب ترس آنهاست.
از این منظر، واکنش تند حکومت به «مرتضی و مرضیه» ممکن است از جنس ترسی باشد که با از دست رفتن کنترل مردم در زمینه حجاب و تغییر سبک زندگی در میان لایههای مختلف در ایران حس میکند.
این در حالی است که منتقدان این شیوه برخورد حکومت میگویند به جای حذف و برخورد قضایی با موضوعات فرهنگی، باید با گفتوگو و آموزش، فرصتی برای خلاقیت در جامعه فراهم کرد و ظرفیتهایش را به رسمیت شناخت.
بقایی دوشنبه ۲۱ مهر در نشستی خبری گفت جمهوری اسلامی از همان ابتدا «با قاطعیت از منافع خود دفاع کرده» و همواره از تمام ظرفیتها برای تقویت و حفظ توان رزمی خود بهره میبرد تا «مانع هرگونه ماجراجویی جنایتکارانه از سوی بیگانگان شود».
بقایی در عین حال تاکید کرد جمهوری اسلامی همچنان عضو انپیتی است و به توافقنامه پادمان متعهد میماند.
در هفتههای گذشته، شماری از مقامهای جمهوری اسلامی بارها خواهان خروج از انپیتی و ساخت بمب اتمی شده بودند.
۱۶ شهریور، سخنگوی هیات رییسه مجلس از بررسی بدون نوبت طرح سهفوریتی خروج از انپیتی خبر داده بود.
بقایی: بازگشت تحریمها «غیرقانونی» است
بقایی همچنین درباره فعالسازی مکانیسم ماشه گفت: «در چارچوب تفاهم با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران تلاش کرده شرایط تعامل سازنده در وضعیت جدید را فراهم کند، اما متاسفانه طرفهای مقابل، بهویژه سه کشور اروپایی، از این رویکرد همراه با حسن نیت بهره نبردند.»
سخنگوی وزارت خارجه بازگشت تحریمهای سازمان ملل را «غیرقانونی» دانست و اضافه کرد ۲۶ مهر تاریخ پایان قطعنامه ۲۲۳۱ و محدودیتهای مندرج در آن است.
فرانسه، آلمان و بریتانیا، از امضاکنندگان برجام، ششم شهریور در نامهای به شورای امنیت روند ۳۰ روزه مکانیسم ماشه برای بازگشت تحریمهای سازمان ملل را فعال کردند.
با پایان مهلت پیشبینیشده در قطعنامه شورای امنیت، از ششم مهر همه تحریمهای پیشین این نهاد علیه تهران دوباره برقرار شدند.
سخنگوی وزارت خارجه در ادامه اظهاراتش گفت فعالسازی این سازوکار «از لحاظ حقوقی آشفتگی دارد» و مسئولیتش هم برعهده سه کشوری است که آن را شروع کردهاند.
بقایی این اقدام را «خلاف رویههای شناختهشده» خواند و افزود جمهوری اسلامی از کشورها انتظار دارد تحریمها را اجرا نکنند.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا و فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، ۱۸ مهر در بیانیهای مشترک بار دیگر تاکید کردند فعالسازی مکانیسم ماشه «اقدامی درست» است و از همه کشورها خواستند به این تحریمها پایبند باشند.
در روزهای گذشته آمریکا، شماری از کشورهای اروپایی و ترکیه در چارچوب این مکانیسم، تحریمهایی را علیه دهها فرد و نهاد ایرانی اعمال کردند.
بازگشت سفیران جمهوری اسلامی به سه کشور اروپایی
جمهوری اسلامی در اعتراض، سفرای خود در آلمان، فرانسه و بریتانیا را «برای مشورت» فراخواند. به گفته بقایی، اکنون این سفرا به محل ماموریت خود برگشتهاند.
بقایی ادامه داد: «از ابتدا خیلی روشن بیان کرده بودیم که اگر اقدام خصمانه علیه ایران اتفاق بیفتد تفاهم قاهره امکان و شرایط اجرا شدن را نخواهد داشت... سه کشور اروپایی باعث و بانی وضعیت فعلی هستند.»
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی درباره ارتباط با تروئیکای اروپایی گفت «دیپلماسی تعطیلبردار نیست»، اما تهران برنامهای برای تماس یا رایزنی با اروپا ظرف روزهای آتی ندارد.
بقایی همچنین به موضوع رد دعوت مصر برای شرکت مقامهای جمهوری اسلامی در نشست امضای توافق آتشبس غزه اشاره کرد و گفت: «با سنجش دقیق جنبههای مثبت و منفی حضور یا عدم حضور در نشست شرمالشیخ، تصمیمی اتخاذ شد که بیشترین تامینکننده منافع و مصالح ملی باشد.»
رسانهها در ایران دوشنبه ۲۱ مهر با اشاره به نتایج تازهترین گزارش مرکز پژوهشهای مجلس از عملکرد فصل نخست قانون برنامه پنجساله هفتم توسعه گزارش دادند فاصلهای چشمگیر میان اهداف تعیینشده و واقعیتهای اقتصادی کشور وجود دارد.
این نهاد هشدار داد رشد اقتصادی محققشده در سال ۱۴۰۳ تنها ۳.۱ درصد بوده و برآورد رشد نیمه نخست سال جاری نیز منفی است.
به گفته مرکز پژوهشهای مجلس، رشد حدود سه درصدی سال گذشته ناشی از «جهش موقت در بخش نفت» بود و درباره تداوم آن با توجه به «ناترازیها، تحریمها و شرایط داخلی و خارجی» تردید وجود دارد.
بر اساس اهداف برنامه، رشد اقتصادی باید هشت درصد و سهم بهرهوری از این رشد ۳۵ درصد (۲.۸ واحد درصد) باشد، اما رشد بهرهوری در سال گذشته تنها ۱.۹ درصد برآورد شده است.
بانک جهانی اخیرا با انتشار گزارشی پیشبینی کرد رشد اقتصادی ایران در سال جاری میلادی ۱.۷ درصد کوچکتر شود و سال آینده نیز ۲.۸ درصد دیگر افت کند.
بانک جهانی علت این پیشبینی را کاهش همزمان صادرات نفت و فعالیتهای غیرنفتی در نتیجه تشدید تحریمها، از جمله بازگشت تحریمهای سازمان ملل و پیامدهای جنگ ۱۲ روزه، اعلام کرد.
تنها حدود ۳۰ درصد از اهداف اشتغالزایی محقق شد
مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش جدید خود نوشت هدف اشتغالزایی یک میلیون نفر تعیین شده بود، اما بر اساس آمار رسمی، تنها ۲۹۸ هزار شغل ایجاد شده است.
بر اساس این گزارش، رشد اقتصادی سال ۱۴۰۳ بیشتر تحت تاثیر افزایش شش درصدی بخش نفت و افزایش صادرات نفتی بود و بخشهای غیرنفتی همچنان از رکود رنج میبرند.
این نهاد تاکید کرد رشد فعلی سال گذشته حاصل «استفاده از ظرفیتهای خالی تولید» است و نمیتوان آن را پایدار دانست.
از منظر سرمایهگذاری نیز وضعیت نگرانکننده است؛ رشد موجودی سرمایه کمتر از ۱.۵ درصد گزارش شده و برنامه تامین مالی برای رشد هشت درصدی به «۸۰۰۰ همت» (معادل هشت میلیون میلیارد تومان) منابع نیاز دارد.
این در حالی است که حداکثر پنج میلیون و ۳۰۰ هزار میلیارد تومان از ظرفیتهای موجود قابل تحقق است. به عبارتی، اقتصاد با کسری دو میلیون و ۷۰۰ هزار میلیارد تومانی مواجه است.
مرکز پژوهشها در بخش دیگری از گزارش خود نوشت بسیاری از الزامات کلان در اختیار دولت، از جمله ثبات اقتصاد، کاهش مداخلات قیمتی و تامین انرژی پایدار برای تولید، بهطور کامل اجرا نشدهاند.
به گفته این نهاد، ۸۶ درصد اهداف فصل نخست تنها در حد تحقق جزئی بوده و ۱۴ درصد دیگر کاملا محقق نشدهاند.
روزنامه صمت ۳۱ شهریور در گزارشی به وضعیت بغرنج اقتصاد ایران پرداخت و نوشت «تمام موتورهای رشد اقتصادی» در کشور از کار افتادهاند.
در هفتههای اخیر، تورم افسارگسیخته، فشار بر صنایع و رشد نرخ ارزهای خارجی بر نگرانیها از وخامت اوضاع اقتصادی ایران افزوده است.
این سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به پرسشهای سمیرا قرائی افزود همانگونه که رییسجمهوری ترامپ اعلام کرده، آمریکا برای گفتوگویی معنادار و همکاری کامل در ازای تعلیق برنامه هستهای ایران آماده است.
او درباره چارچوب مذاکرات احتمالی تهران و واشینگتن افزود: «رییسجمهوری بارها تاکید کرده که ایران نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد. این موضع ثابت و غیرقابل تغییر ایالات متحده است.»
وزارت امور خارجه آمریکا در حالی از آمادگی مشروط واشینگتن برای مذاکره مستقیم با تهران خبر داده که پیش از این مقامهای جمهوری اسلامی گفته بودند که کاخ سفید به پیامهای متعدد آنها برای مذاکره هیچ پاسخی نداده است.
با این همه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا پنجشنبه ۱۷ مهر اعلام کرد که مقامهای جمهوری اسلامی با دولت او تماس گرفتهاند و تمایل خود را برای «پیگیری صلح» و حمایت قوی از توافقی که برای پایان دادن به جنگ غزه حاصل شده، ابراز کردهاند.
او در نشست کابینه در کاخ سفید گفت امیدوار است حل بنبست در برنامه هستهای ایران بتواند زمینه بازسازی کشور را پس از حملات آمریکا و اسرائیل در ماه ژوئن فراهم کند، اما تاکید کرد ایران «نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد.»
ترامپ گفت: «فکر میکنم حمله به ایران بسیار مهم بود، چون اگر آن حمله انجام نمیشد، ایران احتمالاً تا حالا چند سلاح هستهای داشت. در آن صورت، حتی اگر توافقی امضا میکردیم، سایهای تاریک بر آن میافتاد و معنا و اثرش را از دست میداد.»
آمریکا اول تیر ماه امسال سه مرکز اصلی هستهای ایران را هدف قرار داد؛ حملاتی که اوج کارزار نظامی غافلگیرکننده اسرائیل علیه جمهوری اسلامی بود و به گفته ناظران، شدیدترین ضربه به زیرساختهای نظامی ایران در دهههای اخیر محسوب میشود. ترامپ دو روز بعد دستور آتشبس صادر کرد.
او پنجشنبه گفت: «ایران حالا متفاوت است. مقامهایش به ما اطلاع دادهاند که میخواهند روی صلح کار کنند و اعلام کردهاند بهطور کامل از این توافق حمایت میکنند. آنها فکر میکنند این توافق عالی است. ما از این موضع قدردانی میکنیم و با ایران همکاری خواهیم کرد.»
ترامپ ادامه داد: «ما تحریمهای بزرگی علیه ایران وضع کردهایم، اما دلمان میخواهد آنها بتوانند کشورشان را بازسازی کنند؛ فقط نمیتوانند سلاح هستهای داشته باشند.»
ترامپ در حالی این سخنان را مطرح کرد که وزارت خزانهداری آمریکا همزمان تحریمهای گسترده بیشتری علیه جمهوری اسلامی وضع کرد.
رییسجمهوری آمریکا در عین حال یکشنبه ۱۳ مهر هشدار داد اگر جمهوری اسلامی برای از سر گرفتن برنامه هستهای خود تلاش کند، آمریکا «دوباره با آن برخورد خواهد کرد.»
توپ در زمین ایران است
سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا یکشنبه ۲۰ مهر به ایراناینترنشنال گفت: «همانطور که رییسجمهوری ترامپ بارها، از جمله در مجمع عمومی سازمان ملل، اعلام کرد با آنکه حکومت ایران همواره از مذاکره سر باز زده، ایالات متحده درِ گفتوگوی جدی و مستقیم را باز نگه داشته است.»
او افزود: «همانطور که رییسجمهوری آمریکا گفته اگر ایرانیها بخواهند مذاکره کنند، توپ در زمین آنهاست. آنها هستند که از این گفتوگو سود خواهند برد.»
این سخنگوی وزارت امور خارجه توضیح بیشتری در این زمینه نداد و گفت: «فراتر از این، به سود منافع ملی ما نیست که جزئیات این مسائل را بهصورت علنی مطرح کنیم.»
با این حال این سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا تاکید کرد که حکومت ایران، بزرگترین حامی دولتی تروریسم در جهان است و همچنان به تهدید و رفتارهای خصمانه ادامه میدهد.
پیشتر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، سهشنبه ۱۵ مهر گفته بود که هیچ راهحلی جز رسیدن به یک «راهحل مذاکرهشده» بین حکومت ایران و ایالات متحده وجود ندارد.
او در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به مذاکرات بر سر برنامه هستهای تهران در خرداد سال جاری نوشت که جمهوری اسلامی و آمریکا به «یک توافق هستهای جدید و تاریخی» نزدیک شده بودند.
عراقچی ادعا کرد که هیچ «اطلاعاتی» وجود نداشت که جمهوری اسلامی «در مدت یک ماه» در حال ساخت سلاح هستهای باشد، اگر اسرائیل سرانجام موفق نشده بود آمریکا را به «حمله به مردم ایران» فریب دهد.
او حملات اسرائیل و آمریکا در جریان جنگ ۱۲ روزه را «شکستخورده» توصیف کرد و نوشت: «اسرائیل اکنون تلاش میکند تهدیدی خیالی از قدرت دفاعی ایران ترسیم کند. آمریکاییها دیگر از جنگیدن در جنگهای بیپایان اسرائیل به ستوه آمدهاند.»
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی تاکید کرد که اراده تهران هرگز متزلزل نخواهد شد و پافشاری بر اشتباه محاسباتی هیچ مشکلی را حل نمیکند.
تاکید عراقچی بر لزوم مذاکره در شرایطی مطرح شد که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه ۱۴ مهر با انتقاد مجدد از اقدام تروئیکای اروپایی در فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل اعلام کرد حکومت ایران «فعلا» برنامهای برای مذاکره درباره برنامه هستهای خود ندارد.
بریتانیا، فرانسه و آلمان در ششم شهریور روند ۳۰ روزه بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را آغاز کردند که این روند پس از طی مراحلی از جمله تلاش متحدان جمهوری اسلامی برای تصویب قطعنامه و تعویق در بازگشت تحریمها، به اعمال دوباره تحریمها علیه حکومت ایران انجامید.
